In de podcast Het Beste uit het Oog zitten de beste gesprekken die afgelopen week voorbijkwamen in NOS Met het Oog op Morgen.

We beginnen met een kijk op de protesten in Iran tegen het regime. De Iraanse staatstelevisie maakte afgelopen week voor het eerst een dodental bekend. Bij het neerslaan van de protesten zijn al meer dan drieduizend mensen gedood. Journalist Thomas Erdbrink maakte de protesten van dichtbij mee. Bij Lucella Carasso vertelde hij over zijn ervaringen.

Een componist die bekendstaat om de stilte, dat is bijzonder. Arvo Pärt is al 90 jaar en wordt omschreven als eenvoudig en puur. Twan Geurts schreef zijn biografie en vertelde aan Pieter van der Wielen wanneer hij voor het eerst over de componist hoorde.

Pinguïns op Antarctica beginnen steeds eerder in het jaar met broeden. Daarover publiceerden biologen in een wetenschappelijk vakblad. NRC-verslaggever en pinguïnkenner Marcel Haenen legde aan Wilfried de Jong uit hoe het onderzoek in zijn werk ging.

Een feestje voor de Amerikaanse countryzangeres Dolly Parton. Maandag werd ze 80 jaar. In al die jaren heeft ze veel meegemaakt, maar hoe zou ze kijken naar de huidige turbulente tijd? Volgens zangeres en actrice Ricky Koole zal ze er zeker wat van vinden, maar ze zal zich er niet zo snel over uitspreken.

Het is niet het enige muzieknieuws deze week. In Davos klonk, tussen alle politieke uitspattingen, ineens pianomuziek. Pianist Cor Bakker moest even nadenken over wat hij hoorde, maar herkende het nummer wel, zei hij tegen Lucella Carasso.

Deze aflevering van Het Beste uit het Oog kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag 20 minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en De Rooy: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door de NOS en EenVandaag.

Jeugdjournaal-podcast: iedere week vindt het Jeugdjournaal antwoorden op vragen van kinderen bij het nieuws.

Veteranen en nabestaanden van gesneuvelde militairen zijn "woedend" en "verdrietig" omdat president Trump de inzet van NAVO-troepen in Afghanistan bagatelliseert. "Hij gaat voorbij aan het feit dat we daar mannen en vrouwen zijn verloren", zegt voormalig landmacht majoor Henry Beukers geëmotioneerd.

Volgens Trump bleven de NAVO-troepen in Afghanistan "een beetje op de achtergrond en een beetje weg" van de frontlinies. Dat is niet waar, zeiden meerdere Europese leiders gisteren al. "We hebben met de Amerikanen schouder-aan-schouder gewerkt in de eerste linie", benadrukt ook Beukers.

De NAVO-missie in Afghanistan begon nadat de VS artikel 5 van het NAVO-verdrag had geactiveerd vanwege de aanslagen van 11 september 2001. Het is de enige keer in de geschiedenis van de NAVO dat dat artikel, volgens welk een aanval op één lidstaat een aanval op alle lidstaten is, werd ingeroepen.

Dat maakt Trumps uitspraken nog pijnlijker en maakt het ook des te merkwaardiger dat hij deze week zei dat de VS veel voor de NAVO betekent, maar dat hij zich afvroeg of de NAVO er wel voor de VS is.

De uitspraken van Trump:

51 landen landen deden mee aan de ISAF-missie in Afghanistan. Nederland stuurde tussen 2002 en 2021 ruim 30.000 militairen. 25 van hen kwamen om het leven, onder meer tijdens vuurgevechten.

Voormalig commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif wijst in een online reactie op de mannen en vrouwen uit verschillende landen die in Afghanistan zijn omgekomen. "Omdat ze in de frontlijn streden om een bondgenoot te helpen."

"Dit staat in schril, en voor de nabestaanden ongelofelijk pijnlijk, contrast met de uitspraken van een president", schrijft De Kruif op LinkedIn over de woorden van Trump. "Deze man is iedere waardigheid verloren."

"Het raakt niet alleen ons"

De Verenigde Staten leden veruit de grootste verliezen: ongeveer 2500 Amerikanen sneuvelden. Daarna volgt het Verenigd Koninkrijk met 457 gesneuvelde soldaten.

"Als er Engelssprekende soldaten sneuvelden, dan werd tijdens het eerbetoon met een doedelzak Amazing Grace gespeeld. Ik kan dat niet meer horen", vertelt oud-majoor Beukers geëmotioneerd. "Als ik met collega's praat over de uitspraken van Trump, dan komt dat verdriet weer naar boven."

De collega's die Beukers heeft gesproken, zijn ook boos en gefrustreerd, zo vertelt hij. "En het raakt niet alleen ons, maar ook onze familieleden. Onze echtgenoten en kinderen. Zij weten wat we daar hebben meegemaakt."

Op internetforum Reddit wordt op de uitspraken van Trump gereageerd met foto's van herdenkingsdiensten voor omgekomen NAVO-militairen. Onder de foto's staan cynische opmerkingen als "Nederlandse militair na 'niets doen' in Afghanistan".

"Als Trump zegt dat ze niets deden, waarom kwamen ze dan terug in een kist?", zegt de moeder van een omgekomen Britse soldaat tegen de BBC. "Ik vind dat ze Trump in de frontlinie moeten zetten om hem te laten ervaren hoe het is."

Ook in andere NAVO-landen zijn oud-militairen verbolgen over de uitspraken van Trump. "Het is ontmoedigend om te horen dat de president van de Verenigde Staten, die zelf nooit een uniform heeft gedragen, zich negatief uitspreekt over jongeren die hun leven hebben gegeven om een bondgenoot te helpen", aldus een Canadese veteraan tegen de BBC.

