In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn gisteren duizenden mensen in de vrieskou de straat opgegaan uit onvrede over het omstreden optreden van immigratiedienst ICE. De demonstranten eisen dat ICE vertrekt.

Sam Nelson ging gisteren niet naar zijn werk om bij de demonstratie aanwezig te zijn. Hij is een oud-leerling van een middelbare school in Minneapolis, waar federale agenten eerder deze maand een leerling arresteerde. "Dit is mijn gemeenschap", zei Nelson tegen persbureau AP. "Net als iedereen wil ik geen ICE op straat hebben."

Dit is hoe mensen gisteren de straat op gingen:

Tweeënhalve week geleden werd in Minneapolis de 37-jarige Rene Good door een ICE-agent doodgeschoten. Dat leidt al wekenlang tot grootschalige protesten in verschillende steden in de VS. President Trump zei in een reactie op de dood dat Good moedwillig over de agent was gereden. Video-opnamen laten zien dat dat niet klopt.

Duidelijk is wel dat de ICE-agenten na de schietpartij niet onmiddellijk hulp bieden, blijkt uit een analyse van The New York Times. Burgers die hulp willen bieden, onder wie een man die zegt arts te zijn, worden op afstand gehouden. Uit het eerste autopsierapport van Good blijkt dat ze is overleden aan drie schotwonden in haar borst, hoofd en arm.

De regering-Trump legt de schuld bij Good en probeerde ook onderzoek te doen naar haar nabestaanden. Al meerdere aanklagers in de staat namen liever ontslag dan zo'n onderzoek in te stellen. Ook een toezichthouder van de FBI diende haar ontslag in vanwege de wijze waarop het ministerie van Justitie het onderzoek heeft afgehandeld.

Honderd arrestaties

"Wat hier gebeurt, is duidelijk immoreel", zei predikant Elizabeth Barish Browne, die vanuit de westelijke staat Wyoming afreisde naar Minneapolis, waar het gisteren -20 graden was. "Het is zeker koud, maar het is niet het weer dat gevaarlijk is."

Medestander Mariah Furness Tollgaard zegt dat de politie de demonstranten had opgeroepen te vertrekken, maar dat zij en anderen daar geen gehoor aan gaven. Ze blijven steun betuigen aan degenen die zonder enige reden worden opgepakt door ICE, zoals migranten. "We kunnen niet leven onder deze federale bezetting van Minnesota."

Naast het demonstratie in het centrum van de stad was er ook een betoging op de grootste luchthaven van Minnesota, waar mensen die door ICE worden opgepakt op vluchten werden gezet. De demonstranten werden gearresteerd omdat ze de toegang tot de terminal blokkeerden of vertraging veroorzaakten. De politie heeft in totaal honderd demonstranten gearresteerd.

Daarnaast hielden zeker 600 winkels in de staat Minnesota, waar Minneapolis in ligt, gisteren hun deuren dicht uit protest tegen het harde optreden van ICE. Ook werknemers en studenten bleven thuis. Ze riepen op tot een "economische black out": niet werken, geen geld uitgeven en niet studeren.

De jacht van ICE op illegale migranten roept al maanden de woede op van tegenstanders van Trump. Dat is onder meer vanwege de bruuske manier waarop de agenten te werk gaan. Belangenorganisaties voor immigranten zeggen dat de ICE het mensen met een donkere huidskleur of mensen die Spaans spreken of Engels met een accent systematisch oppakt.

Wat nog voor verdere maatschappelijke verontwaardiging zorgt, is de arrestatie gisteren door ICE van de 5-jarige Liam Conejo Ramos. Een foto van hem met een blauwe muts en een Spider-Manrugzak gaat de wereld rond.

Volgens de autoriteiten werd hij gearresteerd omdat zijn vader aan de immigratiepolitie probeerde te ontsnappen. Zij zijn naar een detentiecentrum in Texas gebracht.

De kou lijkt even uit de lucht tussen de VS en Europa na een roerige week. De Amerikaanse president Trump beloofde Groenland toch niet militair in te nemen. Maar deskundigen spreken van een duidelijke breuk in de trans-Atlantische betrekkingen.

"Als we niet aan tafel zitten, dan staan we op het menu", zei de Canadese premier Carney in een veel bejubelde toespraak. NAVO-secretaris-generaal Rutte sprak verzoenend over "discussies" onder bondgenoten. Sommige andere leiders namen afstand van Carney's woorden over een "breuk" of zwakten die af.

