Wat vindt de oppositie van de plannen van de nieuwe coalitie? Daarover zal meer duidelijk worden vandaag in het Tweede Kamerdebat over het coalitieakkoord. Het is waarschijnlijk nog te vroeg voor keiharde toezeggingen over steun van een Kamermeerderheid voor specifieke plannen, maar het debat zal verder duidelijk maken welke kant oppositiepartijen op willen.

De nieuwe coalitiepartijen staken afgelopen vrijdag hun hand uit naar de oppositie, in de hoop op samenwerking. Uit de eerste reacties blijkt in ieder geval dat de voorgestelde snellere verhoging van de AOW-leeftijd, waardoor mensen langer moeten blijven werken, weerstand oproept bij veel partijen.

De twee partijen die voor D66, VVD en CDA het meest van belang zijn, zijn JA21 en GroenLinks-PvdA. Die zijn in de positie om de minderheidscoalitie in de Tweede Kamer aan meerderheden te helpen. GL-PvdA, met ook veel zetels in de Eerste Kamer, gaf dit weekend het startschot voor de onderhandelingen.

Startschot

Partijleider Klaver zei op een ledenbijeenkomst de financiële plannen voor de zorg en sociale zekerheid alleen te steunen "als het roer drastisch omgaat". Hij hekelde onder meer het hogere eigen risico, de kortere WW-uitkering en de verhoging van de AOW-leeftijd. Verder wil de GL-PvdA-leider "meer ambitie" als het gaat om klimaat, natuur en stikstof en het belasten van hogere inkomens.

JA21 reageerde tot nu toe niet op de plannen. Partijleider Eerdmans zou dat gisteravond voor het eerst doen in het tv-programma Eva, maar hij meldde zich ziek af. Vandaag in het debat zal meer duidelijk worden over de opstelling van JA21. Voordat de plannen bekend werden, zei Eerdmans "een open mind" te hebben en constructief te kijken naar voorstellen.

Andere oppositiepartijen zijn een stuk minder enthousiast. BBB-partijleider Van der Plas verwacht dat de oppositie de krachten zal bundelen, zeker om iets te doen aan de hogere AOW-leeftijd. Dat die in het coalitieakkoord zou staan, was volgens haar "totaal niet voorzien". "Veertigplussers moeten tot ver na hun zeventigste gaan doorwerken. En als ze stoppen is er geen zorg meer voor ze."

In strijd met pensioenakkoord

Jan Struijs, de fractievoorzitter van 50Plus, zegt dat zijn telefoon afgelopen weekend roodgloeiend stond. Zowel individuele burgers als vakbondsmensen maken zich volgens hem grote zorgen over de plannen. Die nieuwe coalitie wil dat de leeftijd waarop mensen kunnen stoppen met werken omdat ze AOW krijgen weer volledig gekoppeld wordt aan de stijging van de levensverwachting.

Struijs wijst erop dat dat in strijd is met het in 2019 gesloten pensioenakkoord met vakbonden en werkgevers. Daarin was juist afgesproken dat de stijging van de AOW-leeftijd voorlopig zou worden afgeremd.

"Harde werkers als de kraamverzorgster of de bouwvakker zien hun welverdiende pensioen verder van zich af bewegen", vindt ook ChristenUnie-leider Bikker. Ze is op zich blij dat de nieuwe coalitie aan de slag wil, maar is niet blij dat er in de plannen niets staat om dakloosheid tegen te gaan en dat de gehandicaptenzorg het met minder geld moet doen. "Het is logisch dat er wordt bezuinigd, maar doe dat dan met hart voor de mensen."

Geschrokken

Andere partijen uitten vrijdag, de dag van de presentatie, al uiteenlopende zorgen en wensen. De SGP noemde de plannen "best goed", omdat er geïnvesteerd wordt in defensie en woningbouw en omdat er maatregelen worden genomen om de asielinstroom in te perken. Maar de partij heeft wel zorgen op medisch-ethisch terrein.

De PvdD was niet erg enthousiast. Volgens die partij ontspringen rijken en vervuilers de dans en komt de rekening te liggen bij alles wat kwetsbaar is. FVD hekelde de herinvoering van een stikstoffonds. BBB uitte zorgen over bezuinigingen op de (ouderen)zorg.

