Gemeenten moeten zelf de mogelijkheid hebben om de omstreden staalslakken te verbieden. Dat zegt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een reactie op een brief van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, waarin staat dat gemeenten niet zelf zo'n besluit mogen nemen.

Milieurechtadvocaat Rogier Hörchner sluit zich aan bij de gemeenten. Hij spreekt van onterechte "powerplay" van het ministerie. "De gemeenten mogen zelf wel degelijk aanvullende regels stellen."

Staalslakken zijn een restproduct van staalproductie. Ze worden onder meer gebruikt in de wegenbouw maar zijn omstreden omdat ze schadelijk kunnen zijn als ze nat worden en gaan lekken. De afgelopen jaren waren er incidenten op verschillende plekken in Nederland. Gemeenten draaiden in die gevallen vaak op voor de kosten.

'Ze moeten er gewoon vanaf'

Uit berichtgeving van Nu.nl en Investico bleek vandaag dat het ministerie een stokje wil steken voor lokale maatregelen tegen staalslakken. In het kader van de 'circulaire economie', waarin afval wordt hergebruikt, is het van belang om geen beperkingen op te leggen op het gebruik van dit materiaal, schreef de hoogste ambtenaar van Infrastructuur en Waterstaat in een brief. Gemeenten die al een verbod of vergunningsplicht hebben afgekondigd, moeten dat dit jaar nog terugdraaien.

Ook staalproducent Tata Steel benadrukt het belang van het circulaire gebruik van de staalslakken in een reactie aan de NOS. Door extra lokale regels ontstaat een "ongelijk speelveld", aldus het bedrijf, en worden "veilige toepassingen van het product belemmerd".

Volgens jurist Hörchner wordt het argument van de circulaire economie echter veel te vaak misbruikt. "Ik ben ervan overtuigd dat deze brief van het ministerie te maken heeft met de lobby die er is vanuit bedrijven zoals Tata Steel, die de staalslakken produceren. Er ligt een enorme berg en daar moeten ze gewoon vanaf."

Overrulen

Na onder meer berichtgeving van de NOS en Nieuwsuur heeft de Tweede Kamer besloten tot een tijdelijk gedeeltelijk verbod op het gebruik van staalslakken. Een aantal gemeenten besloot op basis van dat verbod om lokaal onderzoek te doen en zelf aanvullende maatregelen te nemen.

De VNG vindt het "cruciaal" dat gemeenten de mogelijkheid hebben om maatregelen op te leggen als er negatieve gevolgen zijn voor de mensen en natuur. "Ook in het geval van staalslakken moeten gemeenten die mogelijkheid hebben", aldus een woordvoerder.

De organisatie betwijfelt of de Rijksoverheid gemeenten kan overrulen. "De vraag is of dat juridisch wel kan. Gemeenten hebben immers ook een wettelijke taak in het naleven van de zorgplicht." De woordvoerder wijst er bovendien op dat de kosten voor het weghalen van staalslakken worden betaald door de gemeenten.

Afschrikwekkend effect

Gemeenten als Brummen en Gorinchem, die zelf maatregelen hebben getroffen tegen staalslakken, zeggen dat ze bereid zijn om het tot een rechtszaak te laten komen.

Volgens advocaat Hörchner staan deze gemeenten in hun recht als ze de omstreden materialen willen verbieden. "De minister stelt dat hij de regels bepaalt en de gemeenten hiervan niet mogen afwijken. Dat klopt niet. Zij mogen wel degelijk aanvullende regels stellen."

De brief van het ministerie zal wel veel gemeenten ervan weerhouden om een verbod in te stellen, denkt hij. "Ik ben bang dat een belangrijk deel zal schrikken van de powerplay van het ministerie, dat zegt: waag het niet om betere regels te stellen dan wij al hadden bedacht."

