De Venezolaanse leider Maduro staat voor veel Venezolanen symbool voor de jarenlange ellende in hun land. Zijn ontvoering door de Verenigde Staten voelt voor velen dan ook als een reddingsboei voor het land, dat jaar na jaar verder is afgegleden.

Hoe hield Maduro een land in zijn greep dat hem niet meer wilde? "Door middel van angst, controle en het uitputten van het volk", zeggen Venezolanen in Nederland tegen de NOS. Alles om als regime de macht te behouden. Ook met de gevangenneming is het dictatoriale bewind volgens hen nog niet voorbij.

Angst

"Elke keer als ik een motor hoor, schrik ik nog steeds", zegt Yira (54). "Dan denk ik dat het een colectivo is." Colectivos zijn gewelddadige en gewapende groepen op motoren. Ze zijn loyaal aan het regime, pakken mensen op, ontvoeren mensen en zijn er vooral om angst aan te wakkeren.

"Ik ben altijd bang, zelfs hier. Bang om iets te doen wat mij of mijn familie in gevaar kan brengen", zegt Yira. Bij haar laatste bezoek aan Venezuela werd ze ontvoerd door de opsporingsdienst. De autoriteiten gaven geen reden voor de ontvoering. Ze moest een groot bedrag neertellen om vrij te komen. Daarna ging ze zo snel mogelijk terug naar Nederland.

Voor haar vertrek dreigden de autoriteiten op het vliegveld: "Doe het niet nog eens, anders planten we een zaadje." Ze wist niet wat het betekende en belde bij thuiskomst haar familie op. "Een zaadje planten betekent dat ze drugs in je koffer stoppen, zodat ze je kunnen vasthouden. Dan kom je nooit meer vrij", zei haar neef.

Sindsdien durft ze niet terug te gaan. In Venezuela zitten nog altijd ruim 800 politieke gevangenen vast, volgens mensenrechtenorganisatie Foro Penal. Ze worden gezien als staatsvijanden, maar concrete redenen voor hun gevangenneming worden vaak niet gegeven.

Controle

"Op welke manier je ook vlucht, je vertrekt met je hart in je keel", zegt David (28). "Het regime kan je van van alles beschuldigen om je vast te houden. Ze verzinnen het ter plekke. Ze hebben een systeem van onderdrukking gebouwd."

"De meeste mensen leven in extreme armoede, of op het randje van", zegt David. "Daardoor zijn ze afhankelijk van steun van het regime en zo koopt het regime ook hun loyaliteit." Volgens David zijn mensen in Venezuela alleen maar bezig met het overleven van dag tot dag, onder moeilijke en onmenselijke omstandigheden.

"Maduro is een marionet van een crimineel systeem", zegt Quelwys (37), die in 2018 vluchtte uit Venezuela. Dat systeem zit diepgeworteld, zegt ze. Behalve het leger, de politie, colectivos en politieke processen, zijn ook sociale voorzieningen ten dienste gesteld van het regime.

Tegenspraak bestaat niet meer. Een handjevol mensen heeft de touwtjes in handen en heeft ervoor gezorgd dat de rest afhankelijk van hen is. "Ze moeten het volk beschermen, maar doen het omgekeerde", zegt Quelwys.

Ze controleren straten, bedrijven, elektriciteit en watertoevoer en bepalen wie er toegang heeft tot voedsel, benzine of medicijnen. Quelwys herinnert zich de eerste keer dat ze naar een supermarkt ging in Nederland, ze was in shock. "In Venezuela kocht je wat je kon vinden en vaak vond je niets."

De controle van het regime wordt ook in Nederland gevoeld. "Aan de telefoon praat iedereen in codetaal, je weet nooit wie meeluistert", zegt Paola (32), die ook al lange tijd niet kan terugkeren. "Dan hoor ik dat ze weer geen water hebben of nog maar weinig eten over hebben, daarna moeten ze weer op zoek."

Uitputting van het volk

"Maduro pakte onze stem af", zegt Paola. "Los van alle doden, alle jongeren die stierven bij protesten, de opgesloten politieke gevangenen en martelingen, heeft hij onze kracht afgepakt, onze stem", zegt ze.

"Keer op keer zijn we teleurgesteld", zegt Quelwys. Toen oud-president Chavéz overleed, nam Maduro zijn plaats in. Er kwamen verkiezingen, de oppositie sprak ook toen van fraude. Nu lijkt hetzelfde te gebeuren: Maduro is weg en Rodriguez komt in zijn plaats. Het regime leeft nog voort. "We hebben geprotesteerd, gestreden, gestemd, niets leek te helpen", zegt Quelwys.

"Toch voel ik dat we dicht bij vrijheid zijn, maar in het land is het gevaarlijker dan ooit. Het regime is gewond en daardoor agressiever", zegt Quelwys.

Dat Maduro nu weg is, is een grote stap voor Venezolanen. Maar met Rodriguez aan het roer en de toenemende repressie, houden ze hun adem in.