"De geloofwaardigheid van de NAVO heeft enorme schade opgelopen", meent Laurien Crump, buitenlandexpert aan de Radboud Universiteit. Het voortbestaan van de NAVO heeft volgens haar voor het eerst echt op het spel gestaan. "Trump zei: 'als we iets niet bezitten, gaan we het niet verdedigen'. Dat is het einde van artikel 5."

Achtbaanrit

Alleen al de dreiging brengt schade toe. In artikel 1 van de NAVO staat dat landen elkaar niet bedreigen. "En de soevereiniteit van Groenland heeft twee weken op tafel gelegen."

Deze week was tekenend voor de nu grillige betrekkingen, zegt Giles Scott-Smith, hoogleraar Transnationale Betrekkingen in Leiden. "De relatieve zekerheden van de afgelopen 70 jaar worden binnen een dag volledig losgelaten en vervolgens gedeeltelijk herwonnen. Maar je weet niet precies waar je aan toe bent."

Dat zorgt voor veel onzekerheid. "Als elke kwestie zo'n achtbaanrit wordt, wordt het een hele uitdaging voor de NAVO."

Negeren of nieuw pad kiezen

Of dit een keerpunt was, zal later blijken, zegt Markha Valenta, universitair docent politieke wetenschappen in Utrecht. Dat verklaart ook de gemengde reacties onder Europese landen. "We zijn er in de EU niet uit of we het herstel van de NAVO willen, of dat het doel is om een parallel veiligheidsapparaat te ontwikkelen."

Sommige lidstaten twijfelen tussen reageren of Trumps provocaties negeren, vanwege het grote belang van de Amerikaanse militaire macht en invloed op de wereldhandel, zegt Valenta. "Andere kant klinkt ook: eigenlijk is de band al kapot."

De EU moet zich nu kunnen handhaven in een wereldorde waar het recht van de sterkste geldt, betogen zij.

Trump is nu effectiever

"Historisch gezien heeft Europa heel goede redenen om dat soort politiek niet te willen: dat heeft Europa vernietigd en verdeeld", zegt Valenta. "En je kunt om soevereiniteit roepen, maar de snelheid waarmee je om iets roept is anders dan die waarin je dat kunt waarmaken."

Toch zal het moeten, denkt ze. In tegenstelling tot zijn eerste termijn laat Trump zich veel meer gelden op het wereldtoneel en is hij effectiever. De weg die Trump is ingeslagen laat zich ook door een opvolger niet snel terugdraaien.

Het gaat namelijk niet alleen om Trump, waarschuwt Valenta. "Trump vervangt structuren door persoonlijke politiek. Op het moment dat hij overlijdt, ontstaat er chaos."

Inmiddels is er een groot netwerk van mensen die zijn ideeën ontwikkelen en nieuwe banden smeden. "De trans-Atlantische verhoudingen blijven, maar met een heel andere identiteit."

Dat beaamt Scott-Smith. "Een terugkeer naar de liberale wereldorde is lastiger geworden. Veel landen volgen die lijn niet meer en Trump versterkt autoritaire staten."

'Vredesraad maffiapraktijken op wereldniveau'

Een voorbeeld van zo'n parallelle samenwerking: Trumps 'vredesraad'. "Een keihard afscheid van de Verenigde Naties", zegt Crump. Veel landen reageerden (nog) niet en anderen weigerden de uitnodiging. Toch is het geen onbeduidend, ongevaarlijk orgaan, volgens Crump. "Dat is een misvatting, want de VS zit erin."

"Trump is echt met een sloopkogel door de wereld gegaan", zegt ze. "Dit zijn maffiapraktijken op wereldniveau. Met deze vredesraad wordt zijn machtsdenken geïnstitutionaliseerd."

De staat van de VN speelt daarin een rol. "De VN is vleugellam, onder andere vanwege de vijf permanente leden die alles kunnen blokkeren. De VN had geen antwoord op Oekraïne, Gaza en Venezuela."

Scott-Smith vult aan dat het voortbestaan van de VN überhaupt onzeker is, omdat de VS veel geldstromen heeft stopgezet. "Het is lastig om in te schatten wat de VN over twee jaar nog inhoudt."

Taal van de macht

Wat de EU kan doen? "Een economische vuist maken en de handelsbazooka op tafel laten liggen, en tóch doorgaan met Mercosur", zegt Crump. "De EU moet zich niet langer in bureaucratie verliezen."

De EU moet zijn economische macht niet onderschatten, zegt Crump. Ze denkt dat de "handelsbazooka" waarmee de EU dreigde zeker effect heeft gehad. "De les van deze week is dat deze breuk niet gelijmd, maar wel overleefd kan worden door de taal van de macht te spreken."

Ze ziet ook een lichtpuntje na de EU-top eergisteren: "Er werd gezegd dat we macht alleen met tegenmacht kunnen bejegenen. Dat vind ik een heel belangrijke stap."

Eigen veiligheidsraad

Daarin is het ook belangrijk om met andere landen op te trekken en zelf een veiligheidsraad op te richten, zegt Crump. Zoals de Canadezen, Noren, maar ook de Britten met hun nucleaire paraplu.

De EU wordt vaak bekritiseerd dat het een bureaucratisch orgaan is, waarin besluitvorming lang duurt. Maar in het geval van crisis, zoals bij Oekraïne, kan dat ineens sneller, zegt Valenta. "Alleen op een moment van crisis wordt er urgentie gevoeld."

"Het is gevaarlijk om nu achterover te leunen", zegt Crump. De Groenlandkwestie moet daarom niet worden beschouwd als een storm in een glas water, waarschuwt ze: "Ik denk dat we moeten erkennen dat Trump een grotere bedreiging is voor onze veiligheid dan Poetin."

Bijna 70 jaar nadat hij werd geëxecuteerd voor moord en verkrachting is de naam van de Amerikaan Tommy Lee Walker postuum gezuiverd. Het Openbaar Ministerie erkent nu dat hij helemaal niets met de zaak te maken had.

Zijn zoon Edward Lee Smith, geboren op de dag van de moord, is blij dat er na al die jaren rechtvaardigheid is. "Het brengt hem niet terug, maar nu weet de wereld wat wij altijd al wisten: dat hij een onschuldig man was. Dat brengt vrede." Smith had in 2022 gevraagd om herziening van de zaak.

De 19-jarige Lee was in januari 1954 opgepakt voor de dood van Venice Parker (31). Zij was van haar werk onderweg naar huis toen ze bij een busstation werd neergestoken en verkracht. Hoewel ze volgens omstanders te zwaar gewond was om nog te praten, getuigde een agent dat ze met haar laatste woorden een zwarte man als dader had genoemd.

Honderden arrestaties

Daarmee werd de zaak verbonden aan een reeks aanrandingen door een zwarte man die de stad Dallas al maanden in de greep hield. De politie stond onder grote druk om de zaak op te lossen en arresteerde honderden zwarte mannen in de zoektocht naar de dader. Vier maanden na de moord werd Lee opgepakt na een twijfelachtige tip.

De tiener had geen strafblad en tien getuigen boden hem een alibi voor de avond van de moord: hij was in het ziekenhuis voor de geboorte van zijn zoon. Agenten logen echter dat er wel bewijs was en zetten hem met harde verhoormethoden onder druk tot hij valselijk bekende. Het verslag van zijn eerste bekentenis moest hij onder druk nog aanpassen omdat er feitelijke onjuistheden in stonden.

Het hoofd van de politie bleek later betrokken te zijn geweest bij valse bekentenissen van andere zwarte mannen. Lee zei dat hij had gevreesd voor zijn leven vanwege de methodes van de commissaris, een oud-lid van de Ku Klux Klan. Als zwarte man in het Amerikaanse Zuiden zal hij hebben gevreesd te worden gelyncht voor de moord op een witte vrouw.

Zoons

Ondanks al deze misstanden veroordeelde een volledig witte jury Lee in enkele uren tot de dood. In mei 1956 ging hij naar de elektrische stoel. Zijn zoon Edward Lee Smith had hem toen één keer mogen zien, als 2-jarige.

"Het was moeilijk om op te groeien zonder vader. Als andere kinderen het op school over hun vaders hadden, had ik niks te vertellen", zegt Smith in reactie op de zuivering van zijn vaders naam. "Ik ben 72 jaar oud en mis mijn papa nog altijd."

Op de bijeenkomst waar het OM van Dallas officieel erkende dat Lee onterecht was gedood, ontmoette Smith ook Joseph Parker, zoon van de vermoorde Venice Parker. "Het spijt me wat er is gebeurd", zei hij tegen Lee na een omhelzing. Die condoleerde op zijn beurt Parker.

Het Innocence Project, dat heeft geholpen de zaak recht te zetten, zegt dat de Amerikaanse justitie nog altijd kampt met hetzelfde structurele racisme als toen. "Zwarte mannen worden nog altijd onevenredig veel onterecht veroordeeld bij halsmisdaden, zeker als er witte slachtoffers zijn. De kans is 7,5 keer groter dan bij witte verdachten."

Ook Parker vindt dat er een les te trekken is uit de zaak. "We moeten proberen niet dezelfde fout te herhalen. Dat er een onschuldig leven verloren is gegaan, is onrechtvaardig."