De Duitse bondskanselier Merz is begonnen aan een driedaagse reis door China. Hij heeft zich goed voorbereid: vooraf liet hij zich een avond lang door China-experts informeren over de omgang met president Xi Jinping. Er staat dan ook veel op het spel, zowel politiek als economisch.

Doordat de (handels)relatie met de Amerikanen is bekoeld, is China opnieuw de grootste economische partner van Duitsland geworden. Die relatie is wel steeds onevenwichtiger. China verkoopt steeds meer aan Duitsland, in 2025 ter waarde van zo'n 170 miljard euro. Andersom zakt de Duitse export naar China juist in, vorig jaar met 10 procent tot 81 miljard euro.

De 'China-Schock' wordt het genoemd. Op steeds meer gebieden in binnen- en buitenland neemt China de markt over, juist in sectoren waar industrieland Duitsland traditioneel sterk is, zoals de auto-industrie en de chemische industrie. De Duitse vrees is dat Volkswagen het aflegt tegen BYD, Miele tegen Haier en Siemens tegen Hisense.

Oneerlijk

Made in China is steeds beter geworden, maar volgens de Duitse handelsdelegatie heeft Duitsland ook last van oneerlijke concurrentie. Zo worden de staatssubsidies gehekeld waarmee Chinese producten de Europese markt met kunstmatig lage prijzen kunnen veroveren. Op het gebied van auto's wordt een Chinese belasting op luxeauto's gezien als een middel om BMW, Audi en Mercedes te raken. Dat moet eerlijker, klinkt het.

Duitsland deinst echter terug voor het nemen van soortgelijke maatregelen om de Duitse industrie te beschermen. Politiek Berlijn én de auto-industrie keren zich tegen protectionisme, zoals importheffingen of voorkeursbehandelingen voor Duitse bedrijven. De Duitse automakers behalen nog steeds een aanzienlijk deel van hun winst uit de Chinese markt. Ook zijn hun toeleveringsketens, denk aan batterijen en andere grondstoffen, sterk verweven met China.

Chinese strafmaatregelen kan Duitsland zich dus niet veroorloven. De afhankelijkheid van China is te groot. Toen Nederland ingreep bij chipfabrikant Nexperia en China de export vanuit de Chinese fabriek opschortte, brak in autoland Duitsland paniek uit. Complete productielijnen dreigden stil te vallen. Duidelijk werd dat China Duitsland hard kan raken als het wil.

Vanuit de Duitse politiek, ook vanuit zijn eigen partij, wordt van Merz een kritische opstelling tegenover China verlangd. In de officiële Chinastrategie is het land "partner, concurrent en systeemrivaal". In andere woorden: er wordt samengewerkt, maar de omgang met mensenrechten en "pogingen de internationale orde te beïnvloeden" zijn zorgwekkend.

Zulke woorden waren deze maand ook te horen in Merz' speech op de Veiligheidsconferentie van München. China eist wereldwijd invloed op en buit daarbij economische afhankelijkheden uit, waarschuwde Merz daar.

Bij zijn bezoek zal de bondskanselier wegblijven bij verklaringen die in China gevoelig kunnen liggen, laten regeringsbronnen weten.

Andere lezing

Peking heeft een heel andere lezing van de Münchenconferentie. Volgens opiniestukken in de Chinese staatsmedia onderstreepte de conferentie vooral het belang voor Europa om strategisch onafhankelijker te worden van de VS. Europa moet volgens China pragmatischer met zijn buitenlandrelaties omgaan.

Volgens de Chinezen kan Duitsland daarin een voortrekkersrol spelen. Neem de groene transitie: zonder Chinese kennis, kunde en goederen zal die niet alleen trager, maar ook duurder uitvallen. Dat weten de Duitsers, die de afgelopen jaren voor tientallen miljarden euro's aan zonnepanelen, batterijen en elektrische voertuigen uit China importeerden.

Het is volgens de Chinese media dan ook geen toeval dat Merz kort na de Veiligheidsconferentie zijn bezoek aan China aankondigde. In China liggen voor Duitsland economische kansen, mits het zijn politieke agenda thuislaat.

Oekraïne

Het is wellicht een les voor de Duitse buitenlandminister Wadephul, die openlijk zeer kritisch is op het Chinese handelen rond Taiwan en de steun aan Rusland. Zonder China zou Rusland de oorlog tegen Oekraïne niet kunnen volhouden, stelde hij afgelopen jaar. Zijn Chinareis werd daarna op het laatste moment geannuleerd, omdat van Chinese zijde geen concrete afspraken werden toegezegd.

Toch zal Merz de situatie in Oekraïne met Xi willen bespreken. "Als hij Poetin zegt te stoppen, dan zal de oorlog morgen al stoppen", zei de bondskanselier voorafgaand aan zijn bezoek. Hij is daarmee de zoveelste Europese leider die de Chinese president hierop belooft aan te spreken. Maar zolang er geen consequenties aan de woorden worden verbonden, is de kans klein dat Xi er iets mee doet.

Zo schippert Merz tussen het behalen van economische successen en het zeer voorzichtig op tafel brengen van politieke vraagstukken.

