Het Rotterdamse klimaatcentrum GCA dreigt failliet te gaan. Het centrum werd bijna tien jaar geleden nog met veel bombarie naar Rotterdam gehaald, maar zit in de financiële problemen doordat onder meer Nederland en het Verenigd Koninkrijk de financiering van het centrum hebben stopgezet.

Directeur Patrick Verkooijen heeft vandaag zijn ontslag aangekondigd. Ook voormalig VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon, die jarenlang optrad als een van de gezichten van de organisatie, vertrekt bij het klimaatcentrum. Verkooijen wordt vervangen door Ameenah Gurib Fakim, oud-president van Mauritius, en door Rindra Rabarinirinarison, die voorheen minister van Economie en Financiën was in Madagaskar.

Uit documenten die de NOS heeft ingezien, blijkt dat zeker 20 van de 65 medewerkers ontslag boven het hoofd hangt. Maar daarmee zijn de financiële zorgen nog niet weg. In de stukken wordt zelfs gesproken over het geheel opheffen van het centrum als er op korte termijn geen fondsen worden binnengehaald. De NOS heeft daarover vragen gesteld aan GCA, maar het centrum wil daarop niet inhoudelijk reageren.

Onderzoek naar GCA

De NOS berichtte in september en oktober dat het Global Center on Adaptation onder directeur Patrick Verkooijen een omstreden reputatie opbouwde. Het centrum overdreef de eigen prestaties om subsidiegeld binnen te halen, werknemers vertrokken vaak al snel vanwege een verziekte sfeer en Verkooijen bejubelde in het bijzijn van koning Willem-Alexander en Máxima de autoritaire Keniaanse leider Ruto op een staatsbanket in Kenia.

Het Global Center on Adaptation helpt vanuit Rotterdam vooral Afrikaanse landen om zich aan te passen aan klimaatverandering. Aan het centrum zijn onder anderen oud-premier Jan Peter Balkenende en topbestuurder Feike Sijbesma verbonden. Of de wijzigingen in de top van het centrum gevolgen hebben voor hun functie, is niet bekendgemaakt.

Nederland haalde het centrum in 2018 binnen. Grote namen als Ban Ki-moon en Microsoft-oprichter Bill Gates hielpen bij de oprichting. In de jaren daarna waren bijvoorbeeld koning Willem-Alexander, toenmalig premier Rutte en toenmalig Eurocommissaris Timmermans aanwezig bij evenementen die door het centrum werden georganiseerd.

Het lukt GCA tot nu toe niet om het financiële gat dat Nederland en het VK achterlaten te vullen. Directeur Verkooijen stelde eerder dat Denemarken en Noorwegen hebben toegezegd om nog meer geld in GCA te steken. Sindsdien hebben beide landen dat tegenover de NOS ontkend.

In de interne documenten is te lezen dat er voor dit jaar nog slechts 4 miljoen dollar aan fondsen is toegezegd. In 2024 was dat nog ruim vijf keer zo veel. Van die 4 miljoen dollar is slechts 1,4 miljoen beschikbaar voor het betalen van lonen, terwijl jaarlijks 6 miljoen nodig is. Daarom wordt al met het UWV gesproken over gedwongen ontslagen.

Terugverhuizen

Voor veel medewerkers betekent ontslag niet alleen het verlies van hun werk. Een groot deel is van over de hele wereld door GCA naar Nederland gehaald en hun werkvisum is ook afhankelijk van hun werkgever. Verlies van hun werk kan betekenen dat ze met gezinnen terug moeten verhuizen.

GCA beschrijft in een intern document dat de organisatie begrijpt dat medewerkers hulp nodig hebben met hun werkvisum en vergelijkbare documenten. "Echter, gegeven de huidige financiële beperkingen, is de organisatie niet in staat om ondersteuning op dit niveau te bieden aan medewerkers", staat er.

Vertrek naar Kenia

Als de komende maanden geen nieuwe fondsen worden gevonden, kan GCA niet verder, zo is in de documenten te lezen. Dat zou pijnlijk zijn voor de gemeente Rotterdam. Die stad won in 2017 de strijd tussen verschillende Nederlandse steden om GCA binnen te halen en zegde het centrum toe om tot zeker 2030 te betalen voor de huisvesting in een drijvend kantoor in de stad. Voor eind mei moet duidelijk zijn of GCA daar blijft.

