In Brussel is er opluchting, nadat Trump gisteravond toch afzag van nieuwe importheffingen en, nog belangrijker, van het innemen van Groenland. Toch kreeg de relatie tussen de EU en de Verenigde Staten deze week opnieuw een enorme knauw. Op een ingelaste top praten de leiders van de 27 EU-landen vanavond over de vraag hoe de EU verder moet met Trump.

Dat de VS geen klassieke bondgenoot meer is, weten ze in Brussel al een tijdje. Sinds vicepresident Vance een jaar geleden de aanval opende op Europa, is de relatie met de Amerikanen op zijn zachtst gezegd stroef.

Deze week bereikt de relatiecrisis een nieuw dieptepunt. Trump weigerde nadrukkelijk af te zien van zijn wens Groenland in te nemen. Daarbovenop dreigde hij met importheffingen voor landen die militairen naar Groenland stuurden, ondanks het in de zomer gesloten handelsakkoord met de EU.

Het roept de vraag op in hoeverre je nog van vriendschap kan spreken wanneer de Amerikanen maling hebben aan de soevereiniteit van NAVO-bondgenoten en eerder gemaakte handelsafspraken. Commissievoorzitter Von der Leyen liet haar frustratie dinsdag al blijken in een speech in Davos: "Zowel in de politiek als in het zakenleven geldt: een deal is een deal. En wanneer vrienden de hand schudden, dan moet dat iets betekenen."

Opluchting

Gisteravond draaide Trump. Na een gesprek met NAVO-topman Rutte deelde de president op sociale media dat de importheffingen van tafel zijn. Er is een akkoord om in NAVO-verband het noordpoolgebied beter te beschermen. Over het innemen van Groenland is gisteravond überhaupt niet meer gesproken, zei Rutte vandaag.

Voor de Europese leiders betekent het op korte termijn opluchting. Het plan om stevig terug te slaan met Europese importheffingen of door Amerikaanse bedrijven te weren van de Europese markt, kan weer in de ijskast. Maar de zorgen over de relatie met Amerikanen zijn niet verdwenen. De afgelopen weken vergeten ze in Brussel niet snel.

Trumps wispelturigheid dwingt de EU-leiders te zoeken naar een nieuwe verhouding met de Amerikanen. Sinds Trump een jaar geleden aan zijn tweede termijn begon, is er in de relatie tussen de VS en de EU een nieuw normaal, zegt een hoge EU-ambtenaar in aanloop naar de top vanavond. "En die nieuwe realiteit is vaak turbulent."

Onafhankelijk

En dus kijken de EU-leiders hoe Europa minder kwetsbaar kan worden voor de grillen van Trump. De focus ligt op het afbouwen van de afhankelijkheid van de VS. Von der Leyen deze week in Davos: "Als deze veranderingen permanent zijn, moet Europa ook permanent veranderen. Het is tijd om deze kans te grijpen en een nieuw onafhankelijk Europa te bouwen."

Dan gaat het bijvoorbeeld om uitbreiding van het aantal handelspartners. Dat dat nog niet zo makkelijk is, bleek gisteren toen het Europees Parlement besloot de invoering van het nieuwe handelsverdrag met vier Zuid-Amerikaanse landen op de lange baan te schuiven door eerst nog een juridisch advies te vragen aan het Europees Hof.

Een flinke tegenvaller voor Von der Leyen, die het handelsverdrag eerder prees als voorbeeld van hoe Europa zijn afhankelijkheid van Amerika en China afbouwt. De EU-leiders bespreken vanavond of zij de Commissie vragen dit handelsakkoord toch al voorlopig in te laten gaan.

Daarnaast is Europa in NAVO-verband nog altijd militair afhankelijk van de VS. Een snelle terugtrekking van Amerikaanse troepen kan Europa zich nog niet veroorloven.

De leiders spreken daarom ook over de vraag hoe zij de Europese defensie versneld kunnen versterken en hoe die op zichzelf kan staan. Dat geldt ook voor de Europese defensie-industrie, die nu nog niet kan voorzien in de Europese vraag.

Oekraïne

Ten slotte staat ook Oekraïne op de agenda. Want voor het sluiten van een vredesakkoord tussen Oekraïne en Rusland zijn de Amerikanen essentieel. Zij moeten de garantie bieden dat ze Oekraïne militair steunen, wanneer Rusland een vredesakkoord zou schenden.

Trump benadrukte gisteren nog maar eens dat hulp niet vanzelfsprekend is. "Ze waarderen niet wat wij doen. Dan heb ik het over de NAVO en over Europa. Zij moeten aan Oekraïne werken, niet wij. De Verenigde Staten liggen erg ver weg. Een grote, prachtige oceaan scheidt ons. We hebben er niks mee te maken."

Binnen dat spanningsveld tussen onafhankelijk willen worden en de Amerikanen nog nodig hebben, moeten de EU-leiders vanavond op zoek naar nieuwe omgangsvormen met een bondgenoot, die volgens velen sinds een jaar eigenlijk geen bondgenoot meer is.

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht en het Radboudmc in Nijmegen hebben een 'parkinsonkaart van Nederland' ontwikkeld. Hiermee wordt voor het eerst in kaart gebracht hoeveel nieuwe gevallen van parkinson er zijn en waar die precies voorkomen.

Zo'n precieze registratie van de ziekte was er nog niet, zegt hoofdonderzoeker Roel Vermeulen, hoogleraar milieu-epidemiologie aan de UU, die het onderzoek samen met hoogleraar neurologie Bas Bloem van Radboudumc heeft uitgevoerd.

