Het is donker rond de Vrijheidsboog, een titanium monument in het centrum van Kyiv. Ondanks de strenge kou en wind maken een paar stelletjes een wandeling. Wat jongeren roken een sigaret en kijken uit over de rivier naar de zwaar getroffen linkeroever. Aan de horizon zijn donkere vlekken te zien. Hele woonwijken van de Oekraïense hoofdstad hebben geen stroom, en daardoor ook vaak geen verwarming of stromend water.

Terwijl alle ogen gericht zijn op Davos en de diplomatieke crisis tussen Europa en de VS, maakt Kyiv de zwaarste winter mee sinds het begin van de oorlog. Russische luchtaanval na luchtaanval op de energie-infrastructuur leidt ertoe dat schade vaak nauwelijks hersteld is, wanneer herstelploegen opnieuw aan de slag moeten.

Na vier jaar oorlog weten Oekraïners hoe ze zich moeten aanpassen. Op sociale media delen ze hoe ze binnen warm blijven met dekentjes, mutsen, jassen en kaarsen. Ze verzamelen sneeuw als alternatief voor kraanwater. Het gasfornuis is een populaire alternatieve warmtebron geworden.

'Half miljoen inwoners gevlucht'

In het Desnjansky-district aan de linkeroever zitten sommige flats al twaalf dagen bijna zonder verwarming of stroom. Voor veel inwoners is het niet meer vol te houden, ze zoeken naar andere plekken om te logeren. Zo ook de gepensioneerde Natalja, die buiten met haar hond aan de riem spullen inlaadt in de auto van haar zoon.

Natalja heeft de problemen met de energievoorziening sinds het begin van de oorlog vaker meegemaakt, maar nog niet eerder heeft ze het zo zwaar gehad, vertelt ze. Los van de kou en duisternis, kon ze bijna niet naar buiten omdat ze op de veertiende verdieping woont en de lift meestal niet werkt.

"Mijn zus heeft mij aangeboden om bij haar te blijven. Daar moet het warmer zijn", zegt ze hoopvol. Volgens burgemeester Klytsjko hebben de afgelopen weken al een half miljoen inwoners de stad verlaten.

Wat verderop buiten het hoge flatgebouw is een groep vrouwen met elkaar in gesprek. Sommige van hen wonen er nog, andere hebben de kinderen naar de grootouders gestuurd. Ze gaan naar binnen om te laten zien hoe de flat er binnen aan toe is.

Een paar dagen eerder is de verwarming in de gang kapotgegaan. Het systeem draaide weer even, en toen de druk werd opgebouwd en kokend water door de leidingen werd gepompt, sprongen de radiatoren. Inwoners konden het gebouw niet uit omdat de vloer onder heet water stond.

Irina, met een hoge wollen muts en lange jas, neemt de leiding. Ze is met haar gezin voorlopig bij familie ingetrokken, maar komt elke dag kijken hoe het met haar flat gaat. "Ik ben bang dat de radiatoren bij ons straks ook kapotvriezen." In haar woning op de derde verdieping reageert ze met heel voorzichtig optimisme als ze ziet dat de temperatuur binnen 8 graden is, toch een graad meer dan eerder.

Door de ramen is verderop een van de energiecentrales te zien die Rusland steeds onder vuur nemen. Uit de schoorstenen komt wel stoom. Maar deze centrales zijn zo vaak aangevallen dat ze zeker niet op volle capaciteit werken, ook doordat het steeds moeilijker wordt om ze te repareren.

Een van de belangrijkste problemen is dat Oekraïne niet genoeg reserveonderdelen heeft, zegt Oleksiy Povolotskiy. Hij is verantwoordelijk voor alle herstelwerkzaamheden bij het energiebedrijf Dtek. "Dit is heel erg nodig. We zoeken transformatoren, stroomonderbrekers, kabels en andere onderdelen."

-20 graden

Bondgenoten helpen Oekraïne hiermee, maar de verwoesting de afgelopen weken is volgens Povolotskiy zo groot dat het niet meer bij te houden is. Dit in combinatie met de vrieskou van tot wel -20 graden, leidt ertoe dat de problemen zich na elke aanval verder opstapelen. Zo raken stroomkabels beschadigd als te veel mensen overstappen naar elektrische verwarming en het stroomnet overbelast raakt.

In de tussentijd probeert Oekraïne alternatieven te vinden. Zelensky riep vorige week de noodtoestand uit in de energiesector. Vanuit het buitenland wordt extra stroom ingekocht. Ze zoeken naar grote generatoren die bijvoorbeeld op korte termijn ziekenhuizen en scholen draaiende moeten houden.

"Ze zeggen dat het nog erger zal worden. Dat de situatie de komende maanden kritiek blijft", zegt de gepensioneerde Natalja voordat ze in de auto stapt. "De Russen zullen blijven bombarderen." Ze maant haar hond om tussen haar benen te komen zitten en rijdt weg. Ze hoopt in het voorjaar, als het warmer wordt, weer naar huis te kunnen.

