In het Great Barrier Reef is een koraal van bijna vierduizend vierkante meter ontdekt. Nooit eerder werd zo'n grote koraalkolonie in kaart gebracht in het rif voor de kust van noordoost-Australië.

Het werd ontdekt door twee Australische vrouwen. Sophie Kalkowski-Pope en haar moeder Jan Pope waren eind vorig jaar met hun boot op pad om koraal te spotten voor de Great Reef Census, een onderzoeksprogramma waarbij burgers helpen bij het in kaart brengen van koraal.

Moeder Jan had tijdens een duik al iets mogelijk interessants gezien. Ze besloot later terug te komen met meetapparatuur en nam ook haar dochter mee. Na de ontdekking werd een groot team van wetenschappers samengesteld om de grootte van het veld vast te stellen.

Weiland van koraal

"Ik wist direct toen we het water in gingen dat dit iets bijzonders was", vertelt Kalkowski-Pope. Ze is coördinator van de Great Reef Census en benadrukt het belang van zulke ontdekkingen: "Omdat er nog zoveel onbekend is over het koraalrif weten we ook niet wat er verloren gaat als we het verliezen."

Haar moeder is een ervaren duiker en onderwaterfotograaf. Ze duikt al 35 jaar in het Australische rif, maar stond versteld toen ze deze kolonie zag. "Ik heb nog nooit een koraal op deze manier zien groeien", zei ze. "Het leek wel een weiland van koraal. Het ging maar door."

Het koraal is op het langste punt 111 meter en beslaat ongeveer de oppervlakte van een voetbalveld. Ter vergelijking: de meeste koraalkolonies die wereldwijd worden ontdekt, zijn slechts 30 tot 35 meter lang.

De locatie wordt gekenmerkt door een sterke getijdestroming en relatief weinig hoge golven. Wetenschappers onderzoeken nu hoe de kolonie heeft kunnen groeien en overleven in deze omstandigheden.

Wetenschappers maken zich al lange tijd zorgen over de staat van het Great Barrier Reef. Volgens de onderzoekers is deze vondst geen bewijs dat het plots weer goed gaat met de riffen, maar laat het zien hoe koraalsystemen verschillend reageren op de klimaatverandering.

De coalitiepartijen D66, VVD en CDA reageren positief op een voorstel van de SGP en Groep Markuszower om de verhoging van de AOW-leeftijd "te verzachten". Volgens de partijen zijn de gevolgen voor "lage inkomens, praktisch geschoolden en mensen met een zwaar beroep" te groot.

Daarmee is er een Kamermeerderheid die over dit voornemen uit het coalitieakkoord wil onderhandelen. In de motie van de twee oppositiepartijen staat dat "de regering wordt verzocht" over verschillende aanpassingen na te denken.

Ze noemen verschillende voorbeelden, zoals een minder strenge koppeling tussen de AOW-leeftijd en de levensverwachting, een speciale regeling voor mensen met een zwaar beroep, een AOW-leeftijd op basis van gewerkte jaren of een AOW die gebaseerd is op vermogen of inkomen.

Live: Eerste debat minderheidskabinet met Tweede Kamer

Het debat over de regeringsverklaring is live te volgen op NPO1, nos.nl en NPO Politiek en Nieuws.

De motie zal worden ingediend tijdens het tweedaagse debat over de regeringsverklaring dat vanmorgen is begonnen. Minister-president Jetten zei in zijn verklaring dat het kabinet moeilijke keuzes maakt waardoor Nederland weer vooruit kan, maar dat is alleen mogelijk door samenwerking, zei hij.

Jetten: "Democratie moet meer zijn dan de helft plus één." Hij denkt dat het land snakt naar "een pragmatische politiek die bereid is om compromissen te sluiten die ons verder brengen".

GL-PvdA-leider Klaver was de eerste spreker na Jetten. Hij zei bereid te zijn tot compromissen behalve op één dossier: het verhogen van de AOW-leeftijd. Dat moet echt van tafel, zegt hij, ook als het kabinet met de vakbonden in gesprek wil blijven.

Pensioenakkoord verbroken

Klaver hoopte hiermee het kabinet op andere gedachten te brengen, maar door de steun van een Kamermeerderheid 'over rechts' voor het verzachten van de AOW-maatregel, heeft het dreigement van Klaver op dit moment weinig gevolgen.

De FNV zegt in een reactie dat onderhandelen over het verzachten van de AOW-maatregel niet genoeg is om terug aan de onderhandelingstafel te komen. Vakbonden CNV en VCP sluiten zich hierbij aan. "Want nog steeds houdt dit in dat het zwaarbevochten pensioenakkoord eenzijdig wordt verbroken en het getuigt van weinig respect voor de polder", staat in een verklaring.

Kritiek oppositiepartijen

De coalitiepartijen krijgen in het debat kritiek van oppositiepartijen omdat er 15 miljard euro minder naar de zorg en de sociale zekerheid gaat. PVV-leider Wilders zei tegen D66-fractievoorzitter Paternotte: "U sloopt Nederland. Waarom pakt u de lage inkomens, zieken en gehandicapten?"

Paternotte noemt de vragen van Wilders "een grijsgedraaide plaat". Hij wijst op recente CPB-cijfers, waaruit blijkt dat bijna iedereen er nog altijd op vooruitgaat. "Als we niks doen, moet een op de vier Nederlanders in de zorg gaan werken", zegt Paternotte. Niet ingrijpen betekent hogere premies en langere wachtlijsten, zegt hij.

Van drones en AI-toepassingen tot robotica: Defensie gaat de komende jaren inzetten op innovaties. Waar nieuwe technologieën zoals drones voorheen vooral ter ondersteuning werden ingezet, zijn ze inmiddels een essentieel onderdeel van de moderne oorlogsvoering.

Een woordvoerder van het ministerie van Defensie noemt de krijgsmacht ook wel "een kraamkamer van technische innovaties". Wat betekenen technologische innovaties voor de 'mens achter de machine', oftewel de militairen die ze moeten gebruiken en besturen?

De missies in Irak en Afghanistan hebben de inzet van sommige innovaties volgens Defensie versneld. Dat heeft te maken met de dreiging van geïmproviseerde explosieven. Innovaties met sensoren konden die explosieven ontdekken en onschadelijk maken. "En dat kon levens redden", zegt de woordvoerder.

Omslag: voorbereiding begonnen

Sinds de oorlog in Oekraïne is er een omslag geweest bij Defensie, weet Sofie van der Maarel, universitair docent Militaire Ethiek bij de Nederlandse Defensie Academie. Ze doet onderzoek naar de beleving van militaire innovatie. Ze ziet dat de krijgsmacht zich voorbereidt op een oorlogssituatie en daarbij specifiek inzet op nieuwe technologieën.

Het kabinet-Jetten wil de komende jaren 19 miljard euro extra uittrekken voor Defensie. De krijgsmacht wil zo'n 20 procent daarvan uitgeven aan innovatie, wat neerkomt op 3,8 miljard euro.

Sinds de Russische invasie van Oekraïne heeft Defensie er bijna 12.500 mensen bij gekregen. Van der Maarel: "Als de mensen er eenmaal zijn, is het essentieel dat Defensie ook investeert in opleidingen waarin zij leren hoe met deze systemen om te gaan." Defensie moet daarnaast niet schuwen om eerlijk te zijn over nieuwe toepassingen. Het gebruik daarvan kan gaan "met vallen en opstaan", zegt ze.

Verwachtingsmanagement

"Als het gaat om het gebruik van drones, dan ligt de focus nu nog veel op de technische details, zoals de batterij of het netwerk ervan, of hoe de drone wordt bestuurd", zegt Van der Maarel. Het is volgens haar ook belangrijk dat Defensie oog houdt voor het personeel dat met deze technologieën moet werken.

De nadruk op innovaties vereist volgens haar ook een verandering in het beeld dat de krijgsmacht schept over het werken bij Defensie. "Als de werving gericht is op mensen die op zoek zijn naar actie en avontuur en dat personeel eindigt vervolgens achter een tablet waarmee ze een drone besturen, dan sluit dat niet aan bij de verwachting die zij hadden van het werk."

Het gaat bovendien niet alleen om het werven van nieuw personeel, stelt ze. Ook het behouden van medewerkers is belangrijk. Defensie moet daarom goed in kaart hebben wat voor personeel er nodig is en in hoeverre die mensen technische vaardigheden moeten hebben.

Bij de luchtmacht en de marine wordt al geworven voor drone-functies en bij de landmacht gaat dat ook gebeuren, zegt de Defensiewoordvoerder. Nu zijn dat soort functies vaak nog een doorstroomfunctie of neventaak van bijvoorbeeld een infanterist of verkenner.

Nieuwe dilemma's

Het is ook de vraag wat het werken met innovaties betekent voor de verantwoordelijkheden en de 'morele last' van de militair. "De belofte was altijd dat een bestuurder van een drone veiliger zou zijn, omdat het vliegtuigje of grondvoertuig onbemand en op afstand is", zegt Van der Maarel, maar er ontstaan nu nieuwe dilemma's.

"Omdat de bestuurder over veel meer informatie beschikt, wordt diens verantwoordelijkheid ook veel groter." Diegene kan te maken krijgen met cognitieve overbelasting door een teveel aan informatie. Onder meer om dat te voorkomen, zet Defensie ook in op het gebruik van kunstmatige intelligentie voor het verwerken en analyseren van data.

Zo kan het gebeuren dat een bestuurder van een verkenningsdrone veel beeldmateriaal binnenkrijgt. Dat kan zo veel zijn, dat die de beelden niet in z'n eentje volledig kan analyseren op bijvoorbeeld verdachte bewegingen of situaties. Om te ondersteunen bij het inschatten van de situatie kan AI worden ingezet.

Ruimte voor gesprek

Als dergelijke systemen ook helpen bij het bepalen van doelwitten, roept dat vragen op over verantwoordelijkheid. AI kan die verantwoordelijkheid niet dragen. Dat is een dilemma, want de bestuurder kan niet overzien waarop zijn actie is gebaseerd bij het volgen van een AI-advies, maar wordt wel verantwoordelijk gehouden als er iets fout gaat.

Morele dilemma's zijn er bij een geweldsorganisatie als Defensie altijd geweest, besluit Van der Maarel. Defensie zegt dat er bij de landmacht in de opleiding tot militair, maar ook daarna, aandacht is voor het nemen van besluiten op basis van onvolledige informatie. En tegenwoordig is er ook ruimte voor 'het gesprek' zowel voor als na de inzet, zegt de woordvoerder.