Een asielzoekerscentrum dat werd geschrapt na massaal protest, een nieuw plan dat opnieuw voor verdeeldheid zorgt en politieke partijen die er campagne op voeren. In de Utrechtse gemeente Rhenen is asielopvang een van de belangrijkste onderwerpen bij de gemeenteraadsverkiezingen.

In januari vorig jaar ontstond grote discussie over een geplande asielopvang op Landgoed Prattenburg voor 200 asielzoekers. De inwoners van het nabijgelegen dorp Elst voelden zich overvallen. Zo'n 80 procent ondertekende een handtekeningenactie gestart door bewoner Jan Scheffer.

Na de felle kritiek en handtekeningenactie besloot het gemeentebestuur het plan in te trekken. Nu, ruim een jaar later, ligt er een nieuw plan waarbij het aantal asielzoekers is teruggebracht van 200 naar de 116 die volgens de spreidingswet moeten worden opgevangen.

Klein is duurder

Daarbij liggen er meerdere varianten voor. De eerste is een asielzoekerscentrum op één plek, in de tweede variant komen er drie kleinere locaties verspreid over de gemeente. Rhenen zelf vangt dan 70 asielzoekers op, de dorpen Elst en Achterberg allebei 25.

Probleem is dat drie locaties een stuk duurder zijn: de gemeente heeft berekend dat dit ongeveer een miljoen euro extra per jaar kost. Dat komt vooral door de kosten voor beveiliging. Bij opvanglocaties met meer dan honderd bewoners regelt het COA de beveiliging, bij kleinere locaties moet de gemeente die kosten zelf betalen.

Ruim een jaar later blikken Jan Scheffer en dorpsgenoot Judith Hake terug op de actie. "Dit is een heel klein dorpje. Er zouden ineens 200 asielzoekers komen in een dorp waar nauwelijks voorzieningen voor zijn. Op een afgelegen plek waar geen verlichting is." Hij benadrukt dat hij niet tegen vluchtelingen is. ''Alleen niet op deze locatie en niet in deze omvang."

Als het aan Jan Scheffer ligt, stemt de gemeenteraad na de verkiezingen voor de variant waarbij de asielopvang in drieën wordt verdeeld. Deze variant is wel duurder en de kans bestaat dat de gemeentebelasting dan omhooggaat. Dat vindt Scheffer geen groot probleem. "Tuurlijk, het kost wat meer maar dat is het ons wel waard als we op die manier een prettigere en veiligere situatie kunnen creëren."

Judith Hake was ook betrokken bij de handtekeningenactie. Ze werkt als praktijkondersteuner bij een huisarts in het nabijgelegen Veenendaal, waar ook asielzoekers worden opgevangen. "Het COA helpt op de opvanglocaties met acute zorg als bewoners ziek zijn. Desondanks zie ik in mijn dagelijkse praktijk zelf hoeveel complexe zorg het uiteindelijk met zich meebrengt. Dan moet je bijvoorbeeld denken aan patiënten met ontregelde diabetes of hart- en vaatziekten. Hier in Elst hebben we maar een kleine huisartsenpraktijk. Het vraagt veel complexe zorg en dat had hier niet gekund."

De meeste politieke partijen in Rhenen zeggen zich te willen houden aan de spreidingswet waarbij asielzoekers over het land worden verdeeld. Alleen de lokale partijen 'AZC weg ermee. Trots op Rhenen' en 'De Lokale Volkspartij' zeggen dat er wat hen betreft geen azc in Rhenen komt, ondanks de wettelijke verplichting. Deze week onderstreepte minister Van den Brink (CDA) van Asiel en Migratie nog dat het nieuwe kabinet de spreidingswet in stand houdt.

Lijsttrekker Rob van der Zee van 'AZC Weg ermee' vindt dat ze er in Den Haag een potje van hebben gemaakt en dat gemeentes het afvoerputje zijn. Hij vindt niet dat hij kiezers misleidt met de belofte dat er geen azc komt als hij het voor het zeggen krijgt. ''Rita Verdonk zei altijd al: 'Nee is ook een antwoord.' Dus wij zeggen nee. En dan komt de minister maar met een aanwijzing. Dan gaan wij wel naar de Raad van State met onze argumenten."

Gerdien de Nooijer, lijsttrekker van de ChristenUnie, wil werken aan herstel van vertrouwen met de bewoners in Elst. Ze vindt dat er meer gesproken en overlegd moet worden met inwoners van de gemeente.

Een voorkeur voor één groot azc of juist drie kleinere locaties heeft ze nog niet: "Ik denk dat het vooral belangrijk is om te kijken naar een passende locatie. En met kleinere locaties is het weer lastiger met vrijwilligersinitiatieven. Dat zou dan weer pleiten voor een grotere opvang, ook financieel en technisch lijkt dat beter uit te komen. Maar we gaan eerst de dialoog aan."

Het thema van de Boekenweek, die vanavond tijdens het Boekenbal gevierd wordt door mensen uit het boekenvak, is dit jaar: mijn generatie. Schrijvers Mensje van Keulen (79), Iduna Paalman (35) en Iraida Martha Ooft (51) vertellen welke boeken hen gevormd hebben en waarom goede literatuur uiteindelijk universeel en generatieoverschrijdend is.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Mensje van Keulen: Alleen op de wereld van Hector Malot.

Iduna Paalman: Minihorror van Barbi Markovic.

