Gemeenten worstelen om het personeelsbestand op peil te houden. Het tekort aan ambtenaren wordt nijpender en is geen tijdelijk probleem meer. Naar verwachting stroomt binnen tien jaar ongeveer een derde van het huidig gemeentelijk personeel uit vanwege pensioen, terwijl het moeizaam blijft om die vacatures op te vullen. Om de dreigende tekorten tegen te gaan, komen gemeenten met creatieve oplossingen.

Uit onderzoek van A&O fonds Gemeenten, dat gemeenten helpt met personeelszaken, blijkt dat ze in ieder geval kampen met drie onvermijdelijke ontwikkelingen: de arbeidskrapte blijft, de vergrijzing zet door en de druk op medewerkers zal toenemen.

"Het personeel van gemeenten is meer vergrijsd dan de landelijke beroepsbevolking", zegt Patricia Honcoop van A&O. Over tien jaar bereikt ruim 30 procent van de ambtenaren de pensioenleeftijd, op de gehele beroepsbevolking is dat 23 procent. Gemeenten zijn vergrijsde organisaties en er komen weinig nieuwe werkenden bij. "Dit is een nieuwe situatie die we nog nooit eerder hebben meegemaakt in Nederland."

Stilgevallen projecten

Gemeenten staan daardoor voor een dubbele opgave: nieuw personeel aantrekken én ervoor zorgen dat lopende projecten niet stilvallen door een gebrek aan gekwalificeerde ambtenaren. Dat laatste leidde in Utrecht en Arnhem al tot knelpunten. "Het is een ontzettende uitdaging om goed personeel te vinden", zegt een woordvoerder van de gemeente Arnhem.

Arnhem heeft een paar honderd vacatures per jaar, zegt hij. Opvullen gaat niet altijd makkelijk - en daarom kwamen projecten rondom de energietransitie en bijvoorbeeld het opknappen van een winkelcentrum stil te liggen. Daarom begon de gemeente twee jaar geleden met een innovatieve proef: gemeentepool. Daarbij worden kandidaten geworven op basis van motivatie en vaardigheden - niet naar aanleiding van een vacature.

Het gevolg: het trekt mensen vanuit allerlei vakgebieden aan die vervolgens binnen de gemeente kunnen doorgroeien. "Je bent niet vanaf het begin een projectmanager. Maar onze poolers gaan aan de slag bij verschillende projecten en kunnen dan vanzelf doorstromen", zegt de woordvoerder.

Nieuwe optie op menukaart

Met de aankomende uitstroom dreigt ook een verlies van kennis en ervaring. Om die reden loopt sinds mei vorig jaar in de gemeenten Westland, Rijswijk, Midden-Delfland en Maassluis de proef 'Doorwerkambtenaar'. Dat is, zoals de naam al doet denken, bedoeld voor ambtenaren die na hun pensioen graag nog (parttime) willen werken.

"Gemeenten willen natuurlijk graag verjongen", zegt businessmanager Wybe Schuitema. "Maar wie gaat die mensen goed inwerken? Ook daarvoor kun je gepensioneerden inzetten." Anderen werken wel door in het voor hen bekende vakgebied, dat is volgens Schuitema aan de ambtenaar zelf.

Op dit moment doen vier gemeenten mee aan de tweejarige pilot, maar de belangstelling groeit. "Ik verwacht dat er dit jaar tientallen gemeenten zullen aansluiten", zegt Schuitema. "Het is een nieuwe optie op de menukaart tegen het personeelstekort. Je kunt nieuwe mensen aannemen, maar vind ze maar. Je kunt extern inhuren, maar dan praat je over enorme bedragen."

Kleine gemeente, meer moeite

Kleine gemeenten hebben meer moeite met het aantrekken van personeel dan grote. Bijvoorbeeld Geertruidenberg in Noord-Brabant. "We hebben per vakgebied slechts een beperkt aantal specialisten in huis, waardoor medewerkers een breed takenpakket hebben. Als één van hen vertrekt, kan een vakgebied volledig onbezet raken", zegt een woordvoerder.

