Voorvechters voor vrouwenrechten hebben met een burgerinitiatief een belangrijke slag geslagen. EU-subsidies mogen voortaan worden gebruikt om abortus mogelijk te maken voor vrouwen die in hun eigen land geen toegang hebben tot legale abortus.

"Het voorzien van goede en betaalbare gezondheidszorg voor vrouwen gaat over het respecteren van hun rechten en waardigheid", zegt de Europese Commissie bij de presentatie van het besluit.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie vinden er in Europa jaarlijks 483.000 onveilige abortussen plaats, het gevolg van het feit dat abortus lang niet in alle EU-landen is toegestaan. De organisatie 'My voice My choice' riep daarom in een burgerinitiatief de Europese Commissie op om ervoor te zorgen dat alle vrouwen in de EU toegang kunnen krijgen tot een legale en betaalbare abortus.

Ruim één miljoen ondertekenaars

Bij een Europees burgerinitiatief moet de Europese Commissie met een reactie komen als ten minste een miljoen ondertekenaars het initiatief ondersteunen. Het initiatief om abortus toegankelijker te maken, wordt door ruim 1,2 miljoen mensen gesteund.

Nu nog nemen veel vrouwen hun toevlucht tot landen als Nederland, omdat abortus hier wel legaal is. De kosten komen voor rekening van de vrouwen zelf of hulpverleningsorganisaties draaien ervoor op. Door het besluit van de Commissie kunnen EU-landen nu aanspraak maken op subsidie uit het Europees Sociaal Fonds, om zo vrouwen uit andere EU-landen makkelijker te helpen.

EU-commissaris Hadja Lahbib wil met de maatregel de rechten van vrouwen versterken. "Veiligheid en keuzevrijheid mogen nooit afhankelijk zijn van je postcode of inkomen. Dit is het Europa van gelijkheid waarin we willen leven."

Gemengde reacties

Medisch-ethische kwesties zijn nationale bevoegdheden, waar de EU in principe geen beslissingen over kan nemen. De Commissie gaat ook nadrukkelijk niet over de vraag of abortus in een EU-land legaal is of niet, maar vindt het inzetten van subsidie voor abortus dus wel acceptabel.

D66-Europarlementariër Garcia-Hermida van der Walle is positief: "Het besluit van de Europese Commissie lijkt historisch te worden. De Commissie erkent abortus als gezondheidszorg en zegt dat het daarmee onder een domein valt waarin de Europese Unie landen kan en wil ondersteunen. Daarmee bevestigen ze wat de overgrote meerderheid van de Europeanen denkt en wil."

SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen is er juist fel tegen: "Het is heel kwalijk als de EU met fondsen abortus gaat faciliteren. Daarmee ondergraaft de EU het beleid van heel wat lidstaten, die terughoudend zijn in hun beleid ten aanzien van abortus. Die landen hebben de beschermwaardigheid van het leven hoog in het vaandel staan."

'My voice My choice', de organisatie achter het burgerinitiatief, wilde eigenlijk dat de EU een apart fonds zou oprichten voor de ondersteuning van vrouwen die in eigen land niet geholpen kunnen worden. Toch zijn ze niet ontevreden. "Het antwoord is: ja, we hebben gewonnen. Het is niet de uitkomst die we wilden, maar een weg om veilige abortus mogelijk te maken."

De Deense premier Mette Frederiksen schrijft vervroegde verkiezingen uit voor volgende maand. De verkiezingen zouden pas aan het eind van het jaar zijn, maar nu kunnen de Denen al op 24 maart een nieuw parlement kiezen.

De populariteit van Frederiksen is de afgelopen weken gestegen door het conflict met Donald Trump over Groenland. Tot grote schrik van de Denen zei de Amerikaanse president dat hij Groenland "wilde hebben".

Frederiksen stelde zich strijdbaar op tegen Trump, wat haar populariteit deed stijgen.

Gunstige peilingen

Voordat de crisis rond Groenland losbarstte, stond de regering van Frederiksen op verlies in de peilingen. Veel Denen maakten zich vooral zorgen over de hoge prijzen, ongelijke welvaart en immigratie. Inmiddels is de sociaaldemocratische partij van Frederiksen van 17 naar 24 procent gestegen in de opiniepeilingen.

