De Deense minister van Buitenlandse Zaken Rasmussen heeft morgen een ontmoeting in het Witte Huis met zijn Amerikaanse ambtgenoot Rubio en vicepresident Vance. Onderwerp van gesprek zijn de plannen van president Trump om Groenland in te lijven.

"We gaan iets met Groenland doen, of ze het nou willen of niet", zei Trump zaterdag. Door Groenland, een autonoom gebied van Denemarken, in te nemen, wil hij naar eigen zeggen voorkomen dat het eiland binnen de Russische of Chinese invloedsfeer komt te vallen.

Rasmussen maakte vandaag bekend dat hij samen met zijn Groenlandse ambtsgenoot Motzfeld naar de VS gaat om te praten over de situatie. "De Amerikaanse vicepresident JD Vance wilde ook aan de gesprekken deelnemen en zal de ontmoeting voorzitten. Daarom vindt deze in het Witte Huis plaats", zei Rasmussen op een persconferentie. "In de vergaderzaal kunnen we elkaar in de ogen kijken." Vance wil net als Trump Groenland innemen.

'Einde NAVO'

Groenland is net als de Denen mordicus tegen een overname door de VS. De wens van Trump "kan op geen enkele manier" worden ingewilligd, stelde de regering al in een verklaring. "Als onderdeel van het Deense Gemenebest is Groenland NAVO-lid. Daarom moet de verdediging van Groenland via de NAVO verlopen."

Vorige week veroordeelde de Deense premier Mette Frederiksen de Amerikaanse dreigementen ook al scherp. "Een aanval van de VS betekent het einde van de alliantie", zei ze. Zij kreeg gisteren bijval van Eurocommissaris Andrius Kubilius (Defensie). Hij bezigde soortgelijke woorden tijdens een veiligheidsconferentie in Zweden.

Gisteren zei NAVO-secretaris-generaal Rutte in Kroatië dat de NAVO-lidstaten gezamenlijk moeten zorgen dat Groenland beschermd wordt tegen landen als Rusland en China. Er zou gewerkt worden aan "nieuwe stappen" om de veiligheid van het arctische eiland te verzekeren. Rutte heeft de dreigementen van Trump nog niet veroordeeld.

Volgende week maandag ontmoet de Deense minister Poulsen van Defensie Rutte om te praten over een grotere militaire aanwezigheid van de NAVO op Groenland.

Foto's Witte Huis

Trump lijkt in ieder geval voorlopig niet af te zien van zijn plan. Het Witte Huis deelde vandaag op sociale media bewerkte foto's waarop Trump naar Groenland kijkt. "Tik om de situatie te volgen", luidt het bijschrift bij de post op X.

Trumps idee om Groenland te annexeren, is niet geheel nieuw. In 2019 opperde hij tijdens zijn eerste ambtstermijn al om het eiland te kopen, iets wat de VS in 1946 ook al probeerde. Toen werd een bod van 100 miljoen dollar geweigerd.

Centrale banken wereldwijd steunen de voorzitter van de Fed, de Amerikaanse centrale bank, Jerome Powell, nadat hij gedagvaard werd door het ministerie van Justitie in de Verenigde Staten.

Powell sprak zich zondag in een videoverklaring uit tegen de druk van de regering-Trump die dreigt met een strafrechtelijk onderzoek naar Powells verklaring in de Senaat. Powell werd gedagvaard wegens het overschrijden van kosten bij de renovatie van Fed-gebouwen, maar volgens hem is dit niet de echte reden voor de dagvaarding en moet het in een bredere context gezien worden.

Volgens Powell wordt er gedreigd met een strafrechtelijk onderzoek omdat de Fed de rente vaststelt om "het algemeen belang te dienen, in plaats van de voorkeuren van de president te volgen".

Ook de Europese Centrale Bank (ECB) steunt de solidariteitsverklaring van centrale banken wereldwijd aan Powell. "We staan volledig achter voorzitter Jerome Powell" en "het is cruciaal dat de onafhankelijkheid van de Fed en zijn voorzitter behouden blijft", schrijft de ECB in een verklaring. De Nederlandsche Bank (DNB) valt hier ook onder. Leiders van centrale banken van onder andere Engeland, Canada en Zuid-Korea steunen de verklaring ook.

