De Europese Commissie is een onderzoek gestart naar online platform X vanwege mogelijke overtredingen van de Europese digitale wetgeving. Daarbij wordt specifiek gekeken naar AI-chatbot Grok van X.

Volgens de Commissie heeft X mogelijk de risico's van Grok voor gebruikers onvoldoende onderzocht. Het gaat onder meer om de verspreiding van illegale content, zoals gemanipuleerde seksueel expliciete beelden. Sommige van die beelden komen mogelijk neer op materiaal over seksueel misbruik van kinderen, aldus de commissie.

X ligt wereldwijd al langer onder vuur vanwege het op grote schaal genereren van seksuele deepfakes van vrouwen en minderjarigen.

De chatbot bood onlangs een vorm van excuses aan omdat het kunstmatige beelden had gegenereerd van twee minderjarige meisjes in "geseksualiseerde kleding". Een gebruiker had de AI-bot hiertoe aangespoord, nadat Grok had geschat dat de meisjes op de foto tussen de 12 en 16 jaar oud waren. De reactie van Grok is vele miljoenen keren gelezen.

Wel of geen risicobeoordeling

Volgens Eurocommissaris Henna Virkkunen zijn niet-consensuele seksuele deepfakes "een onaanvaardbare en gewelddadige vorm van misbruik", en moet worden vastgesteld of X de rechten van Europese burgers voldoende beschermt.

In het onderzoek van de commissie wordt beoordeeld of X voldoet aan zijn wettelijke verplichtingen om systemische risico's tijdig te identificeren en aan te pakken. Daarbij gaat het om illegale inhoud, maar ook om mogelijk negatieve gevolgen zoals gendergerelateerd geweld en schade aan het fysieke en mentale welzijn van gebruikers.

Daarnaast onderzoekt de Commissie of X voordat Grok werd geïntroduceerd een verplichte risicobeoordeling heeft uitgevoerd en gedeeld. Dat is namelijk bepaald in de Digital Services Act (DSA), de Europese wet die grote techbedrijven moet reguleren.

Boete van 120 miljoen

Ook wordt een al lopend onderzoek naar de aanbevelingssystemen van X uitgebreid, mede vanwege de recente overstap naar een op Grok gebaseerd aanbevelingssysteem. De Commissie benadrukt dat de opening van het onderzoek nog geen definitief oordeel inhoudt, maar dat de zaak wel met voorrang wordt uitgevoerd.

De Commissie kan tijdens het onderzoek aanvullende informatie opvragen, inspecties uitvoeren en in uitzonderlijke gevallen voorlopige maatregelen opleggen. Uiteindelijk kan dit leiden tot een besluit dat X de regels niet naleeft, al kan het bedrijf ook toezeggingen doen om de problemen te verhelpen.

X ligt al langer onder vuur van Brussel. In december 2025 kreeg het platform een boete van 120 miljoen euro wegens eerdere overtredingen van de DSA, onder meer vanwege het misleidende 'blauwe vinkje', gebrekkige transparantie van reclame en onvoldoende toegang tot data voor onderzoekers.

Een 33-jarige man uit Amsterdam is veroordeeld tot 18 jaar cel en tbs met dwangverpleging voor het aanranden en doden van een 75-jarige vrouw uit het Brabantse Halsteren. Elias M. randde het slachtoffer in oktober 2023 aan en wurgde haar daarna.

De vrouw wandelde op 10 oktober in de bossen buiten Halsteren. Haar man was net iets eerder afgehaakt en ging alvast naar huis. Toen ze de verdachte passeerde, viel hij haar aan. M. randde de vrouw aan en doodde haar door haar te wurgen.

Daarna heeft hij haar lichaam dieper het bos in gesleept en geprobeerd te verstoppen door het te bedekken met bladeren en takken. Na enkele dagen kon de politie hem opsporen, dankzij het DNA dat hij achterliet op het lichaam van het slachtoffer.

Verkrachting niet bewezen

M. verbleef destijds in een ggz-instelling op een aangrenzend terrein. Hij was in 2022 al veroordeeld tot tbs met dwangverpleging voor een verkrachting in zijn woonplaats Amsterdam. Na die veroordeling leek het goed met hem te gaan. Het gerechtshof bepaalde dat hij met beperkte vrijheid alvast behandeld mocht worden in de ggz-kliniek in Halsteren, meldt Omroep Brabant.

De rechtbank acht bewezen dat M. de vrouw heeft aangerand en gedood. Hij is veroordeeld voor gekwalificeerde doodslag, dat wil zeggen dat M. het slachtoffer heeft gedood om de aanranding te verhullen.

