Het is de Democraten in het Amerikaanse congres niet gelukt om de oorlogsbevoegdheden van president Trump in te perken. Een maatregel die Trump zou dwingen om direct te stoppen met aanvallen in Iran sneuvelde vandaag in het Huis van Afgevaardigden, nadat het gisteren al strandde in de Senaat.

Bijna een week na de Amerikaans-Israelische aanvallen op Iran, groeit de discussie over nut en noodzaak van deze nieuwe oorlog. Trumps eigen achterban is teleurgesteld in de president die hen beloofde geen nieuwe oorlogen te starten.

Geen nieuwe conflicten

Cooper Jacks' (19) telefoon staat zaterdagochtend roodgloeiend. Hij is voorzitter van een Republikeinse jongerenclub in Georgia. In de groepschat is iedereen het eens: niemand wil deze oorlog. Integendeel, zij hadden juist gehoopt op een president die zich zou richten op binnenlandse problemen en vooral eentje die het land uit nieuwe conflicten zou houden.

"Ik had niet verwacht dat ze echt zouden doorzetten", zegt Jacks. De verkiezingsbelofte van Trump als vredespresident is dan ook gebroken, vindt hij. Afgaand op vorige langslepende operaties ziet hij de uitkomst niet rooskleurig in: "De Amerikaanse regering heeft geen geweldig verleden als het gaat om regimeverandering in het Midden-Oosten".

Jacks refereert daarnaast aan afgelopen zomer, toen de VS Iran ook aanviel en zei dat alle nucleaire faciliteiten vernietigd waren. "Maar nu wordt ons verteld dat een van de redenen voor deze aanval was dat ze nucleaire capaciteiten aan het opbouwen waren. Dus er zijn behoorlijk consistente leugens geweest."

Kritiek groeit

Bekende figuren uit het Republikeinse kamp lieten zich ook al kritisch uit over de aanvallen. Ze vinden dat de regering zich heeft laten beïnvloeden door Israël.

Voormalig FOX-nieuws presentator Tucker Carlson noemt de aanval "absoluut walgelijk en slecht". Hij voegt er in zijn podcast aan toe dat de hele oorlog gebaseerd is op leugens en dat alleen Israël er blij mee is.

De rechtse presentatrice Megyn Kelly vindt het onverteerbaar dat er Amerikaanse militairen "sterven voor Iran of Israël". Dat zei ze in haar show waar ook oud-congreslid Marjorie Taylor Greene, ooit een vooraanstaande loyalist van Trump, te gast was. Greene zit ook in het MAGA-kamp dat de oorlog hekelt: "We zijn nog maar een jaar bezig en we zitten alweer in een nieuwe oorlog", verwijt ze de president.

In gesprek met veteranen

Terwijl Trump extra troepen naar het Midden-Oosten stuurt, komen in de hoofdstad veteranen uit het hele land samen om te praten met beleidsmakers. Uitgerekend deze week is het jaarlijkse evenement waarbij de veteranen bij politici pleiten voor betere nazorg, hogere pensioenen en meer oog voor invalide veteranen.

Oorlogsveteraan Joseph Chenelly heeft zijn diensttijd in Iraq en Afghanistan nog scherp op zijn netvlies. "Iedereen hier weet dat wij zware offers brengen in de oorlog", vertelt hij. "Ik mag hopen dat het Witte Huis gelijk heeft en dat dit echt nodig is".

De regering-Trump besloot Iran aan te vallen zonder daarvoor toestemming van het Congres te vragen. Toen de VS eerder dit jaar de president van Venezuela ontvoerde, deed Trump dat ook zonder overleg.

De War Powers Resolution uit 1973 stelt dat de president alleen in een noodsituatie zonder toestemming van het Congres strijdkrachten kan inzetten. Republikeinen, die momenteel de meerderheid hebben in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat, stemden deze week tegen een poging om via deze wet de oorlog in Iran te stoppen.

