Het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA zet de Caribische eilanden nadrukkelijk op de agenda. Aankomend premier Jetten spreekt over "grote stappen" voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, met een structurele investering voor het sociaal minimum. Dat klinkt als nieuw beleid, maar dat beeld vraagt om uitleg.

In het akkoord worden de Caribische eilanden als één geheel genoemd, maar in de praktijk gaat het om twee heel verschillende situaties.

Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zijn autonome landen binnen het Koninkrijk. Zij hebben een eigen regering en parlement en zijn zelf verantwoordelijk voor sociaal beleid, zoals minimumloon en uitkeringen. Nederland kan daar wel afspraken over maken en ondersteuning bieden, maar voert geen direct beleid.

Wat de nieuwe coalitie daarover zegt, is vooral een voortzetting van de koers die al jaren wordt gevolgd, ook onder premier Rutte: samenwerking op veiligheid, economie en verduurzaming, met nadruk op goed bestuur en mensenrechten.

Moeilijk rondkomen

Voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba ligt dat anders. Deze drie eilanden zijn bijzondere gemeenten van Nederland. Dat betekent dat het kabinet in Den Haag rechtstreeks verantwoordelijk is voor wetgeving, sociale zekerheid en bestaanszekerheid. Juist daar wringt het al jaren.

Onderzoeken laten zien dat veel inwoners van Caribisch Nederland niet kunnen rondkomen, ook als zij werken. De kosten voor wonen, energie, water en vervoer zijn hoog, terwijl inkomens en uitkeringen achterblijven. Dat staat op gespannen voet met de Nederlandse grondwet, waarin staat dat de overheid moet zorgen voor bestaanszekerheid.

Die spanning werd in 2023 duidelijk vastgelegd door de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland. Deze commissie-Thodé berekende wat mensen op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba minimaal nodig hebben om waardig te kunnen leven. De conclusie was helder: het sociaal minimum ligt al jaren te laag en eerdere maatregelen hebben dat tekort niet opgelost.

De commissie adviseerde om inkomens en uitkeringen fors te verhogen en tegelijk vaste lasten structureel te verlagen.

Geen verandering beleid, wél van toon

In dat licht sprak D66-leider Jetten bij de presentatie van het akkoord over een investering van dertig miljoen euro voor het sociaal minimum. Dat bedrag kan de indruk wekken van nieuw geld, maar het gaat om middelen die al langer op de rijksbegroting staan. Ook in dit akkoord is dertig miljoen euro per jaar gereserveerd voor de uitwerking van het sociaal minimum op de BES-eilanden.

Het is dus geen extra bedrag boven op bestaand beleid. Wat wel verandert, is de toon. In het akkoord wordt het sociaal minimum expliciet gekoppeld aan de adviezen van de commissie-Thodé en gepresenteerd als een concreet doel, niet langer als een verre ambitie.

Hogere lat

Het nieuws zit niet in een beleidsbreuk of een nieuwe zak geld, maar in de erkenning dat Bonaire, Sint-Eustatius en Saba onder volwaardige Nederlandse normen van bestaanszekerheid moeten vallen. Daarmee wordt de lat hoger gelegd.

Tegelijk blijft de vraag open of dertig miljoen euro per jaar voldoende is. Lokale bestuurders en de ombudsman waarschuwen al langer dat zonder extra stappen de armoede in Caribisch Nederland hardnekkig blijft.

Juist daarom is dit nu opnieuw onderwerp van gesprek: het coalitieakkoord maakt duidelijk dat het toekomstig kabinet niet meer om die verantwoordelijkheid heen kan.

Het is niet lang geleden dat het verzet in Myanmar het leger aan het wankelen kreeg, maar vijf jaar na de staatsgreep lijkt het leger weer grip te krijgen op de burgeroorlog. Het boekt meer en meer terreinwinst en legerpartijen hebben onlangs de zeer omstreden verkiezingen gewonnen.

Veel Myanmarezen zijn het afgelopen jaar daarom op de vlucht geslagen, vooral richting Thailand. Het aantal geregistreerde vluchtelingen steeg in een half jaar tijd van 84.000 naar 136.000 en daar zijn de honderdduizenden niet-geregistreerde Myanmarezen in Thailand niet bij gerekend.