Een "significante herstart". Zo noemt de Oekraïense president Zelensky de ingrijpende veranderingen in zijn staf en de Oekraïense regering. Een nieuwe stafchef, allerlei nieuwe ministers en een gedwongen vertrek voor de baas van de inlichtingendienst.

De Oekraïense president voert de grootste herschikking in de leiding van het land door sinds het begin van de grootschalige Russische invasie, bijna vier jaar geleden. Die is volgens hem nodig omdat er "problemen waren die we niet naar het nieuwe jaar mee mogen nemen".

Voor Oekraïners is duidelijk dat hij het grootschalige corruptieschandaal in de energiesector van de afgelopen maanden bedoelt. Dat leidde al tot het vertrek van zijn controversiële stafchef Jermak.

Twee redenen

Zelensky wil laten zien dat hij de zorgen in Oekraïne serieus neemt, zeggen analisten. Bovendien hoopt hij dat de nieuwe aanstellingen verder zullen helpen in de moeilijke staakt-het-vuren-onderhandelingen met de Amerikanen.

"Er was intern en extern veel druk op Zelensky om iets te doen", zegt politicoloog Artem Bronzjoekov van de Oekraïense denktank Politika. "Met het vertrek van Jermak die alles onder zijn controle hield, is er nu ruimte voor een groep mensen met verschillende meningen die effectiever beslissingen kunnen nemen."

Zelensky wil Oekraïne voorbereiden op twee scenario's: het scenario dat diplomatieke druk op Rusland op korte termijn een wapenstilstand oplevert en het scenario dat de oorlog nog lang gaat duren.

Nieuwe stafschef

De belangrijkste wissel is de nieuwe stafchef Kyrylo Boedanov. De 40-jarige veteraan was hiervoor de baas van de Oekraïense militaire inlichtingendienst. Hij werd populair dankzij spectaculaire acties onder zijn leiding tegen Rusland. De afgelopen dagen nam Boedanov al een prominente rol in tijdens de onderhandelingen met Europese bondgenoten over de coalition of the willing in Parijs.

In Oekraïne was vooral verbazing dat Boedanov de positie accepteerde, ook omdat hij gezien wordt als een mogelijke rivaal voor Zelensky in de toekomst. Maar voor de president was het een logische keuze. Niet alleen omdat veel Oekraïners hem vertrouwen, maar ook omdat hij in tegenstelling tot zijn voorganger goede banden heeft met de Amerikanen.

Minister van Defensie

Een andere veelzeggende verandering is de nieuwe minister van Defensie Michajlo Fedorov, een trouwe bondgenoot van Zelensky. Hij diende eerder als minister van Digitale Transformatie. In die rol was hij verantwoordelijk voor het opschalen van de drone-productie.

De 34-jarige Fedorov aasde al langer op zijn nieuwe post. De hoop in Kyiv is dat hij het leger verder kan moderniseren, gezien de snelle veranderingen in de manier van oorlogsvoering en de moeilijke situatie aan het front.

Vasyl Maljoek

Er is ook een verandering die onvrede oproept: het vertrek van de effectieve inlichtingenbaas Vasyl Maljoek. Hij was onder meer verantwoordelijk voor operatie Spinnenweb vorig jaar, toen Oekraïne drones Rusland binnensmokkelde en daarmee een belangrijk deel van de bommenwerpervloot uitschakelde.

Zelensky zei dat Maljoek een andere positie krijgt binnen de diensten, maar de president gaf verder geen uitleg. Dat leidt tot speculaties dat Maljoek gestraft wordt, omdat hij met de SBoe het onderzoek naar het grootschalige corruptieschandaal niet in de kiem wist te smoren. Al denkt politicoloog Bronzjoekov dat de inlichtingenbaas juist opgeofferd wordt omdat zijn inlichtingendienst actie ondernam tegen anti-corruptie-instanties. "Zelensky wil laten zien dat hij stappen zet voor hervormingen", zegt de analist.

Dezelfde mensen

Critici maken zich zorgen dat de 'herstart' niet tot de gewenste hervormingen leidt. Zelensky schuift misschien wel, maar het zijn weer dezelfde mensen uit zijn eigen entourage, ziet Jevhen Mahda van het Institute of World Policy in Kyiv. Hij denkt dan ook niet dat de laatste verschuivingen het vertrouwen onder Oekraïners zal herstellen.

"Zelensky komt niet met nieuwe gezichten, breidt de basis van zijn macht niet verder uit en legt de logica achter de beslissingen niet uit", zegt Mahda. Dat is problematisch voor een president die steeds vaker de kritiek krijgt dat hij de macht te veel naar zich toe trekt. De nieuwe minister-aanstellingen moeten nog door het parlement komen.

De populariteit van de mensen die nu naar voren geschoven zijn, zal Zelensky wel helpen, denkt Bronzjoekov. "Na al deze stappen zal de druk op Zelensky om in te grijpen afnemen. Met een beroemde stafchef en de andere aanstellingen, kan zijn binnenste kring niet meer zo snel van corruptie beticht worden", zegt de politicoloog. "Daarmee verstevigt hij zijn positie en kan hij makkelijker met bondgenoten praten, zeker met de regering-Trump."

