De NAVO is op zoek naar een uitweg uit de crisis die ontstond door de dreigende Amerikaanse uitlatingen tegen bondgenoot Denemarken. Gedacht wordt aan een speciale gezamenlijke Groenlandmissie om Donald Trump tevreden te stellen.

De Amerikaanse president herhaalde deze week dat hij Groenland wil 'hebben'. Daarbij werd militair ingrijpen niet uitgesloten. Premier Frederiksen van Denemarken sprak daarop over het einde van het bondgenootschap als het inderdaad zou komen tot een Amerikaanse militaire actie tegen haar land.

Die gaat er voorlopig niet komen, verwachten NAVO-bronnen. Officieel zwijgt de alliantie in alle talen, maar achter de schermen wordt hard gewerkt aan oplossingen, vertellen ze.

Vanmorgen waren de 32 ambassadeurs van de alliantie bijeen voor hun wekelijkse vergadering. Die verliep op "rustige toon". Denemarken bracht de Groenlandkwestie ter tafel in een "positieve en toekomstgerichte interventie", melden ingewijden aan de NOS. Ook de Amerikaanse NAVO-ambassadeur Whitaker zou een verzoenende toon hebben aangeslagen.

Vrijwel alle landen willen een grotere rol van het bondgenootschap in de Arctische regio, bleek tijdens de bijeenkomst. Meerdere leden opperden een nieuwe NAVO-missie in het gebied. Daardoor zou de verdediging van het Arctisch gebied een sterke impuls moeten krijgen. En vooral: het zou een gemeenschappelijke inspanning worden, inclusief de belangrijkste bondgenoot Amerika, waarmee de ergste spanning in ieder geval tijdelijk uit de lucht zou zijn.

Arctic Sentry

Om zo'n missie van de grond te krijgen, is groen licht van alle 32 bondgenoten nodig. Topman Rutte moet nu eerst achterhalen of Trump in is voor een gezamenlijke NAVO-missie, die de naam 'Arctic Sentry' zou kunnen krijgen. Afgelopen jaren startten al twee soortgelijke missies. 'Baltic Sentry' in de Oostzee en 'Eastern Sentry' aan de NAVO-oostgrens.

Als Trump akkoord zou gaan, kan 'Arctic Sentry' binnen een paar weken van de grond komen, denken diplomaten, en daarmee zou in ieder geval een deel van de schade aan de geloofwaardigheid van het bondgenootschap hersteld kunnen worden, hopen ze.

De militaire alliantie dankt zijn geloofwaardigheid en afschrikkende werking aan de eenheid en solidariteit tussen de bondgenoten. Maar afgelopen dagen was juist de onderlinge verdeeldheid pijnlijk zichtbaar.

'Vreselijk beeld'

"Als de Amerikanen echt een militaire poging zouden doen Groenland van Denemarken af te pakken, zou dat een van de ernstigste interne crises zijn in de NAVO", zegt Peter Apps, auteur van de NAVO-biografie Deterring Armageddon.

"Er zijn meer crises geweest, zoals een kleinschalige oorlog tussen Griekenland en Turkije, allebei lid van het bondgenootschap. Maar de Amerikanen zijn de belangrijkste partner in de alliantie. Als die in gevecht zouden raken met Europese strijdkrachten, al was het maar even, dan zou dat een vreselijk beeld opleveren."

Tegelijk relativeert Apps de situatie. "Het had allemaal een stuk erger kunnen zijn. Eerder leek het alsof Trump helemaal uit de NAVO wilde stappen. En zelfs als het tot een clash over Groenland zou komen, betekent dat niet noodzakelijkerwijs het einde van de NAVO. De alliantie is heel goed in doormodderen".

Olie op het vuur

Anderen maken zich meer zorgen. Zo ziet hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga een NAVO die "trilt op zijn fundamenten". "Als we niet oppassen kan de Groenlandkwestie het einde van de NAVO betekenen", zegt hij, "omdat het als politiek platform een groot probleem heeft."

Ook de Deense premier sprak over het uiteenvallen van de alliantie. Op het hoofdkwartier zijn haar woorden met gemengde gevoelens ontvangen. Vanuit Deens binnenlands perspectief misschien begrijpelijk, klinkt het, maar wel olie op het vuur in de toch al gespannen situatie.