De onderzoekers hebben verschillende registraties over sterfte, medicatie en ziekenhuisopnames aan elkaar gekoppeld en komen zo voor het eerst tot een sluitende registratie van de ziekte van Parkinson in Nederland.

Geen toename

Er is gekeken naar de cijfers tussen 2017 en 2022. Daaruit blijkt dat er zo'n 3700 nieuwe diagnoses per jaar zijn. Het beetje goede nieuws is dat dit in de onderzoeksperiode stabiel is gebleven. Het groeit dus niet zoals in China, de Verenigde Staten en Afrika.

"Toch betekent dit dat er jaarlijks 3700 gezinnen en hun omgeving te horen krijgen dat iemand de ziekte heeft. Dat heeft natuurlijk vooral een enorme persoonlijke, maar ook maatschappelijke impact", zegt Bas Bloem.

Ook is er gekeken naar de spreiding van parkinson ten tijde van de diagnose. Daaruit blijkt dat de ziekte relatief vaker voorkomt in het noorden van Nederland dan in het zuiden. De kans op een parkinsondiagnose is het laagst in Zeeland en het hoogst in Utrecht, Groningen en Friesland.

Eerder onderzoek heeft gewezen op een verband tussen langdurige beroepsmatige blootstelling aan pesticiden en een verhoogd risico op de ziekte van Parkinson. Daardoor werd er gedacht dat de ziekte vaker te zien zou zijn op de kaart in regio's met veel landbouw. Toch kunnen de onderzoekers deze conclusie niet trekken. "Als pesticiden de enige oorzaak waren van Parkinson, had je dat in deze kaart gezien. Dit betekent dat verschillende omgevingsfactoren meespelen."

Hoewel ze het een belangrijk onderzoek vinden, is de Parkinson Vereniging er niet geruster op. "Wij zetten ons enorm in tegen het gebruik van pesticiden. De zorgen zijn er nog steeds, hoewel het nu misschien geografisch niet wordt gezien. Er zijn genoeg andere bewijzen dat er zeker een relatie is", zegt directeur Nickie van der Wulp.

Andere opmerkelijke conclusies zijn dat de ziekte vaker voorkomt bij hoogopgeleiden en dat parkinson minder voorkomt bij mensen die roken. Hoewel deze dingen al bekend waren, moet hier nog verder onderzoek naar worden gedaan.

"Het is belangrijk om de ziekte te voorkomen. Door dit onderzoek hebben we nu de instrumenten om dit goed te bekijken. We hopen daardoor in de komende jaren delen van deze puzzel op te lossen, zodat we iets aan deze ziekte kunnen doen", aldus Vermeulen.

Het ultieme geheim van Dan Brown was vorig jaar het bestverkochte boek in Nederland. Het zesde avontuur van Harvard-professor Robert Langdon ging 234.000 keer over de toonbank, maakte boekenstichting CPNB bekend op zijn nieuwjaarsreceptie.

De hoogste positie op de ranglijst is geen onbekende plek voor Brown. Zo schreef hij in 2013 en 2017 met Inferno en Oorsprong ook al de populairste boeken. Op het hoogtepunt van de Da Vinci Code-hype in 2004 verkocht hij in een jaar tijd zelfs ruim 500.000 thrillers uit de Langdon-serie.

Het bestverkochte Nederlandse boek was Wisselwachter van Geert Mak, over politiek adviseur Harry Hopkins. Die drukte in de eerste helft van de 20ste eeuw zijn stempel op de Amerikaans-Europese relaties. Het boek is met zijn vierde plek ook het hoogst genoteerde non-fictieboek.

Niewierra populair in winkel en bieb

Française Mélissa Da Costa en Amerikaan Kristin Hannah zijn goed voor plekken 2 en 3, met Al het blauw van de wereld en Als de wolven huilen. Dat eerste boek haalde vorig jaar ook al de tweede plek. Dit jaar werden er met 185.000 tegen 122.0000 exemplaren zelfs meer van verkocht.

De Nederlandse Anya Niewierra staat met vijf boeken het vaakst in de lijst. De Camino (vorig jaar nog bovenaan de ranglijst) staat dit jaar op plek 6. Daarna volgen nog De nomade (15), Het bloemenmeisje (24), Het dossier (34) en Vrij uitzicht (61). De Camino is ook het boek dat het meest werd geleend: doordat het 48.000 keer werd uitgecheckt is het voor het derde jaar op rij het populairste werk in de bibliotheken.

Nieuwe boeken overheersen in de top-100: 59 titels stammen uit 2025. De oudste titels in de lijst zijn twee kinderboeken, Rupsje Nooitgenoeg van Eric Carle (35) en Jip en Janneke van Annie M.G. Schmidt (99), allebei uit 1977.

Vooral kinderboeken geleend

Hoogste kinderboek uit de lijst is De Verkleinstraal van youtubers Rutger Vink en Thomas van Grinsven op nummer 8. Ook in de drie voorgaande jaren wisten zij al de hoogste positie te bereiken voor een kinderboek, met De Safari, Het Pretpark en De Tijdmachine.

In totaal staan er 22 kinderboeken in de verkooptop-100, drie meer dan een jaar eerder. Onder de geleende boeken is de categorie nog populairder: met 53 titels is zelfs meer dan de helft van de geleende biebboeken een kinderboek. Vooral series zijn populair: Het leven van een loser, De waanzinnige boomhut, Dog Man en De Zoete Zusjes hebben elk minstens negen boeken in de lijst.

Volgens het CPNB werden er vorig jaar in totaal 44 miljoen (e-)boeken verkocht, twee miljoen minder dan in 2024. Doordat boeken duurder werden bleef de omzet met 697 miljoen euro vrijwel gelijk.