Kunnen sociale media verantwoordelijk worden gehouden voor psychische klachten van langdurige gebruikers? Dat is de vraag waar een jury in Los Angeles de komende weken een antwoord op moet vinden.

Instagram-baas Adam Mosseri, die als eerste techbaas getuigde in de zaak, vindt van niet. "Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een klinische verslaving en problematisch gebruik", zei hij. "Ik heb ook weleens een serie op Netflix tot diep in de nacht doorgekeken, maar dat is volgens mij geen klinische verslaving."

Mosseri zei dat zijn bedrijf liever de term "problematisch gedrag" gebruikt bij "mensen die meer tijd op Instagram doorbrengen dan ze zelf goed achten, en dat gebeurt zeker". Hij vindt dat eerder een "persoonlijke afweging" voor gebruikers.

Verslaafd gemaakt

De rechtszaak in Los Angeles is aangespannen door een 20-jarige vrouw die socialemediabedrijven verantwoordelijk houdt voor psychische klachten als depressie en een verminderd zelfbeeld. Deze anonieme 'KGM' zegt dat ze, sinds ze op haar negende sociale media ontdekte, door de bedrijven bewust verslaafd is gemaakt aan hun apps.

De zaak wordt gezien als een belangrijk proefproces voor honderden andere soortgelijke aanklachten. Platforms als TikTok en Snapchat schikten met de vrouw, maar Googles YouTube en Meta (van Instagram en Facebook) lieten het op een rechtszaak aankomen. Later deze maand staat een verhoor van Meta-topman Mark Zuckerberg gepland.

Techbedrijven kampen wereldwijd met kritiek. Zo verbood Australië als eerste land socialemediagebruik onder de 16 en denken andere landen daarover na. De EU oordeelde vorige week hard over het algoritme van TikTok, dat ook ongezond verslavend zou zijn.

Huilen verboden

Bij de zitting met Instagram-baas Mosseri waren veel ouders aanwezig van kinderen die schade ondervonden na intensief socialemediagebruik. Verschillende ouders van kinderen die stierven door zelfdoding kregen het te kwaad tijdens Mosseri's getuigenis. De rechter waarschuwde hen uit de zaal te zullen zetten als hun verdriet verstorend zou werken.

Mosseri noemde het problematisch dat de anonieme vrouw in de zaak ooit 16 uur op een dag op zijn app had gezeten, maar wilde dat niet typeren als verslaafd gedrag. De vraag hoeveel tijd op Instagram gezond is, was niet aan hem om te beantwoorden, vond Mosseri.

In het verhoor werd Mosseri ook aan de tand gevoeld over Instagram-filters waarmee gebruikers plastische chirurgie konden fingeren. In interne mails onderkende het bedrijf de mogelijke psychische gevolgen daarvan, maar men vreesde dat een verbod gebruikers naar concurrenten zou drijven. Toenmalig topman Nick Clegg pleitte daar toch voor, "omdat we anders - terecht - worden beschuldigd van groei boven verantwoordelijkheid te kiezen".

Mosseri, die Instagram sinds 2018 leidt, zag in die discussie het bewijs dat zijn bedrijf al doende ethische kwesties moest zien op te lossen. "De wereld verandert snel en Instagram moet meeveranderen om relevant te blijven", redeneerde hij. "Natuurlijk kun je in de loop der jaren terugkijken en functionaliteiten aanwijzen die we nog niet hadden. We blijven onszelf verbeteren."

Move fast, break things

Mosseri sprak tegen dat Instagram eropuit is om kinderen aan zich te binden. Die klikken volgens hem nauwelijks op reclames en hebben maar weinig geld te besteden. KGM's advocaat wierp tegen dat gebruikers die vroeg lid worden, ook op latere leeftijd trouw blijven aan hun medium. "Keuzes maken die geld opleveren maar mensen benadelen, zijn op de lange termmijn ook het bedrijf niet goed", wierp Mosseri tegen.

Victoria Hinks, van wie de dochter op haar zestiende zelfmoord pleegde, gelooft dat niet. Zij verwees naar het officieuze motto van Silicon Valley: move fast and break things. "Onze kinderen waren de eerste proefkonijnen", zei ze buiten het gerechtsgebouw.

Mosseri zei die slogan inmiddels liever niet meer te gebruiken.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

Defensie wil tientallen treinstellen kopen voor het vervoer van gewonde Nederlandse militairen bij een eventueel groot conflict. Dat bevestigen bronnen na berichtgeving van De Telegraaf. In de zomer werden daar al verkennende gesprekken over gevoerd met de NS.

De treinstellen worden omgebouwd tot een soort rijdende ziekenhuizen die tot aan de oostgrens van het NAVO-gebied kunnen komen. Gewonde militairen kunnen vanaf daar veilig en snel vervoerd worden naar ziekenhuizen waar zij aanvullende specialistische zorg kunnen krijgen.

Aanleiding is de verslechterde veiligheidssituatie in Europa en de kans dat Rusland NAVO-landen aanvalt. Defensie houdt rekening met het scenario dat er meer dan duizend gewonden per dag afgevoerd moeten worden.

De treinen moeten zowel op stroom als op diesel kunnen rijden en geschikt zijn voor de verschillende spoortypes in Europa. De aanschafkosten worden geschat op honderden miljoenen euro's.

Meld Misdaad Anoniem heeft vorig jaar een recordaantal van 32.007 anonieme meldingen doorgestuurd naar bijvoorbeeld politie of gemeente. Dat was bijna een derde meer dan in 2024, meldt de organisatie.

In de meeste gevallen (ruim 14.000 meldingen) ging het om tips over drugscriminaliteit. Dankzij de meldingen konden volgens Meld Misdaad Anoniem 3452 verdachten worden opgespoord en werden meer dan 1100 wapens in beslag genomen.

Als een van de redenen voor het recordaantal tips noemt het platform een landelijke campagne die afgelopen jaar werd gevoerd. Direct na de start van de campagne werd een flinke toename van tips gezien.

Meldingen over zorgcriminaliteit en vapes

Opvallend zijn volgens het platform het aanzienlijk gestegen aantal meldingen over illegale handel in vapes en over zorgcriminaliteit, waarbij criminelen frauderen met bijvoorbeeld diploma's of zorggeld.

Een aantal tips leidde tot concrete resultaten. Zo werd in november na een tip over illegale sigarettenhandel een lading met 8,5 miljoen sigaretten ontdekt in een loods in de gemeente West Maas en Waal.

Via een anonieme tip kwam ook een van de drie personen op de radar van de politie die in De Kuip een supportersbegeleider raakten met een zware paal. Dat gebeurde in augustus na de wedstrijd tussen Feyenoord en Fenerbahçe.

Los van politie

Verder opende Meld Misdaad Anoniem in juni een tiplijn voor Nederlanders in Zuid-Spanje, die de politie meer informatie moest opleveren over criminelen aan de Costa del Sol. Dat leidde tot de aanhouding van een voortvluchtige 32-jarige man die nog een celstraf van anderhalf jaar moest uitzitten.

Meld Misdaad Anoniem is een onafhankelijke stichting die volledig losstaat van de politie, schrijft de organisatie. De anonimiteit en veiligheid van de melders komen op de eerste plaats, aldus de stichting. "De anonimiteit van de melder is voor ons zelfs belangrijker dan het oplossen van een zaak."