Onafhankelijk

De Fed (Federal Reserve) is een onafhankelijk instituut in de Verenigde Staten, en die onafhankelijkheid is belangrijk, benadrukken de centrale banken. Als centrale bank van de VS zorgt de Fed ervoor dat prijzen stabiel blijven en niet te hard stijgen.

Sommige politici zouden de rente graag verlagen om geld lenen goedkoper te maken, wat hen voor de verkiezingen populairder zou kunnen maken. Centrale banken houden juist rekening met de langere termijn en nemen daarvoor soms impopulaire beslissingen zoals het duurder maken van het lenen van geld.

Trump uitte al vaker kritiek op Powell omdat de centrale bank de rente niet sneller verlaagt. Op korte termijn kan de verlaging zorgen voor economische groei, maar op de langere termijn kan het de inflatie verder aanjagen. Eerder probeerde de Amerikaanse president al een bestuurder van de Fed, Lisa Cook, te ontslaan, maar de rechter oordeelde dat dit onterecht was.

Trump kreeg ook al kritiek van zijn eigen partijgenoot senator Thom Tilles. Hij leverde felle kritiek op het ministerie omdat de Amerikaanse regering een eind zou maken aan de onafhankelijkheid van de Fed met deze actie. "Nu staan de onafhankelijkheid en de geloofwaardigheid van het ministerie van Justitie op het spel", zei Tilles in een reactie op de video van Powell.

Ook Trumps eigen minister van Financiën, Scott Bessent, is niet blij met de dagvaarding. Hij zei volgens nieuwsmedium Axios dat die "een zooitje creëert", en slecht zou zijn voor de financiële markten.

Nederland roept de ambassadeur van Iran op het matje vanwege het geweld van de Iraanse overheid tegen vreedzame demonstranten. Demissionair minister van Buitenlandse Zaken Van Weel noemt het buitensporig.

"Ik ben diep geschokt door het bloedige geweld tegen Iraanse demonstranten", zegt Van Weel. Het ontbieden van de ambassadeur betekent dat Nederland formeel protest aantekent tegen het geweld, de "grootschalige willekeurige arrestaties en de internetblokkades". Ook andere Europese landen, zoals Finland, Spanje en België, hebben de Iraanse ambassadeurs in hun land ontboden.

Via sociale media komen berichten naar buiten dat de politie en het leger gericht op burgers schieten. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn er meer dan duizend, of zelfs meer dan tweeduizend mensen gedood. Ook een Iraanse functionaris noemde tegenover persbureau Reuters een aantal van tweeduizend. De berichten zijn lastig te verifiëren omdat het internet in het land door de overheid is platgelegd en telefoneren ook nauwelijks mogelijk is.

Scenario's

De Duitse bondskanselier Merz houdt rekening met een snelle val van het Iraanse regime. "Als een regime alleen aan de macht kan blijven door geweld te gebruiken, dan is het in feite afgelopen met ze", zei hij tijdens een bezoek aan India. De Amerikaanse president Trump dreigde al met militair ingrijpen. Amerikaanse media melden dat het leger daarvoor verschillende scenario's heeft besproken.

In Iran wordt al twee weken geprotesteerd. Steeds meer mensen gaan dag in dag uit de straat op omdat zij een einde willen aan het streng-islamitische regime van ayatollah Khamenei.

Wat gebeurt er als een ambassadeur wordt ontboden?

De ambassadeur krijgt het verzoek om zich op een bepaald tijdstip te melden op het ministerie. Eigenlijk wordt daar altijd gehoor aan gegeven, zo zijn de regels van de internationale diplomatie. Wat volgt is een beleefde, maar koele ontvangst. Dat gebeurt meestal niet door de minister, maar door een hoge ambtenaar.

De ambassadeur krijgt in zakelijke bewoordingen uitgelegd waarom hij of zij ontboden is en krijgt de gelegenheid daarop te reageren. Over de precieze inhoud van het gesprek worden ook achteraf geen mededelingen gedaan. Het ontbieden van een ambassadeur heeft vooral symbolische waarde.