Toen in september duidelijk werd dat Nederland de steun voor GCA zou stoppen, waarschuwden topdiplomaat Ban Ki-moon en directeur Verkooijen dat ze zich genoodzaakt voelden om in dat geval Nederland te verlaten. Juist Kenia, waar Verkooijen door president Ruto is aangesteld als hoogste bestuurder van de Universiteit van Nairobi, zou de nieuwe thuishaven worden.

GCA liet de NOS vorige week nog weten dat de plannen voor de verhuizing ongewijzigd zijn. In interne documenten valt echter te lezen dat de bouw en de opening van dat hoofdkwartier op de lange baan zijn geschoven in verband met de nijpende financiële situatie van GCA.

Nu een groot tekort aan opvangplekken dreigt en er tienduizenden extra asielplekken nodig zijn doet minister Van den Brink (CDA) van Asiel en Migratie een oproep aan alle Nederlandse gemeenten om solidair te zijn en mee te helpen. Op werkbezoek in Ter Apel onderstreepte hij nog eens dat het nieuwe kabinet de spreidingswet in stand houdt en zal handhaven.

In Ter Apel, waar de meeste asielzoekers zich melden bij het aanmeldcentrum, is regelmatig overlast en zijn er geregeld te veel aanmelders in verhouding tot het aantal plekken. De spreidingswet moet daarbij gaan helpen, denkt Van den Brink.

Op vragen over lokale partijen die in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen beloven dat er in hun gemeente geen asielopvang komt, zegt de nieuwe asielminister dat hij "het lokale debat hier niet voor de camera gaat voeren". Hij zegt samen met provincies en gemeenten aan de slag te gaan om de problemen aan te pakken.

Op de vraag of lokale partijen in gemeentes dan iets beloven dat ze niet kunnen waarmaken, zegt Van den Brink niet in te willen gaan. "Ik ga me verhouden tot de gemeentebesturen na 18 maart", als na de lokale verkiezingen nieuwe colleges worden gevormd. "De wet geldt", benadrukte Van den Brink daarbij.

'Tienduizenden plekken tekort'

Uit een raming die Van den Brink onlangs verstuurde blijkt dat gemeenten voor een grote opgave staan: er moeten tienduizenden opvangplekken bij komen.

Volgens de nieuwe asielminister is het tekort "niet snel opgelost en zijn er geen gemakkelijke oplossingen", maar zet het nieuwe kabinet in op én de instroom beperken én de opvang met "fatsoenlijke financiering" verbeteren. Om de overlast in aanmeldcentrum Ter Apel te beperken, moeten meer gemeenten bijdragen aan de oplossing, vindt Van den Brink.

Uit de raming blijkt dat er voor halverwege 2027 wordt verwacht dat Nederland 88.000 opvangplekken nodig heeft. Begin deze maand waren er ongeveer 77.500 plekken voor asielzoekers, maar ruim 27.000 daarvan vervallen de komende tijd. Dat betekent dat er de komende anderhalf jaar bijna 38.000 plekken moeten worden gerealiseerd. Van den Brink spreekt van een "grote opgave".

Extra toezicht

Om de overlast rond Ter Apel tegen te gaan stelt het kabinet zes extra buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's), een teamleider en acht toezichthouders aan. Ze gaan vooral aan de slag in centrum van Emmen, het stationsgebied en in Nieuw-Weerdinge, deel van de gemeente Emmen.

De gemeente Westerwolde had om extra veiligheidsmiddelen gevraagd. Vorig jaar werd besloten de kaartjes voor de pendelbus naar Ter Apel tijdelijk gratis te maken omdat de buschauffeurs te veel overlast ondervonden.

Voormalig minister Keijzer vond dat dat niet kon, waarop de gemeentes aangaven graag met haar in gesprek te gaan over hoe het veiliger te krijgen.

Van den Brink kwam vandaag met de aankondiging dat er extra veiligheidsmaatregelen komen.

Burgemeester Velema van Westerwolde is blij met de toezeggingen. "Dit kabinet spreekt zich nadrukkelijker uit, het is goed dat geluid te horen. Het zal allemaal wel nog moeten blijken." Maar met de dubbele boodschap van de instroom beperken en meer inzetten op de opvang komt er volgens hem hopelijk meer rust en ruimte.

Vier gespecialiseerde zorgvilla's voor zeer zieke en gehandicapte kinderen blijven open "zolang de zorg voor hen nog niet goed is geregeld". Dat heeft minister Sterk (Langdurige Zorg) gezegd tijdens het commissiedebat over de gehandicaptenzorg.

Villa ExpertCare maakte in januari bekend de zorgvilla's te sluiten, omdat de vergoeding volgens het bedrijf niet toereikend is. Dat was een grote schok voor de kinderen en hun ouders, omdat zij een nieuwe plek moeten zoeken. Die plekken zijn zeer schaars.

De zorgorganisatie had al wel beloofd open te blijven totdat alle kinderen een nieuwe plek hadden. Maar ouders waren bang dat het personeel door de sluiting alvast een nieuwe baan zou zoeken, waardoor de kinderen alsnog geen zorg kregen. Ook dat probleem wordt volgens de minister opgevangen.

Kosten drukken in de gehandicaptenzorg

Dat de tarieven in de gehandicaptenzorg onder druk staan, zorgde in het debat voor ongemak bij alle politieke partijen. Vanaf volgend jaar gaan er nieuwe kostenbesparingen in, die nog stammen uit het vierde kabinet-Rutte en kabinet-Schoof. Daardoor moet de gehandicaptenzorg het volgend jaar met 158 miljoen euro minder doen dan verwacht.

Het kabinet-Jetten wil nog eens extra de kosten drukken, onder meer door minder geld voor de langdurige zorg vrij te maken. Wat daarvan de gevolgen zijn voor de gehandicaptenzorg, is nog onduidelijk. Minister Sterk wijst er wel op dat de financiële positie van veel zorgorganisaties gezond is.

Onzekerheid bij gehandicapten

De kostenbesparende maatregelen leiden tot boze reacties bij Kamerleden. Zij wijzen erop dat voor gehandicapten de bezuinigingen zich opstapelen. Als alle plannen van de coalitie doorgaan, moeten zij bijvoorbeeld ook meer eigen risico betalen.

"Mensen weten niet wat dit gaat betekenen, terwijl er al zoveel onzekerheid is", zegt ChristenUnie-fractievoorzitter Bikker. "Het gaat niet goed in de zorg, dus bezuinigen we", zegt SP-Kamerlid Dobbe. "Alsof dat het beter maakt. Die logica klopt voor geen meter."

Daar sluit Kamerlid Ten Hove van Groep Markuszower zich bij aan. "Bezuinigen op de meest kwetsbare mensen is niet normaal. Wie dat niet kan inzien, heeft wat mij betreft zelf een beperking."

D66-Kamerlid Synhaeve gaf toe "niet enthousiast" te zijn over de geplande kortingen. Tegelijkertijd ziet ze het drukken van de kosten wel als oplossing voor het grote personeelstekort. "Juist door keuzes maken willen we dat de zorg toegankelijk blijft voor de mensen die het het hardst nodig hebben", zei ze.

Geen plek voor rolstoelen in zaal

Kamerleden waren ook kritisch over de plannen van het nieuwe kabinet voor de uitvoering van het VN-mensenrechtenverdrag Handicap. Zo lijkt het erop dat het nieuwe kabinet geen geld opzij legt om de toegang tot bijvoorbeeld gebouwen te verbeteren.

Het was dan ook tekenend dat meerdere bezoekers van de Tweede Kamer het commissiedebat niet in de zaal konden zien, omdat er niet genoeg ruime plekken waren voor hun rolstoel. Zij moesten daarom het debat buiten volgen.

"Het doet pijn dat de Kamer niet zo inclusief is", zei Bikker. "Dat zij niet gewoon kunnen aanschuiven en het debat hier kunnen volgen."

Meerdere mensen waren ook in het rood gekomen, een verwijzing naar de opvallend rode outfit die minister Sterk (Langdurige Zorg) droeg tijdens de bordesfoto. Op die manier vroegen ze aandacht voor de situatie in de gehandicaptenzorg.