Moet Nederland van de rechter meer gaan doen om de eigen klimaatdoelen te halen? En scherpt de rechter de bestaande doelen zelfs aan? Dat wordt duidelijk vanaf 14.00 uur, als de rechter in Den Haag uitspraak doet in de zaak tussen Greenpeace en de Nederlandse staat over de bescherming van Bonaire tegen klimaatverandering.

Greenpeace wil niet alleen dat Nederland het eiland Bonaire beter beschermt tegen de gevolgen van klimaatverandering, maar ook dat ons land snel veel minder CO2 uitstoot zodat het niet langer bijdraagt aan de opwarming van de aarde.

Als Greenpeace gelijk krijgt, dan heeft dat grote gevolgen voor Nederland. Een betere bescherming van Bonaire kan al veel geld kosten, maar versneld veel minder CO2 uitstoten zal zeker grote impact hebben op de Nederlandse economie.

Bonaire beter beschermen

De zaak draait in eerste instantie om het Caribische eiland Bonaire, een zogeheten bijzondere gemeente van Nederland, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Greenpeace stelt dat Nederland te weinig doet om Bonairianen te beschermen tegen klimaatverandering. De organisatie wordt daarbij gesteund door een aantal eilandbewoners.

Rond Bonaire stijgt de zeespiegel en warmt het zeewater op. Dat leidt er onder meer toe dat koraal wegsterft, wat het eiland kwetsbaarder maakt voor overstromingen. Ook leven veel Bonairianen nu al in armoede en door het verdwijnen van het koraal dreigt het toerisme af te nemen. Dat is juist de belangrijkste inkomstenbron. Greenpeace wil onder meer dat Nederland iets doet aan de armoede op Bonaire, zodat inwoners zich beter kunnen voorbereiden op klimaatverandering.

"Voor klimaatjuristen is dit een heel interessante zaak", zegt Laura Burgers, jurist aan de Universiteit van Amsterdam. Klimaatzaken gaan vaak over het verminderen van CO2-uitstoot, maar zelden over aanpassingen aan een veranderend klimaat (adaptatie in klimaatjargon). "Het is de eerste keer dat de rechter wordt gevraagd om iets te zeggen over adaptatie."

Uitstoot drastisch verminderen

Toch gaat de zaak ook om het verminderen van de CO2-uitstoot. Gezien de geringe omvang van ons land, draagt Nederland maar beperkt bij aan de opwarming van de aarde. Het stoppen van de CO2-uitstoot hier zal de stijging van de temperatuur op Bonaire niet of nauwelijks beperken. Toch moet Nederland volgens Greenpeace de uitstoot verlagen.

Om de wereld niet meer dan 1,5 graad Celsius te laten opwarmen, mogen mensen maar een beperkte hoeveelheid CO2 uitstoten. Nederland heeft volgens Greenpeace al veel meer uitgestoten dan eerlijk zou zijn op basis van het het aantal inwoners.

Daarom zou Nederland als het aan Greenpeace ligt zo snel mogelijk moeten stoppen met de uitstoot van broeikasgassen, liefst al in 2030. Dat is twintig jaar eerder dan de Nederlandse regering nu van plan is en praktisch onhaalbaar. Als de rechter om die reden niet meegaat in de eis van Greenpeace, zou volgens de organisatie in ieder geval in 2040 de Nederlandse CO2-uitstoot op nul moeten staan.

Burgers vindt het niet ondenkbaar dat de rechter die eis wel toekent. "De rechtbank moet interpreteren wat voor Nederland een eerlijk aandeel is om bij te dragen aan de mondiale klimaatdoelen. Of je dat kan vertalen in 'netto nul in 2040' is nog niet zo makkelijk", zegt de jurist. "Het Internationaal Gerechtshof heeft afgelopen zomer wel geoordeeld dat landen alles moeten doen om de opwarming van de aarde tot 1,5 graad te beperken. Vandaag is de vraag hoe een Nederlandse rechtbank omgaat met dat advies."

Eerdere zaken

Het zou niet voor het eerst zijn dat de rechter natuur- of klimaatbeleid aanscherpt. De bekendste klimaatzaak werd ongetwijfeld gevoerd door Urgenda. In 2018 bepaalde de rechter in hoger beroep dat Nederland z'n CO2-uitstoot in 2020 met minimaal een kwart moest hebben teruggebracht. De staat wilde zo'n verplichting niet opgelegd krijgen, maar haalde het doel uiteindelijk wel.

De Nederlandse staat verloor ook al verschillende stikstofzaken, waardoor het al jaren heel moeilijk is om nieuwe vergunningen te krijgen voor bijvoorbeeld bouwprojecten of uitbreidingen van boerenbedrijven.

Vorig jaar januari won Greenpeace, dat vandaag dus weer voor de rechter staat, ook een stikstofzaak van de Nederlandse staat. De rechter bepaalde toen dat Nederland meer moet doen om de eigen stikstofdoelen te halen. En, heel uitzonderlijk, de rechter legde zelfs een dwangsom van 10 miljoen euro op als Nederland die doelen niet zou halen.

In Lelystad zijn twee wethouders afgetreden na een fel en urenlang debat in de gemeenteraad over de onrust binnen de gemeentelijke organisatie. Wethouders Dennis Grimbergen (VVD) en Annemieke Messelink-Dijkstra (InwonersPartij) dreigden een motie van wantrouwen te krijgen. Ze zeiden uiteindelijk onvoldoende vertrouwen te voelen om door te gaan en maakten hun vertrek bekend. Direct daarna verlieten ze de raadszaal.

De crisis in Lelystad begon vorige week. Toen kwam naar buiten dat een meerderheid van het college van burgemeester en wethouders voor een onderzoek naar het functioneren van ambtenaren had gestemd. Leidinggevenden zouden hun werk niet goed doen: ze zouden weigeren opdrachten uit te voeren en beleid tegenwerken.

Leidinggevende ambtenaren zeiden op hun beurt zich niet te herkennen in het beeld dat werd geschetst. Ze spraken juist van een verstoorde werksfeer door de wethouders.

Burgemeester Baltus stelde een integriteitsonderzoek in naar Grimbergen en Messelink-Dijkstra. Dat leidde tot vragen van meerdere fracties. Die wilden opheldering over het aangekondigde onderzoek en de verhoudingen binnen het college.

Gelekt naar de pers

Tijdens het meer dan vier uur durende debat verdedigden de wethouders hun aanpak en stelden ze dat vooral processen bij leidinggevende ambtenaren tekortschieten, met risico's voor dossiers als jeugdzorg en woningbouw.

Fracties reageerden daar kritisch op. Ze vonden dat de wethouders te weinig zelfreflectie toonden op de beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag. Ook vroegen ze de wethouders of ze wel hadden nagedacht waarom er naar Omroep Flevoland was gelekt.

Na een schorsing van een half uur lieten de twee wethouders weten dat ze niet verder wilden. "Wij willen geen deel uitmaken van een systeem waar wij niet achter kunnen staan", zei Grimbergen.

Het college bestond naast de burgemeester uit vier wethouders. De twee overgebleven wethouders en burgemeester Baltus gaan door. Een motie van wantrouwen tegen wethouder Sjaak Kruis haalde het niet. In maart zijn er in heel Nederland gemeenteraadsverkiezingen.

Sneeuw en gladheid hebben op meerdere plekken in het noorden van Nederland geleid tot ongelukken. Onder meer op de A6 en de A32 ging het mis. Voor zover bekend kwamen bestuurders overal met de schrik vrij.

Sinds halverwege de avond trokken sneeuwbuien over Noord-Holland, Flevoland, Drenthe, Friesland en Groningen. Die provincies werden langzaam bedekt onder een witte laag, al is de sneeuw in Noord-Holland vaak alweer weg.

In Groningen, Friesland en Drenthe en op de Waddeneilanden geldt nog de hele dag code geel. Daar waarschuwt het KNMI voor ongelukken door gladde wegen, bruggen, fietspaden en voetpaden.

Gisteravond raakten op de A6 bij Lemmer meerdere auto's van de weg. Op de A32 bij Wirdum sloeg een auto over de kop en belandde in de sloot. Op N-wegen en lokale wegen raakten tal van auto's van de weg, meestal met blikschade tot gevolg.

Rijkswaterstaat heeft tal van strooiwagens ingezet om doorgaande wegen in de noordelijke provincies goed begaanbaar te houden. Tegen 04.00 uur waren de laatste sneeuwbuien het land uit.

De Nederlandse Spoorwegen hebben uit voorzorg de dienstregeling aangepast en het treinverkeer in Groningen, Friesland en Drenthe 'losgekoppeld'. Zo moet worden voorkomen dat eventuele problemen door de sneeuw doorwerken in delen van Nederland waar geen sneeuw is gevallen. Reizigers die van en naar Groningen, Friesland en Drenthe reizen, moeten daarom vanochtend extra overstappen in Zwolle.