Lokale politieke partijen willen dat de overheid vaart maakt met het behandelen van een wet die hen meer financiële steun biedt. Het gaat om de Wet op politieke partijen (Wpp), die nog in behandeling is.

In de wet is er specifiek aandacht voor lokale politieke partijen met en zonder afdelingen van landelijke politieke partijen. De wet moet jaarlijks ruim 8 miljoen euro voor hen regelen, maar het geld blijft op de plank liggen zolang de wet nog niet door de Tweede Kamer is.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) roept de Tweede Kamer nu op om tijdelijk een alternatieve route mogelijk te maken, zodat het geld al eerder bij de lokale partijen terechtkomt.

Geen structurele steun

De huidige wet uit 2013, de Wet financiering politieke partijen (Wfpp), voorziet alleen in subsidie voor landelijke partijen. Lokale partijen, zeker die zonder landelijke moederpartij, vallen daardoor buiten de boot. Dat terwijl zij in veel gemeenten een dominante rol spelen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 kregen partijen zonder landelijke tak meer dan 30 procent van de stemmen.

De huidige wet werd in 2017/2018 geëvalueerd door de commissie-Veling. Deze commissie gaf toen al aan dat er een financiële regeling voor lokale partijen moest komen. In 2019 kondigde toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Ollongren aan dat er een nieuwe wet zou komen.

Die nieuwe wet, de Wpp, regelt onder andere structurele subsidie voor lokale partijen, maar ook strengere transparantie-eisen en regels rond partijverboden. In mei 2025 stuurde toenmalig minister Uitermark het wetsvoorstel naar de Tweede Kamer. De wet is sindsdien in behandeling en dus nog niet in werking getreden.

Verschillen tussen lokale politieke partijen

Volgens de voorgestelde regeling in de nieuwe wet krijgen lokale partijen subsidie per zetel, afhankelijk van het aantal inwoners van de gemeente. In gemeenten tot 40.000 inwoners gaat het om 658 euro per zetel per jaar, oplopend tot ruim 1600 euro per zetel in de grootste gemeenten. Voor een gemiddeld lokale partij betekent dat ze er enkele duizenden euro's per jaar krijgen.

"Dat klinkt misschien niet spectaculair," zegt Joost Kersten, raadslid van lokale partij Kernachtig Wijchen, "maar wij zijn geen onderdeel van een landelijke politieke partij en betalen de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen grotendeels uit eigen zak". Zo heeft zijn partij dit jaar voor ongeveer 6000 euro aan posters laten drukken. Voor nieuwe campagnejasjes was dit keer geen geld.

"Voor ons betekent die wet met het extra geld het verschil tussen wel of geen fatsoenlijke campagne en wel of geen opleidingen voor kandidaat-raadsleden", aldus Kersten.

VNG: laat gemeenten tijdelijk uitkeren

Voor partijen met een landelijke achterban ligt dat anders. Zij profiteren van centrale inkoop van flyers en posters, landelijke fondsen en afdrachten. Zo ook Kim Faber, fractievoorzitter van GroenLinks-Pvda Veenendaal. "We delen voor de campagne dit jaar appels uit, dat regelen we zelf. Maar de posters en flyers krijgen we van de partij."

Omdat de wet nog in behandeling is, heeft de VNG onderzocht of het geld tijdelijk via gemeenten kan worden uitgekeerd. Dat kan, volgens de VNG, via het gemeentefonds. Gemeenten kunnen de middelen daarna verstrekken aan politieke partijen die hiervoor een aanvraag indienen.

De VNG wil dat het voorstel nog deze week tijdens de begrotingsbehandeling aangenomen wordt.

Brief namens lokale partijen

Kersten sluit zich aan bij de oproep van de VNG en roept de Kamer middels een brief op om gehoor te geven aan het initiatief van de VNG. Inmiddels hebben negentig lokale partijen en één burgemeester zonder landelijke partij zijn brief ondertekend. Kersten is van plan de brief morgen aan de Tweede Kamer te sturen.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken laat weten dat de minister aanstaande woensdag met de Tweede Kamer over de begroting overlegt en niet vooruit wil lopen op de Kamerbehandeling.

De EU gaat zijn doelen voor het opgraven en produceren van kritieke grondstoffen niet halen. Dat concludeert de Europese Rekenkamer in een nieuw rapport. Kritieke grondstoffen zoals kobalt, magnesium en zeldzame aardmetalen zijn nodig voor de energietransitie.

Het gaat om 34 grondstoffen die onder meer gebruikt worden voor batterijen, windturbines en zonnepanelen. Ook in de zorg en bij defensie zijn deze grondstoffen hard nodig.

Tegenwoordig importeren de EU-landen dit uit een klein aantal landen, vaak China, de VS en Turkije. Dat maakt de EU geopolitiek en economisch kwetsbaar.

"De EU kan drie dingen doen om dit tegen te gaan: de import verspreiden, meer zelf gaan produceren en al gedolven mineralen beter recyclen", zegt Keit Pentus-Rosimannus van de Europese Rekenkamer. "We kunnen nu concluderen dat het lastig blijft op alle drie terreinen."

Weinig opgeleverd

Zo moeten bedrijven die mineralen willen delven en raffineren nog steeds "heel lang" wachten in Europa. "Het kan soms wel dertig jaar duren om een nieuwe mijn te openen", geeft Pentus-Rosimannus als voorbeeld.

