Een team van onderzoekers heeft met hulp van AI achterhaald waarvoor een bijna 2000 jaar oude witte steen diende die in het bezit is van Het Romeins Museum in Heerlen. In het ovalen stuk kalksteen is een rechthoek gekerfd met daarbinnen vier schuine strepen. Onduidelijk was wat daarvan de bedoeling was.

Onderzoekers hebben nu ontdekt dat het om een strategiespel gaat dat met pionnen van glas, bot of aardewerk werd gespeeld. Doel van het spel is het blokkeren van de pionnen van de andere speler. Zulke spellen waren al bekend uit de middeleeuwen. De vondst in Heerlen bewijst dat ze eeuwen eerder werden gespeeld dan tot nu toe aangenomen, aldus de onderzoekers.

Het onderzoek begon met het maken van zeer gedetailleerde 3D-scans. "Die scans maken de sporen op de steen goed zichtbaar", zegt Luk van Goor van restauratieatelier Restaura in Heerlen.

"Sommige ervan zijn een fractie van een millimeter dieper dan andere. Die sporen werden dus intensiever gebruikt. Ook zien we dat de randen van de steen mooi afgewerkt zijn, wat erop wijst dat dit een eindproduct is en niet een steen die nog verder bewerkt moest worden."

Slijtagepatroon

Voor het achterhalen van de spelregels werd AI ingezet. Dat gebeurde bij de Universiteit Maastricht waar een project loopt dat strategiespellen onderzoekt die in de loop der eeuwen zijn gespeeld. Medewerkers trainden AI-model Ludii met spelregels van zo'n honderd middeleeuwse of oudere spellen uit hetzelfde culturele gebied.

"We vonden tientallen mogelijke spelregels", zegt onderzoeker Dennis Soemers. "Met die regels speelde Ludii tegen zichzelf en ontdekte zo een paar varianten die voor mensen leuk zijn om te spelen."

Vervolgens keken de onderzoekers of de bewegingen van de pionnen overeenkwamen met de slijtage op de steen in het museum. Het spelen met één set regels leidt inderdaad tot het met de 3D-scans ontdekte slijtagepatroon.

Geen twijfel mogelijk

Volgens conservator Karen Jeneson van Het Romeins Museum is er geen twijfel mogelijk. "We hebben natuurlijk ook naar andere mogelijkheden voor het gebruik van de steen gekeken, zoals een decoratief element in de architectuur, maar we konden geen andere verklaring vinden. Het gaat dus echt om een onbekend spel uit de Romeinse tijd."

Op de site van de Universiteit Maastricht staan de spelregels voor wie het spel zelf wil proberen.

De prominente Venezolaanse oppositiepoliticus die uren na zijn vrijlating opnieuw werd opgepakt is onder huisarrest geplaatst. Dat meldt zijn zoon. Juan Pablo Guanipa (61) werd afgelopen zondag na ruim acht maanden gevangenschap vrijgelaten.

Volgens zijn zoon, Ramon Guanipa, is hij thuis in Maracaibo, de tweede stad van Venezuela. "Mijn vader blijft onterecht vastzitten, want huisarrest is nog steeds gevangenschap", schrijft hij. "We eisen zijn volledige vrijheid, evenals de vrijheid van alle politieke gevangenen."

Guanipa werd vorig jaar opgepakt omdat hij een "terroristische organisatie" zou leiden die van plan was regionale verkiezingen te saboteren. Bewijs daarvoor blijft uit. Het regime bestempelt critici steevast als "terroristen". Voor zijn arrestatie zat Guanipa tien maanden ondergedoken.

'Respecteer de spelregels'

De vrijlating van Guanipa werd zondag groots gevierd. Achter op een motor werd hij rondgereden door Caracas, samen met andere vrijgelaten oppositieleden. Daarbij sprak hij zich uit over het regime.

