De haven van Antwerpen krijgt een luchtafweersysteem. Dat heeft de Belgische premier De Wever aangekondigd op een bijeenkomst van het Antwerpse havenbedrijf, meldt de VRT. Het is niet bekend om hoeveel luchtafweersystemen het gaat.

Wel is duidelijk dat het gaat om NASAMS, Noors-Amerikaanse afweersystemen die gebruikt kunnen worden om bepaalde vliegtuigen, drones en raketten op middellange afstand uit de lucht te schieten.

De haven van Antwerpen is een belangrijke economische en strategische haven in Europa. De haven wordt bijvoorbeeld gebruikt voor de aanvoer van Amerikaans militair materieel voor Oekraïne.

Volgens het ministerie van Defensie wordt het luchtafweersysteem samen met de Nederlandse krijgsmacht besteld. Nederland werkt al langer met NASAMS. De NASAMS werden in juni vorig jaar ook ingezet tijdens de NAVO-top in Den Haag.

Het luchtafweersysteem heeft drie lanceerrichtingen met raketten, een radarsysteem en een aansturingscentrale.

Vijandige drones

België kondigde in november vorig jaar aan het luchtbewakingscentrum in Bevekom te gaan versterken. In de maanden daarvoor waren er meerdere drones gesignaleerd bij vliegvelden.

"We moeten geen vijandige drones toelaten op ons grondgebied en boven onze militaire bases. De opdracht en richtlijnen zijn duidelijk: als het kan, halen we ze neer", zei defensieminister Francken in november.

Toen werd ook al bekend dat België wilde investeren in NASAMS-systemen en dat de haven van Antwerpen in beeld was als mogelijke locatie hiervoor.

Waar ligt de rode lijn voor het inzetten van AI in het leger? De Amerikaanse minister van Defensie Hegseth en het AI-bedrijf Anthropic hebben er een hoogoplopend conflict over.

Anthropic wil niet dat met zijn AI-model massasurveillances of autonome wapensystemen gemaakt worden. Minister Hegseth wil juist geen beperkingen opgelegd krijgen. Net als OpenAI, de maker van ChatGPT, heeft Anthropic een eigen chatbot ontwikkeld. Het bedrijf is minder bekend bij het grote publiek, maar gooit hoge ogen in de techwereld.

De kwestie draait om deal die Anthropic en het ministerie vorig jaar sloten, waar zo'n 200 miljoen dollar mee gemoeid was. Het bedrijf kondigde "een nieuw hoofdstuk" aan, zo klonk het in een persbericht.

Van dat optimisme is weinig over. Begin dit jaar werd de discussie over die "verantwoorde AI", zoals Anthropic het omschrijft, ontketend. Hegseth stuurde een memo waarin stond dat de AI-toepassingen voor alles gebruikt mogen worden, zolang het binnen de wet past.

AI over leven of dood

Die memo leidt tot wrevel bij Anthropic die de, volgens het bedrijf verantwoorde, AI-afspraken in één pennenstreek zien verdwijnen. Anthropic wil koste wat kost voorkomen dat het AI-model gebruikt wordt voor massasurveillance, het grootschalig in de gaten houden van Amerikanen. Ook wil het niet bijdragen aan een autonoom wapensysteem, een techniek waardoor AI beslist over leven of dood.

Anthropic heeft zich gepositioneerd als 'buitenbeetje' binnen de AI-sector. Anthropic-topman Dario Amodei was een van de ontwerpers achter OpenAI, maar vertrok omdat hij het niet eens was met de koers van het bedrijf. Met zijn zus richtte hij daarom in 2021 Anthropic op.

Ontvoering Maduro

'Verantwoord' wordt het toverwoord. Amodei wil nieuwe techniek niet zomaar lanceren, zonder te weten wat de gevolgen zijn. Hij waarschuwde begin dit jaar in een essay dat overheden AI kunnen inzetten tegen burgers.

Toch sloot Amodei's bedrijf vorig jaar het contract met het Pentagon. Als enige AI-bedrijf voldoet het aan de hoogste veiligheidseisen, schrijft techsite The Verge. Volgens bronnen van The Wall Street Journal is de technologie daarnaast gebruikt bij de operatie om de Venezolaanse president Maduro te ontvoeren. Hoe precies, is nog altijd geheim.

AI kan op allerlei manieren ingezet worden, vertelt Paul Verhagen, technologie en geopolitiek-expert bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. "Tijdens de operatie rondom Maduro kan AI bijvoorbeeld ingezet zijn om sociale media te analyseren om te kijken of de operatie nog geheim is."

Rare dynamiek

Hegseth lijkt geen tegenspraak te dulden. Hij wil voor vrijdag weten of Anthropic meegaat in de eisen of niet. Als het AI-bedrijf dat niet doet, gaat Hegseth het contract ontbinden. Ook dreigt hij om het bedrijf als supply chain risk aan te merken. Dat zou betekenen dat producten van Anthropic niet meer gebruikt mogen worden door het leger. Ook andere bedrijven die gebruikmaken van de technologie van Anthropic en diensten leveren aan het Pentagon moeten hier dan mee stoppen.