Trump heeft zijn claim op Groenland nog niet opgegeven, maar inmiddels is de kwestie wel minder acuut. Een maand geleden begonnen Denemarken, de VS en Groenland met 'technische gesprekken'. Daarbij gaat het over de Amerikaanse zorgen over de veiligheid in het noordpoolgebied. De soevereiniteit van Groenland blijft voor de Denen een rode lijn.

In de Folketing, het Deense parlement, zei Frederiksen vandaag dat het beslissende verkiezingen worden. "Want in de komende vier jaar zullen wij als Denen en als Europeanen echt op eigen benen moeten staan. Het is nu aan de kiezers om de richting van Denemarken te bepalen. Ik kijk ernaar uit."

Als de 48-jarige Frederiksen de verkiezingen wint, kan ze voor de derde keer op rij premier worden.

De Duitse binnenlandse veiligheidsdienst BfV mag de politieke partij Alternative für Deutschland voorlopig niet bestempelen en behandelen als rechtsextremistische organisatie. De bestuursrechtbank van Keulen heeft dat geoordeeld in een tussentijds vonnis. De dienst kan er nog tegen in beroep gaan.

Veiligheidsdienst BfV concludeerde vorig jaar dat de AfD extremistisch is en daar spande de partij een rechtszaak over aan. Totdat er straks een eindvonnis is, en dat kan lang duren, mag de dienst de partij niet meer classificeren en behandelen als extreemrechts.

In afwachting van het eindvonnis had de BfV zelf al besloten om de AfD voorlopig niet rechtsextremistisch te noemen. De veiligheidsdienst blijft achter zijn conclusie staan, maar zei uit tactische overwegingen de classificatie niet publiek te gebruiken.

'Sterke vermoedens'

In het tussenvonnis benadrukt de bestuursrechtbank dat er wel degelijk "sterke vermoedens" zijn dat de AfD "ongrondwettelijke activiteiten ontplooit". Er wordt bijvoorbeeld verwezen naar voorbeelden van discriminatie van moslims in het partijprogramma, maar in de spoedprocedure is nog niet vastgesteld dat de gehele partij als extreemrechts kan worden gekenmerkt.

De BfV is de binnenlandse geheime dienst die naleving van de Duitse grondwet controleert. Na een jarenlang onderzoek is wat de BfV betreft vastgesteld dat de AfD als geheel een bedreiging vormt voor de democratie. De partij wil volgens de dienst bepaalde bevolkingsgroepen buitensluiten en beschouwt specifiek Duitsers met een islamitische achtergrond als minderwaardig.

Gevierd als overwinning

De partijtop spreekt van een politiek gemotiveerde heksenjacht. Het tussentijdse vonnis is als een overwinning gevierd door de partijtop.

Correspondent Duitsland Charlotte Waaijers:

"Voor de AfD is dit oordeel een opsteker. Waarschijnlijk slaat het de discussie over een mogelijk partijverbod voorlopig dood.

Ook al is dit een tussenvonnis, het is al behoorlijk onderbouwd en niet voorzichtig geformuleerd. Daarmee lijkt het wel degelijk een signaal voor hoe de rechtbank tegen de zaak aankijkt: dat er nog te weinig bewijs is dat de AfD op grotere schaal concrete plannen heeft die tegen de grondwet ingaan. Dat bewijs is nodig om de partij in elk geval juridisch bewezen extreemrechts te kunnen noemen.

Dat wil niet zeggen dat er geen sterke vermoedens zijn dat zulke plannen er zijn. Een eerder oordeel van de veiligheidsdienst dat de partij tenminste een verdacht geval is, is al eens door de AfD aangevochten. De rechtbank gaf de veiligheidsdienst toen gelijk.

Als de partij concrete extreemrechtse plannen heeft, dan spreekt de AfD die volgens de huidige inschatting van de rechter in elk geval niet duidelijk uit. Een veel aangehaald begrip als 'remigratie', dat in neonazikringen naar grootschalige deportaties van mensen met een migratieachtergrond kan verwijzen, betekent volgens sommige partijleden niets meer dan het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers. Daarmee staat niet juridisch vast wat de partij ermee bedoelt."