President Trump zegt dat hij de heffingen intrekt die hij aan NAVO-landen wilde opleggen voor hun steun aan Denemarken in het Groenland-conflict. Die heffingen zouden op 1 februari ingaan.

De aankondiging op Trumps Truth Social-kanaal volgt op een ontmoeting met NAVO-secretaris-generaal Rutte op het World Economic Forum in het Zwitserse Davos. Daarin is een "raamwerk" afgesproken voor een akkoord over Groenland en het hele Noordpoolgebied, aldus Trump.

Rutte bevestigde het bericht even later tegen een verslaggever van CNN. "Het klopt precies", zei hij.

Trump schrijft ook dat er aanvullende gesprekken volgen over zijn toekomstige raketschild Golden Dome die van belang zijn voor Groenland. Die worden van Amerikaanse kant gevoerd door vicepresident Vance, minister Rubio van Buitenlandse Zaken en speciaal gezant Witkoff. "Ze rapporteren direct aan mij", aldus Trump.

Geen onderhandelingen

Groenland is een autonoom gebied van het koninkrijk Denemarken. De Deense minister Rasmussen van Buitenlandse Zaken herhaalde vanavond dat Denemarken Groenland niet kwijt wil en dus niet bereid is om te onderhandelen. "Dat zullen we nooit doen." De Groenlanders zelf wijzen een overname door de VS ook af.

Rasmussen reageerde op de toespraak van Trump eerder vandaag in Davos. Trump herhaalde dat de VS Groenland absoluut nodig heeft voor de veiligheid van de VS. Denemarken zou niet in staat zijn om het eiland te verdedigen tegen eventuele aanvallen van China of Rusland.

Trump zei in zijn toespraak dat de onderhandelingen over de voorwaarden van de overdracht onmiddelijk moeten beginnen. Anders dan het Witte Huis suggereerde sloot hij een militaire actie om Groenland in handen te krijgen uit.

Beurzen

Op de beurzen is positief gereageerd op de aankondiging van Trump. Nadat hij eerder vandaag zei geen geweld te willen gebruiken om Groenland te krijgen gingen de beurskoersen in de VS al omhoog. Direct na zijn bericht op Truth Social dat er geen heffingen komen stegen ze verder.

De toezichthouder Bureau Toetsing Investeringen (BTI) onderzoekt de overname van Solvinity, het bedrijf dat ervoor zorgt dat DigiD beschikbaar is. De directeur Digitale Economie van het ministerie van Economische Zaken heeft dat gezegd in de Tweede Kamer.

Tweede Kamerleden werden vanmiddag bijgepraat omdat zij zich zorgen maken over de overname van Solvinity. Dat bedrijf beheert het digitale platform waarop de overheidsdienst DigiD draait, waarmee miljoenen Nederlanders bijvoorbeeld hun belastingaangifte doen. Een Amerikaans bedrijf wil Solvinity overnemen.

Daarom zijn Kamerleden bang dat DigiD-gegevens in handen komen van de Amerikaanse overheid, of dat de VS de toegang tot DigiD blokkeert. In dat land gelden wetten waarmee de Amerikaanse overheid gegevens kan opvragen, of ervoor kan dat zorgen mensen geen gebruik meer kunnen maken van DigiD.

Onderzoek kan maanden duren

Het Bureau Toetsing Investeringen is een onafhankelijke toezichthouder die kan beoordelen of de overname inderdaad ernstig nadelig kan uitpakken voor de toegankelijkheid van DigiD. Dit onderzoek kan maanden duren.

DigiD is in handen van overheidsorganisatie Logius, dat tot 2028 een contract heeft met Solvinity. Maar Solvinity heeft geen rol in de ontwikkeling of het beheren van DigiD, zei de directeur van Logius in de Tweede Kamer. Wel heeft het bedrijf toegang tot het e-mailadres van mensen met een DigiD-account. "Dat is nodig om DigiD te laten werken", aldus de Logius-directeur.

Overname verbieden gebeurt niet vaak

Toezichthouder BTI kan een overname niet zelf verbieden, maar geeft een advies aan de minister van Economische Zaken, legde de directeur Digitale Economie van het ministerie uit.

Het BTI kan bijvoorbeeld adviseren dat een overname alleen mag doorgaan als bepaalde maatregelen worden genomen om de risico's te verkleinen, zei hij. Maar de toezichthouder kan ook aanraden om de overname tegen te houden.

Dat gebeurt niet vaak. In 2024 beoordeelde het BTI 52 gevallen van bedrijven die een andere eigenaar zouden krijgen, blijkt uit het jaarverslag. Drie keer werden voorwaarden gesteld. Slechts één keer verbood de minister van Economische Zaken een overname.