De straf valt iets lager uit dan de eis van het Openbaar Ministerie, dat vorige maand om een gevangenisstraf van 20 jaar en tbs met dwangverpleging vroeg. Volgens het OM had de verdachte de vrouw verkracht, maar de rechtbank stelt dat er voor verkrachting te weinig bewijs is.

'Slachtoffer heeft ongekende angst en pijn moeten doorstaan'

De rechtbank oordeelt dat de verdachte verminderd toerekeningsvatbaar is. Hij leed aan schizofrenie en heeft antisociale trekken, wat volgens de rechtbank zijn handelen heeft beïnvloed.

De rechtbank neemt het de verdachte kwalijk dat hij niks heeft verteld over wat er precies is gebeurd, ook niet na aandringen van de nabestaanden. M. zei vaak dat hij een verklaring ging afleggen, maar deed dat steeds niet. De rechtbankvoorzitter noemde die houding "manipulatief en berekenend".

Volgens de rechtbank heeft de vrouw "ongekende angst en pijn" moeten doorstaan toen ze M. tegenkwam. "Dat heeft de laatste minuten van haar leven verschrikkelijk gemaakt. De verdachte heeft haar naasten onherstelbaar groot leed aangedaan." Naast de celstraf moet M. ook een schadevergoeding aan de partner van het slachtoffer betalen.

De concurrentie tussen bedrijven in Nederland is de afgelopen jaren steeds verder afgenomen, stelt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) in de Staat van de Markt. De waakhond maakt zich zorgen en wil daarom nieuwe bevoegdheden om eerder te kunnen ingrijpen.

"Concurrentie is geen doel op zich, maar een belangrijk instrument om markten beter te laten werken", zegt bestuursvoorzitter Martijn Snoep. Concurrentie is er wanneer meerdere bedrijven met dezelfde soort klanten op een markt actief zijn.

Hoe minder bedrijven een markt bedienen, hoe meer lagere prijzen en de kwaliteit van producten en diensten onder druk komen te staan. Ook zijn bedrijven daardoor minder geneigd om te innoveren. Consumenten worden daarvan de dupe.

Van drankindustrie tot dierenartsenpraktijken

In de afgelopen jaren zag de ACM dat er steeds minder nieuwe bedrijven zijn toegetreden tot de markt en ook minder bedrijven zijn uitgestroomd.

Volgens de waakhond speelt dat met name in 'sterk geconcentreerde sectoren'. "Je ziet in Nederland die geconcentreerde sectoren bijvoorbeeld bij de drankindustrie, de telecomsector en de elektronische industrie, waarvan ASML een onderdeel is", zegt Snoep. Een klein aantal bedrijven in een sector hoeft in eerste instantie niet te leiden tot oneerlijke prijzen, maar kan volgens Snoep wel een aanwijzing zijn.

Als concreet voorbeeld noemt Snoep de dierenartsensector, waar de ACM de afgelopen tijd al onderzoek naar deed. Veel praktijken zijn de afgelopen jaren overgenomen door commerciële ketens. De prijs van behandelingen gaat dan meestal omhoog.

Afhankelijkheid VS

Hoewel de ACM nog niet specifiek heeft onderzocht waarom die concurrentie is afgenomen, kan het te maken hebben met technologische veranderingen en een andere houding van bedrijven. Zo ziet de ACM dat er meer fusies en overnames plaatsvonden de afgelopen jaren, waarin grotere spelers de kleinere bedrijven overnamen die voor hen een uitdaging vormden. Vaak wordt een succesvolle start-up dan van de markt gehaald door een groter bedrijf.

De komende tijd gaat de ACM vooral kijken naar markten waarin de geopolitieke ontwikkelingen een grote rol speelt. "Die ontwikkelingen, zoals in Amerika, maken het nog urgenter", zegt Snoep. Zo is de afhankelijkheid van het bedrijfsleven en de overheid van niet-Europese clouddiensten erg groot en wil de ACM op zoek naar alternatieven om die afhankelijkheid te verkleinen.

Nieuwe bevoegdheden

Om het tij te keren, wil de ACM 'extra gereedschap' om in te kunnen grijpen bij problemen waar ze nu nog niets aan kan doen. Momenteel controleert de ACM al bedrijven met een omzet in Nederland boven 30 miljoen en met deze nieuwe bevoegdheid wil de toezichthouder ook kleinere overnames kunnen beoordelen.

Daar bovenop wil de ACM, als zij na een marktonderzoek ziet dat er te weinig sprake is van concurrentie, maatregelen kunnen opleggen in specifieke markten.

De bevoegdheid om kleinere overnames te beoordelen ligt op dit moment als wetsvoorstel bij de Tweede Kamer.