Het topoverleg in Washington met de buitenlandministers van Denemarken en Groenland heeft de "fundamentele meningsverschillen" tussen het Deense koninkrijk en de Verenigde Staten niet opgelost. Dat zei de Deense minister van Buitenlandse Zaken Rasmussen in een gezamenlijke persconferentie met de Groenlandse buitenlandminister Motzfeldt.

De landen gaan nu een werkgroep vormen op hoog niveau om te kijken hoe ze tegemoet kunnen komen aan de Amerikaanse veiligheidszorgen zonder de "rode lijnen" van het Deense koninkrijk te overschrijden, zei Rasmussen.

"We zijn hier gekomen na een aantal, hoe zal ik het zeggen, opmerkelijke publieke uitlatingen over Groenland", begon Rasmussen. "We zijn er niet in geslaagd om het Amerikaanse standpunt te veranderen." Hoewel de landen niet nader tot elkaar zijn gekomen, noemde hij het gesprek "open en constructief".

Hij voegde eraan toe dat hij ook niet had verwacht dat de kwestie met deze ontmoeting opgelost zou kunnen worden. Het is duidelijk dat de Amerikaanse president bij zijn wens blijft om Groenland te veroveren, zei Rasmussen.

De buitenlandminister van Groenland sloot zich aan bij wat haar ambtgenoot zei. Ze verwees daarbij naar de lange diplomatieke betrekkingen tussen de landen en dat het land openstaat voor meer samenwerking. "Maar dat betekent niet dat we eigendom willen zijn van de VS."

Groenland kopen

De ontmoeting in Washington volgde op dreigementen van de Amerikaanse president Trump. Die wil Groenland, onderdeel van het Deense koninkrijk, in handen krijgen. "Of ze het nu willen of niet", zei hij dit weekend hierover. Ook militair ingrijpen wilde Trump niet uitsluiten.

Trump was zelf niet bij het overleg aanwezig. Hij liet kort voor de ontmoeting nog eens zijn standpunt horen. "NAVO: zeg tegen Denemarken dat ze daar nu moeten vertrekken", schreef hij op Truth Social. "Twee hondensleeën zijn niet genoeg, alleen de VS kan dit", voegde hij daaraan toe.

Tijdens de ontmoeting tussen de delegaties plaatste het X-account van het Witte Huis een afbeelding van twee hondensleeën op een kruispunt. De ene weg leidt naar de VS, de andere naar China en Rusland.

Daaraan refereerde Rasmussen ook tijdens zijn persconferentie. Denemarken heeft de defensie al opgevoerd zei hij. "Niet met hondensleeën, maar met schepen, gevechtsvliegtuigen en drones."

Denemarken en Groenland maakten vandaag bekend per direct de militaire aanwezigheid op en rondom Groenland te verhogen. Ook Zweden, Noorwegen en Duitsland sturen militairen naar het gebied. Noorwegen stuurt twee militairen om de samenwerking met bondgenoten af te stemmen. Duitsland stuurt meer dan tien militairen.

'Geen Chinese oorlogsschepen'

Rasmussen weersprak ook de aanwezigheid van China in Groenland. Het is niet waar dat we omringd worden door Chinese oorlogsschepen, zei hij. "We hebben al zo'n decennium geen Chinees oorlogsschip gehad".

Het is wel zo dat de veiligheidssituatie veranderd is, erkende Rasmussen. "Natuurlijk delen we tot op zekere hoogte zijn zorgen", zei hij over de beweringen van Trump. Ook Motzfeldt benadrukte dat het in het belang van de VS en Groenland was om samen te werken als bondgenoten.

Trump herhaalde vanavond in gesprek met journalisten dat de VS Groenland "nodig heeft" en dat Denemarken niet heeft wat nodig is om Groenland te verdedigen tegen Rusland en China. De VS kan dat wel, zei Trump. "Jullie hebben dat vorige week kunnen zien met Venezuela."

De Verenigde Staten trekken een deel van het personeel terug van de Amerikaanse luchtmachtbasis Al Udeid in Qatar. Het is een voorzorgsmaatregel naar aanleiding van de opgelopen spanningen in de regio. Dat zeggen een Amerikaanse functionaris en drie diplomaten tegen persbureau Reuters.

Directe aanleiding zijn de waarschuwingen van een hoge Iraanse functionaris aan landen in de regio om Amerikaanse bases in het buitenland aan te vallen als de VS zich bemoeit met de golf van protesten in Iran.

Ook het VK trekt personeel terug

Al Udeid is de grootste basis van de VS in het Midden-Oosten en huisvest zo'n 10.000 manschappen. De basis ligt vlak bij de Qatarese hoofdstad Doha, aan de Perzische Golf. De regering van Qatar bevestigt dat deze stappen worden gezet. Ook het Verenigd Koninkrijk heeft laten weten personeel terug te trekken van een luchtmachtbasis in Qatar.

Volgens de drie diplomaten werd een deel van het Amerikaanse personeel opgedragen vóór vanavond de basis te verlaten. Hoeveel er al zijn vertrokken, is niet duidelijk. Er zijn nog geen tekenen dat grote aantallen militairen worden verplaatst naar een voetbalstadion of een winkelcentrum, zoals uren vóór een Iraanse raketaanval vorig jaar op de Amerikaanse basis wel gebeurde.