"Ik heb samen met Amerikaanse soldaten explosieven onschadelijk gemaakt. We stonden naast elkaar in de frontlinie", zegt de Britse Andy Reid. Hij noemt de opmerkingen van Trump "respectloos" en "zeer aanstootgevend". Reid was als soldaat net drie maanden in Afghanistan toen hij door een explosief zijn beide benen en een arm verloor.

Oud-NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer zei gisteren dat hij wil dat de Amerikaanse president zijn excuses aanbiedt. "Het zit mij zeer hoog, absoluut. Hier gaat het om mensen, om dierbaren van gesneuvelde militairen."

Ook de Britse premier Starmer suggereert dat Trump excuses moet aanbieden. Oud-majoor Beukers sluit zich daarbij aan. "Niet alleen de Amerikanen hebben offers gebracht. Dat hebben wij ook gedaan."

Er is ruim een jaar verstreken sinds huisartsen in Nederland de abortuspil mogen voorschrijven. Toch heeft slechts een klein deel van hen de daarvoor verplichte nascholing gevolgd.

Van de 16.000 huisartsen is nog maar 3,5 procent bevoegd om de abortuspil voor te schrijven, blijkt uit cijfers van Fiom, het expertisecentrum voor ongewenste zwangerschappen.

In totaal hebben 568 huisartsen de verplichte e-learning van Fiom afgerond. Fiom verwacht dat het aantal huisartsen met bevoegdheid gestaag zal toenemen.

Als zij de nascholing hebben gedaan, kunnen zij de abortuspil voorschrijven bij een zwangerschap tot 8 weken en 6 dagen. Elk recept moeten ze melden bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Huisarts Peter Leusink, een van de initiatiefnemers achter de wetswijziging, vindt het lage percentage teleurstellend. "We weten uit opiniepeilingen dat 35 procent van de huisartsen de intentie heeft die abortuspil voor te schrijven. Maar dat zien we nu niet terug in de cijfers. De abortuszorg in Nederland is goed, maar niet optimaal toegankelijk voor vrouwen."

Een abortus met een pil bestaat uit twee stappen. De pil met medicijn mifepriston wordt ingenomen en 12 uur later worden er 4 pillen met het medicijn misoprostol ingebracht. Volgens de laatste beschikbare jaarcijfers werden er in 2024 meer dan 16.000 zwangerschapsafbrekingen met een abortuspil gedaan, op een totaal van 39.000 abortussen.

Belangenorganisatie stichting Ava pleit voor de toegankelijkheid van abortuszorg en anticonceptie. "Uit onze focusgroepen blijkt dat vrouwen behoefte hebben aan keuzevrijheid. Sommige vrouwen geven de voorkeur aan een kliniek, andere willen het liever via de huisarts regelen en thuis kunnen doen," zegt woordvoerder Alina Chakh. "Zeker omdat abortusklinieken niet gelijkmatig over het land zijn verspreid en wachttijden kunnen oplopen."

Nederland telt 19 abortusklinieken. In de drie noordelijke provincies is er alleen een kliniek in Groningen. Volgens Chakh kan het voorschrijven via de huisarts zorgen voor snellere en toegankelijkere zorg, vooral bij vroege zwangerschappen. "Het is dezelfde medicatie die ook bij een miskraam wordt gebruikt. Toch is er nog veel onwetendheid over."

Overtijdbehandeling

Voordat huisartsen de mogelijkheid hadden om de abortuspil voor te schrijven, gebeurde dit alleen in klinieken en ziekenhuizen. Sinds 2019 mochten huisartsen de abortuspil al voorschrijven voor een overtijdbehandeling, tot 16 dagen na het uitblijven van de menstruatie.

Huisartsen schreven vorig jaar 602 recepten voor de abortuspil uit, tegenover 235 in 2024, toen zij de overtijdbehandeling mochten uitvoeren.

Bij huisarts Isabel van Hövell-Ullmann in Groningen spelen principiële en praktische bezwaren een rol. Ze schrijft de abortuspil niet voor. "Ik heb tot nu toe goed kunnen samenwerken met abortusklinieken. Voor mij is het belangrijk dat de zorg veilig en goed georganiseerd is, samen met verloskundigen en gynaecologen."

"Er kan dan goed ingegrepen worden als de abortus niet goed gaat. In dat snelle schakelen en samenwerkingsverbanden blinken we in dit zorglandschap niet goed uit."

Dat abortus nog steeds in het Wetboek van Strafrecht staat, werkt volgens haar drempelverhogend. "Je moet meldingen doen bij de inspectie. Impliciet geef je de boodschap dat je tegen de wet ingaat. Dat geeft het gevoel dat het geen 'gewone zorg' is. Bovendien faciliteert het agressie en intimidatie richting zorgverleners en vrouwen."

"Toevoeging aan het vak"

Huisarts Sascha Kotterer uit de Utrechtse wijk Overvecht kiest er wel voor om de pil voor te schrijven. "Het is een mooie toevoeging aan het vak. Een huisarts is een vertrouwd aanspreekpunt en heeft voor veel vrouwen een lagere drempel dan een kliniek."

Ze zegt dat praktische bezwaren collega's kunnen afschrikken, zoals administratieve verplichtingen voor de declaratie en de verplichte scholing. Het is niet ingewikkeld, maar je moet er wel tijd voor maken."

Veel administratie

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) zegt weinig signalen te krijgen van leden over het voorschrijven van de abortuspil en neemt hierover geen standpunt in. Wel hoort de LHV dat de administratieve afhandeling omslachtig is, omdat huisartsen meldingen moeten doen bij de IGJ en declaraties lopen via de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie. "Het is altijd de vrije keuze van huisartsen zelf om dit wel of niet aan te bieden," aldus de vereniging.