Het Israëlische kabinet wil de controle over de bezette Westelijke Jordaanoever ingrijpend uitbreiden en het voor kolonisten makkelijker maken om zich daar te vestigen. Deze vergaande besluiten betekenen een grote stap op weg naar definitieve annexatie van de Westoever door Israël.

Geleidelijk aan, en verpakt in wettelijke maatregelen, wil het kabinet van premier Netanyahu zorgen dat Israël steeds meer te zeggen krijgt op de Westoever, ook in gebieden die nu volgens de afspraken nog helemaal of deels onder Palestijns gezag staan.

Dat is in strijd met het Oslo II-akkoord uit 1995, waarin de Westelijke Jordaanoever is verdeeld in verschillende bestuurlijke zones. In gebied 'A' hebben de Palestijnen het voor het zeggen, in 'B' is het civiele bestuur in Palestijnse handen, maar heeft Israël het militaire gezag, en 'C', bijna twee derde van het gebied, staat volledig onder Israëlisch bewind, militair en civiel.

Vorige week had het veiligheidskabinet al besloten dat Israël meer invloed moet krijgen in de zones A en B, ten koste van de Palestijnse Autoriteit. Afgezien van de strijd om grond voorziet dat besluit in de zeggenschap van Israël over heilige en archeologische plaatsen, afvalverwerkingsinstallaties, waterbronnen en andere plekken die van belang zijn.

Meerdere landen, waaronder Nederland, Duitsland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk, hebben het voornemen veroordeeld.

Verder moet het voor kolonisten makkelijker worden om zich te vestigen op de Westoever. Die nemen vaak land in via een terroristische weg, door de Palestijnse eigenaren te verdrijven of te vermoorden, daarbij niet gehinderd door het Israëlische leger. Formeel kunnen kolonisten als particulier geen grond kopen.

Nieuwe nederzettingen

Het kabinet maakt het nu juridisch mogelijk om grote stukken land waarvan het eigendom niet officieel is geregistreerd, beschikbaar te stellen als grond van de Israëlische staat. Zodra Israël het registratieproces in gang zet, moeten eigenaren op basis van documenten aantonen dat de grond van hen is, wat in de praktijk vaak lastig is. Het land kan vervolgens door Israël worden gebruikt om "ontwikkeld" te worden.

In de praktijk betekent dat dat er nieuwe nederzettingen gebouwd zullen worden. Dit proces, in de delen van de Westoever die helemaal onder gezag staan van Israël, komt in handen van Israëlische ministeries en instanties. Israël trekt er zo'n 66 miljoen euro voor uit.

Het Israëlische kabinet, waarvan de extreemrechtse leden de Westoever consequent aanduiden met de Bijbelse Israëlische naam Judea en Samaria, holt met de maatregelen het gezag van de Palestijnse Autoriteit verder uit en zet de mogelijkheid van een Palestijnse staat nog verder op afstand dan al het geval was.

De Westelijke Jordaanoever

Israël veroverde de Westelijke Jordaanoever in 1967, tegelijk met Gaza en Oost-Jeruzalem. Sindsdien houdt Israël het gebied bezet. Op de Westoever wonen zo'n 3 miljoen Palestijnen en zo'n 700.000 kolonisten in nederzettingen. Volgens het internationaal recht zijn die nederzettingen illegaal.

In juli 2024 stelde het Internationaal Gerechtshof in een niet-bindend advies dat Israëls bezetting van de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en Gaza onrechtmatig is onder internationaal recht. Het hof stelde dat de aanwezigheid zo snel mogelijk beëindigd moet worden, nederzettingen illegaal zijn en schade moet worden vergoed.

De Palestijnse Autoriteit heeft de Israëlische besluiten veroordeeld en zegt dat het neerkomt op "een de facto annexatie van bezet Palestijns gebied. Hiermee is een begin gemaakt met annexatieplannen, gericht op het versterken van de bezetting door middel van illegale nederzettingen".

Kritiek in Israël

In Israël zelf is ook kritiek op de maatregelen te horen. Vredesbeweging Vrede Nu verwijt premier Netanyahu dat hij "door Israël ondertekende verdragen schendt en feitelijk de Westoever annexeert, volledig in strijd met de wil van het volk, het Israëlische belang en de positie van president Trump". Vrede Nu spreekt van "een megalandroof".