Lees hieronder wat er zoal aan plannen in het akkoord staat:

De zeven ex-PVV-Kamerleden die nu als de Groep-Markuszower in de Tweede Kamer zitten, waren vrijdag "best geschrokken" van de plannen. Bij hun afsplitsing vorige maand lieten de zeven weten open te staan voor politieke samenwerking, nu de plannen er liggen zien ze "veel reparatiewerk".

Hun voormalig leider Wilders stelde simpelweg dat hij nog nooit zo'n vreselijk slecht akkoord had gezien. Hij gaat naar eigen zeggen niks steunen: "Wij gaan snoeihard oppositie voeren." SP-leider Dijk noemde het akkoord "een aanval op onze beschaving".

Gesprekken met iedereen

De verwachting is dat in het debat partijen op links veel bezwaar maken tegen de aanpassingen van de sociale zekerheid en de zorg. Partijen op rechts zullen kritisch zijn op het in stand houden van de spreidingswet en klimaatmaatregelen. Via beide kanten kan de minderheidscoalitie aan 76 of meer Tweede Kamerzetels komen. Maar de vraag is wat die fracties in ruil voor hun steun terug willen hebben.

Achter de schermen hebben fractievoorzitters al contact gezocht met collega's met wie ze een klein bondgenootschap hopen te sluiten om de plannen op hun manier bij te stellen. "Ik voer nu echt gesprekken van links tot rechts met iedereen", zegt Bikker bijvoorbeeld. Maar tussen de oppositiepartijen zijn de onderlinge verschillen groot, dus het is nog de vraag in hoeverre echte bondjes van de grond komen.

In ieder geval zal D66-leider Jetten na het debat tot formateur worden benoemd. Er is niemand in politiek Den Haag die er rekening mee houdt dat hij als premierskandidaat al van tevoren wordt 'weggestemd'. Na zijn benoeming kan Jettten verder met het samenstellen van een kabinet.

Het debat is vanaf 14.00 uur live te volgen bij de NOS. Op de site en in de app is een livestream, op NPO 1 zijn in ieder geval de eerste uren van het debat te volgen, op NPO Politiek en Nieuws is het hele debat te zien.

Goedemorgen! De Tweede Kamer debatteert vandaag over het coalitieakkoord en een voormalig medewerker van de NCTV wordt ondervraagd in de rechtbank. Hij wordt ervan verdacht jarenlang staatsgeheime informatie te hebben doorgespeeld.

Eerst het weer: vandaag trekt een neerslagzone noordwaarts over het land. In het midden en noorden is kans op ijzel. In het noordoosten blijft het de hele dag vriezen en in het zuiden stijgt het kwik naar 7 graden. Daarbij waait een gure oostenwind.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

De Verenigde Staten en Iran gaan vrijdag met elkaar in gesprek over de spanningen tussen beide landen. Het overleg vindt plaats in Istanbul, meldt onder meer The New York Times.

Namens Amerika schuiven Midden Oosten-gezant Steve Witkoff en Jared Kushner, de schoonzoon van president Trump, aan. Van Iraanse zijde is de bedoeling dat in ieder geval buitenlandminister Abbas Araghchi aanwezig is. Ook zitten er hoge functionarissen uit Turkije, Qatar en Egypte aan tafel.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

Twintig jaar geleden woonden er geen zeearenden in Nederland, maar inmiddels gaat het heel goed met deze vogelsoort in ons land. De teller staat inmiddels op bijna vijftig paren. De zeearend komt vooral graag naar de Oostvaardersplassen, omdat daar veel voedsel te vinden is.

"Hij is echt een toppredator, vergelijkbaar met de wolf", zegt Andrea van den Berg van de werkgroep zeearenden. "Dus hij zorgt ervoor dat het hele ecosysteem in stand wordt gehouden."

Fijne dag!

Het is misschien wel de grootste spionagezaak ooit in Nederland: een voormalig medewerker van de NCTV die jarenlang staatsgeheime informatie zou hebben gelekt naar de Marokkaanse geheime dienst. Vanaf vandaag wordt de rechtszaak tegen de vermoedelijke spion Abderrahim el M. behandeld.

De nu 66-jarige Rotterdammer stond bekend als een expert op het gebied van salafisme en jihadisme. Voor de NCTV schreef hij daar rapportages over. Het Openbaar Ministerie vermoedt dat M. een dubbelleven leidde en tegelijkertijd werkte als spion voor de Marokkaanse geheime dienst. Het vertrouwen dat M. genoot, zou hij hebben benut om grote hoeveelheden geheime informatie door te spelen.

