Officieel staat nog niets op papier, toch verhitten plannen voor een Belgisch tolvignet de gemoederen tussen Nederland en de zuiderburen nu al. Bezorgde reacties uit Nederland brengen de Belgen nog niet op andere ideeën over het vignet, dit voorjaar moet een plan op papier staan.

Eind vorige maand lekten de eerste ideeën uit. Het vignet moet er vanaf 1 januari 2027 komen en zou jaarlijks zo'n 100 á 120 euro gaan kosten. De onderhandelingen zijn nog in volle gang, maar de opbrengsten (130 miljoen euro) staan al wel ingeboekt op de Vlaamse begroting van volgend jaar. De voornemens zijn dus serieus.

Een groot deel van de Tweede Kamer mort erover. Kamerleden willen dat demissionair staatssecretaris Tieman (BBB) zich inzet om het Belgisch plan van tafel te krijgen. De Nederlandse ambassadeur in België heeft al contact met de Vlaamse regering, zegt Tieman tegen de NOS. Hij wil op korte termijn ook zelf in gesprek met de verantwoordelijk Vlaams minister.

'Belachelijk', 'Veel te duur, hoe komen we daar nog vanaf?' 'Laten ze eerst die slechte snelwegen maar eens verbeteren'. De reacties van aangesproken Nederlanders op het laatste pompstation voor de Belgische grens laten zich raden. Iets milder gestemd raken ze als ze horen dat de bedoeling is dat het geld gebruikt wordt voor de verbetering van de snelwegen in Vlaanderen en Wallonië.

Heisa

Iedereen die de grens naar België wel eens overrijdt, weet het uit eigen ervaring: de gladde snelwegen houden plotsklaps op en maken plaats voor matig, soms ronduit slecht onderhouden rijbanen. Dat het nu alleen de Vlamingen en de Walen zijn die betalen voor de snelwegen vinden de Belgen niet fair.

"Diegenen die er ook volop gebruik van maken, de 6,5 miljoen buitenlanders die massaal over onze wegen razen, dragen niets bij", zei Vlaams minister van Financiën Ben Weyts onlangs in het Vlaams Parlement. De plannen om via die buitenlanders veel meer te kunnen gaan investeren, kunnen in Vlaanderen op brede politieke support rekenen. Van links tot rechts, de steun voor het tolvignet is vrijwel eensgezind.

"Ik snap de heisa in Nederland", zegt Jasper Pillen, parlementariër voor de Vlaamse liberale oppositiepartij Anders. "Het is logisch, niemand betaalt graag mee aan het gebruik van wegen in een ander land." Hij steunt de ideeën, maar is kritisch over de haalbaarheid van de invoeringsdatum binnen tien maanden. "In politieke termen is dat overmorgen. Ik betwijfel of het de minister echt zal lukken om een volledig sluitend plan te kunnen maken."

Discriminatie

Er kleven allerlei juridische haken en ogen aan het tolvignet. Al eerder probeerde Duitsland een tolvignet in te voeren, in 2017 daagden de Oostenrijkers, met steun van Nederland, hen voor het Europese hof van Justitie.

Oostenrijk kreeg gelijk: Europese regels staan niet toe dat buitenlanders via een tolvignet moeten betalen voor het gebruik van snelwegen terwijl de inwoners van dat land zelf een compensatie krijgen voor de kosten van het vignet. Dat is discriminatie, oordeelde de rechter.

Niemand in België wil dat de Vlamingen en de Walen zélf meer moeten betalen voor de snelwegen. De inwoners zouden dan op een of andere manier weer gecompenseerd moeten worden. Maar om daar juridisch houdbare wetgeving voor te verzinnen, is nog niet zo makkelijk, denkt Pillen. "Die regeling die minister Weyts hier in Vlaanderen wil afkloppen, die moet juridisch van beton zijn. Want anders zal Europa zeggen, u kunt dat niet maken."

'Kinderachtig'

In 2007 probeerden de Belgen al eens een tolvignet in te voeren. Ook destijds leidde het tot frictie tussen de buren. Toenmalig premier Jan Peter Balkenende slaagde erin zijn collega Yves Leterme te overtuigen. Die liet na een bijeenkomst tussen de twee in het Catshuis weten dat hij het plan bij nader inzien ouderwets vond. Het stierf een stille dood. Maar bijna twintig jaar later is het weer helemaal terug op de politieke agenda.

Voorlopig lijkt de verantwoordelijk minister van de Vlaams-nationalistische partij N-VA nog niet onder de indruk van het protest uit Nederland. "Er wordt gestaag verder gewerkt aan de plannen", zei Ben Weyts gisteren in het Vlaams Parlement. In het nieuwe plan moet wel ook de optie komen om een goedkoper vignet voor bijvoorbeeld een dag of tien dagen aan te schaffen.

