Het kabinet overweegt om meer risico's nemen op het stroomnet om een aansluitstop in het midden van het land te voorkomen, door een deel van de reserveruimte in te zetten. Dat schrijft staatssecretaris De Bat (Energie) aan de Tweede Kamer.

Dat betekent bijvoorbeeld dat bestaande kabels zwaarder worden belast of dat netbeheerders overcapaciteit die is bedoeld voor bijzondere omstandigheden gaan inzetten. Hierdoor is er wel meer risico op storingen, aldus de staatssecretaris.

Opties en effecten

De CDA-staatssecretaris suggereert dat netbeheerder Tennet uitbreidingscapaciteit vanuit elders kan "verschuiven" naar het midden van het land. Of deze ingrepen genoeg zijn om nieuwe aansluitingen op het stroomnet mogelijk te maken, moet Tennet beoordelen.

De Bat schrijft dat "tot en met april" opties en effecten in kaart worden gebracht. Tegen die tijd moet worden besloten of een volledige aansluitstop noodzakelijk is, of toch kan worden voorkomen.

De netbeheerder waarschuwde vorige maand dat een stop dreigt in Flevoland, Utrecht en Gelderland. Dat zou betekenen dat er vanaf de zomer in deze provincies ook geen nieuwe contracten voor woningen meer afgegeven kunnen worden. De situatie in de regio's is volgens De Bat "uitzonderlijk" en niet in lijn met het landelijke beeld van het stroomnet.

'Geen taboes'

Het stroomnet is op veel plekken in Nederland overvol, waardoor nieuwe huizen of bedrijven niet altijd een stroomaansluiting kunnen krijgen of daar lang op moeten wachten. De elektriciteitskabels moeten namelijk niet overbelast raken op het moment dat veel mensen tegelijk veel stroom gebruiken.

Het kabinet wil een aansluitstop "koste wat kost" voorkomen. Wat De Bat betreft zijn er "geen taboes" om de knelpunten in het midden van het land op te lossen, "ook als die pijnlijk en duur zijn". Die taak ligt bij een crisisorganisatie waar onder meer de provincies, meerdere ministeries en netbeheerders bij betrokken zijn.

Zeker zeventig minderjarigen tussen de 13 en 17 jaar zijn opgelicht via Snapchat. Met advertenties werden zij verleid om voor 5 euro een veel duurdere mobiele telefoon te kopen. Zonder het te weten, sloten ze een abonnement af bij een telefoonprovider. De beloofde telefoon ontvingen ze nooit, die kwam bij de oplichters terecht.

Dinsdag hield de politie hiervoor twee mannen van 20 en 21 jaar uit Etten-Leur aan. De politie kwam hen op het spoor, nadat uit digitaal onderzoek was gebleken dat een socialemedia-account en een bankrekeningnummer meerdere keren voorkwamen in aangiftes van online oplichting van minderjarigen. De verdachten zitten vast en komen morgen voor de rechter.

Vooral minderjarigen reageerden op de advertentie. De oplichters wonnen het vertrouwen van de kinderen door aan hen 50 euro over te maken. Daarna vroegen ze om een kopie van hun identiteitsbewijs en bankpas. Die gegevens zouden nodig zijn om de nieuwe telefoon te ontvangen.

Vervolgens vroegen de oplichters de 50 euro terug te betalen. De betaallink die de slachtoffers daarvoor kregen, bleek een link van een telefoonprovider. De kinderen sloten daarmee zonder het weten een abonnement af met een automatische incasso. De bijbehorende telefoon ging naar een door de oplichters gekozen pakketpunt.

Rol van ouders

De ouders van de zeventig slachtoffers zijn door de politie telefonisch op de hoogte gebracht van de oplichting. "De meesten van hen wisten niet dat dit gespeeld had of wat er nu precies was gebeurd", zegt de politie.

De politie hoopt dat door het bekendmaken van deze zaak meer aandacht komt voor online oplichting van minderjarigen. "We hopen dat ouders hierover het gesprek met hun kinderen aangaan om te voorkomen dat ze slachtoffer worden."

Vaker slachtoffer

Jongeren zijn naar verhouding vaker slachtoffer van online criminaliteit dan ouderen. Volgens het CBS kreeg 17 procent van de 15- tot 25-jarigen hier vorig jaar mee te maken, tegenover 12 procent van de 65-plussers.

De meeste slachtoffers doen na online oplichting geen aangifte bij de politie, omdat ze er niet aan denken of het niet belangrijk vinden. Ook speelt het idee mee dat het toch niets helpt.

Wie een AI-chatbot vraagt om stemadvies voor de gemeenteraadsverkiezingen, zal zo goed als nooit een lokale partij aanbevolen krijgen. Dat staat in een onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens dat vandaag is overhandigd aan Pieter Heerma, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

De toezichthouder onderzocht de stemadviezen van ChatGPT, Claude, Gemini, Grok en Mistral. In minder dan 1 procent van de stemadviezen werd aangeraden om op een lokale partij te stemmen.

Dat zou kunnen komen doordat de onderliggende taalmodellen getraind zijn om patronen te vinden in grote hoeveelheden data op het internet. Het lijkt erop dat chatbots te weinig informatie hebben over lokale politieke partijen om hun politieke profiel af te wegen, zegt de privacywaakhond.

Pas wanneer er tegen de bots werd gezegd dat de kiezer veel geeft om lokale thema's, werden er vaker lokale partijen genoemd. Dat is opmerkelijk, zegt AP, omdat ook lokale afdelingen van landelijke partijen zich richten op lokale thema's.

Doordat meer mensen chatbots zijn gaan gebruiken, is het volgens AP waarschijnlijk dat kiezers die bots ook om stemadvies vragen, terwijl ze daar niet geschikt voor zijn. In eerder onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens voorafgaand aan de laatste Tweede Kamerverkiezingen staat dat AI-chatbots een gepolariseerd beeld geven van het politieke landschap.

"AI-chatbots zijn onbetrouwbaar en geven een vertekend beeld van het politieke landschap. Wanneer lokale partijen nauwelijks in stemadviezen voorkomen, krijgen kiezers geen goed beeld van wat zij kunnen kiezen", zegt AP-voorzitter Aleid Wolfsen.

De waakhond roept de aanbieders van AI-chatbots op maatregelen te nemen, om te voorkomen dat hun bots ingezet worden voor het geven van stemadvies. Daarnaast wil de Autoriteit Persoonsgegevens dat het kabinet zo snel mogelijk aan de slag gaat met het maken van wetten over AI in Nederland.

AP waarschuwt mensen om geen chatbots te gebruiken voor stemadvies. Zij wijzen naar stemhulpen als StemWijzer en Kieskompas, nieuwsmedia en partijprogramma's van politieke partijen om je stem voor de gemeenteraadsverkiezingen te bepalen.