Vandaag was het Openbaarheidsdag, wat betekent dat van duizenden archiefstukken in het Nationaal Archief de geheimhouding is opgeheven. Het gaat om dossiers die tot nu toe gesloten waren of alleen onder voorwaarden konden worden ingezien, veelal door wetenschappers. In totaal zijn het zo'n 13.000 archiefstukken, brieven en documenten, die teruggaan tot 1949.

Onder de vrijgegeven stukken zitten onder meer verslagen van de onderhandelingen tussen het Nederlandse kabinet en de Zuid-Molukse jongeren die in 1975 een trein bij Wijster hadden gekaapt en dossiers van prominente communisten en Surinamers die in de Koude Oorlog door de Nederlandse veiligheidsdiensten werden gevolgd. Ook meerdere processen-verbaal over Greet Hofmans, vanaf eind jaren 40 spiritueel adviseur en vertrouwenspersoon van koningin Juliana, zijn vanaf nu openbaar voor het publiek.

In dat laatste dossier staan saillante details. Historicus Han van Bree wijdde er een hoofdstuk aan in zijn vorig jaar verschenen biografie Het vertroebelde oog, het onbegrepen leven van Greet Hofmans, waarvoor hij de documenten al had ingezien.

"Opvallend waren de verschillende, vroegtijdige onderzoeken naar Hofmans. Zo was zij al in 1950 ondervraagd door artsen en dominees en daar is uitgebreid verslag van gedaan." Dit gaat dus over de jaren vóór 1956, toen de Hofmans-affaire via het Duitse blad Der Spiegel aan het rollen werd gebracht.

'Veel rumoer'

Een inspecteur van de Rijkspolitie deed in 1949 al onderzoek naar de alternatieve genezeres. Dat bereikte ook het bureau van toenmalig justitieminister Wijers, die het besprak met premier Drees. Strafrechtelijke vervolging bleef uit, omdat dat "veel rumoer zou wekken en daardoor haar naam, evenals het vertrouwen dat het volk in haar (koningin Juliana) stelde, schade zou lijden", zo staat in een brief van Wijers aan Drees. Juliana sloeg de waarschuwingen die ze over Hofmans kreeg in de wind.

De omstreden gebedsgenezeres en adviseur van koningin Juliana veroorzaakte in de jaren 50 grote opschudding in Nederland, die bijna uitmondde in een constitutionele crisis. Hofmans kwam in beeld via jachtvrienden van Bernhard, toen de jongste dochter van het koninklijk paar, prinses Christina, kampte met een aangeboren oogafwijking die haar bijna blind maakte. Het koningspaar hoopte eind jaren 40 dat Hofmans haar zou kunnen genezen.

Voor haar consulten nam zij geen geld aan. Wel kreeg ze van Juliana cadeaus en mocht ze in Paleis Soestdijk logeren, waar ze een eigen kamer kreeg. "Zij doet dit uit liefde, omdat ze, naar eigen zeggen, van God is gezonden", zo staat in het rapport.

Zelf beweerde Hofmans dat ze een spreekbuis was van God, hoewel uit documenten blijkt dat zij niet tot een kerkgenootschap behoorde. "In gesprekken zei zij ook: voor mij is de genezing bijzaak; het belangrijkste is dat mensen zich weer tot God richten," voegt Van Bree toe.

Religieus bevlogen

Volgens hem werd dit gedachtegoed in de jaren 50 ook niet als vreemd gezien. "Veel mensen hadden de Bijbel gelezen, en daarin stond het bol van mensen die een opdracht hadden gekregen." Bovendien was Nederland in die jaren nog een sterk gelovig land. "Ook Juliana en haar moeder Wilhelmina waren oprecht religieus bevlogen, en in Hofmans vonden ze een steun en toeverlaat die kon verwoorden wat zij dachten."

Als gebedsgenezeres verwierf Hofmans als "wonderjuffrouw" bekendheid in haar woonplaats Hattem en ver daarbuiten. Elke maandag hield zij een zitting in café-restaurant Steenman in Hattem. Haar spreekuur begon om 08.45 uur en eindigde pas om 21.00 uur. Soms stonden mensen zelfs al vier uur eerder in de rij bij het café, waar zij naar verluidt mensen met verschillende ziekten en kwalen behandelde.

Hofmans zou ook gelovigen 'genezen' in twee cafés in Amsterdam en met prins Bernhard meereizen naar familie in Duitsland en Engeland die in nood verkeerde. Ook werd ze in kringen van het hof geraadpleegd om adviezen te geven, bijvoorbeeld over het beleid in Indonesië. Haar adviezen bleken vaak niet te kloppen. Wanneer men haar daarop wees, zei ze: "Ik ga even in trance." Daarna kwam ze terug en zei: "Inderdaad, ik heb me vergist. En zo is het."

In de archiefstukken staan meerdere brieven met klachten van dokters en patiënten. Zo had ze een diabetespatiënt aangeraden te stoppen met insuline, en epilepsiepatiënten afgeraden hun medicatie te nemen.

In 1950 sloegen psychiaters, internisten en artsen na een bijeenkomst met haar alarm over Hofmans' alternatieve manier van werken. "Het is een gevoelskwestie en niet logisch doordacht. Haar gehele denkwereld is volkomen geïsoleerd. Ze staat buiten de werkelijkheid", zei een psychiater.

Geen sterk verhaal

Een strafrechtelijk proces tegen Hofmans wegens kwakzalverij kwam er uiteindelijk niet. "Daardoor zou koningin Juliana betrokken raken bij de zaak en het koninklijk huis aantasten, en dat leek iedereen onverstandig", zegt Van Bree. "Daarnaast was het juridisch ook moeilijk haalbaar: Hofmans gaf religieuze adviezen, en dat mag iedereen. Bij gesprekken met cliënten waren bovendien geen getuigen aanwezig, dus dan heb je geen sterk verhaal."

De brief van Wijers aan Drees uit 1950 vormde een keerpunt in Hofmans' carrière: zij moest daarna haar werkzaamheden als gebedsgenezeres staken en haar werd door toedoen van prins Bernhard de toegang tot Paleis Soestdijk ontzegd. De koningin sprak in de brief haar spijt uit dat er "niet meer begrip was voor het heilbrengende werk van H." Juliana en Hofmans bleven niettemin contact houden tot de publicatie in Der Spiegel van 1956.

Er zijn vorig jaar ruim 388.000 nieuwe personenauto's in Nederland verkocht, het hoogste aantal ooit in een jaar. Dat blijkt uit cijfers van brancheorganisaties RAI vereniging, Bovag en databedrijf RDC.

De populairste merken waren Kia, Volkswagen en Skoda. Samen waren die goed voor bijna 100.000 nieuwe auto's. Dat is voor alle drie meer dan het jaar ervoor. Op nummer 4 staat Toyota; dat verkocht er ruim 27.000. Dat zijn er een paar duizend minder dan in 2024.

Het populairste model was de Skoda Elroq, waarvan er bijna 12.000 werden verkocht. Daarna volgen de Kia EV3 en Tesla's Model Y, allebei goed voor bijna 11.000 registraties. Autofabrikant Tesla zelf staat onderaan de top 10 van populaire merken. Het Amerikaanse bedrijf moest vandaag nog zijn wereldwijde koppositie als elektrische autofabrikant afstaan aan het Chinese BYD, dat in Nederland pas op plek 22 staat.

Ondertussen waren er ook honderdduizenden auto's die de Nederlandse wegen verlieten, bijvoorbeeld omdat ze een nieuwe eigenaar in het buitenland kregen of naar de sloop gingen.

In totaal rijden er in Nederland ruim 9 miljoen personenauto's op de weg en dat aantal nam afgelopen jaren steeds toe met ongeveer 100.000. Of die trend in 2025 is doorgezet, daar hebben de brancheorganisaties nog geen zicht op.

Echt occasionland

Ook opvallend is de markt voor tweedehands auto's. "Nederland is echt een occasionland", zegt ING-econoom Rico Luman. Jaarlijks worden er honderdduizenden van geïmporteerd, blijkt uit cijfers van kennisbureau Aumacon en RDC. "In België is het veel gebruikelijker om een nieuwe auto bij de dealer te halen", zegt de econoom.

Daarnaast gaan er honderdduizenden tweedehands auto's naar het buitenland, meldt Aumacon. Een aanzienlijk deel daarvan elektrisch, ziet het kennisbureau. Econoom Luman herkent dat beeld en noemt verschillende redenen. "In Nederland is het minder aantrekkelijk geworden om elektrisch te rijden. Subsidies zijn afgebouwd en de belasting ging juist omhoog." Ook is het vaak makkelijker om een auto in het buitenland te verkopen, zegt hij. "Simpelweg omdat de markt groter is."

Volledig elektrisch

Toch waren veel nieuw gekochte auto's volledig elektrisch, ziet de RAI vereniging. Het gaat om zo'n 40 procent. "Daarbij komt nog eens 20 procent deels-elektrische stekkerauto's", zegt Luman. "En 25 procent zijn benzineauto's met elektrische aandrijving." De rest van de nieuwe personenauto's, bijna 15 procent, rijdt volledig op fossiele brandstoffen.

In 2023 besloot de EU dat er vanaf 2035 geen nieuwe auto's met een verbrandingsmotor op benzine of diesel meer mogen worden verkocht. Maar daar kwam de Europese Commissie in december van terug onder grote druk van autolanden Duitsland en Italië en van de Europese auto-industrie.

Volendam heeft hulp geboden aan Crans-Montana, waar tijdens de nieuwjaarsnacht tientallen mensen omkwamen bij een brand in een bar. Vanwege de eigen ervaringen en parallellen met de cafébrand in Volendam leeft de brand in Zwitserland extra in het dorp, schrijft de regionale omroep NH.

Gisteren is de brand in het Volendamse café uit 2001 uitgebreid herdacht. Dat er precies 25 jaar later iets vergelijkbaars gebeurde in Zwitserland is voor slachtoffers en nabestaanden heftig. "Ik dacht echt: verdomme, hoe kan dit nu weer gebeuren? Dit is de laatste grote herdenking en dan gebeurt precies hetzelfde. Echt bizar", zegt Gerie Smit. Zij was 25 jaar geleden aanwezig bij de brand in café 't Hemeltje en is inmiddels journalist bij NH.

In het drukke café kwamen in de eerste uren van 2001 veertien mensen om het leven door de brand. Tweehonderd mensen raakten gewond. Tijdens de kerkdienst gisteren waren mensen bezig met de vergelijkbare gebeurtenissen in Zwitserland, zegt Smit. "In de kerk keken we stiekem op onze mobieltjes. Deze keer zijn er ook beelden van. In 2001 was dat niet zo, want je had nog geen telefoons met camera's."

Enorme chaos

"Na de dienst werd een herdenkingsboom in een plantsoen aan de Roerstraat in Volendam onthuld. De gesprekken over de cafébrand in het skigebied kwamen toen op gang. Mensen vroegen aan elkaar: 'Heb je het al gehoord van Zwitserland?' Iedereen had het erover, ook daarna in cafés en appgroepen."

In Volendam hebben ze destijds veel steun gekregen uit de Zweedse stad Gothenburg, die in 1998 werd getroffen door een verwoestende brand in een discotheek. Volendam staat klaar om hetzelfde te doen voor de slachtoffers in Zwitserland, vertelt de voorzitter van de stichting Nazorg Nieuwjaarsbrand Volendam.

"Wij hebben onze hulp aangeboden, maar het is nog niet zo dat ik direct contact heb met iemand. In het begin van zo'n ramp heerst er een enorme chaos en ik weet uit ervaring dat de hulpdiensten eerst bezig zijn om orde te scheppen", zegt Erik Tuijp.

Buitenlandse toeristen

Hij zegt dat de hulp van ervaringsdeskundigen uit Zweden heel welkom was. "Het was heel nuttig om te horen hoe zij daarmee zijn omgegaan. In februari 2001 zijn we met een groep betrokkenen naar de Zweedse stad geweest om deze slachtoffers te ontmoeten.

Twee maanden later zijn zo'n 35 van hen in Volendam geweest. Het heeft van beide kanten een enorme indruk gemaakt. De Zweedse slachtoffers voelden zich ook enorm gesteund door ons, hoorde ik."

Toch voorziet Tuijp een complexere situatie als het om persoonlijke hulp gaat. "Veel slachtoffers zijn buitenlandse toeristen. Velen van hen zijn nog jong en ernstig gewond. Maar als ze openstaan voor hulp, dan zijn wij er."