De Australische premier Anthony Albanese waarschuwt voor "extreem gevaarlijk weer" en "bosbranden in meerdere staten". Australië wordt al dagen geteisterd door natuurbranden, die worden aangewakkerd door een combinatie van extreme hitte en harde wind.

In de zuidelijke staat Victoria is de noodtoestand uitgeroepen. Daar is zeker 300.000 hectare afgebrand en zijn 130 gebouwen verwoest. De meeste branden woeden nog in Victoria, maar ook in het aangrenzende New South Wales veroorzaken de hitte en de bosbranden steeds meer problemen.

Vooralsnog zijn er geen slachtoffers bekend. Wel werd gisteren gemeld dat drie mensen vermist waren nadat hun huis door brand was verwoest. Zij zijn later ongedeerd teruggevonden.

De premier van Victoria, Jacinta Allan, riep inwoners van getroffen gebieden op om goed te luisteren naar evacuatiebevelen. De hulpdiensten verwachten dat de grootste vuurhaarden "niet dagen, maar nog weken branden", aldus Allan.

Verspreid over het land zitten 40.000 mensen zonder stroom. In Sydney, in New South Wales, wordt zaterdagmiddag een maximumtemperatuur van 43 graden verwacht. Om half acht in de ochtend was het daar al 28 graden.

Australië-correspondent Meike Wijers

"Alleen al in de staat Victoria woeden op dit moment 136 verschillende branden. Maar er heerst gevaar voor het hele land, vooral de oostkust. De autoriteiten zeggen dat er sinds de zwarte zomer van zes jaar geleden niet zulke hevige bosbranden en hittegolven zijn geweest. Toen ging een gebied ter grootte van Turkije in rook op.

Australië is wel gewend aan bosbranden, maar zelden zijn ze zo hevig als nu. Veel vrijwillige brandweerlieden rukken uit, maar door de extreme hitte en harde wind is blussen zeer moeilijk. Inwoners van risicogebieden zijn opgeroepen hun huizen te verlaten."

De rook van de Australische bosbranden was zaterdagochtend te zien in Nieuw-Zeeland, zo'n tweeduizend kilometer verderop.

De politie Oost-Nederland heeft rond kerst 1077 brieven verstuurd naar mensen die in één jaar tijd meerdere verkeersovertredingen op hun naam kregen. In de brief staat dat het rijgedrag van de ontvanger zorgen baart en dat er iets moet veranderen, meldt Omroep Gelderland.

'Team verkeer vindt dat zorgelijk en daarom ontvangt u deze brief', kregen de veelplegers te lezen. Met de brief hoopt de politie in Gelderland en Overijssel mensen bewuster te maken.

'Met het aantal overtredingen dat u in de aangegeven periode heeft begaan, bracht u niet alleen uzelf, maar ook andere weggebruikers in gevaar. Daarom adviseren wij u dringend om uw verkeersgedrag positief aan te passen.'

Negentien boetes

De brieven zijn gestuurd aan mensen die tussen 1 oktober 2024 en 1 oktober 2025 vier of meer boetes op naam kregen na een staandehouding. Boetes via flitspalen tellen niet mee.

Volgens de politie is er een verband tussen het aantal verkeersovertredingen en het risico om bij een verkeersongeval betrokken te raken. Daarom staat in de brief dat de ontvanger het komende jaar doelgericht gecontroleerd kan worden. Bij een nieuwe overtreding kan de politie de weggebruiker naar het CBR sturen voor een cursus.

De ontvangers zijn 16 jaar of ouder; ook mensen zonder rijbewijs kunnen de brief krijgen, bijvoorbeeld na overtredingen op de fiets.

"234 personen hadden zelfs zes boetes of meer op naam en de leeftijdsgroep tot 30 jaar is de grootste doelgroep. Er is zelfs iemand met negentien boetes op naam", aldus een politiewoordvoerder tegen Omroep Gelderland.

Wanneer een agent een weggebruiker staande houdt, is te zien of diegene eerder een waarschuwingsbrief heeft ontvangen. Als in het jaar daarna minder dan vier bekeuringen worden uitgeschreven, stopt de monitoring.

Dat een oogst te goed kan zijn, voelt tegenstrijdig. Het is het geval bij de Nederlandse telers. Door een goed groeiseizoen vorig jaar, zitten zij nu met tenminste een miljoen kilo groenten zonder bestemming.