Buurgemeenten hebben volgens de woordvoerder hetzelfde probleem. "Het gaat ook vaak om dezelfde functies, waardoor gemeenten onderling in dezelfde vijver vissen." Bovendien bieden grotere gemeenten vaak een hoger salaris voor dezelfde functie. "Met name functies aan de top worden hoger beloond bij grotere gemeenten. Dat merken wij aan het verloop van onze medewerkers."

Over het algemeen zijn salarissen van gemeentepersoneel lager dan salarissen in het bedrijfsleven, zeker bij kraptefuncties zoals financieel specialisten, juristen of bouwkundig ingenieurs. "Salaris wordt steeds belangrijker voor mensen", zegt Honcoop van A&O. Maar een flinke verhoging van beloningen bij gemeenten zit er volgens haar niet in. "Je zit vast aan de cao, je hebt te maken met publieke gelden en een bepaald budget. Er wordt ook bezuinigd op gemeenten vanuit het Rijk. Dat maakt het er niet makkelijk op."

Tegelijkertijd krijgen gemeenten steeds meer taken toebedeeld. "Bijvoorbeeld migratievraagstukken of de energietransitie. Daar is geld voor nodig, maar vooral menskracht." Volgens Honcoop is het daarom positief dat meer gemeenten actief nadenken over oplossingen voor het aanhoudende personeelstekort.

De Britse regering gaat onderzoeken of sociale media verboden moeten worden voor jongeren onder de zestien jaar. Dat meldt de BBC. De aankondiging komt nadat de druk op de regering om een socialemediaverbod in te stellen verder is toegenomen. Afgelopen weekend riepen ruim zestig parlementsleden van Labour hun partijgenoot, premier Starmer, in een open brief op met een socialemediaverbod te komen voor kinderen.

Ook Esther Ghey vroeg de Britse regering om actie te ondernemen, de moeder van de vermoorde 16-jarige Brianna. Het trans meisje werd in 2023 door twee jongens doodgestoken. "In het geval van Brianna beperkten sociale media haar vaardigheid om contact te maken in de echte wereld. Ze had echte vrienden, maar koos ervoor om online te leven", schreef Ghey in een brief die werd ingezien door de BBC.

Eerder zei de leider van de Conservatieve Partij, Kemi Badenoch, dat haar partij sociale media voor jongeren onder de zestien jaar verbiedt indien de partij na de volgende verkiezingen aan de macht komt.

Australië

Australië was vorig jaar december het eerste land ter wereld dat met een socialemediaverbod voor kinderen kwam. Sindsdien moeten socialemediaplatforms Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube en Twitch kinderen onder de zestien jaar weren. De Britse regering zegt dat ministers een bezoek aan het land gaan brengen om van de Australische aanpak te leren.

Op vragen over een eventueel verbod zei premier Starmer vorige week dat de regering met interesse naar Australië kijkt. Ook zei hij dat kinderen beter tegen sociale media beschermd moeten worden.

Op veel plekken in Nederland is maandagavond het noorderlicht te zien geweest, van Nuenen tot aan Groningen.

Hoe dichter bij de noordpool, hoe groter de kans om het noorderlicht te zien. Bij sterke zonne-uitbarstingen is de groen-rode gloed ook in Nederland zichtbaar. Doorgaans is het natuurspektakel met een camera beter te zien dan met het blote oog.

Het noorderlicht (aurora borealis) ontstaat door uitbarstingen op de zon. Daardoor komen grote hoeveelheden geladen deeltjes in de ruimte. Door de aantrekkingskracht van de aarde worden deze deeltjes vooral naar de noord- en zuidpool getrokken, omdat daar het magnetisch veld van de aarde het sterkst is.

De geladen deeltjes gaan met hoge snelheid door de atmosfeer en botsen daar op andere deeltjes. Daarbij komt energie vrij, met als gevolg de bijzondere kleuren aan de hemel.