Velen vrezen dat de Amerikaanse president niet meer af te brengen is van zijn voornemen Groenland op een of andere manier in te lijven. Ook op het NAVO-hoofdkwartier bestaan die zorgen. Tijdens de gesprekken bij de koffieautomaat gaat het over weinig anders. Als de VS écht militair geweld gebruikt tegen Denemarken, gaat het bondgenootschap die crisis niet overleven, is de vrees. Toch was in de vergaderzaal vanmorgen absoluut geen crisissfeer, zeggen diplomaten.

Terug in de fles

Volgende week gaat de Deense minister van Buitenlandse Zaken op bezoek bij zijn Amerikaanse collega Rubio. Een datum is nog niet bekend, maar diplomaten hopen op een gesprek waarbij de bondgenoten in een 'goede stemming' aan tafel zitten. Daarna is de geest weer terug in de fles, hopen ze, en gaan plannen voor een militaire interventie in de ijskast.

Of dit vooral wensdenken is, moet blijken. "2026 is nog maar net begonnen, maar het lijkt alsof we alweer een half jaar verder zijn", verzuchten ze.

Twee van de drie jonge Zeeuwse lepelaars die afgelopen zomer zijn gezenderd door Nationaal Park Oosterschelde, hebben het begin van de winter niet overleefd. Een van de vogels werd gegrepen door een vos, de ander door een oehoe. Hoe het met de derde gezenderde lepelaar gaat, is niet duidelijk.

"Ontzettend jammer", reageert Wilco Jacobusse van het nationale park bij Omroep Zeeland. "Vooral omdat ze alle drie een ander overwintergebied hadden gekozen."

"Maar", zo voegt hij daaraan toe: "We hadden er wel rekening mee gehouden: 60 procent van de jongen legt het loodje." Eén lepelaar was in Nederland gebleven, de tweede was in Portugal, de derde in Mauretanië.

Nationaal Park Oosterschelde maakte afgelopen zomer een happening van het omhangen van de GPS-zenders. Leerlingen van basisscholen uit Zierikzee, Oosterland en Bergen op Zoom mochten namen bedenken voor de drie lepelaars. Een jury van boswachters en vogelkenners koos voor Isa, Jonas en Sven.

Hoogspanningskabels

De zenders waren vooral bedoeld om te achterhalen wat er beter kan met de lepelaar. "Het gaat goed met de lepelaarpopulatie in Nederland, maar er zijn nog knelpunten", aldus het park. "Zo zijn er, ook in de Zeeuwse Delta, geregeld slachtoffers door botsingen met hoogspanningskabels. Ook windturbines vormen een gevaar." Met de zenders wilde het park achterhalen hoe vaak lepelaars "deze obstakels" passeren en of er maatregelen moeten worden genomen.

Het project leverde aanvankelijk verrassende resultaten op. Zo bleef lepelaar Jonas bij het Veerse Meer hangen toen het kouder werd. Dat is opvallend, want normaal trekken lepelaars naar Zuid-Europa en West-Afrika om daar te overwinteren.

Het Nationaal Park was benieuwd hoe - en of - Jonas de Nederlandse winter door zou komen. Maar hij heeft het dus niet gered, Het was niet de kou die hem fataal werd, maar een vos. Uit zijn zenderdata blijkt dat hij kort voor zijn dood eind december nog redelijk fit en actief was.

Op z'n kop

"Kort voor zijn dood liep hij nog langs de oever van het Veerse Meer", aldus het park op Facebook. "Aan de hand van de zenderdata konden we zien dat hij daar een half uur later op zijn kop lag. Terwijl hij daar lag, veranderde zijn positie nog. We denken daarom dat er op dat moment al een vos met hem bezig was."

Ook lepelaar Sven viel ten prooi aan een roofdier, maar dan in Portugal. Experts van het park vermoeden dat hij door een oehoe is gegrepen, omdat hij 's morgens vroeg in het donker is opgepakt en naar een boomgaard is verplaatst.

Hoe het met lepelaar nummer drie gaat, is nog even de vraag. Isa overwintert in Mauritanië, dat staat vast. Maar wat er met haar gebeurt, is de vraag.

"Daar is slecht GPS-bereik. Maar dat is normaal heb ik begrepen", zegt Wilco Jacobusse. "Dus daar hoeven we niet bezorgd over te zijn." De onderzoekers hopen het signaal weer op te pikken als Isa in februari of maart weer naar de Zeeuwse delta terugkeert.

Het aantal bedrijven dat een aanvraag doet voor looncompensatie loopt verder op, meldt uitkeringsinstantie UWV. Sinds het begin van de sneeuwval zijn er ruim 85.000 meldingen binnengekomen, waarvan er ruim 75.000 door de instantie zijn toegekend. 2800 werkgevers hebben een aanvraag gedaan.

Dat is een flinke stijging ten opzichte van andere jaren, zegt woordvoerder bij het UWV, Max Schouten. "Tijdens de winter en zomerperiode komen er altijd wel meldingen binnen maar de laatste keer dat dit er zoveel waren was bij de hevige overstromingen in Limburg in 2021", zegt hij. En dit was heel regionaal, terwijl er nu vanuit het hele land aanvragen binnenkomen van bedrijven die hinder ervaren door de weersoverlast.

Werk verhinderd

Het UWV heeft aanvragen gekregen vanuit meer dan 30 sectoren, met als koploper de telecommunicatie. Telecombedrijven leggen bijvoorbeeld glasvezelkabels aan of beheren zendmasten, maar kunnen dat met dit weer vaak niet doen.

De overheid zelf heeft ook veel aanvragen ingediend. Het gaat dan voornamelijk om gemeenten die parken of andere openbare groenvoorzieningen moeten onderhouden. Vanuit de bouwsector zijn er ook veel aanvragen ingediend. De meeste dakdekkers, stukadoors, stratenmakers en schilders kunnen met deze sneeuw hun werk niet uitvoeren.

Directeur bij dakdekkersbedrijf BOKO, Rob Bootsman, besloot maandag na het nieuwjaarsontbijt dat het te risicovol is om het dak te betreden en diende bij het UWV aanvragen in voor zijn personeel. De directeur probeert zijn achterstanden volgende week weer in te halen. Maar als het meer gaat regenen en dooien leidt dat tot scheuren in oude daken waardoor lekkages kunnen ontstaan. "Daardoor zal volgende week wel behoorlijk druk worden voor ons", aldus Bootsman.

Het UWV is terughoudend met een verwachting over het aantal aanvragen, maar kijkt ook realistisch naar de komende weersverwachting. "We zien dat er weer een nieuw sneeuwfront wordt verwacht met code oranje, dus ik verwacht voor deze week zeker niet dat het aantal aanvragen zal afnemen", aldus woordvoerder Schouten.

Onwerkbaar weer

De regeling voor 'onwerkbaar weer' valt onder de Werkloosheidswet (de WW) en bestaat sinds 2020. Werkgevers kunnen deze aanvragen als hun werknemers niet kunnen werken door slechte weersomstandigheden. Werkgevers moeten voor elke werknemer elke dag opnieuw een aanvraag indienen als er niet gewerkt kan worden wegens het weer. Hier zitten wel voorwaarden aan verbonden.

De aanvraag kan in het geval van vorst, ijzel of sneeuwval meteen worden ingediend, maar wordt pas na twee wachtdagen toegekend. Tijdens deze wachtdagen wordt het loon wel nog volledig door de werkgever betaald. Bij de derde dag vergoedt het UWV driekwart van het loon van een werknemer.

Een werkgever kan de uitkering alleen aanvragen als dit opgenomen is in de cao. Daarnaast is het belangrijk dat de aanvraag voor 10.00 uur diezelfde ochtend is ingediend, anders kan het UWV deze niet toekennen. Voor de tienduizend meldingen die niet zijn toegekend geldt allemaal dat ze niet op tijd waren ingediend, zegt Schouten.

Kostenpost

Het is vanzelfsprekend een kostenpost voor de uitkeringsinstantie, bevestigt Schouten. Maar elk jaar wordt hiervoor een schatting gemaakt en rekening gehouden met verschillende scenario's. Omdat deze weersomstandigheden zeldzaam zijn in Nederland kun je in dit geval geen getal plakken op hoeveel het zal gaan kosten.

Voor het dakdekkersbedrijf scheelt de regeling wel. Deze week heeft Bootsman bijna geen omzet. Hij heeft 130 mensen in vaste dienst en nog eens 70 mensen als flexibele kracht. "We hebben al gezegd dat de meesten in ieder geval tot vrijdag thuis blijven, en dat tikt wel aan."

Ook voor de uitkeringsinstantie zal dit bedrag dus blijven oplopen. De uitkeringen worden gegeven zolang het onwerkbare weer voortduurt. Dit geldt wel alleen voor de periode 1 november tot en met 31 maart. Als het onwerkbare weer langer dan twee maanden zou duren, wordt de uitkering lager: 70 procent van het loon van de werknemer wordt dan vergoed in plaats van de 75 procent de eerste twee maanden.