De Nationale ombudsman is een onderzoek gestart naar de vraag of de overheden van Bonaire en Nederland hun zorgplicht tegenover inwoners van Bonaire hebben geschonden. Aanleiding is de aanhoudende problematiek rond de vuilstort bij Lagun, waar de afgelopen weken opnieuw branden uitbraken. Omwonenden werden geëvacueerd en keerden weer terug zonder dat vaststond of hun leefomgeving veilig was.

De ombudsman zegt dezelfde problemen terug te zien in andere dossiers op Bonaire, waar risico's al jaren bekend zijn maar ingrijpen uitblijft. Daarom onderzoekt hij nu of zowel de lokale als nationale overheid de fundamentele zorgplicht heeft geschonden. Ondertussen roept hij opnieuw op tot een onmiddellijk einde aan de vuilstort en ingrijpen door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

De uitkomst van het onderzoek kan verstrekkende gevolgen hebben. Bonaire valt als zogeheten bijzondere gemeente rechtstreeks onder Nederlands bestuur. Als blijkt dat de zorgplicht is geschonden, raakt dat niet alleen het eiland, maar ook Den Haag.

'De overheid liet mij staan'

Wat die zorgplicht betekent, wordt duidelijk in het verhaal van Joyce. Zij speelt een hoofdrol in een eerder rapport van de ombudsman. Joyce woont sinds 2019 in een landelijk gebied op Bonaire. Vanaf 2022 werd in haar directe omgeving illegaal diabaas afgegraven. Diabaas is een steensoort die op Bonaire wordt gebruikt als grondstof voor de aanleg van wegen en de bouw van huizen.

Door het afgraven ontstonden diepe kuilen, waarin vervolgens illegaal afval werd gedumpt. Vrachtwagens reden af en aan langs haar huis, met stof, lawaai en verzakking van haar huis tot gevolg. Joyce meldde dit herhaaldelijk bij het eilandbestuur. Dat reageerde dat handhaving lastig was, omdat er geen duidelijk beleid bestond voor de winning van diabaas.

De Nationale ombudsman oordeelde eind vorig jaar dat die redenering niet houdbaar is. Het bestuur wist dat de situatie onveilig was, maar liet Joyce jarenlang in onzekerheid zitten. Haar klacht werd gegrond verklaard.

'Zorgplicht geen papieren begrip'

In zijn rapport stelt de ombudsman dat de overheid burgers moet beschermen tegen bekende risico's voor gezondheid en veiligheid. Die verantwoordelijkheid verdwijnt niet als beleid ontbreekt of capaciteit tekortschiet. Juist dan moet de overheid prioriteiten stellen en ingrijpen.

De ombudsman noemt het geval van Joyce geen incident, maar een voorbeeld van hoe burgers de dupe worden van bestuurlijk stilzitten. Dat patroon ziet hij ook terug bij de gang van zaken rond de vuilstort Lagun.

Die geldt al sinds 2013 als onhoudbaar. Toch werd het storten jarenlang voortgezet. In januari braken opnieuw branden uit. Omwonenden werden geëvacueerd en later teruggestuurd met het advies hun huizen "goed te luchten". Metingen naar mogelijk vrijgekomen schadelijke stoffen bleven uit.

Volgens de ombudsman is dat zorgwekkend. Net als bij Joyce gaat het om een situatie waarin risico's bekend zijn, maar burgers niet daadwerkelijk worden beschermd. Verantwoordelijkheden worden doorgeschoven, terwijl bewoners met de gevolgen blijven zitten.

Bewonersorganisatie Pro Lagun spreekt van een aanhoudende crisis voor volksgezondheid en milieu. In aanloop naar een Tweede Kamerdebat, komende donderdag, stelt de stichting dat de overheid al jaren weet hoe gevaarlijk de situatie is, maar nalaat om structureel in te grijpen.

De stichting gaat verder dan de ombudsman en werpt zelfs de vraag op of sprake is van taakverwaarlozing of een ambtsmisdrijf: het nalaten van handelen terwijl dat wettelijk verplicht is. De stichting overweegt juridische stappen.

Gedeputeerde Clark Abraham van het bestuurscollege van Bonaire erkent dat de ombudsman gelijk heeft waar het gaat om het verleden. "Ik heb zelf vaker gezegd dat wij onze zorgplicht niet nakwamen", zegt hij.

Tegelijk wijst hij op de bestuurlijke afwegingen. Direct handhaven bij de diabaaswinning zou volgens hem grote gevolgen hebben gehad. "Als je keihard handhaaft terwijl niemand een vergunning heeft, leg je de woningbouw en infrastructuur stil." Het ontbreken van beleid maakte ingrijpen complex, zegt Abraham. Inmiddels werkt het bestuurscollege aan tijdelijke regels en zijn toezicht en handhaving aangescherpt.

