Een wereldwijd verdrag om oceanen te beschermen en schade aan het zeeleven te herstellen, treedt vandaag in werking. Bedreigingen voor het oceaanleven zijn bijvoorbeeld overbevissing, diepzeemijnbouw en klimaatverandering. Volgens het verdrag moet 30 procent van de zee in 2030 beschermd zijn.

Het verdrag maakt de weg vrij om gebieden in internationale wateren aan te wijzen als beschermde zee-reservaten. Het gaat om de zogeheten 'volle zee', die buiten de bevoegdheid van individuele landen ligt. In totaal gaat het om zo'n twee derde van de oceanen.

Dit zijn die internationale wateren:

"Dat verdrag is hoog nodig", zegt Han Dolman, directeur van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). "Veel mensen kennen de zee alleen tot aan hun knieën, van op vakantie. Maar de zeeën en oceanen zijn belangrijk voor onze voedselvoorziening en ze nemen ongeveer een kwart van alle uitstoot van het broeikasgas CO2 op."

Tien jaar onderhandelen

Bijna drie jaar geleden sloten landen een verdrag voor de bescherming van oceanen dat door velen als historisch is bestempeld. Over het verdrag was twintig jaar onderhandeld. Dat het nu pas in werking treedt, komt doordat landen het verdrag eerst nog moesten ratificeren. In september was Marokko het zestigste land dat het verdrag ratificeerde, waardoor het nu in werking treedt. Inmiddels hebben 83 landen het verdrag geratificeerd, maar Nederland nog niet.

"De oceanen produceren ook zuurstof die wij inademen", voegt Sabine Gollner van het NIOZ toe. "In de oceanen en zeeën leven naar schatting 1 tot 10 miljoen verschillende soorten, die samen als een soort kaartenhuis al die functies vervullen. Als te veel soorten verdwijnen, dan stort het kaartenhuis in."

Het doel om 30 procent van de zee te beschermen, is nog een eind weg: naar schatting is op dit moment circa 8 procent beschermd. Het leeuwendeel daarvan is dichtbij het land en maar een kleine deel op volle zee. Juist daar moet dit verdrag bescherming makkelijker maken. Volgens VN-secretaris-generaal António Guterres bevat het verdrag bindende regels voor het beschermen en duurzaam gebruiken van de biodiversiteit in oceanen.

Vandaag komen er niet direct beschermde gebieden bij. Het verdrag is vooral een handleiding die het proces daarnaartoe vastlegt. "Zo'n raamwerk dat door landen over de hele wereld wordt onderschreven, bestond nog niet", zegt Klaudija Cremers, die bij de Franse denktank IDDRI onderzoekt hoe het verdrag in praktijk kan worden gebracht.

"Nu het verdrag in werking treedt, moet er binnen een jaar een top komen, net zoals er VN-klimaattoppen zijn", zegt Cremers. "Op die toppen kunnen landen voorstellen doen om gebieden te beschermen, en wordt daarover gestemd. Chili en landen in West-Afrika bijvoorbeeld zijn nu bezig met voorstellen voor beschermde gebieden."

Expedities

Toch verandert er ook vandaag direct iets, zegt Cremers. "Het verdrag op zichzelf creëert al verplichtingen. Landen die het verdrag geratificeerd hebben, moeten bijvoorbeeld verslag doen van wetenschappelijke expedities op volle zee en hun opbrengsten, en zo zijn er meer verplichtingen."

Cremers vindt het positief dat ook landen als China, Brazilië en Japen het verdrag onlangs ratificeerden. "Dat zijn grote mogendheden op zee. China heeft bijvoorbeeld de grootste visserijvloot die in internationale wateren actief is." Dat de VS niet heeft geratificeerd, werd volgens haar al verwacht. "Veel landen vinden het niet zo erg dat de Amerikanen niet bij voorbereidende vergaderingen zijn, omdat ze discussies nu ook niet kunnen saboteren."

Het Amerikaanse ministerie van Justitie begint een strafrechtelijk onderzoek naar de Democratische gouverneur van Minnesota Tim Walz. Dat melden ingewijden aan CBS News en The Washington Post.

Ook de burgemeester van Minneapolis, Jacob Frey, wordt gedagvaard, aldus de ingewijden. Volgens het ministerie van Justitie hebben Walz en Frey de immigratiedienst ICE tegengewerkt. Het gaat om opmerkingen die Walz en Frey hebben gemaakt over de acties van ICE in Minneapolis.