De druk in Thailand neemt daardoor toe, vooral rond de grensstad Mae Sot. Het Mae La-vluchtelingenkamp midden in de jungle, een uurtje buiten de stad, groeit met de dag.

Slechte omstandigheden

Huisjes van hout, plastic en aluminium plakken tegen de heuvels en bergen, tussen de palmbomen en in de modder. "Het is als wonen in een gevangenis", zegt Pawng. Hij woont er sinds 2022, ging terug naar Myanmar, maar kwam vorig jaar weer terug uit de staat Karen. "Het was te gevaarlijk."

Maar in het vluchtelingenkamp is het ook niet prettig. "Er is weinig eten, nauwelijks zorg en geen onderwijs voor de kinderen." Hij vertelt over een vechtpartij die de dag voor ons gesprek plaatsvond. "Daarbij overleed iemand en iemand moest naar het ziekenhuis. Er wordt ook om de haverklap gestolen. En als iemand gepakt wordt, zeggen ze altijd hetzelfde: dat ze geld nodig hebben om te eten."

Ook al hebben veel vluchtelingen geen papieren, velen van hen wagen de gok om toch maar een leven op te bouwen in Mae Sot. Dat was ooit een slaperig plaatsje van 30.000 inwoners, maar is nu een flinke Myanmarese stad op Thais grondgebied.

Rijst en kookolie

Op de markt verkopen vrouwen met traditionele gezichtsverf de bedwelmende areca-noten in betelblad. Groet een man en in zijn lach zie je op zijn tanden de rode uitslag van het betelkauwen terug.

Veel vluchtelingen in de stad zijn afhankelijk van voedselpakketten van hulporganisaties. In een zijstraatje in Mae Sot is zojuist een jeep vol rijst geleverd aan de Overseas Irrawaddy Association. Die deelt het voedsel uit aan vluchtelingen, die de spullen met de fiets of per scooter komen ophalen. Ze krijgen een zak rijst, twee flessen kookolie, bonen en zout.

Daar moeten de vluchtelingen het tegenwoordig twee maanden mee doen. "Sinds het Amerikaanse USAID zich heeft teruggetrokken, komen we geld tekort", zegt manager Saw Ant. "Dit is wat we kunnen bieden, maar ook wij vinden twee maanden veel te lang voor zo weinig."

Een oudere man gooit een zak rijst op zijn bagagedrager. "Er zijn nu veel te veel vluchtelingen en zij hebben weinig." Voor één persoon vindt hij het wel genoeg, alleen zou dit ook zijn vrouw moeten voeden. "Gelukkig hebben we een zoon die ons af en toe wat stuurt", zegt hij voor hij op zijn fiets stapt.

Vol ziekenhuis

Ook de gezondheidszorg in Mae Sot zucht onder de groei van het aantal vluchtelingen, in combinatie met het terugtrekken van USAID. Het Tha Song Yang-ziekenhuis moet ineens zorg bieden aan 40.000 extra patiënten.

"In het vluchtelingenkamp is geen zorg meer, omdat Donald Trump ineens het geld terugtrok", zegt directeur Yingthaweesak. "Als hij ons vier jaar had gegeven, hadden we ons kunnen voorbereiden."

Nu staan er bedden in de gang en wachten patiënten op zorg. Er zijn te weinig artsen en verpleegkundigen om hen te helpen. "We hebben evenveel personeel als eerst, maar die moeten nu veel meer werk verzetten. Soms moeten we patiënten weigeren en doorsturen."

Zo is de burgeroorlog in Myanmar uitzichtloos geworden en de situatie in het grensgebied met Thailand onhoudbaar.

Langzaam krijgen mensen in Iran weer toegang tot het internet na een van de grootste internetblokkades in de geschiedenis van het land. Die blokkade ontnam wereldwijd het zicht op de gruwelijkheden die zich tijdens de grootschalige protesten daar afspeelden.

Iran zette al vaker internetblokkades in en is lang niet de enige die dat doet. Internetblokkades komen steeds vaker voor, waarschuwde Unesco vorige week. De organisatie baseert zich op cijfers van Access Now, een organisatie die zich inzet voor internetvrijheid.