Uit peilingen van CNN blijkt dat ongeveer 60 procent van alle Amerikanen de aanvallen van de VS afkeurt. Maar onder Republikeinen steunt de meerderheid deze oorlog juist wel. Dat is opvallend, want de meesten van hen geven ook aan dat zij over het algemeen liever zouden zien dat Amerika zich terugtrekt uit oorlogen.

Tegenstijdig

Sinds de aanvallen heeft de regering tegenstrijdige verklaringen gegeven over wat de acute dreiging precies is. Trump presenteerde het aanvankelijk als een poging het regime in Iran omver te werpen. Maar volgens defensieminister Hegseth was het ingrijpen gerechtvaardigd omdat Iran kernwapens zou ontwikkelen. Buitenlandminister Rubio zei juist dat de VS besloot mee te doen omdat Israël Iran zou aanvallen, wat tot vergeldingsacties zou leiden.

De tegenstrijdige beweringen maken het voor Jacks niet makkelijker om deze president te blijven steunen. Hij hoopt dat het tij zal keren: "Ik wil geen nieuwe oorlogen. Ik wil dat Amerika weer gezond wordt en dat de Epstein-dossiers worden vrijgegeven. Daar wacht ik op".

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.

Staatssecretaris Boswijk van Defensie hoopt dat Nederlandse jongeren niet verplicht opgeroepen hoeven te worden voor het leger. Maar dat kan hij niet garanderen, zo zei Boswijk in de Tweede Kamer. "Ik hoop dat een verplichting niet nodig is, maar ik kan het niet uitsluiten."

In de Kamer zijn een aantal partijen, zoals GroenLinks-PvdA, SP en Denk zeer bezorgd over het kabinetsplan voor een herinvoering van een "selectieve opkomstplicht".

Dit voornemen staat in het coalitieakkoord voor het geval het kabinet er niet in slaagt Defensie in vier jaar uit te breiden naar 122.000. Nu zijn dat er - samen met burgers en reservisten zo'n 80.000. Selectief betekent dat niet iedereen opgeroepen wordt, maar dat een bepaalde groep uitgekozen wordt.

Boete

Onder jongeren bestaat de vrees dat ze het leger in moeten, zo horen de kritische oppositiepartijen. In Zweden bestaat al zo'n selectieve opkomstplicht en kunnen jongeren die niet reageren, een boete krijgen. "Wat betekent dit voor jongeren?", wil GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri weten. "Krijgen ze een gevangenisstraf als ze niet op komen dagen?"

SP-Kamerlid Dobbe denkt zelfs dat jongeren oorlogsoefeningen moeten gaan doen op de hei. "Ze moeten - of ze willen of niet. Anders krijgen ze straf." En Denk vreest dat jongeren "geforceerd" het leger in moeten, zonder dat ze gemotiveerd zijn.

Reservist

Staatssecretaris Boswijk probeerde in het debat over de Defensiebegroting de zorgen van de partijen weg te halen. Hij denkt te kunnen volstaan met gemotiveerde mensen en de komende jaren gaat hij zich inzetten om ook andere groepen aan te sporen om zich aan te melden bij Defensie. De komst van koningin Máxima om reservist te worden heeft tot een toenemend aantal aanmeldingen geleid, weet Boswijk.

Boswijk denkt dat er genoeg animo zal zijn. "Ik hoop dat er een cultuur zal ontstaan dat mensen staan te popelen om een steentje bij te dragen. En hij heeft ook "geen zin" in gedemotiveerde mensen.

Het zal ook niet zo zijn dat er onmiddellijk een opkomstplicht is. Het zal in stappen gaan, legt Boswijk uit. Er is al begonnen met een vrijwillige enquête, daarna komt er een verplichte enquête Als dat allemaal onvoldoende aanmeldingen oplevert, kan er overgestapt worden op een verplichte gesprek en een verplichte keuring. "Het gaat in stapjes en we springen niet in een keer van de kelder naar de zolder".

Dienstplicht

In Nederland bestaat nog steeds dienstplicht voor mensen van 17 tot 45 jaar. Maar dienstplichtigen worden niet meer opgeroepen, de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort. Boswijk zegt dat in geval van nood, bij een oorlog uitbreekt, de opkomstplicht meteen weer in kan gaan. "Stel dat we het fout gaat, schorten we die op en gaan we wel in een keer van de kelder naar de zolder."

Boswijk gaat de selectieve opkomstplicht de komende tijd uitwerken en met de oppositie gesprekken voeren om hun te overtuigen van de noodzaak.

Stichting Mainline stopt er na 36 jaar mee. De stichting zette zich in om zwaar verslaafde drugsgebruikers te helpen, maar is nu genoodzaakt te stoppen vanwege een weggevallen overheidssubsidie.

"Dit is niet de tijd om te bezuinigen op hulp die we echt nodig hebben", zegt Wim van den Brink, emeritus hoogleraar verslavingszorg en voorzitter van het bestuur van Mainline.

De hulp die de stichting levert, gaat vooral naar "gemarginaliseerde drugsgebruikers", zegt van den Brink. "Het zijn mensen die meestal niet de weg naar hulpverleners hebben gevonden." Mainline opereert als een van de weinige stichtingen op landelijk niveau. Nu de organisatie verdwijnt, ontstaat volgens Van den Brink een groot gat in de verslavingszorg.

De bezuinigingen van het kabinet-Schoof raakten de stichting hard. De subsidie van het ministerie van VWS maakte voorheen 40 procent van het jaarbudget uit, en die werd nu op termijn geschrapt. De gemeente Amsterdam sprong bij en verhoogde het gemeentelijke subsidiebedrag over dit jaar, maar ook dat kon het verschil niet maken.

Voorlichting

De stichting werd in de jaren 90 opgericht ten tijde van de aidsepidemie. Het was een van de eerste organisaties die voorlichting gaven aan drugsgebruikers, eerst in de vorm van een tijdschrift. Het blad werd in samenwerking met de gemeente Amsterdam verspreid. Later gebeurde dat over het hele land, op plekken waar veel gebruikers waren.

In de loop van de tijd ontstonden ook inloopavonden, projecten en activiteiten waar gebruikers hulp en ondersteuning konden krijgen. Ze konden bij Mainline terecht om te praten, te leren hoe ze konden minderen of hoe ze drugs veiliger konden gebruiken. Dat gebeurde onder meer door het uitdelen van schone naalden.

Geen zicht meer

Ook speelde de stichting een grote rol in het signaleren van nieuwe trends of vervuilde drugs, een essentiële informatiestroom voor onder andere het ministerie van VWS. Zo wilde het ministerie vorig jaar in kaart brengen hoeveel crackverslaafden er in Nederland waren.

Mainline kon daarbij helpen, omdat het in direct contact stond met crackgebruikers. Die contacten gaan straks verloren, aldus Van den Brink. "Ik weet niet wie dat moet gaan doen. Daar is niemand voor op dit moment."

Dat nauwe contact is de kracht van Mainline, vertelt van den Brink. "Er wordt vaak gezegd, je kan niet met drugsgebruikers praten. Of dat ze alleen maar willen gebruiken. Wij weten dat dat niet zo is." Van den Brink zegt dat het een kwestie is van het gesprek aangaan en de mensen opzoeken.

Geen zicht, geen beleid

Van den Brink had nog enige hoop op de nieuwe regering. Een motie van GroenLinks-PvdA om de subsidie opnieuw toe te kennen werd echter afgeraden door het kabinet, zegt van den Brink. De kans dat de beslissing wordt teruggedraaid is dus klein.

Het afgelopen anderhalfjaar probeerde Mainline nog zijn activiteiten voort te zetten en de kosten te beperken, maar dat was niet te doen. "En dat betekent dat we nu ten onder gaan", zegt van den Brink.

Nieuwsuur maakte eerder dit verhaal over stichting Mainline: