De Cambodjaanse premier Hun Manet heeft de Franse president Macron een brief geschreven, met daarin het verzoek om documenten toe te sturen uit de koloniale tijd. Het gaat dan om documenten uit de tijd toen de grens tussen het huidige Cambodja en Thailand is bepaald, waar de buurlanden het fel over oneens zijn.

Cambodja stond van 1863 tot de onafhankelijkheid in 1953 onder Frans gezag. Tot 1887 was het land een Frans protectoraat, waarbij Frankrijk een flinke invloed had op het bestuur in Cambodja. Daarna ging Cambodja op in Frans-Indochina, waarmee het een volwaardige kolonie werd. En nu hoopt het land via de oud-kolonisator dus sterker komen te staan in het grensconflict met Thailand.

Frankrijk had eerder al aangegeven bereid te zijn om "relevante historische en technische documenten" op te sturen, zo schrijft het Cambodjaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in een persbericht. Cambodja maakt nu dus gebruik van dat aanbod. De brief is gisteren verstuurd. In de brief bedankt Hun Manet Frankrijk verder voor de "constructieve houding".

Vanuit Frankrijk en Thailand zijn er nog geen reacties op het verzoek vanuit Cambodja.

Decennialange grenstwist

De grens van ruim 800 kilometer tussen Thailand en Cambodja werd getekend in 1907, na een akkoord tussen de Fransen en het toenmalige koninkrijk Siam, wat in het huidige Thailand ligt. Sinds de onafhankelijkheid van Cambodja is er onenigheid met Thailand waar die grens in de praktijk precies ligt.

In het betwiste gebied liggen meerdere, eeuwenoude tempelcomplexen die door beide landen worden geclaimd. Cambodja heeft in de twist al eens gelijk gekregen van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Thailand houdt vol dat er in de koloniale tijd fouten zijn gemaakt bij het vaststellen van de grens.

In het afgelopen half jaar laaide het conflict tussen de landen flink op, wat leidde tot meerdere confrontaties tussen de legers van beide landen in het grensgebied. De laatste wapenstilstand werd eind vorig jaar gesloten. Het bestand is wel broos: de landen blijven elkaar beschuldigen van het opstoken van de spanningen.

Bij de laatste oplaaiing van het oorlogsgeweld vorige maand vielen in drie weken meer dan honderd doden. Ruim een half miljoen burgers in het grensgebied sloegen op de vlucht.

De landelijke overheid schiet zichzelf in de voet door de omgang met landbouwgrond. Dat stelt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). Volgens de raad belemmert de overheid de verduurzaming van de landbouw.

"De overheid wil de landbouw verduurzamen, dus je mag verwachten dat al het beleid daar handen en voeten aan geeft", zegt Rli-voorzitter Jan Jacob van Dijk. "Wij zien echter dat dit in de praktijk niet het geval is."

Uitkoopregelingen

Een concreet voorbeeld zijn de uitkoopregelingen voor veehouders, die ervoor moeten zorgen dat er minder stikstof terechtkomt in kwetsbare natuur. Veehouders krijgen een subsidie om afstand te doen van hun dieren en bedrijf, maar hun grond houden ze.

"Veel veehouders verpachten die grond aan aardappel- en lelietelers om een inkomstenbron te houden. Het resultaat is dat de stikstofuitstoot weliswaar daalt, maar dat je er pesticiden voor terug krijgt. Dat is ook niet gunstig voor de natuur", stelt Van Dijk.

Twee typen landbouw

Om verduurzaming van de landbouw aan te jagen, adviseert de raad om onderscheid te maken tussen twee typen landbouw. In gebieden die zeer geschikt zijn voor landbouw pleiten de auteurs voor 'productielandbouw', die vooral is gericht op voedselproductie.

In kwetsbaardere gebieden moet 'maatschappelijke landbouw' komen: minder intensief en met ruimte voor andere functies, zoals natuur, recreatie, wonen en defensie.

"De kleigrond in de Flevopolder is bijvoorbeeld heel vruchtbaar en daar is de impact van landbouw op de omgeving kleiner dan op de Veluwse zandgrond", illustreert Van Dijk. "Die polder leent zich dus voor productielandbouw. Vanuit dat perspectief is het onlogisch dat defensie op de kleigrond in Zeewolde een nieuwe kazerne heeft gepland."