Het is in de boerenwereld een bekende kwaal, zegt Thijs Geijer, sectoreconoom bij ING. "Ze zeggen weleens: de grootste ramp is geen ramp. Want groeit het te goed, dan is er veel aanbod in de markt en dus een lage prijs."

Het gebeurt nu bij gewassen als aardappels, wortelen en kolen. Door het warme en droge voorjaar is er een bulkend overschot van. Bovendien zijn sommige groenten te groot voor verkoop in de supermarkt.

Volle opslag

Zo ook bij Johan Pals. Hij zit met een overschot aan kolen en die zijn ook nog eens ontzettend groot. Exemplaren in de supermarkt wegen tussen de 700 gram en een flinke kilo. In zijn restpartij weegt één kool al meerdere kilo's.

Dat komt door een ander overschot: die van zijn aardappelen. Doordat daar minder vraag naar is, bleef zijn opslag vol. De kolen konden daardoor niet op tijd worden geoogst, en dus groeiden ze maar door. En dan wil geen winkel ze hebben.

190.000 kilo kool

Het is altijd moeilijk van restpartijen af te komen, maar nu nog meer, zegt Pals. Momenteel ligt er 190.000 kilo van zijn biologische kool te wachten op een nieuwe eigenaar. Die hoopt Pals te vinden met hulp van No Waste Army.

Die organiseert hiervoor zijn grootste 'reddingsactie' tot nu toe. "We kregen zoveel hulpvragen, daar moesten we wat mee", zegt medeoprichter Thibaud van der Steen.

Geïnteresseerden kunnen terecht bij zes telers verspreid over het land. Ze halen daar voor een vast bedrag een tas met groenten op of doneren geld aan de Voedselbank. Of het wordt verwerkt tot soep of sauzen.

Zo ook de ruim 50.000 hokkaido pompoenen van Chris Poelen uit het Gelderse Groesbeek. Mensen mogen ze komen ophalen, of de houdbaarheid wordt opgerekt door ze te verwerken in een ander product.

Poelen zit nu met een overschot, in tegenstelling tot in 2024. Door het koude en natte weer had hij toen juist minder dan gedacht. "Soms is het hollen en dan weer stilstaan. De natuur bepaalt. Dat is het leven van de boer."

De ene keer een overschot, dan weer een tegenvaller. Het is een bedrijfsrisico van de ondernemer, stelt ook landbouworganisatie LTO. "En het is dus ook aan de ondernemer om daarop te anticiperen", zegt een woordvoerder.

Imperfectie

Volgens No Waste Army is een belangrijke oorzaak van de grote hoeveelheid overgebleven en afwijkende groenten, dat supermarkten strenge specificaties hebben. "Terwijl: de natuur bepaalt, niet de keten. Daar moeten we naar terug."

Nu bepalen in veel gevallen inkopers een jaar van tevoren wat van het land moet komen, zegt de ondernemer. "Maar je weet niet van tevoren wat er kan worden geoogst, en hoe dit eruit ziet."

Volgens Van der Steen is er bij supermarkten wel de wil om te veranderen, maar loopt het systeem achter. "Te grote kolen kunnen bijvoorbeeld niet over banden, of passen niet in een kratje. Daardoor kunnen ze er niks mee."

Supermarkten zeggen dat ze wel degelijk iets doen tegen voedselverspilling. Zo biedt Jumbo kleinere appels toch aan. En in Albert Heijn is spinazie met hagelschade verkrijgbaar. Aldi zegt actief met telers aan oplossingen te werken wanneer er een groenteoverschot is.

Minibloemkool

De rol van de consument is volgens Van der Steen niet verwaarloosbaar. Die zou zich bewuster moeten zijn van wat er in Nederland wordt geoogst. En dus ook moeten meebewegen als een oogst mee- of tegenvalt.

Thijs Geijer ziet dat de supermarkt biedt wat de consument wil, en dat moet aan steeds meer eisen voldoen. Probleem is dat consumenten minder goed dan voorheen weten hoe ze afwijkende groenten kunnen verwerken.

"Daar waren we vroeger heel bedreven in. Nu is gemak belangrijk en zijn huishoudens kleiner. Minibloemkolen en -watermeloenen zijn populair. Via prijzen is de vraag wel te beïnvloeden, maar mensen gooien hiervoor niet hun hele eetpatroon om."