De politie in Duitsland gaat vanaf maandag gesprekken voeren met de gedupeerden van de bankroof in Gelsenkirchen. Overvallers plunderden vorige maand meer dan 3000 kluisjes.

De politie wil van de slachtoffers weten wat er in hun kluis zat, waardoor een beter beeld van de buit moet ontstaan. Ook hopen de onderzoekers aanknopingspunten te vinden over de daders. Die zijn nog spoorloos.

De Duitse politie schatte de schade op ongeveer 30 miljoen euro, maar het Duitse persbureau DPA meldt op basis van bronnen binnen de veiligheidsdiensten dat de schade mogelijk boven de 100 miljoen euro uitkomt.

Al blijft het volgens Herbert Reul, minister van Binnenlandse Zaken van Noordrijn-Westfalen, pure speculatie. "Zelfs de bank weet niet wat in de kluizen ligt, want iedereen besluit zelf wat hij of zij in de kluis stopt."

Extra kantoorruimte gehuurd

Hoewel er ruim 3000 kluisjes zijn opengebroken, ligt het aantal slachtoffers lager. DPA heeft het over ongeveer 2500 gedupeerden. Agenten zijn vermoedelijk wekenlang met de ondervragingen in touw, schrijft de krant Tagesspiegel. De politie heeft naar eigen zeggen extra kantoorruimte gehuurd voor de gesprekken.

Het onderzoek naar de bankroof is nog in volle gang. De politie heeft 230 agenten op de zaak gezet. Deelstaatminister Reul zegt ervan overtuigd te zijn dat de zaak wordt opgelost.

Volgens Reul doet de bankroof denken aan een filmscript gezien de "professionaliteit en koelbloedigheid" van de daders. De overvallers braken om 10.45 uur op 27 december het eerste kluisje open. Uren later, om 14.44 uur werd het laatste kluisje opengebroken.

Twee dagen later werd de bankroof ontdekt, nadat het brandalarm van het Sparkasse-gebouw voor de tweede keer was afgegaan.

De politie vermoedt dat de overvallers via een nooduitgang in de parkeergarage het bankgebouw in zijn gegaan. Deze deur kan normaal gesproken niet van buitenaf worden geopend.

De dieven bereikten vervolgens een archiefruimte en boorden een gat in de muur die naar de bankkluis leidde, zonder dat het inbraakalarm afging. Volgens Reul wordt onderzocht of het alarmsysteem was uitgeschakeld of defect was, of dat de daders erin geslaagd zijn het te omzeilen.

Schade claimen

Advocaten willen de bank in Gelsenkirchen juridisch aansprakelijk stellen voor de schade. Advocaat Daniel Kuhlmann claimt tegenover persbureau DPA dat de bank "een golf van rechtszaken van ongekende omvang" dreigt te krijgen.

De inhoud van de kluizen is verzekerd tot 10.300 euro. Maar volgens Kuhlmann zijn er gedupeerden van wie de kluiswaarde honderdduizenden euro's bedraagt. "Ik heb een grote kluis, daar ligt voor 100.000 euro aan geld en goud", zei een vrouw eerder tegen de Westdeutsche Allgemeine Zeitung.

Volgens Kuhlmann was de beveiliging in het bankgebouw niet op orde. Hij organiseert vandaag een informatiebijeenkomst in Gelsenkirchen voor gedupeerden, meldt omroep WDR. De advocaat zegt dat ruim 200 klanten contact met hem hebben opgenomen.

Friesland wil dat een groot deel van de opbrengsten van gaswinning direct in de regio wordt geïnvesteerd. Wat het demissionaire kabinet betreft, wordt 5 procent van de aardgasbaten gedeeld met de regio. De provincie Friesland eist 33 procent en hoopt dat de Tweede Kamer ingrijpt.

Gedeputeerde Friso Douwstra (CDA) zou het liefst zien dat er in de provincie helemaal geen gas meer wordt gewonnen, laat hij weten bij Omrop Fryslân. Maar als het dan toch moet, wil hij flink meedelen in de winst die wordt gemaakt. Gezien "de impact van de mijnbouw op de leefomgeving", eist Douwstra een derde van de opbrengsten op.