Staatsgeheimen

Het was de Nederlandse inlichtingendienst AIVD die in oktober 2023 waarschuwde dat M. uiterst vertrouwelijke documenten printte op zijn werk, de stukken meenam naar huis en daarna naar Marokko bracht.

Volgens de AIVD onderhield Abderrahim el M. al zeker sinds 2020 contact met de directeur contra-inlichtingen van de Marokkaanse geheime dienst. De AIVD hing stiekem een camera op bij de NCTV en zag hoe M. staatsgeheime stukken uitprintte met een pasje van een collega.

Kort hierna werd M. gearresteerd. Dat gebeurde op Schiphol, toen hij op het punt stond naar Marokko te vliegen. Hij bleek een grote hoeveelheid data bij zich te hebben op usb-sticks, waaronder tientallen documenten met staatsgeheime informatie. Meegenomen printjes van zijn werk bleek hij thuis weer te hebben ingescand. In totaal vond de politie bij M. meer dan 900 staatsgeheime documenten.

Uniek

"De zaak is uniek en mogelijk een van de grootste veiligheidsschandalen die we de afgelopen decennia hebben gezien", zegt Rowin Jansen, docent aan de Radboud Universiteit. Hij is gespecialiseerd in nationaal veiligheidsrecht en de inlichtingendiensten. "Het is zeker niet gebruikelijk dat zulke documenten worden geprint en mee naar huis worden genomen."

Omdat het om staatsgeheimen gaat, is over de inhoud maar weinig bekend. Het gaat in ieder geval om een groot aantal analyses van de AIVD en de MIVD, zoals een rapport over Marokkaanse inlichtingenactiviteiten in Nederland. Verder zou M. bijvoorbeeld een lijst hebben doorgespeeld met telefoonnummers van Marokkaanse IS-strijders.

Volgens Jansen neemt het risico op spionage de laatste jaren toe. Dat buitenlandse diensten juist hier actief zijn, is volgens hem wel te verklaren. "Nederland is een innovatief, rijk land en heeft een strategisch belangrijke positie binnen de EU en de NAVO. Daardoor is er een concentratie aan geheime informatie op de departementen."

Mee naar huis

Na zijn arrestatie heeft de NCTV-medewerker lange tijd gezwegen. Wel ontkende hij ten stelligste dat hij geheime informatie heeft gedeeld met de Marokkaanse geheime dienst. "Ik heb op geen enkele wijze staatsgeheime informatie overhandigd, aan wie dan ook", zei M. op een eerdere zitting.

Geheime stukken meenemen naar huis zou vaker gebeuren bij de NCTV. Demissionair premier Schoof (eerder baas van de NCTV) en de huidige directeur Aalbersberg moesten hierover komen getuigen.

Ook een collega van M. werd aangehouden. Zij zou haar inlog hebben uitgeleend, toen M. vanwege een nieuwe functie niet meer bij staatsgeheime stukken kon. Zij heeft verklaard dat ze geen idee had van M.'s spionageactiviteiten.

Gratis vakanties

Dat M. daadwerkelijk informatie verstrekte aan de Marokkaanse inlichtingendienst, blijkt volgens het OM uit berichtenverkeer met meerdere medewerkers van die dienst. In die berichten vroeg M. of hij "het medicijn" of "een klein dingetje" kon overhandigen.

Als tegenprestatie zou M. zijn getrakteerd op gratis vakanties naar Marokko. Uit het politieonderzoek blijkt dat M. heel regelmatig met zijn gezin op en neer vloog, waarvan meerdere trips betaald werden door de Marokkaanse inlichtingendienst. "Het is weer voortreffelijk geweest", schreef M. in een bedankje aan een van zijn contacten.

Te makkelijk

De grote vraag die boven de zaak hangt, is hoe M. jarenlang onder de radar kon blijven en ongemerkt zulke grote hoeveelheden gevoelige informatie kon meenemen bij de NCTV. Daar zijn inmiddels losse rapporten over geschreven, waaruit onder andere bleek dat de AIVD te makkelijk was met het delen van informatie en de NCTV de eigen beveiliging niet op orde had.

"Er waren wel regels maar die werden niet altijd nageleefd", zegt inlichtingendeskundige Rowin Jansen. "Dat is problematisch, want het gaat om heel gevoelige informatie en als die op straat belandt, is dat potentieel heel risicovol."

Vandaag wordt M. door de rechtbank ondervraagd over de verdenkingen. Morgen komt het OM met een strafeis.