Nu een groot tekort aan opvangplekken dreigt en er tienduizenden extra asielplekken nodig zijn doet minister Van den Brink (CDA) van Asiel en Migratie een oproep aan alle Nederlandse gemeenten om solidair te zijn en mee te helpen. Op werkbezoek in Ter Apel onderstreepte hij nog eens dat het nieuwe kabinet de spreidingswet in stand houdt en zal handhaven.

In Ter Apel, waar de meeste asielzoekers zich melden bij het aanmeldcentrum, is regelmatig overlast en zijn er geregeld te veel aanmelders in verhouding tot het aantal plekken. De spreidingswet moet daarbij gaan helpen, denkt Van den Brink.

Op vragen over lokale partijen die in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen beloven dat er in hun gemeente geen asielopvang komt, zegt de nieuwe asielminister dat hij "het lokale debat hier niet voor de camera gaat voeren". Hij zegt samen met provincies en gemeenten aan de slag te gaan om de problemen aan te pakken.

Op de vraag of lokale partijen in gemeentes dan iets beloven dat ze niet kunnen waarmaken, zegt Van den Brink niet in te willen gaan. "Ik ga me verhouden tot de gemeentebesturen na 18 maart", als na de lokale verkiezingen nieuwe colleges worden gevormd. "De wet geldt", benadrukte Van den Brink daarbij.

'Tienduizenden plekken tekort'

Uit een raming die Van den Brink onlangs verstuurde blijkt dat gemeenten voor een grote opgave staan: er moeten tienduizenden opvangplekken bij komen.

Volgens de nieuwe asielminister is het tekort "niet snel opgelost en zijn er geen gemakkelijke oplossingen", maar zet het nieuwe kabinet in op én de instroom beperken én de opvang met "fatsoenlijke financiering" verbeteren. Om de overlast in aanmeldcentrum Ter Apel te beperken, moeten meer gemeenten bijdragen aan de oplossing, vindt Van den Brink.

Uit de raming blijkt dat er voor halverwege 2027 wordt verwacht dat Nederland 88.000 opvangplekken nodig heeft. Begin deze maand waren er ongeveer 77.500 plekken voor asielzoekers, maar ruim 27.000 daarvan vervallen de komende tijd. Dat betekent dat er de komende anderhalf jaar bijna 38.000 plekken moeten worden gerealiseerd. Van den Brink spreekt van een "grote opgave".

Extra toezicht

Om de overlast rond Ter Apel tegen te gaan stelt het kabinet zes extra buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's), een teamleider en acht toezichthouders aan. Ze gaan vooral aan de slag in centrum van Emmen, het stationsgebied en in Nieuw-Weerdinge, deel van de gemeente Emmen.

De gemeente Westerwolde had om extra veiligheidsmiddelen gevraagd. Vorig jaar werd besloten de kaartjes voor de pendelbus naar Ter Apel tijdelijk gratis te maken omdat de buschauffeurs te veel overlast ondervonden.

Voormalig minister Keijzer vond dat dat niet kon, waarop de gemeentes aangaven graag met haar in gesprek te gaan over hoe het veiliger te krijgen.

Van den Brink kwam vandaag met de aankondiging dat er extra veiligheidsmaatregelen komen.

Burgemeester Velema van Westerwolde is blij met de toezeggingen. "Dit kabinet spreekt zich nadrukkelijker uit, het is goed dat geluid te horen. Het zal allemaal wel nog moeten blijken." Maar met de dubbele boodschap van de instroom beperken en meer inzetten op de opvang komt er volgens hem hopelijk meer rust en ruimte.

Vier gespecialiseerde zorgvilla's voor zeer zieke en gehandicapte kinderen blijven open "zolang de zorg voor hen nog niet goed is geregeld". Dat heeft minister Sterk (Langdurige Zorg) gezegd tijdens het commissiedebat over de gehandicaptenzorg.

Villa ExpertCare maakte in januari bekend de zorgvilla's te sluiten, omdat de vergoeding volgens het bedrijf niet toereikend is. Dat was een grote schok voor de kinderen en hun ouders, omdat zij een nieuwe plek moeten zoeken. Die plekken zijn zeer schaars.