Verder verwijt de actiegroep de regering dat die had beloofd Hamas uit te schakelen, maar er "in de praktijk voor kiest de Palestijnse Autoriteit ten val te brengen".

Wat houdt de bezetting van de Westelijke Jordaanoever in, en wat betekent die voor Palestijnen die er wonen? Onze correspondent laat het zien in deze video:

"De vogel roept au, dus ik help 'm gauw". Maar een vogel zegt geen au en dat weet een kind van 16 maar al te goed. Toch is dit een voorbeeld uit het lesmateriaal voor kinderen in het speciaal onderwijs. De boeken waar zij uit moeten leren, sluiten totaal niet aan. En dat terwijl er bijna 110.000 kinderen in het gespecialiseerd onderwijs les krijgen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Steffie van der Meijden legt in podcast De Dag uit wat dit voor effect heeft in de klassen. "Er vloog weleens een lesboekje door het lokaal", zegt ze.

De macht van de uitgevers is groot, schetst redacteur Merel Stikkelorum. Er is voor die bedrijven geen geld te verdienen, dus zijn de boeken er niet. Maar er is hoop: het platform GOpen maakt nu lesmateriaal speciaal voor het gespecialiseerd onderwijs.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Ulrike Nagel

Drie Palestijnen die bij het ministerie van Buitenlandse Zaken hadden aangeklopt om hulp bij hun vertrek uit Gaza, krijgen vandaag nog geen duidelijkheid over hun zaak. De drie hebben een visum gekregen om in Nederland te studeren, maar kunnen zonder hulp van Nederland niet weg uit Gaza.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken is niet verplicht hen bij te staan, oordeelt de rechter, en mocht hun verzoek afwijzen. De drie kunnen dat dus niet afdwingen.

De bestuursrechter zegt oog te hebben voor hun schrijnende situatie, maar zegt dat er geen bezwaar gemaakt kan worden tegen consulaire besluiten van het ministerie. De drie kunnen hun zaak wel voorleggen aan de civiele rechter, bijvoorbeeld in een kort geding, oordeelde de bestuursrechter in Den Haag. Of ze dat zullen doen, is nog niet bekend.

De drie eisten hulp van het ministerie van Buitenlandse Zaken om naar Nederland te kunnen komen, maar volgens het ministerie behoren zij niet tot een van de groepen die in aanmerking komen voor hulp bij het verlaten van Gaza.

Visa onbereikbaar

Het gaat om twee studenten en een journalist, die deel uitmaken van een groep van 42 Palestijnen met een geldig visum voor Nederland. Ze kregen dat om hier onderzoek te doen, te studeren of te werken. De drie willen naar Nederland om te studeren.

Hun visa liggen klaar in Jordanië, maar daar kunnen ze zonder hulp van Nederland niet naartoe.

De zaak diende bij de bestuurlijke voorzieningenrechter in Den Haag en draaide om de vraag of meer Palestijnen moeten worden geëvacueerd uit Gaza na de hulp van Buitenlandse Zaken aan 22 Palestijnen afgelopen zomer. Volgens de landsadvocaat was dat een uitzondering. Het ministerie zegt dat de situatie is veranderd met het ingaan van het bestand van oktober.

Bijzonder geval

De drie vinden het onterecht dat de minister hun verzoek niet inhoudelijk heeft beoordeeld. Volgens hen is sprake van een "zeer bijzonder geval". Ook verwijzen ze naar eerdere situaties waarin Nederland heeft geholpen.

De rechter vindt wel dat de drie een "spoedeisend belang" hebben in deze zaak, omdat niet zeker is of ze op tijd hun tijdelijke papieren kunnen ophalen. De grensovergangen van Gaza zijn nog altijd niet voor iedereen open, Israël voert nog geregeld aanvallen uit en de humanitaire situatie is schrijnend.

In Nederland

Het NIAS, het onderzoeksinstituut waar de journalist Hisham Zaqout een visum voor kreeg, laat weten dat Zaqout inmiddels in Nederland is. Hij kwam afgelopen weekend aan.

Het is niet duidelijk hoe hij erin is geslaagd Gaza te verlaten. Zaqout heeft zelf zijn visum opgehaald in Amman en is naar Nederland gereisd. Vandaag is hij begonnen met zijn onderzoek naar de werkwijze van journalisten in Gaza ondanks de pogingen hen het zwijgen op te leggen.