Had de toenmalige Spaanse koning Juan Carlos I een rol in de couppoging van 1981? Daarover deden de afgelopen jaren veel verhalen en theorieën de ronde. De Spaanse premier Sánchez besloot vandaag rond de 45-jarige herdenking van die dag geheime documenten vrij te geven. Daaruit komt naar voren dat Juan Carlos niet op de hoogte was van de geplande coup.

Precies op de dag dat de documenten zijn vrijgegeven, was er nog meer opvallend nieuws: Antonio Tejero, die de coup in het parlement leidde, is vandaag op 93-jarige leeftijd overleden, liet de advocaat van zijn familie weten.

Het gaat om 167 documenten die sinds vanmiddag voor iedereen online beschikbaar zijn gesteld. Het gaat bijvoorbeeld om transcripties van telefoongesprekken, plannen van de coupplegers en verslagen van de onderzoeken achteraf.

Couppoging

Op 23 februari 1981 zou er in het parlement worden gestemd over de benoeming van de nieuwe premier Leopold Calvo-Sotelo. Hij zou na Adolfo Suárez de tweede premier in de democratische periode na de dictatuur van Francisco Franco worden. Tijdens die stemming stormde luitenant-kolonel Antonio Tejero de zaal binnen. Hij had zo'n 200 gewapende Guardia Civil-agenten bij zich en er werd in de lucht geschoten.

Urenlang werden de volksvertegenwoordigers gegijzeld. Ondertussen werden op andere belangrijke plaatsen in het land ook militaire opstanden gehouden. De prille democratie stond onder druk.

Toen kwam toenmalig koning Juan Carlos op tv. Gehuld in militair uniform gaf hij een speech waarna de coupplegers zich terugtrokken. De mislukte staatsgreep wordt gezien als een beslissend moment dat de Spaanse democratie uiteindelijk versterkte.

Spaanse journalisten en historici zijn er direct ingedoken en komen met een paar belangrijke conclusies. Terwijl belangrijke historici de afgelopen jaren een rol van de toenmalige koning in de coup tegenspraken, bleven er Spanjaarden die daarover twijfelden.

Een belangrijk document dat is vrijgegeven, is een handgeschreven briefje waarin de coupplegers achteraf hun fouten analyseerden. Daarin concludeerden ze dat de staatsgreep was mislukt omdat ze "de Bourbons vrij spel hadden gegeven". Daarmee bedoelden ze waarschijnlijk de toenmalige koning. Want in dezelfde tekst staat ook dat ze de Juan Carlos zagen als "doelwit dat verslagen en geneutraliseerd moest worden".

Verschillende Spaanse media zoals El País en het publieke RTVE zien dit als een van de belangrijkste documenten die zijn vrijgegeven. Maar het is zeker niet het enige opvallende stuk. Alhoewel het er niet op lijkt dat de geschiedenis na het openbaar maken van de documenten kan worden herschreven, kan het zeker worden ingekleurd. Vooral de uren tijdens en na de coup worden bij het lezen van de stukken duidelijker.

Politie overwoog inval

Zo wordt in een rapport van de geheime dienst van die tijd duidelijk dat zes geheim agenten stiekem betrokken waren bij de coup. Ook overwoog de politie een inval in het parlement waarbij tussen de 80 en 110 doden hadden kunnen vallen.

En is er een brief vrijgegeven van Ronald Reagan, de Amerikaanse president van die tijd, aan koning Juan Carlos I. In die brief prijst Reagan hem. "De wereld is niet alleen geïnspireerd door het Spaanse experiment in het bereiken van democratische en vreedzame vooruitgang, maar ook door de geestkracht waarmee u het afschuwelijke gedrag hebt bestreden van degenen die met geweld verandering wilden bewerkstelligen", aldus Reagan.

De documenten zijn vrijgegeven omdat de wettelijke termijn van geheimhouding is verstreken. De afgelopen tijd was er een groeiende druk voor transparantie. De meeste betrokkenen zijn niet meer politiek actief, waardoor de vrijgave van de informatie minder gevoelig is. Afgelopen najaar vroeg de historicus en auteur van een belangrijk boek over de coup Javier Cercas openlijk aan de premier om de documenten te publiceren. Kort daarna liet premier Sánchez weten dit te gaan doen.

