De onzekerheid voor het Europese bedrijfsleven rondom Amerikaanse importheffingen is terug van nooit helemaal weggeweest. Europese landen die militairen naar Groenland sturen, krijgen per 1 februari 10 procent extra importheffingen aan de broek. Dat is bovenop de 15 procent die al betaald moet worden over export naar Amerika.

De EU dreigt met een tegenreactie. Een lange lijst Amerikaanse producten, met een jaarlijkse importwaarde van 93 miljard, zou ook belast gaan worden met importheffingen.

Ook is opeens de 'handelsbazooka', het weren van Amerikaanse bedrijven, bespreekbaar. Het Nederlandse bedrijfsleven is zeer bezorgd, omdat de hoogoplopende ruzie de handel ernstig kan raken. Toch is er volop begrip voor de Europese reactie: "We steunen volledig dat Europa een grens trekt en zich niet laat chanteren", zegt werkgeversorganisatie VNO-NCW.

Machines en sterke drank

"Dit is bijzonder heftig. Het is pure machtspolitiek. Defensiebeleid, strategie en economische beleid allemaal samengevoegd", zegt Theo Henrar van FME, de ondernemersorganisatie voor bedrijven in de technologische industrie. "Het is buitengewoon schadelijk voor onze bedrijven en onze handelsrelaties".

Naast staal en andere chemische producten verkoopt Nederland veel machines voor de landbouw en industrie aan de VS.

Nederland verhandelt ook sterke drank. "Ik ben vrij positief ingesteld, maar het ziet er niet zo fantastisch uit", zegt drankenexporteur Pim Wijers van Must Have Malts uit Utrecht. Hij verkoopt veel Schotse whisky aan de VS. "Amerika is iets meer dan 50 procent van onze afzet, dus we moeten wel een plan B verzinnen. Het is pompen of verzuipen."

Weg of blijven

In april kondigde Trump wereldwijde importtarieven aan. De onzekerheid die dat bracht voor Europese bedrijven is niet meer weggegaan. Langlopende en verwarrende onderhandelingen en rechtszaken over de heffingen maken het voor bedrijven lastig om de koers te bepalen.

De cijfers over de effecten op de handel zijn nog niet compleet. In de eerste helft van 2025 groeide de Nederlandse export naar de VS juist hard. Veel exporteurs stuurden hun producten nog Amerika in voordat de heffingen ingingen.

Het beeld is dus incompleet, en niet eenduidig, zegt Evofenedex, de branchevereniging voor importeurs en exporteurs. "Ondernemers zitten opnieuw in een periode van onzekerheid met dreigende heffingen. Tot nog toe zagen we dat de impact sterk verschillend per onderneming uitpakte", zegt Elmar Otten van Evofenedex, "Je hebt bedrijven die zich uit Amerika terugtrekken en bedrijven die juist hun handel daar versterkt hebben door te investeren in de VS."

Toch is het effect op de handel overduidelijk negatief, zegt Otten. "Hier is niet op te plannen. Die importheffingen leveren hogere prijzen op voor klanten in Amerika. Als het te duur wordt, kun je als Nederlands bedrijf marktaandeel of marge kwijtraken."

Dat ziet ook de bloemen- en plantensector, die vandaag exportcijfers van 2025 presenteerde. Er werden ruim 10 procent meer bloemen en planten naar de VS gestuurd, maar dat komt door de verkoop vóór Trumps importheffingen. Die compenseerde ruimschoots de exportkrimp van de afgelopen maanden. Matthijs Mesken, directeur van de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten, vreest dat de krimp doorgaat: "Met de nieuwe heffingen lijkt die negatieve ontwikkeling zich door te zetten."

Bazooka

Nu komt Europa dus met een tegenreactie. Een oude lijst wordt van stal gehaald. Van spijkerbroeken tot vliegtuigonderdelen: als Trump zijn heffingen doorzet, kan hij rekenen op importheffingen op veel Amerikaanse producten.

Daarnaast heeft Europa nog de zogeheten 'handelsbazooka' achter de hand. Daarmee kan Amerikaanse bedrijven de toegang tot de EU-markt ontzegd worden. De Franse president Macron wil dit inzetten als Trump extra importheffingen oplegt.

Zulke heftige maatregelen schaden ons ook, zegt Henrar van FME, die wel begrip heeft voor de Europese tegenmaatregelen. Werkgeversorganisatie VNO-NCW hoopt dat de ruzie niet nog hoger oploopt, maar snapt de Europese tegenreactie ook wel: "Het Nederlands bedrijfsleven staat achter de Europese Unie en het Nederlands kabinet. Uiteindelijk is het wel van belang dat de spanningen tussen de EU en de VS niet verder escaleren."

Evovenedex benadrukt dat dit middel de relatie tussen de VS en de EU langdurig kan aantasten. "Handel is meer dan import en export. Als de VS en de EU elkaars bedrijven gaan weren, betekent dat ook grote Amerikaanse investeringen in Europa in gevaar komen en andersom".

"Het leek wel een horrorfilm", zegt María Jiménez over het dodelijke treinongeluk in Spanje. Passagiers die in een van de twee hogesnelheidstreinen zaten die gisteravond op elkaar botsten, vertellen aan Spaanse media over het moment van het ongeluk.

Jiménez zat in de trein van Málaga naar Madrid toen die bij Adamuz ontspoorde. Ze omschrijft de ontsporing als "turbulentie" en herinnert zich hoe de trein plotseling remde en er gegil klonk. Jiménez kreeg een paniekaanval en dacht dat ze ieder moment wakker kon worden uit een nare droom. "Het is iets wat je nooit verwacht mee te maken", zegt ze tegen de Spaanse publieke omroep RTVE.