Organisatie Access Now houdt bij wie er wanneer het internet uitzet:

Mariëlle Wijermars, universitair hoofddocent Internet Governance aan de universiteit van Maastricht, benadrukt de verschillende redenen die er zijn voor de internetblokkades die Access Now bundelt. Zo werden er in 2024 296 blokkades gemeld, maar ging het slechts in 57 gevallen om een grootschalige afsluiting in een regio of heel land. "Niettemin is er een duidelijke toename en is dit zorgwekkend."

De cijfers tonen ook dat tijdelijke blokkades normaler worden, zegt Wijermars. "Zorgwekkend, want in VN-verband is afgesproken dat als een land toegang heeft tot het internet, die niet beperkt mag worden."

Tegen de verwachting in

"De toename gaat in tegen de verwachting dat controle over het internet steeds subtieler zou worden", zegt Kris Ruijgrok, universitair docent Politieke Wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Verwacht werd dat autoritaire staten steeds subtielere maatregelen zouden nemen en niet dat de bevolking volledig zonder internet kwam te zitten.

Ruijgrok deed onderzoek naar internetblokkades in India. "Bijna de helft van de blokkades is in India, maar die zijn meestal heel lokaal en duren kort." Ze worden daar ingesteld in een erg ontvlambare situatie. "Bijvoorbeeld als haatdragende context via sociale media wordt verspreid en groepen tegen elkaar worden opgezet, wat mogelijk geweld uitlokt. Bestuurders in India zitten vaak met de handen in het haar."

Die vertelden ook dat ze het internet lokaal blokkeerden om te laten zien dat ze maatregelen namen. "Consequenties in India zijn er eigenlijk niet. Achteraf wordt ook niet beoordeeld of het wel nodig was."

Over de cijfers van Access Now

De actiegroep houdt sinds 2016 bij wie er wanneer het internet afsluit. Daaronder zijn ook lokale afsluitingen, bijvoorbeeld toen de Britse politie in 2019 de wifi in de Londense metro liet uitzetten tijdens protesten. Ook lange blokkades van één platform tellen mee, net als grotere internetafsluitingen, zoals in Afrikaanse landen waar de overheid dit middel vaak inzet tijdens verkiezingen.

Volgens Ruijgrok zijn de cijfers van Access Now betrouwbaar, maar hij stelt vraagtekens bij de manier waarop de verstoringen worden gepresenteerd, want de actiegroep laat tijdelijke afsluitingen net zo zwaar meetellen als de wekenlange blokkade in Iran deze maand.

Tegen desinformatie

Ook het bestrijden van desinformatie tijdens verkiezingen wordt vaak aangewend als reden voor een internetblokkade, zoals in Uganda deze maand. "Als er sprake is van politieke instabiliteit of van pogingen tot buitenlandse inmenging dan kan een beperking van het internet of sociale media een aantrekkelijke optie lijken", zegt Wijermars. "Maar de maatschappelijke en economische impact is enorm en daarom zelden proportioneel."

"Het argument van desinformatie tegengaan wordt ook misbruikt om eigen propaganda te verspreiden en kritische geluiden te smoren", vult Ruijgrok aan.

Behalve verkiezingen en protesten kan de internettoegang ook worden beperkt door oorlogsvoering, zegt Wijermars. Soms raakt de infrastructuur ook beschadigd door militaire aanvallen, met grote gevolgen voor de burgerbevolking.

In Europa zal het niet snel tot internetblokkades komen, denken beiden. "Niettemin moeten we wel de discussie kunnen voeren over specifieke platforms wanneer die een gevaar gaan vormen voor onze democratische rechtsstaat", zegt Wijermars.

Essentieel voor democratie

Ze wijst op de veranderende koers van X sinds de overname door techmiljairdair Musk. Het platform doet sindsdien bijvoorbeeld minder om desinformatie tegen te gaan.

"De VS bestempelt de Europese regels voor online platforms als censuur en de Amerikaanse veiligheidsstrategie zinspeelt op het actief beïnvloeden van de Europese politiek", aldus Wijermars. "Een platform als X kan daarbij een middel zijn. Die combinatie is riskant."

Voor landen als Nederland, die veel belang hechten aan vrij internet en bescherming van mensenrechten online, is het cruciaal om hiertegen stelling te nemen, zegt Wijermars. "Investeren in het behoud van het open internet is een essentieel onderdeel van het ondersteunen van democratie en mensenrechten wereldwijd."