Sinds de 37-jarige Renee Good door een agent van ICE werd doodgeschoten, heerst er onrust in de stad en wordt er geprotesteerd tegen ICE. Walz en Frey lieten zich kritisch uit over het optreden van de duizenden immigratieagenten.

In een verklaring op sociale media reageerde Walz op het nieuws van het strafrechtelijk onderzoek. "Het rechtssysteem inzetten als wapen tegen je tegenstanders is een autoritaire strategie", aldus Walz. "De enige persoon die niet wordt onderzocht voor de schietpartij op Renee Good is de federale agent die haar neerschoot."

The Washington Post schrijft dat de dagvaardingen een "escalatie van een bittere politieke strijd tussen de regering-Trump en de lokale autoriteiten" zijn.

Videobeelden

Good, moeder van drie kinderen, werd vorige week in haar hoofd geschoten terwijl ze weg probeerde te rijden bij de agenten. Op videobeelden van het moment is te zien hoe de auto van Good eerst een stukje achteruit rijdt en daarna vooruit. Even daarvoor benaderden ICE-agenten de auto.

De regering-Trump, in het bijzonder vicepresident JD Vance en minister van Binnenlandse Veiligheid Kristi Noem, stelt dat de agent uit zelfverdediging handelde. De videobeelden lijken die lezing echter tegen te spreken.

De FBI onderzoekt de dood van de 37-jarige vrouw en weigert daarbij medewerking van het Openbaar Ministerie van de staat Minnesota. Het ministerie van Justitie wilde tegenover persbureau Reuters niet reageren op het nieuws.

Bekijk hieronder beelden van het moment. Let op, het zijn heftige beelden:

Vandaag besloot een federale rechter in Minnesota dat de inzet van ICE-agenten in Minneapolis aan banden wordt gelegd, schrijven The New York Times en The Washington Post.

ICE-agenten mogen geen vreedzame demonstranten meer arresteren, geen pepperspray meer inzetten tegen demonstranten en geen automobilisten arresteren die auto's van ICE-agenten volgen.

De zaak was al aangespannen door bewoners van Minneapolis voordat Good werd doodgeschoten. De bewoners vonden dat hun grondwettelijke rechten door de federale agenten werden geschonden.

De rechter heeft het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, waar ICE onder valt, 72 uur de tijd gegeven om zich aan de nieuwe regels te houden. Of het ministerie in hoger beroep gaat, is nog niet duidelijk.

De Europese luchtvaartautoriteit EASA heeft luchtvaartmaatschappijen opgeroepen het luchtruim van Iran te mijden. De EASA kwam vrijdag met dit advies vanwege de aanhoudende spanningen in het land en de dreigingen van de Amerikaanse president Trump met militaire acties in Iran.

De luchtvaartautoriteit stelt dat "de aanwezigheid en mogelijke inzet van een breed scala aan wapens en luchtverdedigingssystemen, in combinatie met onvoorspelbare reacties van staten" een groot risico vormen voor de burgerluchtvaart.

Donderdag meldde KLM helemaal niet meer over Iran te vliegen. Het was al niet gebruikelijk voor de luchtvaartmaatschappij om over Iran te vliegen, alleen bij vluchten van Singapore naar Schiphol werd er weleens besloten om het luchtruim te gebruiken. Daar stopt KLM nu helemaal mee.

Het Duitse Lufthansa liet eerder ook weten het luchtruim te mijden. Ook schrapte de maatschappij de vluchten naar hoofdstad Teheran. De Duitse luchtverkeersleiding riep donderdagochtend op om tot 10 februari niet over Iran te vliegen, meldt persbureau AFP.

Duizenden doden

Een paar weken geleden begonnen in Iran verschillende protesten verspreid over het hele land, onder meer vanwege de torenhoge inflatie in het land. Er werd al snel gedemonstreerd tegen het strenge regime in het land en tegen het gebrek aan politieke vrijheid en voor vrouwenrechten.

De protesten van de laatste weken worden met harde hand neergeslagen. Volgens mensenrechtenorganisatie HRANA, gevestigd in de Verenigde Staten, zijn er meer dan 3000 mensen gedood.

De Amerikaanse president Trump dreigde eerder in te grijpen in Iran als het land door zou gaan met het doden van demonstranten.