Volgens de strooikaart van Rijkswaterstaat is er sinds oktober al zo'n 110 miljoen kilo strooizout gebruikt. Wat zijn de mogelijk schadelijke effecten van al dat zout?

Wegen

Het strooizout heeft vooral gevolgen voor het wegdek. Zo ontstond afgelopen dagen op meerdere wegen schade aan het asfalt. Bij Amsterdam en Alkmaar bijvoorbeeld zaten gaten in het wegdek.

Volgens Rijkswaterstaat komt dat doordat de ijsvorming spanning in het asfalt veroorzaakt. "Water komt via scheurtjes en gaatjes in het asfalt terecht. Dat zet uit bij vorst en veroorzaakt spanning. Hierdoor ontstaan meer scheurtjes, komen steentjes los en ontstaan er gaten in het asfalt", meldt een woordvoerder aan NH Nieuws.

Dat proces vindt opnieuw plaats bij vorst en dooi. "Strooizout verergert die situatie. Dit tast een bestanddeel van asfalt aan en dringt dieper door."

Natuur

Het strooizout dat wordt gebruikt op de wegen heeft ook effect op de bermen. Volgens ecoloog Andre de Baerdemaeker van Bureau Stadsnatuur zie je dat die zouter worden (verzilting) waardoor daar andersoortige planten groeien.

"Het bekendste voorbeeld is het Deens lepelblad, dat is een plant die voorkomt aan de kust", zegt de ecoloog. "Daar is de bodem veel zouter. Maar als je een kaartje opzoekt waar deze plant de afgelopen jaren wordt waargenomen, zie je exact het wegennetwerk ontstaan."

Ook heeft strooizout effect op de gezondheid van wilde dieren, al is dat effect beperkt. "Het kan zijn dat vogels irritatie of gezondheidsklachten krijgen, omdat ze het binnen krijgen", aldus De Baerdemaeker. Maar volgens de ecoloog is honger in deze periode voor vogels een groter probleem dan strooizout. "Winterse omstandigheden zijn sowieso zwaar voor vogels, omdat er door het sneeuwdek weinig voedsel beschikbaar is."

Water

Voor de waterkwaliteit is het strooizout volgens aquatisch ecoloog Lisette de Senerpont Domis een groter probleem. "Wat er gebeurt is dat het zout bijna altijd afspoelt naar slootjes en ander water, waardoor het daar zouter wordt", zegt de ecoloog, werkzaam is bij het Nederlands Instituut voor Ecologie. "Dat betekent dat organismen en algen die daar gevoelig voor zijn het slechter gaan doen of doodgaan."

Dat het water zouter wordt is volgens De Senerpont Domis vooral een probleem in bijvoorbeeld Noord-Amerika of Canada. "Daar wordt over een periode van vier maanden continu gestrooid, dat is bij ons incidenteel", zegt ze.

Maar omdat de waterkwaliteit in Nederland al langer onder druk staat, is strooizout wel iets om rekening mee te houden: "De kwaliteit staat al langer onder druk wegens een cocktail van factoren als klimaatverandering en overbemesting. Daardoor wordt het water al zouter, dus in die zin kan strooizout net dat tikje extra zijn om biologische systemen verder onder druk te zetten."

Huisdieren

Huisdieren met geïrriteerde pootjes komen volgens dierenarts Elwin van Oldenborgh regelmatig voor als gevolg van strooizout. "Daarbij zie ik ook mannetjeshonden die last krijgen van hun scrotum", zegt hij. "Dat is erg gevoelige huid en als ze gaan zitten kan het precies zo op straat komen dat het geïrriteerd raakt."

De dierenarts ziet dat zelfs vaker dan geïrriteerde pootjes. Vergiftiging door het zout komt volgens hem nauwelijks voor, want de huisdieren eten het niet.

"Als je met de hond gaat lopen, zou ik goed opletten dat je gebieden waar gestrooid is wat meer vermijdt", zegt Van Oldenborgh. "En als je daar wel gaat lopen, zorg er dan voor dat je de pootjes insmeert met vaseline en ze goed schoonmaakt als je weer thuis bent." Katten lijken volgens de dierenarts van zichzelf al wat voorzichtiger.

Auto

Moderne auto's zijn volgens de ANWB goed bestand tegen het strooizout. "Auto's waren in de jaren 70 roestgevoelig, maar moderne auto's kunnen prima tegen dat soort invloeden", zegt een woordvoerder. Zo zijn volgens de ANWB de carrosserie en het onderstel van moderne auto's beter bestand tegen corrosie en zijn kabels en stekkertjes goed afgedicht.

Wel adviseert de ANWB om je auto te wassen na een vorstperiode. "Met de sneeuw komt ook zand en ander vuil mee. Zand is een soort schuurmiddel waar alles onder de auto - van remmen tot aan schokbrekers - niet van houdt." De wegenwacht ziet geen extra pech-incidenten wegens het strooizout.