"Als het volk samenkomt en een keuze maakt, respecteer dat", zei hij. "Als politieke partijen als een eerlijk gekozen autoriteit worden gezien, respecteer dat. Respecteer de spelregels en Venezuela wordt een land waar we allen van hebben gedroomd", zei Guanipa tegen lokale journalisten.

Hij refereerde aan de presidentsverkiezingen van 2024, waarbij het regime volgens de oppositie grootschalige fraude heeft gepleegd. Enkele uren na zijn uitspraken werd Guanipa ontvoerd.

Vervolgens gingen mensen op verschillende plekken in het land de straat op, ondanks de angst dat het regime de protesten met harde hard zou neerslaan:

Op staatstelevisie gaf minister van Binnenlandse Zaken Cabello gisteren als verklaring voor Guanipa's arrestatie dat de voorwaarden van zijn vrijlating waren geschonden. "De domheid van sommige politici, dat ze denken te kunnen doen wat ze willen", voegde hij eraan toe. Cabello wordt gezien als de ijzeren vuist van het regime, die onder meer aan het hoofd staat van de propagandamachine, de oproerpolitie en de inlichtingendiensten.

Ondertussen sprak oppositieleider en Nobelprijswinnaar Machado gisteren in Washington met journalisten. Ze liet een foto zien van Perkins Rocha, een vrijgelaten advocaat die met enkelband ook onder huisarrest staat. "Noem je dit een vrijlating?" zei ze. "Het regime is bang voor een kracht die niet te stoppen is." Machado eiste opnieuw de vrijlating van alle politieke gevangenen.

Minister Cabello claimt dat het regime inmiddels 897 mensen heeft vrijgelaten. "Dat is er dus nu een minder", zei hij, verwijzend naar Guanipa's arrestatie. Volgens mensenrechtenorganisatie Foro Penal ligt het werkelijke aantal vrijgelaten gevangenen veel lager, op minder dan de helft.

'Voorlopig geen verkiezingen'

Vandaag zou het Venezolaanse parlement de nieuwe amnestiewet, waarvan details nog altijd onduidelijk zijn, voor een tweede keer behandelen en in stemming brengen. Die wet zou kunnen leiden tot de vrijlating van een groot aantal politieke gevangenen, maar de stemming is uitgesteld.

Parlementsvoorzitter Jorge Rodríguez liet ook weten dat er voorlopig geen verkiezingen zullen worden uitgeroepen. In een interview met de Amerikaanse conservatieve nieuwszender Newsmax riep hij op tot "nationale verzoening".

Ondanks de oproepen van het regime tot verzoening en stabiliteit lijkt het vooralsnog terug te vallen op oude gewoontes, waarbij afwijkende meningen de kop in worden gedrukt. Tegelijkertijd lijkt het verzet weer groter te worden, wat zorgt voor onverminderde spanningen in het Latijns-Amerikaanse land.

Wie trekt er nu aan de touwtjes in Venezuela? Nieuwsuur maakte er deze reportage over:

Nog geen twee weken geleden gingen alle alarmbellen af bij de Britse marine. Een Russisch vrachtschip was plotseling van koers veranderd en ging vlak voor de kust bij Bristol voor anker. Het schip lag vlak bij trans-Atlantische kabels die het Verenigd Koninkrijk met New York verbinden.

Volgens de Russische bemanning hadden ze een noodstop gemaakt om een reparatie uit te voeren. Maar de Britse autoriteiten geloofden daar niets van. De Royal Navy gelastte de kaptein te vertrekken. Toen de marine een helikopter stuurde, lichtte het schip het anker en ging er vandoor.

Die Britse zorgen zijn niet voor niets. In de Oostzee zijn al meerdere incidenten geweest waarbij schepen onder verdachte omstandigheden kabels kapottrokken. Volgens Londen is dit onderdeel van de hybride oorlogsvoering van de Russen in Europese wateren.

Het Britse ministerie van Defensie constateert dat de Russische aanwezigheid in de exclusieve economische zone (EEZ) van het Verenigd Koninkrijk met 30 procent is toegenomen de afgelopen twee jaar. De EEZ is een gebied van bijna 700.000 vierkante kilometer aan zeeoppervlak, dat de Britten mogen claimen voor economische activiteiten als grondstofwinning en visserij.