Sinds de sluiting van het grote Groningenveld zet het Rijk volop in op de winning van gas uit de relatief kleine gasvelden. Voor een deel is dat op zee. Voor een ander deel wordt gas gewonnen op land zoals in de kop van Overijssel, in Drenthe en in Friesland. Daarmee neemt de afhankelijkheid van buitenlands gas af en is een stabiele en betrouwbare energievoorziening gegarandeerd, zo is het idee. "In een wereld die steeds instabieler wordt, is het belangrijk dat we zelf verantwoordelijkheid nemen voor onze energievoorziening", aldus demissionair minister Hermans.

Bodemdaling van 22 centimeter

Maar net als in Groningen, is de gaswinning ook uit kleine velden omstreden. Vorig jaar juni bijvoorbeeld stapte de Friese gemeente Tytsjerksteradiel samen met de provincie en het Friese waterschap naar de rechter. De eis was dat de gaswinning in de gemeente zou stoppen en dat de door de minister verleende vergunning zou worden ingetrokken. Er zou sprake zijn van een bodemdaling van meer dan 22 centimeter. "Hierdoor is er onomkeerbare schade aangericht met gevolgen voor wonen, landbouw en infrastructuur", aldus de gemeente toen.

Juist om de kritiek die ook bij andere gasvelden klinkt te overwinnen, heeft minister Hermans nu een akkoord gesloten met onder meer de olie- en gassector voor de gaswinning op land. In tegenstelling tot wat er vroeger in Groningen gebeurde, blijft een klein deel van de opbrengst dus voortaan in de buurt. "Van de aardgasbaten gaat ruim 70 procent van de winst naar de schatkist, maar met deze afspraak over batendeling deelt de regio voortaan direct mee", zei de minister gisteren.

Afbouwen gaswinning

Maar met die 5 procent is Friesland dus helemaal niet tevreden. Er is ook kritiek op andere delen van het akkoord. Zo wordt niet duidelijk beschreven hoe de gaswinning tot het jaar 2045 wordt afgebouwd.

Ook worden kwetsbare gebieden niet uitgesloten van gaswinning. Remco van Mourik van Wetterskip Fryslân maakt zich zorgen over gaswinning in veenweidegebieden. Die zou ervoor kunnen zorgen dat het water- en bodemsysteem onherstelbaar wordt aangetast.

Eind januari wordt het akkoord behandeld in de Tweede Kamer. Gemeenten, maar ook het waterschap en de provincie, hebben geen directe invloed op die besluitvorming. Zij roepen Tweede Kamerleden op om de belangen van Friesland te behartigen.

De onderhandelingen duurden een kwart eeuw. Maar in een periode waarin de VS heffingen oplegt en China een geopolitieke grootmacht is geworden, is het de EU uiteindelijk gelukt om een handelsakkoord te sluiten met de Mercosur-landen. Het gaat om Argentinië, Paraguay, Brazilië en Uruguay, die sinds 1991 samenwerken in een douane-unie.

EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zal het Mercosur-akkoord vandaag ondertekenen in Paraguay. Volgens haar zal het leiden tot "de grootste vrijhandelszone ter wereld".

Goed voor auto's en medicijnen

"De Europese industrie heeft het heel zwaar. Voor een aantal sectoren biedt dit akkoord nieuwe kansen", zegt Maartje Wijffelaars, onderzoeker en expert eurozone bij de Rabobank.

Ze doelt dan vooral op de Europese auto-industrie, machinebouw en medicijnmakers. Deze sectoren kampen met keiharde concurrentie vanuit Chinese en Amerikaanse bedrijven. Het zijn ook nog branches waarin de Mercosur-landen relatief weinig eigen productie hebben.