Volgens de Europese doelen moet over vier jaar 10 procent van alle kritieke grondstoffen uit eigen bodem worden gehaald. Dat doel haalt Europa niet, concludeert de Rekenkamer.

EU-redacteur Roemer Ockhuijsen:

"De conclusies van de Europese Rekenkamer zijn geen fijne boodschap voor de EU. De Unie probeert door alle geopolitieke spanningen minder afhankelijk te worden van grootmachten als China en de VS. Maar de Rekenkamer tempert alvast de verwachtingen: op de korte termijn moeten we daar op het gebied van grondstoffen niet te veel van verwachten.

De Europese Commissie heeft afgelopen jaren al flink ingezet op meer autonomie door te investeren in meer winning en verwerking in de EU zelf en door nieuwe partnerschappen te sluiten met landen die over belangrijke grondstoffen beschikken. Zo hoopt de EU minder kwetsbaar te zijn, wanneer bijvoorbeeld China besluit de grondstoffenkraan dicht te draaien.

Maar de Commissie moet nog echt aan de bak, zegt de Rekenkamer nu. Want die maatregelen leveren nog veel te weinig op."

De EU heeft een aantal strategische partnerschappen gesloten met landen om de import van kritieke grondstoffen te verspreiden over meer landen. Bijvoorbeeld Australië, Oekraïne en Canada. Ook die partnerschappen hebben weinig opgeleverd. "Dat komt deels door politieke ontwikkelingen. Toen Rusland besloot om een oorlog te starten tegen Oekraïne, viel de import van mineralen naar de EU in principe stil", zegt een onderzoeker van de Rekenkamer.

Nederland kan bijdragen met afval

Het is al lang bekend dat er weinig tot geen kritieke materialen in de Nederlandse grond zitten. Maar doordat Nederland een relatief rijk land is, hebben we wel geopolitiek interessant afval: smartphones, computers, zonnepanelen en batterijen zitten vol kritieke grondstoffen. En juist daar zitten kansen, volgens de Rekenkamer.

Elektronisch schroot is volgens de onderzoekers "het laaghangende fruit". Het doel is dat 25 procent van alle kritieke materialen die worden gebruikt in Europa afkomstig zijn uit recycling. "De vooruitzichten zijn echter niet rooskleurig", schrijft de Rekenkamer. Dit zou deels komen doordat veel Europees afval wordt geëxporteerd en verwerkt in andere landen.

"De recycling-industrie buiten Europa is vaak goedkoper", zegt Stef Blok, voormalig minister en nu lid van de Rekenkamer. "Minder milieuregels en lagere energiekosten in andere landen zorgen ervoor dat ons afval wordt geëxporteerd. En met minder afval heb je ook minder mogelijkheden om materiaal te recyclen."

Politiek vraagstuk

Nu is de Europese Commissie aan zet om strenger beleid te ontwerpen, wil Europa minder afhankelijk worden van andere werelddelen. "Op het vlak van recycling kan je je bijvoorbeeld voorstellen dat je de export van geopolitiek interessant afval verbiedt", zegt Stef Blok. "Het is aan beleidsmakers om te bepalen hoe ze hiermee verder willen", zegt hij, doelend op het Europees Parlement en de lidstaten.

Op het vlak van mijnbouw moeten de vergunningsprocedures echt sneller, zegt de Rekenkamer. Maar hoe precies, dat laten ze aan de lidstaten. "En we zijn helder: vergunningsprocessen moeten korter - maar niet makkelijker - worden", onderstreept Keit Pentus-Rosimannus.

Volgens haar betekenen kortere vergunningsprocessen voor mijnbouw en de productie van metalen niet dat de natuur en lokale gemeenschappen in gevaar komen. "Mensen vergeten het soms: mijnbouw betekent tegenwoordig iets anders dan in de negentiende eeuw. In Europa moet dit kunnen met oog voor bescherming van natuur en mensen in de omgeving."

In Brussel heeft een 14-jarige jongen zichzelf bij de politie aangegeven voor betrokkenheid bij de zaak van de in brand gestoken jongen van 15. Dat incident gebeurde vrijdagavond in de deelgemeente Anderlecht, maar werd pas gisteren openbaar gemaakt. De jongen van 14 heeft zich gisteravond bij de politie gemeld.

Bij het incident waren volgens Belgische media een vijftiental jongeren betrokken. Het slachtoffer werd overgoten met een brandbare vloeistof, waarna hij in brand werd gestoken. Uit reflex sprong hij daarop van een brug in het kanaal Brussel-Charleroi.

De jongen raakte zwaargewond, maar is inmiddels buiten levensgevaar.

Bendes

Bij het incident zouden volgens de VRT verschillende bendes betrokken zijn geweest, maar wat er precies voorafging aan de feiten, is nog niet duidelijk. Tot dusver zijn twee minderjarigen opgepakt: een jongen van 16 uit Dendermonde en de 14-jarige jongen uit Halle-Vilvoorde. Bronnen zeggen tegen Het Nieuwsblad dat er nog een minderjarige wordt gezocht door de politie.

Burgemeester Cumps van Anderlecht reageert geschokt op het incident. "De jonge leeftijd van het slachtoffer, evenals de uitzonderlijke ernst van de feiten - het slachtoffer werd door meerdere personen met benzine overgoten en vervolgens in brand gestoken - maken dit voorval bijzonder schokkend."

De burgemeester is samen met de korpschef vanmiddag bij de familie van het slachtoffer op bezoek geweest.