Volgens Verhagen wordt dat label van de supply chain risk bijna nooit gebruikt voor Amerikaanse bedrijven. "Het soort bedrijven waar je dit op zou toepassen, zijn bedrijven die bijvoorbeeld gelieerd zijn aan de Chinese staat of Russische staatsoliemaatschappijen", zegt hij. "Aan de kant van het Pentagon krijg je ook een rare dynamiek: als we de technologie willen versnellen, waarom ben je eigen bedrijven aan uit te bannen?"

Correspondent VS Ryan Hermelijn:

"Anthropic zegt het motto 'verantwoord omgaan met AI', als leidende bedrijfsfilosofie te hebben. En de vraag om het ministerie van Oorlog ongebreidelde toegang te geven tot z'n AI-modellen lijkt daar haaks op te staan. Hiermee staat Anthropic voor een dilemma waar eerder ook Google mee worstelde. Dat had het motto 'Don't be evil', dat vooral een marketinginstrument bleek in de strijd om wereldwijd de dominante zoekmachine te worden. Hiervoor werden militaire contracten binnengehaald en samengewerkt met autocratische regimes.

Voor het miljardenbedrijf is het contract van 200 miljoen dollar dat minister Hegseth dreigt te ontbinden, een bijzaak. Het bedrijf maakt zich meer zorgen dat het totaal buitenspel wordt gezet in de toeleveringsketen van het Pentagon, een maatregel die normaal alleen wordt toegepast op buitenlandse entiteiten in het kader van de nationale veiligheid. Die ultieme straf kan grote gevolgen hebben voor de groei en innovatie op de lange termijn en kan concurrenten die minder principieel te werk gaan een groot voordeel geven.

Dit is hoe dan ook een belangrijke testcase over de vraag of morele bezwaren en rode lijnen van techbedrijven überhaupt houdbaar zijn in de nieuwe AI-wapenwedloop, waar nog weinig spelregels voor zijn geschreven."

De Noord-Hollandse kustgemeenten willen een verplichte aansprakelijkheidsverzekering voor schepen onder de 300 ton. Zo kan snel worden ingegrepen als bijvoorbeeld een vastgelopen viskotter moet worden geborgen. De Vissersbond reageert positief op het voorstel.

Het voorstel van de elf kustgemeenten volgt op het vastlopen van viskotter IJM22 bij zwaar weer, eind november 2023, meldt NH Nieuws. Het schip lag uiteindelijk drie weken vast op het strand van Zandvoort.

Bij het vlottrekken was het slecht weer en brak een aantal kabels. Maar de berging duurde vooral zo lang omdat de eigenaar van het schip onverzekerd was en de kosten niet kon dragen. Zo bleef lange tijd onduidelijk wie er verantwoordelijk was voor de regie en financiering van de berging.

Pas toen Lisette Reker, dochter van de eigenaar van de kotter, een inzamelingsactie begon en haar vader zijn spaargeld inzette kon de boot worden losgetrokken.

"Dit soort bergingspogingen kosten al snel tussen de 50.000 en 100.000 euro", zegt David Moolenburgh, burgemeester van Zandvoort en voorzitter van het Overleg Noord-Hollandse Kustgemeenten. "Omdat de eigenaar geen geld had en niet verzekerd was, keek iedereen naar elkaar van: 'Wie is hier verantwoordelijk?'"

De oplossing ligt voor de hand, zegt hij: "Je kunt beter verplicht verzekerd het water op gaan. Dan kom je ook niet voor zulke hoge kosten te staan als het fout gaat."

Verzekeraars

De Noord-Hollandse gemeenten doen hun voorstel voor de verplichte verzekering in een brief aan minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat. Hij moet nu zeggen wat hij van het voorstel vindt en het dan voorleggen aan verzekeraars.

Maar de Vissersbond reageert op voorhand positief. Voorzitter Johan Nooitgedagt toont zich verbaasd dat de aansprakelijkheidsverzekering nog niet verplicht is. "Als je als bergingsmaatschappij niet weet of je wel vergoed wordt voor het redden van zo'n schip, dan heb je wel een probleem", stelt hij.

Risico afschuiven

Nooitgedagt benadrukt dat een verplichte verzekering nog meer kosten betekent voor een branche die het financieel al moeilijk heeft. Maar dat is geen excuus om het niet te doen. "Je kunt toch niet zelf risico lopen en daarmee het risico afschuiven op een ander? Je hebt wel een maatschappelijke verantwoordelijkheid", aldus Nooitgedagt. Hij vergelijkt het met autorijden. "Zonder WA-verzekering mag je niet de weg op. Waarom zou je zonder dan wel de zee op mogen?"

De IJM22 heeft het avontuur van eind 2023 overleefd. Het schip bleek na de bergingsoperatie nog zeewaardig. "Mijn vader is weer op zee", laat Lisette Reker weten. Maar financieel is het nog steeds behelpen. Reker: "Mijn vader mag blij zijn als hij überhaupt een pensioentje heeft. Het zit allemaal niet mee."