Zelf grond kopen

Het wordt makkelijker om op duurzaamheid te sturen als de overheid zelf grond aankoopt, meent de Rli-voorzitter. Dat had bijvoorbeeld gekund bij de recente uitkoopregelingen. "Als de overheid grond bezit, kan het boeren met intensieve landbouwbedrijven bij kwetsbare natuurgebieden aanbieden om grond te ruilen en hun bedrijf voort te zetten in gebieden die wél geschikt zijn voor productielandbouw."

Onderliggend probleem dat de verduurzaming tegenwerkt, is de hoge prijs van landbouwgrond, meent de raad. "Die dure grond moet genoeg geld opleveren en dat werkt intensief gebruik in de hand. Bovendien is grond een goede belegging, dus veel boeren gebruiken het als pensioenvoorziening. Geld dat zij in grond stoppen, stoppen ze niet in verduurzaming", zegt Van Dijk.

Van die hoge prijzen heeft iedereen last, zegt de raad: ruimte is schaars in Nederland en ook voor woningbouw, natuurherstel, energievoorziening en defensie-uitbreidingen wordt vaak gekeken naar agrarische grond.

Subsidies hervormen

De overheid is medeverantwoordelijk voor de hoge grondprijs en doet er goed aan die te dempen, meent de Rli. "De overheid kan subsidies en fiscale regelingen zodanig hervormen dat de grondprijsstijging wordt gedempt en ze alleen de maatschappelijke landbouw stimuleren."

In het Duitse Darmstadt is brand uitgebroken in een prestigieus onderzoekslaboratorium. In het Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung wordt onder meer onderzoek gedaan naar superzware atomen die alleen in het lab gemaakt kunnen worden.

Op foto's van het complex is te zien dat er dikke rook opstijgt uit een van de gebouwen. Volgens plaatselijke media gaat het om het lab waar de deeltjesversneller is gevestigd, In dat apparaat kunnen elementaire deeltjes tot grote snelheden worden gebracht voor onderzoek op het gebied van bijvoorbeeld scheikunde of medicijnen.

De eerste meldingen over de brand kwamen rond 06.30 uur binnen. Volgens de hulpdiensten is het vuur inmiddels onder controle, maar zal er nog de rest van de dag nageblust moeten worden. Hoe groot de schade is, is nog niet bekend.

Eigen elementen

Er is volgens de politie niemand gewond geraakt. Omwonenden wordt aangeraden ramen en deuren te sluiten, omdat niet duidelijk is of er schadelijke stoffen zijn vrijgekomen bij de brand.

Het is nog onduidelijk hoe de brand is ontstaan. Op het terrein wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe deeltjesversneller, maar het vuur zou niet daar zijn uitgebroken. Het nieuwe apparaat, met een versnellingstunnel van ruim een kilometer, kost ruim 3 miljard euro en moet in 2028 klaar zijn voor onderzoek.

In het Helmholtzzentrum wordt al ruim een halve eeuw fundamenteel onderzoek gedaan naar atomen. Zo werden er in de jaren 80 en 90 voor het eerst extreem zware elementen gevormd als bohrium, meitnerium en röntgenium. De zeldzame elementen darmstadtium en hassium zijn zelfs genoemd naar de locatie van het onderzoeksinstituut, Darmstadt in de zuidwestelijke Duitse deelstad Hesse.

In het complex werken zo'n 1500 werknemers. Daarnaast komen er jaarlijks honderden wetenschappers van over de hele wereld langs om onderzoek te doen.

Zware atomen

Het atoomnummer van elementen correspondeert met het aantal protonen in hun kern. Lichte atomen hebben er weinig, zoals waterstof met 1, helium 2 of zuurstof 8; zwaardere hebben er veel, zoals uranium (92), radium (88) of lood (82). Elementen met de hoogst bekende getallen komen niet in de natuur voor, maar kunnen in laboratoria worden gemaakt door lichtere atomen met elkaar te laten versmelten.

Zo werd in 1940 bijvoorbeeld neptunium (93) gemaakt. Doordat nog zwaardere elementen enorm instabiel zijn, is het moeilijk die te maken en bewaren. Zo is bij oganesson (118) na 0,7 milliseconden al de helft van het geproduceerde materiaal uiteengevallen. Kennis over dit soort elementen vertelt wetenschappers meer over de fundamentele eigenschappen van materie en de situatie in het universum microseconden na de oerknal.