Politieagenten en hulpverleners werden tijdens de jaarwisseling doelbewust in hinderlagen gelokt waar ze werden beschoten met vuurwerk door groepen jongeren. Dit zegt plaatsvervangend korpschef Wilbert Paulissen.

Volgens Paulissen was een duidelijk patroon zichtbaar. "Je ziet dat er opzettelijk brand gesticht wordt. Dan gaan ze ervan uit dat de brandweer komt, die komt ook en dan gaan ze vol op de brandweer met vuurwerk. Dan komt de politie en dan worden we bestookt. Vervolgens is er geweld en die confrontatie."

Vuurwerk als automatisch geweer

Op sociale media staan meerdere geverifieerde filmpjes waarop is te zien hoe mensen vuurwerk vanuit kokers afvuren op individuele agenten, politievoertuigen en brandweerwagens. In sommige gevallen stoppen ze potten met zwaar vuurwerk in een buis waarmee ze het vuurwerk als een volautomatisch geweer gebruiken.

In enkele seconden worden tientallen projectielen op agenten afgevuurd die in linie andere hulpverleners beschermen:

"Het is waanzin", zegt voorzitter Nine Kooiman van de Nederlandse Politiebond. Ze reed tijdens de jaarwisseling mee met de politie en werd naar eigen zeggen zelf drie keer met vuurwerk beschoten. "Er is ongekend veel geweld tegen politiemedewerkers en andere hulpverleners."

Inzet van honderden ME'ers

In Floradorp in Amsterdam-Noord, waar de bewoners een conflict hebben met burgemeester Femke Halsema over het verbieden van het traditionele vreugdevuur, werden deze geïmproviseerde snelvuurwapens vaak ingezet tegen hulpverleners.

Maar volgens de plaatsvervangend korpschef werd op meerdere plaatsen in het land geweld toegepast tegen hulpverleners. Naast Amsterdam moest de ME ook in Rotterdam, Leidschendam, Den Haag, Leiden, Heerhugowaard, Groningen, Arnhem en Breda ingrijpen. Uiteindelijk waren honderden ME'ers nodig.

Na dagen van protesten zijn in Iran meerdere mensen om het leven gekomen, melden Iraanse media en mensenrechtenorganisaties. Stijgende kosten voor levensonderhoud hebben in verschillende regio's geleid tot protesten en confrontaties tussen demonstranten en veiligheidsdiensten. Of de doden betogers of ordetroepen betreffen, wordt uit de eerste berichten nog niet duidelijk.

De doden vielen op verschillende plekken in Iran. Het aan de regering gelieerde persbureau Fars en mensenrechtengroep Hengaw maken melding van doden in Lordegan, een stad in het westen van Iran. De autoriteiten berichten ook over een dode in Kuhdasht, een andere stad in het westen. Volgens Hengaw kwam ook in de centrale provincie Isfahan iemand om het leven.

Escalatie

De confrontaties tussen demonstranten en veiligheidsdiensten wijzen op een escalatie van de onrust die zich over het land verspreidt sinds winkeliers in Teheran zondag begonnen te protesteren. Zij maken zich kwaad over de manier waarop de regering omgaat met de dalende waarde van de Iraanse munt en de tegelijk snel stijgende prijzen.

Bij protesten in de zuidelijke stad Fasa probeerden deelnemers gisteren een overheidsgebouw binnen te dringen:

Winkeliers elders in het land voegden zich de afgelopen dagen bij de protesten en hielden winkels en kramen dicht. Ook studenten sloten zich aan. Op beelden van eerder deze week was te zien dat demonstranten anti-regeringsleuzen riepen. De politie zette op meerdere plekken traangas in.

Het lijkt inmiddels te gaan om de grootste protesten in Iran in drie jaar tijd. In 2022 volgden grootschalige demonstraties na de dood van Mahsa Amini, die was opgepakt omdat ze zich niet aan de strenge kledingvoorschriften voor vrouwen zou hebben gehouden. Die protesten werden keihard neergeslagen.

Munt gekelderd

Iran kampt met een torenhoge inflatie door sancties die de Verenigde Naties in september na tien jaar weer hebben ingesteld. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland gaven daarvoor groen licht in de VN-Veiligheidsraad, omdat zij vinden dat Iran het atoomakkoord uit 2015 heeft geschonden en het land de ontwikkeling van een kernbom moet tegengaan.

Maandag, een dag na de eerste protesten in Teheran, nam de president van de centrale bank van Iran ontslag. President Pezeshkian wees meteen een oud-minister als opvolger aan en heeft zich bereid getoond in gesprek te gaan met de demonstranten. De vraag is of dat de onrust snel zal verminderen, nu 1 dollar inmiddels zo'n 1,4 miljoen rial waard is.

Door de brand in een bar in het Zwitserse Crans-Montana zijn ongeveer veertig mensen om het leven gekomen en raakten 115 anderen gewond, hebben de autoriteiten aan het einde van de middag bekendgemaakt. De meeste van de gewonden zijn er slecht aan toe.

"De brand is een van de ergste tragedies die ons land ooit gekend heeft", zei president Parmelin van Zwitserland op een persconferentie. Vijf dagen lang zullen de vlaggen bij het Bondspaleis in Bern halfstok gehangen worden, om de slachtoffers te herdenken.