De zorgorganisatie had al wel beloofd open te blijven totdat alle kinderen een nieuwe plek hadden. Maar ouders waren bang dat het personeel door de sluiting alvast een nieuwe baan zou zoeken, waardoor de kinderen alsnog geen zorg kregen. Ook dat probleem wordt volgens de minister opgevangen.

Kosten drukken in de gehandicaptenzorg

Dat de tarieven in de gehandicaptenzorg onder druk staan, zorgde in het debat voor ongemak bij alle politieke partijen. Vanaf volgend jaar gaan er nieuwe kostenbesparingen in, die nog stammen uit het vierde kabinet-Rutte en kabinet-Schoof. Daardoor moet de gehandicaptenzorg het volgend jaar met 158 miljoen euro minder doen dan verwacht.

Het kabinet-Jetten wil nog eens extra de kosten drukken, onder meer door minder geld voor de langdurige zorg vrij te maken. Wat daarvan de gevolgen zijn voor de gehandicaptenzorg, is nog onduidelijk. Minister Sterk wijst er wel op dat de financiële positie van veel zorgorganisaties gezond is.

Onzekerheid bij gehandicapten

De kostenbesparende maatregelen leiden tot boze reacties bij Kamerleden. Zij wijzen erop dat voor gehandicapten de bezuinigingen zich opstapelen. Als alle plannen van de coalitie doorgaan, moeten zij bijvoorbeeld ook meer eigen risico betalen.

"Mensen weten niet wat dit gaat betekenen, terwijl er al zoveel onzekerheid is", zegt ChristenUnie-fractievoorzitter Bikker. "Het gaat niet goed in de zorg, dus bezuinigen we", zegt SP-Kamerlid Dobbe. "Alsof dat het beter maakt. Die logica klopt voor geen meter."

Daar sluit Kamerlid Ten Hove van Groep Markuszower zich bij aan. "Bezuinigen op de meest kwetsbare mensen is niet normaal. Wie dat niet kan inzien, heeft wat mij betreft zelf een beperking."

D66-Kamerlid Synhaeve gaf toe "niet enthousiast" te zijn over de geplande kortingen. Tegelijkertijd ziet ze het drukken van de kosten wel als oplossing voor het grote personeelstekort. "Juist door keuzes maken willen we dat de zorg toegankelijk blijft voor de mensen die het het hardst nodig hebben", zei ze.

Geen plek voor rolstoelen in zaal

Kamerleden waren ook kritisch over de plannen van het nieuwe kabinet voor de uitvoering van het VN-mensenrechtenverdrag Handicap. Zo lijkt het erop dat het nieuwe kabinet geen geld opzij legt om de toegang tot bijvoorbeeld gebouwen te verbeteren.

Het was dan ook tekenend dat meerdere bezoekers van de Tweede Kamer het commissiedebat niet in de zaal konden zien, omdat er niet genoeg ruime plekken waren voor hun rolstoel. Zij moesten daarom het debat buiten volgen.

"Het doet pijn dat de Kamer niet zo inclusief is", zei Bikker. "Dat zij niet gewoon kunnen aanschuiven en het debat hier kunnen volgen."

Meerdere mensen waren ook in het rood gekomen, een verwijzing naar de opvallend rode outfit die minister Sterk (Langdurige Zorg) droeg tijdens de bordesfoto. Op die manier vroegen ze aandacht voor de situatie in de gehandicaptenzorg.

Terwijl de oorlog in Iran z'n tweede week ingaat, blijft het moeilijk om contact te krijgen met Iraniërs die daar wonen. Met veel moeite lukte het de redactie van Nieuwsuur toch om verschillende mensen te spreken. Redacteur Kaja Bouman vertelt hoe de vreugde die aanvankelijk bij sommige Iraniërs nog heerste, is verdwenen. "De realiteit van de oorlog daalt nu in."

Een Iraanse journalist, die anoniem wil blijven, zegt: "Ik hoop dat iedereen begrijpt dat er een zeer ernstige oorlog gaande is, die veel ernstiger is dan de Twaalfdaagse Oorlog die hier eerder werd gevoerd. Laten we hopen dat deze oorlog snel eindigt. Oorlog geeft geen vreugde, en ik zie ook nergens blijdschap."

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Rosanne Sies