De Mercosur-landen zijn volgens Wijffelaars "agri-powerhouses". Ze produceren en exporteren veel sojabonen, palmolie, rund- en kippenvlees. Als importheffingen op deze producten verdwijnen, wordt het goedkoper voor Nederlandse bedrijven om deze te importeren uit Latijns-Amerika. Zo zullen de prijzen van die vleessoorten een klein beetje omlaag gaan in onze supermarkten, is de verwachting.

Oneerlijke concurrentie, vinden boeren

"Er zal veel meer vlees op de Europese markt komen, maar het is geen gelijk speelveld", zegt een woordvoerder van de Nederlandse boerenlobby LTO. Volgens LTO produceren de Mercosur-landen vlees en groente met behulp van pesticiden en methodes die niet zijn toegestaan in Europa. "Dit brengt dierenwelzijn en voedselkwaliteit op de Europese markt in gevaar", zegt de woordvoerder. Bovendien zouden de methodes voor lagere productiekosten zorgen en tegelijkertijd de concurrentie in Europese supermarkten omhoogschroeven.

De zorgen van de boeren worden niet helemaal bevestigd door onderzoekers. Vooral Nederlandse boeren die runderen houden voor vleesproductie gaan mogelijk minder verdienen, volgens berekeningen van Wageningen University.

Al is dat effect niet zeker en moet het ook niet overdreven worden, zegt onderzoeker Siemen van Berkum. "De zorgen die boeren hebben, hangen samen met zorgen die ze hebben over veranderingen in landbouwbeleid en regelgeving. Zorgen over specifiek het Mercosur-akkoord, worden in onze studie niet bevestigd."

Geopolitiek belangrijk

Het EU-Mercosur-akkoord zal de Europese economie doen groeien met rond 0,1 procent, zo schat de Europese Commissie. Voor Nederland zal de deal zorgen voor ongeveer 0,03 procent economische groei, volgens de berekeningen van Wageningen University.

Tegelijkertijd zijn er zorgen dat meer productie en handel tussen de twee werelddelen zullen leiden tot ontbossing in Zuid-Amerika en dat werknemers in de landbouw niet goed worden beschermd. Is 0,1 procent economische groei in Europa het dan waard?

Dit zijn inderdaad kleine percentages, volgens de economen die de NOS spreekt. "Puur economisch moeten we de impact van het handelsakkoord niet overdrijven", zegt Thijs Geijer, onderzoeker bij het ING Economisch Bureau. Maar nauwere banden met Zuid-Amerika hebben ook een politieke en geopolitieke waarde. "Voor de economie is dat indirect ook relevant, want diversificatie van handelsbetrekkingen maakt EU-importeurs en exporteurs minder kwetsbaar."

'Niet iedereen blij maken'

De Mercosur-deal is toch wel heel belangrijk voor Europa, volgens bedrijvenclub VNO-NCW. "Het versterkt de economische groei en exportkansen en levert Nederland op termijn extra welvaart op", zegt een woordvoerder.

En het is onmogelijk om alle branches blij te maken met één handelsakkoord, zegt de woordvoerder. Volgens de organisatie heeft de Europese Commissie voldoende concessies gemaakt om Europese boeren tegemoet te komen. Bijvoorbeeld doordat er toch importheffingen zullen komen op vlees uit Latijns-Amerika als de totale import boven een bepaald volume stijgt.

Parlement moet nog stemmen

Ook krijgen boeren eerder dan gepland subsidies vanuit Brussel. Maar de LTO is niet onder de indruk. "Dat wij vervroegd geld krijgen uit het budget betekent alleen maar dat er later minder geld over is voor ons. Dit is een sigaar uit eigen doos."

Dat is maar gedeeltelijk waar. Het gaat om geld uit een reservepotje dat de Europese Commissie eigenlijk had gereserveerd om het budget voor boeren en regio's na een paar jaar bij te kunnen sturen. 45 miljard daarvan wil de Commissie nu vervroegd beschikbaar stellen, specifiek voor boeren.

Ook het Europees Parlement moet akkoord gaan met de Mercosur-deal. De stemming vindt binnen enkele maanden plaats.