Als het vignet er inderdaad komt, pleit de fractie van Denk voor tegenmaatregelen. Belgen die Nederland in willen rijden, zouden dan óók moeten betalen. Ook demissionair minister Tieman sluit tegenmaatregelen niet uit, al zal zijn opvolger daarover moeten beslissen. Niet iedereen bij het tankstation vlak voor de Belgische grens is daarvoor te porren. "Dit is al zo'n kinderachtige actie van de Belgen, tot dat niveau moeten wij ons niet verlagen."

In een flat in Leeuwarden is vannacht brand uitgebroken, meldt de veiligheidsregio. Die woedde in een woning op de begane grond. Bewoners moesten de flat verlaten.

De bewoner van de woning waar de brand woedde, wist op tijd weg te komen.

De brandweer slaagde erin te voorkomen dat de brand oversloeg naar andere woningen. Wel verspreidde de rook zich in het gebouw. De brand brak rond 03.30 uur uit en was een uur later onder controle.

Twee bewoners van het zes verdiepingen tellende flatgebouw zijn door ambulancepersoneel gecontroleerd omdat ze rook hadden ingeademd. Ze hoefden niet naar het ziekenhuis.

De andere verdiepingen worden gecontroleerd op koolmonoxide. Daarna kunnen de bewoners vermoedelijk terug.

VN-chef Guterres heeft zijn zorgen geuit over het aflopen van het kernwapenverdrag tussen de Verenigde Staten en Rusland. Hij ziet het als een bedreiging voor internationale vrede en veiligheid. Guterres roept beide landen op om het vandaag aflopende verdrag nieuw leven in te blazen.

"Voor het eerst in meer dan een halve eeuw staan we voor een wereld zonder enige bindende afspraken over strategische kernwapens van Rusland en de VS - de twee staten die het gros van de wereldwijde voorraad nucleaire wapens bezitten", sprak Guterres.

De timing kan volgens hem niet slechter. Het risico dat een kernwapen wordt ingezet is in tientallen jaren niet zo groot geweest, waarschuwt de VN-secretaris-generaal.

Koude Oorlog

Het laatste verdrag over kernwapens dat tot vandaag van kracht was, New Start, werd in 2010 afgesloten. De toenmalige presidenten Obama en Medvedev spraken in 2010 af niet meer dan 700 intercontinentale ballistische raketten en 1550 kernkoppen te bezitten, net als 800 draagraketten en bommenwerpers voor kernkoppen.

Het eerste kernwapenverdrag tussen de VS en Rusland werd gesloten in 1972, midden in de Koude Oorlog. Daarna zouden er nog zes verdragen volgen. New Start was het laatste wapenverdrag tussen de Amerikanen en de Russen dat nog overeind stond.

Rusland had zich bereid verklaard om New Start met een jaar te verlengen of zich in elk geval te houden aan de gemaakte afspraken - al was Moskou al gestopt met het uitwisselen van informatie en het toestaan van inspecties. President Poetin zei vorig najaar dat hij het verdrag wel wilde verlengen. Een Amerikaanse reactie bleef echter uit.

VS-correspondent Rudy Bouma:

"Trump wil dat Peking meedoet aan een nieuw wapenbeheersingsverdrag. Want China heeft ook zo'n 600 kernkoppen en kan in minder dan tien jaar aan het maximumaantal komen. Maar Trump maakt geen enkele haast om de onderhandelingen te openen. Het gaat om een uiterst complex en langdurig proces waar Trumps kenmerkende onderhandelingsstijl, vaak gericht op snelle resultaten, zich niet goed voor leent."

Kernwapenexpert Paul van Hooft van denktank RAND Europe zei gisteren tegen Nieuwsuur dat de wereld nu niet per se ineens een stuk onveiliger wordt. Hij wees erop dat geen enkel land baat heeft bij een kernoorlog, gezien de verwoestende effecten ervan.

Andere kernmachten zoals India en Frankrijk zullen zich wel gaan afvragen of ze hun arsenaal moeten vergroten, aldus Van Hooft. "Dat terwijl er momenteel al genoeg druk is om legers uit te breiden. Zonder kernwapenverdrag wordt de wereld weer wat onberekenbaarder."

Tim Sweijs, veiligheidsexpert van het Haagse centrum voor Strategische Studies, zei ook gisteren tegen de NOS dat er niet nu ineens een kernwapenoorlog uitbreekt. Toch noemde hij de ontwikkeling zorgelijk. Hij wees erop dat er inmiddels een reeks kernmachten zijn in de wereld: China, Pakistan, India, Frankrijk, Groot-Brittannië, Israël en Noord-Korea.

"Vele van deze landen werken aan uitbreiding van hun arsenalen, maar ook aan modernisering", aldus Sweijs. "Het gaat daarbij niet alleen om kernkoppen, maar ook om raketten die de kernkoppen vervoeren. Om steeds verder en sneller te vliegen, en zelfs te kunnen manoeuvreren. De geopolitieke competitie is hoog; landen kijken hoe ze met kernwapens een competitief voordeel kunnen behalen."