China maakt schoon schip binnen de legertop. Dit weekend zijn de twee hoogste militairen van het land aan de kant gezet. President Xi Jinping houdt de legertop nu onder controle met slechts één bondgenoot: Zhang Shengmin, de man wiens taak het is om erop toe te zien dat mensen zich aan de regels houden.

Het is de zoveelste zuivering binnen de hoogste rangen van het Volksbevrijdingsleger. Die roept fundamentele vragen op over de staat van het leger én over de mate van controle van Xi als partijleider.

Er gingen al een tijdje geruchten dat generaal Zhang Youxia, vicevoorzitter van de Centrale Militaire Commissie (CMC), onenigheid had met Xi. Die geruchten werden alleen maar sterker nadat hij de afgelopen twee weken niet meer was gezien.

Zaterdag werd bekendgemaakt dat er een onderzoek is ingesteld tegen Zhang en Liu Zhenli, een ander lid van de legertop. Ze worden verdacht van "ernstige schendingen van discipline en wetgeving" en het hebben van "een uiterst negatieve impact op de partij, de natie en het leger".

Het nieuws veroorzaakt een schokgolf onder China-experts. Velen slaan vooral aan op een opiniestuk uit de krant van het Volksbevrijdingsleger, waarin wordt geïmpliceerd dat het gezag van Xi ernstig is ondermijnd.

Volksbevrijdingsleger

Het Chinese Volksbevrijdingsleger is geen nationaal leger, maar een partijleger. Het hoogste orgaan, de Centrale Militaire Commissie (CMC), met Xi aan de top, valt niet onder de Chinese overheid, maar onder de Chinese Communistische Partij. Het Chinese ministerie van Defensie is wel een overheidsorgaan. De huidige minister van Defensie zit niet in de CMC.

Zhang was na Xi de machtigste man binnen het leger en gold als diens loyale bondgenoot. Ze zijn allebei afkomstig uit families van hooggeplaatste partijleiders uit de revolutionaire generatie. Zhang stond bovendien bekend als een competente generaal en was een van de weinige militairen in de CMC.

Ook de tweede gezuiverde man, Liu, was een militair. Xi en Zhang Shengmin zijn dat allebei niet, maar staan nu dus wel samen aan de top van het Chinese leger.

De CMC, die doorgaans zeven leden heeft, telt er nu nog maar twee. Vorig jaar, slechts weken nadat China de ogen van de wereld op zich had gericht met de grootste militaire parade in de hoofdstad ooit, moesten topofficieren He Weidong en Miao Hua al het veld ruimen. Eerder werd de minister van Defensie al van zijn positie verwijderd op verdenking van corruptie.

Het is niet bekendgemaakt waar Zhang en Liu zich precies schuldig aan zouden hebben gemaakt. De formulering "schendingen van partijdiscipline en de wet" wordt in China vaak gebruikt voor corruptie. Maar corruptie is in China een rekbaar begrip, dat vaak wordt ingezet om rivalen uit te schakelen en controle binnen het systeem af te dwingen.

Volgens veel analisten gaat het dan ook om meer dan een "gewone anticorruptiezaak". Dit zou een manier zijn van Xi om machtsblokken en politieke netwerken binnen het leger te breken. Sommige waarnemers stellen dat Zhang te machtig was geworden, nadat eerdere zuiveringen bij de CMC de gelederen hadden uitgedund, en dat zijn macht een risico vormde voor Xi.

Relatie partij-Volksbevrijdingsleger

De verhouding tussen het leger en de communistische partij wordt historisch gekenmerkt door wantrouwen. Het leger heeft altijd een grote mate van autonomie gehad. Dat komt voort uit de revolutionaire oorsprong van het Volksbevrijdingsleger, dat ten tijde van de oprichting als zelfstandige organisatie opereerde. Die cultuur is altijd gebleven. Daarnaast ontbreekt er structurele civiele controle, zoals die in veel andere landen bestaat.

Xi heeft geprobeerd daar verandering in te brengen. Direct na zijn aantreden als president in 2012 lanceerde Xi een anti-corruptiecampagne binnen het leger. Veel van de mensen die destijds gezuiverd werden, werden vervangen door Xi's eigen mensen. Toch blijken ook zij niet naar Xi's wensen te functioneren. Kortom, grip op benoemingen en zuiveringen heeft Xi wel, maar een gevoel van controle of vertrouwen in zijn leger niet. En dit is riskant.

'Leger van wereldklasse'

Een minder politieke uitleg is dat Zhang en Liu zijn afgezet wegens tegenvallende prestaties. Het is Xi's doel om het Volksbevrijdingsleger voor 2049 te transformeren tot een modern, technologisch geavanceerd leger, "van wereldklasse". Het moet sterk genoeg zijn om de Chinese belangen geloofwaardig te verdedigen, bijvoorbeeld tegen de VS. Maar misschien ook wel de inname van Taiwan succesvol te volbrengen, mocht het zover komen.

Online circuleerden de afgelopen dagen veel nieuws over paniek en weerstand binnen de Chinese partij. Maar op de straten van Peking en aan de poorten van de belangrijkste overheids- en partijgebouwen lijkt alles, zoals altijd, onder controle.

De partijleiders van D66, CDA en VVD hebben het hele weekend onderhandeld, en vanochtend gingen ze daarmee verder. De laatste fase van de onderhandelingen over een coalitieakkoord lijkt de moeilijkste, nu er pijnlijke keuzes moeten worden gemaakt over de financiën. Hoe gaan de investeringen in defensie, stikstofbeleid en energietransitie worden betaald?

Er zit veel druk op de ketel, want de drie partijen hebben zichzelf een deadline opgelegd. Vandaag of morgen moeten ze het eens worden, willen ze vrijdag het akkoord kunnen presenteren en op 23 februari een nieuw kabinet op het bordes hebben staan.

In podcast De Dag vertelt Arjan Noorlander, politiek duider bij Nieuwsuur, hoe die financiële plaat eruitziet. Omdat deze partijen geen minderheden in de Eerste en Tweede Kamer hebben, moeten ze nu al rekening houden met wat de oppositie wil.

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Mattijs van de Wiel

Redactie: Lisa Konings

Voor het tweede jaar op rij is het aantal asielaanvragen in Nederland gedaald. Toch duren asielprocedures steeds langer. De wachttijd voor een beslissing op een asielaanvraag was nog nooit zo lang als nu, schrijft Trouw.

Tot en met november vroegen zo'n 22.000 mensen voor het eerst asiel aan in Nederland, blijkt uit cijfers van het CBS. Cijfers van december zijn nog niet bekend. Al eerder in het jaar bleek dat er veel minder aanvragen waren dan in het jaar ervoor. Maar die afname vertaalt zich vooralsnog niet in een snellere procedure.

Dik twee jaar

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) vermeldt de gemiddelde wachttijden op de website. Op een eerste gesprek met de IND moeten mensen al zeventien weken wachten. Daarna volgt nog een tweede gesprek. De gemiddelde wachttijd daarvoor is op dit moment negentig weken. Bij elkaar is dat dus ruim twee jaar.

In de praktijk is het nog langer, want de aanvragen die volgens de IND nu aan de beurt komen, zijn van voor september 2023. Volgens Trouw zijn er bijna 25.000 mensen die al langer dan vijftien maanden wachten op een beslissing over hun asielaanvraag. Volgens de wet moet de IND daarover binnen een half jaar beslissen.

De IND heeft nog niet gereageerd op vragen van de NOS. Maar op de website staat: "Het aantal vluchtelingen blijft hoger dan het aantal beslissingen dat de IND neemt. Daardoor blijft het aantal aanvragen stijgen." De IND kwam vorig jaar tot ongeveer 1500 beslissingen per maand. Dat zouden er ruim 3300 moeten zijn, is de opdracht van het Rijk.

Meer afwijzingen

De oplopende vertraging kan komen door de toename van het aantal afwijzingen, suggereert Trouw. Volgens de krant wordt tegenwoordig nog maar bij drie van de tien aanvragen een verblijfsvergunning toegewezen, terwijl dat enkele jaren geleden nog bij acht op de tien was. Een afwijzing kost veel meer tijd, omdat de beslissing goed beargumenteerd moet worden.

Omdat het werk ingewikkeld is, duurt het ook langer voordat nieuw IND-personeel is ingewerkt. Het aannemen van nieuwe medewerkers heeft dus niet direct een zichtbaar effect op het verkorten van de wachttijden, meldt de dienst. Er worden ook medewerkers aangenomen die bijvoorbeeld de administratie van beslismedewerkers kunnen overnemen, zodat die meer tijd hebben voor hun kerntaken.

Nieuwe asielwetten

De Eerste Kamer behandelt binnenkort de nieuwe asielwetten. Het stokpaardje van oud-minister Faber (PVV) kwam vlak voor kerst alsnog door de Tweede Kamer, nu het helpen van mensen die illegaal in Nederland zijn niet meer strafbaar wordt.

Op de wetsvoorstellen kwam veel kritiek, om te beginnen vanuit de IND zelf. Die voorzag juist veel méér werk. Bijvoorbeeld doordat de dienst allerlei nieuwe criteria voor nareizigers moet toetsen. En door de maatregel om de duur van een verblijfsvergunning te verkorten van vijf naar drie jaar, moet de IND vaker met een nieuwe beoordeling komen.

Ook de Nationale ombudsman, de Kinderombudsman, de Raad van State, het COA en Vluchtelingenwerk zijn niet enthousiast. Veel organisaties voorzien een verdere opstapeling van problemen. In een raming van het ministerie van Asiel en Migratie staat dan ook dat het aantal opvangplekken dat nodig is, voorlopig waarschijnlijk blijft stijgen.