De brand brak vannacht rond 01.30 uur uit in de bar Le Constellation, in het skiresort Crans-Montana. Dat ligt in het Franstalige deel van Zwitserland. In de loop van de dag is er langzaamaan meer informatie naar buiten gekomen over de ramp. Dit weten we nu:

Hoeveel mensen zijn er omgekomen?

De autoriteiten in Zwitserland spreken van ongeveer veertig doden, zeiden ze op de persconferentie. Een precies dodental is nog niet bekendgemaakt. Dat komt onder meer door de moeizame identificatie van de slachtoffers. De autoriteiten zijn daar druk mee bezig, maar het proces is ingewikkeld vanwege de zware brandwonden van de slachtoffers.

Het kan misschien wel weken duren voordat iedereen geïdentificeerd is. President Reynard van het kanton waar Crans-Montana ligt, noemt die onzekerheid verschrikkelijk voor de nabestaanden. Hij zei ook dat de hulpverleners alles doen wat ze kunnen.

Ongeveer 115 mensen zijn gewond geraakt, van wie de meesten er slecht aan toe zijn. "Er vechten nog steeds mensen voor hun leven", aldus president Parmelin. Veel slachtoffers zijn jongeren.

Omstanders in het ski-oord reageren geschokt op de brand:

Ondertussen zijn de ziekenhuizen in de buurt overbelast door de toestroom van patiënten. Sommige slachtoffers zijn overgebracht naar andere zorglocaties, bijvoorbeeld naar brandwondcentra in Zürich en Lausanne.

Ziekenhuizen uit andere landen, waaronder Nederland, hebben hun hulp aangeboden. Waarschijnlijk zullen sommige patiënten daarheen worden gebracht. Hoeveel en naar welke landen is niet bekend.

Ook is er een oproep gedaan aan Zwitsers om geen risicovolle activiteiten te ondernemen waarbij ze verwondingen kunnen oplopen, om te voorkomen dat het systeem nog zwaarder wordt overbelast.

Over de identiteit van de slachtoffers is nog weinig duidelijk. De Zwitserse politie zegt goed contact te hebben met de families van slachtoffers en met de verschillende betrokken ambassades. De Italiaanse minister Tajani van Buitenlandse Zaken zegt dat er tientallen Italianen gewond en vermist zijn. Frankrijk zegt dat zeker twee gewonden de Franse nationaliteit hebben.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dat er vooralsnog geen verzoeken voor consulaire hulp zijn gekomen. Of dat betekent dat er geen Nederlanders onder de slachtoffers zijn, is nog niet te zeggen.

Hoe is de brand ontstaan?

De autoriteiten doen volop onderzoek naar de oorzaak van de brand. Vanochtend zeiden ze in elk geval niet uit te gaan van een aanslag, maar van een incident.

Er zijn berichten dat er een zogenoemde flashover was in de bar. Dat is een beginnende brand die vrij plotseling overslaat in een vuurzee, waarbij alle brandbare materialen in de bar ontvlammen. De aanklager noemt dat voor nu het meest aannemelijke scenario.

Ooggetuigen zeggen tegen een Franse zender dat de boosdoener een verjaardagskaars in een champagnefles was. Die fles zou omhoog zijn getild, maar zou te dicht bij het plafond zijn gekomen waarna de brand heel rap zou zijn uitgebroken. Er was erg veel hout in de bar, zeggen ze.

Er waren ook berichten over explosies, maar daar had een regionale veiligheidsfunctionaris vanochtend een verklaring voor. "Het is niet de ontploffing van een explosief dat de brand heeft veroorzaakt, maar het vuur zelf dat, naarmate het zich ontwikkelde, een explosie teweegbracht en daarmee het pand liet uitbranden."

De eerste melding van de brand kwam om 01.30 uur, toen er rookpluimen boven de bar te zien waren. Twee minuten later waren de hulpdiensten ter plaatse. De brandweer noemt de brand "een extreme situatie". Brandweerlieden uit de hele regio hebben geholpen met blussen.

Wat is er bekend over de bar?

Bar Le Constellation ligt in skiresort Crans-Montana, in het Franstalige deel van Zwitserland. De bar staat bekend als een plek waar jongeren - tieners, begin twintigers - komen om te feesten.

Op de bovenste verdieping staan tv-schermen waar bezoekers sport kunnen kijken. Beneden is het bar-gedeelte waar vaak 's nachts gedanst wordt, en buiten is een klein terras. In het pand was plek voor maximaal 300 mensen, maar het is onduidelijk of deze ook helemaal vol zat. Dat is wel aannemelijk, juist omdat er nieuwjaar werd gevierd en omdat het nu hoogseizoen is.

Crans-Montana zelf ligt in het kanton Wallis in de Zwitserse Alpen. Het staat te boek als een luxe ski-oord, maar is ook bekend om de luxe winkels en de après-skifeestjes.

De uitgaansgelegenheden in het ski-resort blijven de rest van de dag gesloten. Ook enkele concerten die voor vandaag en morgen gepland stonden, zijn afgelast.