Spionageschip

Een vaak geziene bezoeker is het Russische schip de Yantar, dat ook voor de Nederlandse kust is gesignaleerd. Volgens minister Healey van Defensie is het doel van de Russische activiteiten evident. "Dit schip verzamelt inlichtingen en brengt onze onderwaterkabels in kaart. Het is ontworpen om sabotageacties uit te voeren in tijden van conflict."

Die toegenomen Russische aanwezigheid leidt soms tot gevaarlijke confrontaties. Toen Britse gevechtsvliegen in november de Yantar volgden voor de Schotse kust, richtte de bemanning laserstralen op de toestellen om de piloten te hinderen.

Het Kremlin houdt vol dat dit schip enkel diepzeeonderzoek doet, maar volgens marine-expert Kevin Rowlands, die verbonden is aan de militaire denktank Royal United Services Institute, is dit onzin.

"De Russen zullen natuurlijk altijd ontkennen dat ze spionageactiviteiten uitvoeren. Maar hun onderzoek lijkt zich altijd te focussen op plaatsen waar onderwaterkabels liggen. Is dat toeval? Natuurlijk niet. We weten wat de Yantar voor schip is. We hebben een goed idee wat ze aan het doen zijn."

Kwetsbaar netwerk

Werp een blik op de kaart en je snapt meteen waarom de Russen zo geïnteresseerd zijn in de Britse wateren. Het Verenigd Koninkrijk is een knooppunt van onderzeese elektriciteitskabels en olie- en gasleidingen die de Noordzeelanden met elkaar verbinden.

Ten westen van het VK liggen op de oceaanbodem zeventien telecomkabels die het internetverkeer tussen Noord-Amerika en Europa mogelijk maken. Het overgrote deel van die kabels loopt door Britse wateren.

Naast telecomkabels (groen) zijn er ook veel stroomkabels (rood) en olie- en gasleidingen (lichtblauw) rondom het Verenigd Koninkrijk:

"We hebben het vaak over de cloud, maar de cloud zit niet in de lucht maar onder water", constateert Rowlands. "Alle communicatie- en dataverkeer tussen Noord-Amerika en Europa gaat grotendeels door deze onderwaterkabels."

Volgens hem is dit een bijzonder kwetsbaar netwerk, zeker na jaren van bezuinigingen op de Britse marine. "Het zeegebied rond de Britse eilanden is gigantisch. We kunnen onmogelijk elke vierkante meter in de gaten houden. Dat maakt het relatief eenvoudig voor de vijand om schade aan te richten."

Atlantic Bastion

De Britse regering is zich wel degelijk bewust van deze kwetsbaarheid en heeft daarom onlangs de operatie Atlantic Bastion gelanceerd. Zo experimenteert de Britse marine sinds kort met SG-1 Fathoms, volledige geautomatiseerde onderwaterdrones die uitgerust zijn met kunstmatige intelligentie en volgepropt met sensoren. Die moeten Russische schepen en onderzeeërs in de gaten gaan houden.

In Atlantic Bastion gebruiken de Britten hypernieuwe technieken in combinatie met klassieke militaire middelen, zoals satellietwaarnemingen en patrouilles van fregatten, onderzeeërs en vliegtuigen. "Zo willen ze een netwerk van sensoren bouwen die de Noord-Atlantische Oceaan, de Noordzee en het Kanaal in de gaten gaan houden", aldus Rowlands.

Minister Healey van Defensie komt dan ook met een waarschuwing voor Moskou. "Mijn boodschap aan Poetin en Rusland is deze: we zien wat jullie doen. Als jullie de Yantar weer deze kant uitsturen, zijn we er klaar voor."

Dit zijn de SG-1 Fathoms, onderwaterdrones die zijn uitgerust met kunstmatige intelligentie en sensoren: