Schrijver Cees Nooteboom is vanmiddag op 92-jarige leeftijd overleden, heeft zijn uitgever De Bezige Bij laten weten.

Hij wordt beschouwd als een van de grootste Nederlandse naoorlogse schrijvers. Vooral in Duitsland heeft hij een grote status. Hij woonde gedurende zijn leven op verschillende plekken in Europa, zoals in Berlijn en zijn geliefde Spanje, op Menorca.

Nooteboom schreef reisverhalen, essays, romans en gedichten. Hij won meerdere grote literaire prijzen. In 2004 won hij de P.C. Hooftprijs.

Bekende boeken van hem zijn De omweg naar Santiago (1992), dat geldt als een van de beste reisboeken ooit, en de roman Rituelen (1980). Dat laatste boek is in ruim tien verschillende talen verschenen en is ook verfilmd.

Uitgebreid interview

Nooteboom brak al zeer jong door met de korte roman Philip en de anderen, waarin de omzwervingen van de hoofdpersoon door Europa geschreven wordt, op zoek naar een liefde. Het duurde vele jaren voor hij dat succes een vervolg kon geven.

De afgelopen jaren bleef de schrijver weg uit de publiciteit, maar schrijver en bewonderaar Thomas Heerma van Voss sprak hem vorig jaar nog een keer. Er verscheen een uitgebreid interview in Trouw.

Over weinig zijn Duitsers eensgezinder dan dat de bureaucratie in het land moet worden aangepakt. Talloze regels, eindeloze wachtrijen, benodigde stempels: het is in vele kroegen en kleedkamers een geliefd onderwerp om over te klagen.

De Duitse regering belooft de bureaucratie nu écht flink aan te pakken. Voor de volgende federale verkiezingen in 2029 moeten de kosten van regeldruk met een kwart zijn afgenomen. Dat moet jaarlijks 16 miljard euro opleveren en de economie een flinke steun in de rug geven.

Lange wachttijd crematoria

Jörg Schaldach loopt dagelijks tegen de last van bureaucratie aan. In zijn overvolle crematorium in het Oost-Duitse Meissen staan de kisten opgestapeld. "Toen ik in de jaren 90 begon, werd iemand een dag na de uitvaart gecremeerd, maar de wachttijd is enorm opgelopen." Nu worden de lichamen ruim een week na de uitvaart gecremeerd, vertelt Schaldach.

"Het cremeren zelf is hetzelfde gebleven", vervolgt de directeur, die in ruim dertig jaar naar eigen schatting 300.000 mensen heeft gecremeerd. "Het verschil met de jaren 90 is het papierwerk. Waar het vroeger één dubbelzijdig A5-blaadje was, is het nu een stapel van bijna honderd pagina's." Door problemen met digitalisering bij de burgerlijke stand is er een achterstand ontstaan bij de verwerking van iemands dood.

Schaldach laat de grote koelruimte zien waarin de overledenen in kisten liggen. Op elke kist ligt een stapel papieren, met persoonsgegevens en datum van overlijden. Op een enkele staat polizei geschreven. "Naar dat lichaam wordt nog onderzoek gedaan. Dat kan nog weken duren."

Via een gang waar eveneens kisten staan komen we in de nieuwe koelruimte, die nog deels in aanbouw is. Het aantal sterfgevallen in de vergrijsde regio neemt toe, maar de uitbreiding is vooral nodig omdat de wachttijd oploopt, zegt Schaldach. "We hebben inmiddels vijf keer zoveel opslag als in de jaren 90."

In een aangrenzende ruimte staan twee grote ovens, waar iedere 45 minuten twee overledenen worden gecremeerd. Met temperaturen rond de duizend graden gelden er vanzelfsprekend strenge veiligheidsregels. Begrijpelijk volgens Schaldach, toch zucht hij. "Ook op dit vlak is het papierwerk toegenomen. Iedere stekkerdoos moet gedocumenteerd zijn."

De directeur ergert zich zichtbaar aan de "bureaucratie-fetisjisten" in Duitsland. "Vroeger werd er meer nagedacht en met een gesprek en handdruk iets geregeld." Leidt digitalisering dan niet juist tot meer efficiëntie? Schaldach lacht smalend. "Het probleem is niet de computer, maar de mens. Die denkt niet meer zelf na."

Trend gekeerd

De wens om bureaucratie af te bouwen, leeft al langer in Duitsland. In 2006 werd de Normenkontrollrat (NKR) in het leven geroepen, een raad van economische experts die toeziet op afname van regeldruk. Na een aanvankelijke daling namen de kosten van bureaucratie de laatste jaren juist toe.

De bureaucratie kost Duitse bedrijven jaarlijks zo'n 62 miljard euro, becijferde het federale statistiekbureau. Het maakt Duitsland minder aantrekkelijk als vestigingsplaats, stelt denktank ZEW. Uit berekeningen van de Wereldbank bleek dat het afhandelen van een standaard exporttransactie 37 uur aan afhandeling van bureaucratie kost, de op één na slechtste score van de 21 onderzochte landen.

Toch ziet de NKR verandering. In het recente jaarverslag spreekt de expertraad van een afname van 3,2 miljard euro aan bureaucratiekosten. Een belangrijke oorzaak daarvan is de Bau-Turbo, een pakket aan maatregelen om woningbouw te versimpelen.

NKR-voorzitter Lutz Goebel is desondanks licht sceptisch, vertelt hij in zijn bedrijf voor machinebouw in Krefeld. "De regering is ambitieus, er zijn veel plannen, maar we moeten afwachten of ze het waarmaken." Niet ieder ministerie is even gemotiveerd, ziet hij.

Mentaliteit

De regeldrang zit diep in de Duitse haarvaten, zegt Goebel. "In Duitsland zijn we dol op rechtvaardigheid: het moet tot in de puntjes geregeld zijn." Dat vertaalt zich in zeer complexe wetgeving, waarbij elk detail is dichtgetimmerd. Als voorbeeld noemt hij EU-wetgeving, die nationaal omgezet moet worden. "Wij voeren dan strengere, ingewikkeldere wetten in dan buurlanden."

Mede daardoor verliest exportland Duitsland zijn positie in de wereldhandel, ziet Goebel. "De Amerikanen en Chinezen doen het simpeler en sneller dan wij." Na twee jaar recessie noteerde de Duitse economie het afgelopen jaar een verwaarloosbare groei van 0,2 procent. "Het gaat zo niet langer", zegt hij.

In het crematorium van Meissen is Jörg Schaldach weinig hoopvol. "Als ze wetten willen schrappen, dan gaan ze daar eerst nog jaren over nadenken en ondertussen neemt op een andere manier de bureaucratie wel weer toe", zegt hij cynisch. Zijn crematorium treft daarom al voorbereidingen om de opslag van kisten verder uit te breiden.

De sluiting van het luchtruim boven de Amerikaanse stad El Paso en de plotselinge intrekking van het vliegverbod heeft tot veel onduidelijkheid en woede bij lokale autoriteiten geleid. Het vliegveld ligt in de staat Texas aan de Mexicaanse grens.

Het bureau van de Amerikaanse luchtvaartautoriteiten (FAA) kondigde vanochtend aan dat het vliegveld tien dagen lang gesloten zou blijven vanwege "speciale veiligheidsredenen". De FAA zei dat de overheid mogelijk geweld met een dodelijke afloop zou gebruiken als een vliegtuig een directe dreiging vormde.

Het verbod zou gaan gelden binnen een straal van ongeveer 18 kilometer vanaf het vliegveld. Daaronder valt ook de militaire basis Fort Bliss. Enkele uren later meldde de FAA dat het verbod weer was ingetrokken en dat er geen gevaar meer was voor commerciële vluchten.

Zowel het vliegveld als de lokale autoriteiten zeggen hiervan niet vooraf op de hoogte te zijn gesteld.

'Invasie van drones'

Minister Duffy van Transport schrijft op X dat de FAA en het ministerie van Defensie reageerden op een "invasie van karteldrones". De Mexicaanse president Sheinbaum zegt dat zij geen enkele informatie heeft over drones bij de grens.

Het Amerikaanse Congreslid Veronica Escobar zegt dat het binnendringen van drones vanuit Mexico weliswaar ongewenst is, maar dat dit al voorkomt sinds er drones bestaan. "Dit is niet ongebruikelijk en voor zover ik weet was er niets bijzonders aan wat voor drone-invasie in de VS dan ook", citeert The New York Times haar.

De krant schrijft dat er in de laatste zes maanden van 2024 27.000 drones zijn gedetecteerd die vlak bij de grens vlogen. Die informatie deelde de vicevoorzitter van het anti-droneprogramma bij het ministerie van Binnenlandse Zaken vorig jaar met het Congres.

De krant sprak zelf met ingewijden die vertelden dat de sluiting het gevolg was van nieuwe anti-dronetechnologie van het ministerie van Defensie. Men zou bezorgd zijn geweest over de gevolgen voor andere vliegtuigen in het gebied.

Bevolking bang

De burgemeester van El Paso zei op een persconferentie dat de lokale autoriteiten nog in het duister tasten waarom het besluit om het luchtruim te sluiten werd genomen. "Onze gemeenschap werd bang gemaakt, omdat iemand heeft besloten ons luchtruim te sluiten. Je kunt dat niet zomaar doen", zei hij.

Door de sluiting van het luchtruim moesten ook medische vluchten uitwijken. Over de sluiting had eerst overlegd moeten worden met de stad, het vliegveld, de ziekenhuizen en de lokale autoriteiten, benadrukte hij. "Dat is nagelaten om dit te communiceren is onacceptabel."