Rocío Flores zat samen met zo'n 300 andere passagiers in de tegemoetkomende trein. "Ik heb overal pijn en zit helemaal onder de blauwe plekken. Het was verschrikkelijk. We werden door de lucht geslingerd", zegt ze tegen El País.

Flores raakte gewond aan haar hoofd en ribben en is opgenomen in het ziekenhuis in Córdoba. Ze is blij dat ze verder niks mankeert. Ze zag hoe andere passagiers er slechter aan toe waren.

De ravage op het spoor is enorm:

"Toen ik uit de trein stapte, zag ik een dode. We probeerden bij de voorste wagon te komen, maar het was een wrak, zegt Santiago uit Huelva over de eerste momenten na het ongeval. Hij zat in dezelfde trein als Flores. "Mensen riepen om hulp en we probeerden ze eruit te halen, maar het was erg moeilijk."

Volgens Santiago duurde het lang, "ongeveer een uur", voordat de eerste hulpdiensten ter plaatse waren. De eersten die arriveerden waren leden van de politiedienst Guardia Civil, die volgens Santiago "overweldigd" waren door wat ze zagen.

Zeker 39 doden

Bij de ramp zijn zeker 39 mensen omgekomen en raakten 152 anderen gewond. 29 van hen liggen in kritieke toestand in het ziekenhuis. In beide treinen samen zaten ruim 500 mensen.

Het is nog volstrekt onduidelijk hoe de hogesnelheidstrein op een recht stuk spoor kon ontsporen. De Spaanse premier Sanchez heeft beloofd dat er een "grondig en volledig transparant" onderzoek zal komen. De minister van Transport zegt dat nog niemand de oorzaak weet. Hij roept mensen op sociale media op om niet te speculeren.

De Spaanse autoriteiten zoeken nog steeds naar lichamen. Volgens de president van Andalusië wordt ook gezocht in de omgeving van het ongeluk. "De impact was zo ongelooflijk hevig dat we lichamen honderden meters verderop hebben gevonden", meldt Moreno.

De angst bij families is groot. Zij proberen hun dierbaren te vinden met wie ze sinds gisteravond geen contact meer hebben kunnen krijgen. Ramón Montón uit de zuidelijke kustplaats Huelva is wanhopig op zoek naar zijn vermiste vrouw Tamara Margarita Valdés. Hij is net als tientallen andere bezorgde familieleden in het stadhuis van Adamuz waar passagiers zijn opgevangen.

"Ik ben erg nerveus, het heeft me drie uur gekost om vanuit Huelva naar hier te komen", zegt hij tegen El País. Zijn Cubaanse vrouw was een van de 184 passagiers die met de trein vanuit Madrid naar Huelva reisden. "Ik heb haar twintig minuten voor het ongeluk nog gesproken, ze miste bijna de trein." Montón krijgt van een hulpverlener te horen dat hij naar een andere locatie moet omdat zijn vrouw niet in het gemeentehuis aanwezig is.

De vervoersmaatschappijen hebben voor nabestaanden twee hulplijnen geopend voor vragen over hun dierbaren. De Spaanse hulpdiensten hebben passagiers die ongedeerd zijn gevraagd om de hashtag #Estoybien (het gaat goed met me) te gebruiken of op hun sociale media te melden dat ze veilig zijn

Spanje-correspondent Miral de Bruijne:

"Spanje heeft na China het langste netwerk voor hogesnelheidstreinen ter wereld en daar zijn de Spanjaarden ook trots op. Vanuit het centraal gelegen Madrid kan je binnen zo'n drie uur naar de meeste grote steden reizen. Er is de afgelopen jaren dan ook veel geld in geïnvesteerd. Het spoor waar het ongeluk plaatsvond zou in mei 2025 nog zijn gerepareerd. Maar je hoort ook geluiden dat er wel vaker problemen waren op dit traject.

Spanje is in shock. Omdat het treinnetwerk zo goed is, wordt er veel gebruik van gemaakt. Iedereen leeft mee met de slachtoffers, maar mensen realiseren zich ook dat ze zelf in de trein hadden kunnen zitten. In verschillende plaatsen zijn dagen van rouw aangekondigd. Ook is om 12.00 uur vandaag in heel Spanje een minuut stilte gehouden voor de slachtoffers.

Luchtvaartmaatschappijen zetten meer vluchten in tussen Madrid en Málaga. Zo hopen ze dat de mensen die gestrand zijn op de stations, toch vervoerd kunnen worden."

De Amerikaanse president Trump hamert er al maanden op: hij wil Groenland hebben. Die wens is niet nieuw. De Deense premier Mette Frederiksen kreeg al in 2019 met Trump te maken over Groenland. Toen leek het nog een grap en reageerde ze er ook op die manier op. Nu weet ze dat het menens is en pakt ze het heel anders aan.

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

NAVO-correspondent voor de Deense televisie TV2 Lise Hessellund volgt de Deense internationale politiek al jaren vanuit Brussel. Ze zag hoe de taal van Frederiksen veranderde en nu over gaat in daden. En de band tussen Denemarken en Groenland is ingewikkeld, vertelt de Deense Claes de Vreese. Hij is hoogleraar politieke communicatie en vertelt hoe de Deense premier de banden aan heeft gehaald en nu strijdt voor het eiland.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl.

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Ulrike Nagel