De ombudsman ziet dat het bestuur van Bonaire kampt met beperkte capaciteit en een breed takenpakket. Maar dat mag volgens hem nooit betekenen dat fundamentele rechten opzij worden geschoven. "Onvoldoende menskracht ontslaat een overheid niet van haar zorgplicht."

Goedemorgen! Wie aan het begin van de middag landt op Schiphol, krijgt waarschijnlijk te maken met een bagagecontrole. Douaniers voeren zo actie voor een beter salaris. En op de Olympische Spelen komen Nederlandse shorttrackers in actie.

Eerst het weer: in het noorden en oosten schijnt eerst nog de zon. Vanuit het zuidwesten neemt de bewolking toe en vanmiddag volgt regen. Er waait een matige zuidoostenwind en het wordt 7 tot 10 graden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Ongeveer 400.000 Nederlanders hebben diabetes type 2 zonder dat ze dat zelf weten, blijkt uit onderzoek van het Diabetes Fonds. Die groep gaat niet naar de dokter met klachten als moeheid en vaak moeten plassen.

De gevolgen van zo'n beginnende diabetes type 2 kunnen groot zijn, zeker als je er jarenlang mee blijft rondlopen zonder er iets aan te doen. Door de ziekte komt er te veel glucose in het bloed. Die hoge bloedsuikerspiegel brengt schade toe aan hart en bloedvaten.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

De olympische sporters moeten voorzichtig omspringen met hun gewonnen medailles. Gisteren bleek dat meerdere olympiërs hun eremetaal los zagen schieten van het lint.

De organisatie heeft al laten weten "maximale aandacht" te geven aan het probleem. "Natuurlijk willen we dat alles perfect is wanneer de medailles worden overhandigd, want het is een van de belangrijkste momenten in het leven van een atleet."

Fijne dinsdag!

Er hebben zich dit studiejaar, net als voorgaande jaren, weer minder nieuwe studenten aangemeld bij Nederlandse universiteiten. Het aantal instromers voor de bacheloropleidingen is met ruim 3 procent gedaald ten opzichte van vorig jaar, blijkt uit cijfers van de universiteiten. In het hbo daalde de instroom licht.

Er kwamen vooral minder buitenlandse studenten binnen bij de universiteiten. Dat aantal daalde met 3,6 procent. De instroom uit Europese landen daalde het hardst. Het percentage nieuwe studenten uit Nederland daalde met 3,3 procent. Ook hbo-opleidingen zagen minder aanmeldingen vanuit het buitenland.

Het aantal instromers bij de universiteiten daalt al sinds 2020. De UNL, een koepelorganisatie van veertien Nederlandse universiteiten, heeft daar meerdere verklaringen voor. Er deden in 2025 minder vwo'ers eindexamen en er slaagden ook nog eens minder leerlingen. Verder lijken meer leerlingen die wel zijn geslaagd een tussenjaar te nemen, schrijft de UNL.

Kamernood

De internationale studenten blijven vaker weg om andere redenen. Waarschijnlijk is die daling het gevolg van maatregelen die de universiteiten de afgelopen jaren zelf namen. Zo werven ze vrijwel niet meer in het buitenland, en waarschuwen sommige universiteiten aankomende studenten voor de kamernood in hun stad.

Het ministerie van Onderwijs voorspelt dat het studentenaantal de komende tien jaar met bijna 10 procent verder daalt. "De krimp is geen toekomstscenario meer, maar realiteit", zegt UNL-voorzitter Caspar van den Berg. Er is volgens hem een "uitnodigende talentstrategie" nodig, en hij juicht de plannen van de nieuwe coalitie daarvoor toe.

Meer pabo-studenten

In het HBO was ook een lichte daling van het aantal instromers te zien (0,6 procent) ten opzichte van het voorgaande jaar. De cijfers verschillen per richting wel sterk. Zo kwamen er bij de pabo's juist veel nieuwe studenten bij: na de sterke groei vorig jaar was er dit studiejaar opnieuw een forse stijging van 7,6 procent. Meer dan 6200 studenten begonnen aan de opleiding basisonderwijs dit jaar. Bij de tweedegraads lerarenopleidingen was tegelijk een behoorlijke krimp te zien.

Maurice Limmen, voorzitter van de Vereniging Hogescholen, denkt dat de populariteit van de pabo's te maken heeft met de energie die er de afgelopen jaren is gestoken in het aantrekkelijker maken van het werk in het basisonderwijs. Dat moet nu ook met de tweedegraads lerarenopleidingen gebeuren, vindt de voorzitter.

De grootste daling bij de hbo-opleidingen was dit studiejaar te zien bij de bètatechniek. Vooral de ICT-opleidingen kregen minder aanmeldingen, 438 nieuwe studenten minder dan vorig studiejaar. Terwijl er nog altijd een groot tekort is aan ICT'ers op de arbeidsmarkt. Limmen wil, naast inzetten op het vergroten van de instroom bij die opleidingen, ook kijken naar om- en bijscholing van mensen uit andere beroepssectoren.