"Het is een wonder." Eva Weyl (90) uit Amsterdam kon het nauwelijks geloven toen ze afgelopen september Wolfgang Polak (91) na 83 jaar bij toeval terugzag in Dortmund. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten ze allebei gevangen in Kamp Westerbork in Drenthe, waarvandaan ruim 100.000 Joden, Roma en Sinti zijn afgevoerd naar de concentratie- en vernietigingskampen. De overgrote meerderheid is daar door de nazi's vermoord.

Nationale Holocaustherdenking

Vandaag worden de slachtoffers van de Holocaust herdacht tijdens de Nationale Holocaustherdenking in het Wertheimpark in Amsterdam. De NOS doet daarvan live verslag van 11.00-12.45 uur, online en op NPO 1. Er zijn toespraken van onder meer burgemeester Halsema en acteur en kunstenaar Jeroen Krabbé.

's Avonds is er een terugblik met extra aandacht voor Kamp Westerbork. Die is te zien van 19.25-20.11 uur op NPO 2.

Weyl geeft al achttien jaar lezingen op scholen over de Tweede Wereldoorlog, voornamelijk in Duitsland. Als ooggetuige van de Holocaust wil ze jongeren waarschuwen wat er kan gebeuren als mensen stelselmatig worden uitgesloten om hun afkomst.

Gesprek opgevangen

Als Weyl na een van die lezingen zit na te praten in een café in Dortmund, wordt ze aangesproken door de vrouw van Wolfgang Polak. Ze heeft een deel van het gesprek over Kamp Westerbork opgevangen en vertelt dat haar man ook in het kamp heeft gezeten. Ze wonen vlakbij en ze belt haar man, die meteen naar het café komt.

"Ik kon niks uitbrengen", vertelt Polak over die ontmoeting. "Wij waren daar in dat kamp. En dan ontmoet je 83 jaar later dat meisje van toen. We leven allebei nog."

Weyl laat hem de klassenfoto zien die in juni 1942 in Westerbork is gemaakt en die ze altijd bij zich heeft. Tussen alle Joodse kinderen herkent hij zichzelf. Polak kan zich nog het moment herinneren dat de foto werd gemaakt. Het is kort voordat hij het kamp in de zomer van 1942 mag verlaten.

Op de klassenfoto zit Polak op de voorste rij links, Weyl zit rechts bij de leraar op schoot:

Kamp Westerbork is op dat moment overvol. Het gezin van Polak wordt teruggestuurd naar Amsterdam omdat zijn moeder niet Joods is. Zijn Joodse vader moet zich wekelijks melden bij de Duitsers.

"We leefden continu in de angst dat we opgepakt zouden worden", zegt Polak. "Maar mijn moeder was een heldin, ze heeft ons door alle moeilijkheden heen gesleept."

Weyl en Polak vertellen samen op scholen wat ze hebben meegemaakt:

De ouders van Weyl zijn net als die van Polak Duitsland ontvlucht in de hoop dat ze in Nederland veilig zijn. Maar ook hier ontkomen ze niet aan de Jodenvervolging. Weyl zit als jong meisje 2,5 jaar gevangen in Kamp Westerbork.

"Het leven in Westerbork was een schijnwereld", vertelt ze over die tijd. "We speelden daar, we gingen naar school. De nazi's wilden dat het leven er zo normaal mogelijk leek."

Maar altijd is er de dreiging van de transporten naar de kampen in het oosten. Elke week verdwijnen er kinderen en volwassenen. Niemand weet wie de volgende zal zijn. Uiteindelijk wordt het kamp op 12 april 1945 bevrijd, een dag die Weyl nog altijd viert.

Waakzaam

"Het is geweldig dat ik Wolfgang heb ontmoet. Wij tweeën zijn er nog, van al die kinderen op de klassenfoto. We zullen de rest van ons leven contact houden", zegt Weyl. Ze hoopt dat zij samen iets kunnen betekenen voor jongeren.

Sinds hun ontmoeting heeft Polak enkele keren naast Weyl zijn verhaal verteld op scholen. "Eerst kon ik er niet over praten, maar nu wel", zegt hij. "Jonge mensen moeten zien wat er kan gebeuren als je niet waakzaam bent. Er is elke dag opnieuw antisemitisme."

Weyl wil blijven lesgeven zolang ze het kan. "Ik weet dat ik de jongeren wat mee kan geven", zegt ze. "Vrijheid is zo'n kostbaar bezit. Het kan je zomaar worden afgenomen."

Over de oorlog mogen de scholieren haar alles vragen, maar over het heden praat ze niet. "Ik kijk geen tv. Ik kan er niet tegen. De gevaren maken me somber. Ik spreek alleen over het verleden, en ik wil ze waarschuwen."

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

Eerder maakte de NOS onderstaande special over Joodse kinderen in Nederland die slachtoffer zijn geworden van de Holocaust:

Goedemorgen! In Amsterdam wordt vandaag de jodenvervolging in tijdens de Tweede Wereldoorlog herdacht. En partijleiders van het komende minderheidskabinet van D66, VVD en CDA praten verder om tot een coalitieakkoord te komen.

Eerst het weer: in het noorden bewolkt, met kans op gladheid. In de rest van het land eerst nog zonnig, maar in de loop van de dag neemt de bewolking toe. Het blijf wel droog en het wordt -1 tot maximaal 6 graden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn de spanningen verder opgelopen nadat opnieuw iemand was doodgeschoten door agenten. Het waren dit keer agenten van de grenspolitie. Vanwege de onrust zijn sportwedstrijden en evenementen afgelast of uitgesteld en musea en theaters zijn dicht.

Degene die gisteren werd doodgeschoten is een man van 37, Alex Pretti. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken schoten de agenten uit zelfverdediging omdat de man hen met een vuurwapen benaderde en zich hevig verzette.

Na de schietpartij raakten demonstranten slaags met de agenten die wapenstokken en flitsgranaten gebruikten. In Minneapolis waren al grootschalige protesten vanwege de dood van een 37-jarige vrouw die twee weken geleden door een agent van de immigratiedienst werd doodgeschoten.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

In 1894 was Jaap Eden de eerste die de negenminutengrens wist te doorbreken. Nu, in 2026, gaat de Noor Sander Eitrem als eerste man door de magische zesminutengrens en zorgde daarmee voor een sensatie:

Fijne dag!

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn de spanningen verder opgelopen nadat bij protesten een man was doodgeschoten door agenten. Nieuwszender CNN meldt dat sportwedstrijden, concerten en theatervoorstellingen voorlopig niet doorgaan vanwege de onrust.

Zo heeft de basketbalbond NBA de wedstrijd tussen de Minnesota Timberwolves en Golden State Warriors in Minneapolis uitgesteld omwille van "de veiligheid en beveiliging van de gemeenschap." Ook het stadsmuseum blijft dit weekend gesloten en een feestelijke optocht gaat niet door.

Het slachtoffer van gisteren is de 37-jarige Alex Pretti. Hij werd doodgeschoten terwijl hij door agenten van de grenspolitie (US Border Patrol) tegen de grond werd gewerkt.

Begin januari werd in Minneapolis ook al de 37-jarige Renée Good doodgeschoten door een agent van immigratiedienst ICE. Dat leidt al wekenlang tot grootschalige protesten tegen ICE, ook in andere Amerikaanse steden.

'Diepbedroefd en boos'

Alex Pretti was een IC-verpleegkundige die protesteerde tegen het immigratiebeleid van president Trump. Zijn ouders schrijven in een verklaring dat ze diepbedroefd zijn, maar ook heel boos. Ze beschrijven hun zoon als "een goedaardige man die door zijn werk als verpleegkundige een verschil wilde maken in de wereld".

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid schoten de agenten uit zelfverdediging, omdat Pretti hen met een vuurwapen benaderde en zich hevig verzette. President Trump deelde op sociale media foto's van een pistool dat het wapen van Pretti zou zijn en dat volgens Trump geladen was.

De democratische gouverneur van Minnesota, Walz, noemt dat verhaal "onzin" en "leugens", nadat hij een video van het incident had gezien.

Ooggetuige

Een getuige zegt tegen CNN dat Pretti werd neergeschoten nadat hij een vrouw wilde helpen die pepperspray in de ogen had gekregen. De getuige zegt dat hij zich niet verzette en niet naar een wapen greep. "Vier of vijf agenten hadden hem op de grond en begonnen gewoon te schieten. Ze hebben hem zo vaak geraakt."

Het moment waarop federale agenten de man tegen de grond werken en doodschieten:

Na het incident raakten demonstranten slaags met federale agenten die wapenstokken en flitsgranaten gebruikten. Gouverneur Walz zette de Nationale Garde in om de lokale politie te assisteren.

Strijd tussen politici

Walz heeft Trump opgeroepen om onmiddellijk te stoppen met de inzet van ICE-agenten. De burgemeester van Minneapolis, ook een Democraat, zei op een persconferentie: "Hoeveel inwoners, hoeveel Amerikanen moeten nog ernstig gewond raken voor dit stopt?"

Trump beschuldigde op zijn beurt de lokale bestuurders ervan de demonstraties aan te wakkeren. "De burgemeester en de gouverneur zetten aan tot een opstand", schreef hij op sociale media.

De dood van Pretti leidt tot protesten in het hele land, onder meer in New York, Maine, Los Angeles en de hoofdstad Washington.