Het overlijden van coupleider Tejero komt dus op een bijzonder moment. Hij was veroordeeld tot dertig jaar gevangenisstraf. Zijn laatste publieke optreden was op 24 oktober 2019, toen Francisco Franco werd herbegraven in Madrid. Samen met Jaime Milans del Bosch (overleden in 1997) en Alfonso Armada (overleden in 2013) was hij de belangrijkste figuur achter de staatsgreep.

Met de openbaarmaking van de documenten en het overlijden van de laatste nog levende coupleider lijkt een markant hoofdstuk uit de Spaanse geschiedenis te zijn afgesloten. Of daarmee echter ook alle hardnekkige geruchten en complottheorieën tot het verleden behoren, zal de tijd uitwijzen.

De Cubaanse autoriteiten zeggen dat grenswachten vier opvarenden van een Amerikaanse boot hebben gedood. Zes opvarenden zouden gewond zijn geraakt.

De speedboot zou vanuit de VS in Cubaanse wateren zijn gevaren. Volgens Cuba openden de opvarenden van het Amerikaanse vaartuig het vuur, waarna er werd teruggeschoten. De Cubaanse kapitein van het grenswachtschip zou gewond zijn geraakt.

Vanuit de Verenigde Staten is er nog niet gereageerd. De verhoudingen tussen de buurlanden - Florida ligt op zo'n 100 kilometer afstand varen van Cuba - zijn zeer gespannen. De VS heeft een grote troepenmacht opgebouwd in het Caribisch gebied en herhaaldelijk bootjes gebombardeerd, waarvan werd beweerd dat het om drugssmokkelaars ging.

'Boot geregistreerd in Florida'

Het incident vond vanmorgen plaats, meldt het Cubaanse ministerie van Binnenlandse Zaken in een verklaring. De speedboot zou zijn opgemerkt toen het vaartuig vlak bij de kust van de noordelijke provincie Villa Clara voer. Cuba stelt dat het bootje geregistreerd stond in de staat Florida, maar heeft geen foto van het vaartuig gedeeld.

De zes gewonden op de boot uit Florida zijn volgens Cuba naar het ziekenhuis gebracht. Over de nationaliteit van de opvarenden is nog niets bekendgemaakt.

Al sinds de communistische machtsovername in Cuba leeft het land op gespannen voet met de VS. In 1961 steunde de VS een invasie door Cubaanse ballingen, maar die poging om het regime van Fidel Castro omver te werpen mislukte. Via een handelsembargo probeert Washington het socialistische regime in Havana al decennia zo zwak mogelijk te houden.

Cuba onder druk door ontvoering Maduro

Met de Amerikaanse ontvoering van de Venezolaanse president Maduro begin dit jaar is de druk op de Cubaanse machthebbers fors toegenomen. Het eiland leunde sterk op de olie-import vanuit het eveneens socialistische Venezuela.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, is de zoon van Cubaanse immigranten in de VS. Hij profileert zichzelf als de grootste vijand van het regime in Havana en hoopt het tot val te brengen. Het incident met de speedboot zou daarom grote gevolgen kunnen krijgen.

De Amerikaanse oud-minister van Financiën Larry Summers heeft zijn vertrek bij de Harvard-universiteit aangekondigd. De oud-rector van de prestigieuze universiteit gaf sinds november al geen college meer en zegt nu aan het einde van het academisch jaar definitief op te stappen.

Summers is in opspraak geraakt door zijn e-mailcontact met Jeffrey Epstein. In november werd duidelijk dat hij volop contact had met Epstein nadat de zakenman was veroordeeld voor een zedenmisdrijf.

Hij vroeg Epstein onder meer om versiertips. Summers wilde een seksuele relatie aangaan met een vrouw die hij zijn 'pupil' noemde, maar volgens Harvard was zij geen student. "Ik schaam me diep voor mijn gedrag", zei Summers nadat de e-mails waren vrijgegeven. Voor zover bekend staan er in de documenten geen aanwijzingen dat Summers strafbare feiten heeft gepleegd.

Epstein files

De 71-jarige econoom was minister onder de Democratische president Clinton en daarna jarenlang rector van Harvard. Summers noemt zijn vertrek een moeilijk besluit. Hij legt ook zijn bestuursfunctie bij een onderzoeksinstituut van Harvard neer.

Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft sinds eind vorig jaar miljoenen documenten en foto's vrijgegeven uit het Epstein-dossier. Diverse mensen die genoemd worden in deze bestanden zijn vervolgens zwaar onder druk komen te staan vanwege het contact met Epstein. Zo is de voormalige Britse prins Andrew Mountbatten-Windsor vorige week gearresteerd en vervolgens weer vrijgelaten.