De VS heeft nog andere bases in het Midden-Oosten, zoals het hoofdkwartier van de Amerikaanse marine in Bahrein. Het is nog niet duidelijk of daar ook personeel wordt weggehaald.

Ruim 2500 doden

In Iran is de grootste opstand in jaren gaande. Wat begon als onrust over economische problemen heeft geleid tot een landelijke protestgolf tegen het regime van ayatollah Khamenei vanwege onder meer het gebrek aan politieke vrijheid. Teheran probeert de binnenlandse onrust de kop in te drukken en treedt met harde hand op.

De Iraanse autoriteiten hebben het internet platgelegd en dat maakt het lastiger om een volledig beeld te krijgen van de situatie. Schattingen over het dodental door verschillende groepen en organisaties lopen uiteen.

Het geverifieerde dodental bij de protesten stond vanochtend op ruim 2500. Volgens de Noorse mensenrechtenorganisatie Iran Human Rights ligt het aantal mogelijk nog hoger: zij schrijven op basis van data van de Iraanse overheid dat bij de protesten al bijna 3500 mensen zijn omgekomen en minstens 10.000 mensen zijn gearresteerd.

NOS op 3 maakte deze video over de grootschalige protesten in Iran:

De Iraanse autoriteiten proberen de Amerikaanse president Trump ervan te weerhouden zich te bemoeien met de onrust, terwijl hij zinspeelt op een mogelijke aanval op het land. Op Truth Social riep hij gisteren Iraanse "patriotten" op om door te protesteren en zei dat "hulp onderweg" is. Wat die hulp precies inhoudt, is niet duidelijk.

Volgens Trump behoort militair ingrijpen tot de mogelijkheden, zonder dat hij daar verdere details over geeft. Hij heeft zijn landgenoten opgeroepen om Iran zo snel mogelijk te verlaten.

Ook twee Europese functionarissen zeiden tegen Reuters dat een militaire interventie van de VS "waarschijnlijk lijkt". Een functionaris zei dat dit binnen de komende 24 uur zou kunnen gebeuren. Een Israëlische functionaris zei ook dat het erop leek dat Trump het besluit had genomen om in te grijpen, hoewel de timing nog niet duidelijk is.

Executies

Trump heeft het Iraanse regime ook gewaarschuwd geen opgepakte demonstranten te executeren. Dat zou ertoe kunnen leiden dat de VS in actie komt. Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International waarschuwden dat Iran mogelijk demonstranten zal executeren.

Vandaag bijvoorbeeld zou Erfan Solfani, een 26-jarige demonstrant, terechtstaan. Hij werd vorige week aangehouden en zou de eerste betoger in de afgelopen weken zijn die ter dood zou worden veroordeeld. De angst is groot dat dit ook zal gebeuren.

Volgens de autoriteiten zal het waarschijnlijk niet bij deze executie blijven. Het hoofd van de Iraanse justitie liet gisteren in een video doorschemeren dat de arrestanten snel berecht en geëxecuteerd zullen worden, mogelijk als afschrikmiddel. In een interview met CBS zei Trump gisteravond dat "zeer krachtige maatregelen" volgen als dit gebeurt.

Solidariteitsmars

Iran heeft als reactie op de dreigende taal vanuit het Witte Huis landen in de regio, zoals Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Turkije gewaarschuwd dat Amerikaanse militaire bases daar worden aangevallen als het komt tot een Amerikaanse aanval op Iran. Ook heeft Iran die landen gevraagd te voorkomen dat de VS aanvalt.

Over de hele wereld zijn demonstranten deze week de straat opgegaan om zich uit te spreken tegen het islamitische regime in Iran. Op de Dam in Amsterdam kwamen vanavond enkele honderden mensen bijeen voor een solidariteitsmars naar het Amerikaanse consulaat op het Museumplein.

Inwoners van delen van Amersfoort en omgeving moeten hun drinkwater waarschijnlijk nog tot volgende week blijven koken voor gebruik. Waterbedrijf Vitens kan op dit moment niet garanderen dat het water in het hele gebied schoon is en zoekt nog naar de oorzaak van de vervuiling.

Bij een controle van het drinkwater op 5 januari werd de enterokokkenbacterie aangetroffen. De bron was niet meteen duidelijk. Eergisteren werd de bacterie aangetroffen in een van de voorraadkelders. Water uit die kelder wordt inmiddels niet meer gebruikt. Maar ook daarna bleken nog niet alle testresultaten goed te zijn.

Vitens wil het kookadvies pas opheffen als het hele gebied schoon is, omdat het bedrijf geen enkel risico wil nemen. Het bedrijf heeft experts ingeschakeld om te helpen bij de oplossing van het probleem.

Tien dagen koken

Het advies om het drinkwater voor gebruik drie minuten te koken geldt inmiddels tien dagen. Het gaat om water om te drinken, voor het zetten van koffie of thee, voor het bereiden van eten en voor het tandenpoetsen.

Het Meanderziekenhuis in Amersfoort krijgt tijdelijk water van een andere productielocatie van Vitens, zodat het kookadvies daar is vervallen. Dat geldt ook voor de wijk Isselt. Voor de rest van het gebied is dat niet mogelijk.

Het getroffen gebied bestaat uit delen van Amersfoort en een aantal aangrenzende gemeenten.

Vitens komt volgende week dinsdag weer met een update, tenzij het probleem eerder is verholpen.