Een Turkse F-16 is vannacht kort na het opstijgen door onbekende oorzaak neergestort in het westen van Turkije. Daarbij is de piloot omgekomen.

Rond 01.00 uur verloor de militaire basis in de westelijke regio Karesi radiocontact met de F-16 en kon de straaljager niet langer worden gevolgd, schrijven de Turkse autoriteiten op X.

Vervolgens werd direct een zoek- en reddingsoperatie opgestart. Het wrak en het lichaam van de mannelijke piloot werden gevonden in de buurt van een snelweg.

De oorzaak van de crash is nog onduidelijk, meldt het Turkse ministerie van Defensie. Een speciaal team doet onderzoek.

Zijn populariteitscijfers staan op een dieptepunt. Een meerderheid van de Amerikanen vindt dat zijn ICE-agenten te ver zijn gegaan. En zijn importheffingen, zijn 'favoriete woord in het woordenboek' en een belangrijke pijler onder zijn economische beleid, werden vorige week door het Hooggerechtshof resoluut van tafel geveegd. En dus moest president Trump aan de bak tijdens zijn State of the Union.

"De Amerikaanse natie is terug. Groter, beter, rijker en sterker dan ooit tevoren", trapte Trump even na negenen af. "Toen ik hier twaalf maanden geleden sprak, had ik een natie in crisis geërfd. Een stagnerende economie, recordhoge inflatie, toenemende criminaliteit in eigen land en chaos en oorlogen over de hele wereld. In slechts één jaar, kan ik met waardigheid en trots zeggen, hebben we een transformatie bereikt zoals niemand die ooit eerder heeft gezien."

Een aantal opvallende momenten uit de toespraak:

Praten doet Trump vaak. Zowel via zijn sociale medium Truth Social, als via de media in zijn vele spontane persconferenties. De State of the Union is anders, al is het alleen al vanwege het gewicht: met tientallen miljoenen kijkers is de toespraak voor Amerikaanse presidenten hét moment om zich rechtstreeks tot de kiezer te richten. Zeker in de eerste minuten, voordat een deel van de kijkers wegzapt.

Een campagne-rally leek het, bij tijd en wijle, waarbij Trump vol in de aanval ging tegen de aanwezige Democraten, die Trump "gestoord" noemde. Meermaals riep hij zo hard in de microfoon, dat het geluid overstuurd raakte. "Biden en zijn bondgenoten gaven mij de hoogste inflatie in de geschiedenis", stelde Trump, die het ook vanavond niet nauw nam met de feiten.

De inflatie piekte tijdens covid op zo'n 9 procent, geen record, en was reeds gedaald tot zo'n 3 procent toen Trump het van zijn voorganger overnam. Wel is de inflatie in Trumps eerste volle jaar verder teruggelopen, al blijven prijzen in de ogen van veel Amerikanen hoog. Een groot deel van de Amerikanen herkent zich niet in de 'gouden eeuw' die Trump hun ook vanavond weer voorspiegelde.

Renee Good en Alex Pretti

Er zaten meer misleidingen, onwaarheden en overdrijvingen in Trumps speech, waarin het vooral over het binnenland ging. Lagere prijzen voor eieren en lagere prijzen aan de pomp bijvoorbeeld. Die zijn inderdaad gedaald, maar de prijzen waarover Trump sprak zijn de uitschieters bij een handvol tankstations in het land. Dat leek voor Trump niet uit te maken: acht maanden voordat Amerika stemt voor een nieuw Congres hoopte hij kiezers te overtuigen van zijn economische successen.

Behalve voor economie was er veel ruimte voor immigratie, een van de speerpunten tijdens Trumps verkiezingscampagne. Hij verdedigde zijn beleid, waar een meerderheid van de Amerikanen hun geloof in heeft verloren. Over Renee Good en Alex Pretti, beiden doodgeschoten door federale agenten die Trump naar Minnesota had gestuurd, wilde hij het duidelijk niet hebben. Democraten hadden beeltenissen van de twee omgebrachte burgers meegenomen.

Alternatieve 'State of the Union'

Vele tientallen Democratische volksvertegenwoordigers hadden vooraf aangekondigd niet in de zaal plaats te nemen. Meerderen van hen lieten zich wel zien op de door hen zo genoemde People's State of the Union op een steenworp afstand van Capitol Hill, waar het Congres zetelt.

Onder hen was ook Chris van Hollen, een senator uit de staat Maryland. "We kennen de stand van het land", zegt hij, de letterlijke vertaling van 'State of the Union'. "Het land wordt aangevallen door een president die de grondwet aan flarden scheurt, wiens private leger Amerikanen executeert. De meest corrupte president in de geschiedenis van ons land", roept hij. "Een president die een deel van de Epstein-files verborgen blijft houden, en onze geschiedenis probeert uit te wissen."

Een paar honderd meter verderop waren er geen verwijzingen naar Epstein in de toespraak van Trump. Goud blonk er wel opmerkelijk veel, in het Congres: tijdens de speech werd een groot aantal medailles uitgereikt aan veteranen, hoogst ongebruikelijk. Ook het Amerikaanse heren-ijshockeyteam, net terug van de winst op de Olympische Spelen in Milaan, was speciaal door Trump ingevlogen om te worden geëerd.