Iraida Martha Ooft: De jaren van Annie Ernaux.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Redactie: Meryem El Mandoudi & IJsbrand Terpstra

Het Chinese Volkscongres zit erop. Na een week lang klappen, opzitten en luisteren, hebben de afgevaardigden bijna unaniem ingestemd met de plannen van de overheid en de Communistische Partij.

Het belangrijkste document is het nieuwe Vijfjarenplan, waarin China's sociaaleconomische richting tot 2030 is vastgelegd. Stemmingen in het autoritaire China zijn nooit spannend. Ditmaal kwam het totaal uit op 2758 stemmen voor, één tegen, twee onthoudingen en één niet-uitgebrachte stem.

Maar wat staat er precies in het plan en wat betekent dat voor de wereldhandel? Vier vragen en antwoorden.

Wat zijn de hoofdpunten?

Het plan begint met een beschrijving van een gevaarlijke buitenwereld door de lens van competitie tussen grootmachten, vooral China en Amerika. Daarom moet China onafhankelijker worden van andere landen in deze tijden van geopolitieke spanningen en handelsconflicten, maar verenigd zijn onder het leiderschap van de Communistische Partij.

Om dat te doen zet Peking dubbel zo hard in op technologie, innovatie en de industriële maakindustrie. Het is geen nieuwe strategie, maar eerder een uitbreiding van het huidige beleid om zoveel mogelijk zelf te kunnen en zo min mogelijk van het buitenland nodig te hebben.

De belangrijkste doelen en indicatoren zijn bijvoorbeeld het economische groeicijfer, het aantal te behalen patenten, investeringen in onderzoek en ontwikkeling (7 procent groei per jaar) of hoeveel energie China zelf moet kunnen opwekken.

In welke sectoren wil China vooral investeren?

Als je op één onderdeel moet letten in het nieuwe Vijfjarenplan? "Innovatie", aldus afgevaardigde Lü Caixia uit de provincie Zhejiang. Het woord komt meer dan 160 keer voor in het document.

China wil investeren in de hele toeleveringsketen van innovatie, van fundamenteel onderzoek tot de latere toepassingsmogelijkheden. Bij de plannen voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie (AI) zie je dat terug. Die technologie speelt een hoofdrol in het document en wordt meer dan vijftig keer genoemd. AI moet worden toegepast in fabrieken, academisch onderzoek, maar ook in consumptiegoederen, zoals mobiele telefoons en robots, en in het onderwijs.

Andere technologieën en sectoren die bij naam worden genoemd zijn bijvoorbeeld kwantum- en biotechnologie, "nieuwe energie" (groen, maar ook kernenergie), 6G-netwerken en de commerciële luchtvaart.

Wat gaat Peking doen voor de kwakkelende economie?

Peking blijft proberen met een paar sterke sectoren de economie uit het slop te trekken. Maar het erkent ook dat de binnenlandse consumptie te laag is en dat het besteedbaar inkomen van mensen omhoog moet. Daarom schrijft het plan ook meer sociale zekerheid voor, al blijft het beperkt.

Een Chinees beleidsdocument is doorgaans niet kritisch. Toch valt te lezen dat de economische groei ongelijk verdeeld is, waardoor er nog veel arme en onderontwikkelde regio's zijn. Ook worden werkgelegenheid, lage inkomens, de problematische vastgoedsector en schulden bij lokale overheden als "gebieden met risico's en verborgen gevaren" beschreven.

Toch lijkt het Chinese beleidsmakers niet te lukken om echt in te zetten op sociale zekerheid, ondanks oproepen in de samenleving om dit wel te doen. Zonder grote investeringen in pensioenen, zorg en kinderopvang, zullen Chinezen niet meer gaan uitgeven, waarschuwen experts.

Wat betekenen de plannen voor China's al enorme handelsoverschot?

Dat China hard wil gaan inzetten op de industriële maakindustrie kan problematisch zijn voor andere landen. Als Chinese consumenten zelf de producten niet gaan kopen, zal China's enorme handelsoverschot alleen maar groeien.

Vorig jaar noteerde China een recordhandelsoverschot van 1000 miljard euro en dit jaar loopt de teller verder op. In januari en februari is China's export naar Europa met 20 procent toegenomen ten opzichte van 2025.

Maar steeds meer landen werpen barrières op om hun industrieën te beschermen. Voor Chinese bedrijven zijn het noodzakelijke afzetmarkten, omdat ze hun spullen in eigen land niet kwijtraken.

China ziet de industriële maakindustrie als onderdeel van de nationale kracht en als noodzakelijk om onafhankelijk te worden van andere landen. Maar de extreme concurrentie in het binnenland baart China ook zorgen dat de bedrijven elkaar kapot concurreren. Al worden daarvoor nauwelijks oplossingen aangedragen in het nieuwe Vijfjarenplan.

De geschiedenis van het Vijfjarenplan

Het eerste Vijfjarenplan werd uitgebracht in 1953, toen China nog een planeconomie naar stalinistische model kende. Het plan moest China helpen te industrialiseren en gebruikte heel concrete doelstellingen, zoals voor staal- of cementproductie.

Hoewel China nu grote delen van de economie aan de vrije markt heeft overgelaten, is het Vijfjarenplan nog steeds een belangrijk instrument en bepalend voor de toewijzing van overheidsinvesteringen.