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat laat weten een taskforce op te richten. Ze wil snel met de gemeenten om tafel. De VNG wil graag dat "het Rijk inzet op een product waarbij gemeenten erop kunnen vertrouwen dat het veilig is en dat áls het fout gaat, de rekening niet bij de gemeenten komt te liggen."

Ministerie en staalslakken

Uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur bleek dat het ministerie Tata Steel eerder al meerdere keren heeft geholpen met de afzet van staalslakken, terwijl het de risico's voor gezondheid en milieu verzweeg. Vorig jaar zwakte het ministerie bovendien een tijdelijk totaalverbod op staalslakken af vanwege de economische belangen van Tata Steel.

Jesse Jackson krijgt vandaag in Chicago een laatste eerbetoon tijdens een openbare herdenkingsdienst. Oud-presidenten Bill Clinton, Barack Obama en Joe Biden behoren tot de sprekers bij de drukbezochte uitvaart.

De politicus, predikant en burgerrechtenactivist Jackson overleed vorige maand op 84-jarige leeftijd in Chicago aan een zeldzame neurologische aandoening.

Gisteren vond al een afscheid in besloten kring plaats van Jackson, die decennialang het boegbeeld was van de zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten. Vandaag neemt het publiek afscheid.

10.000 aanwezigen

De herdekingsdienst begon om 11.00 uur plaatselijke tijd (18.00 uur Nederlandse tijd) in de kerk House of Hope in Chicago. Volgens CBS News zijn mensen uit alle hoeken van de wereld op de dienst afgekomen.

De bijeenkomst werd geopend door pastoor Charlie Dates, die sprak van "een volksfeest". Na zijn woorden zette het Legacy Mass Choir een gospeluitvoering in.

Er zijn zo'n 10.000 mensen aanwezig, onder wie tal van Democratische politici. Naast de oud-presidenten zijn bijvoorbeeld ook de voormalige presidentskandidaten Hillary Clinton en Kamala Harris erbij. President Trump, die Jackson na zijn overlijden op sociale media prees, is er niet.

Voorafgaand aan de dienst zei zoon Jesse Jackson Jr. dat zijn vader gemist zal worden. "Hij laat een gat achter dat onmogelijk gevuld kan worden. Ik ben dankbaar voor alle mensen die naar Chicago zijn gekomen, die hun condoleances geven en hun dankbaarheid tonen voor het buitengewone leven dat hij heeft geleid."

Eerder zei hij al dat de uitvaart voor iedereen toegankelijk was. "Democraten, Republikeinen, liberalen, conservatieven, rechts, links, want zijn leven is breed genoeg om het volledige spectrum te omvatten van wat het betekent om Amerikaan te zijn."

Martin Luther King

Jesse Jackson probeerde in de jaren 80 twee keer vergeefs de Democratische presidentskandidaat te worden. Daarvoor was hij onder meer naaste medewerker van Martin Luther King.

Na zijn overlijden werden eerder al drukbezochte herdenkingsdiensten gehouden in Chicago en South Carolina, waar Jackson geboren werd.

De aanvallen van de VS en Israël op Iran en de daaropvolgende tegenaanvallen van Iran vallen allemaal buiten het internationale recht. Dat zei minister-president Jetten vandaag. Tegelijk zegt hij er begrip voor te hebben dat de VS en Israël hebben willen "ingrijpen" in het nucleaire- en raketprogramma van Iran.

Jetten wijst er daarbij op dat het Iraanse regime "bruut en gewelddadig" is en het internationale recht de Iraanse bevolking al tientallen jaren niet heeft beschermd. Ook stipt hij aan dat Iran milities in de regio steunt, bijvoorbeeld in Libanon en Gaza, die al jaren slachtoffers maken. "Je ziet dat Iran ook al vele jaren het internationale recht aan zijn laars lapt."

Steun of instemming

Toch is er geen steun van Nederland voor de aanvallen van de VS en Israël, die gelden als bondgenoten. "Deze aanvallen zijn ingezet zonder andere landen vooraf te informeren of consulteren. Er is geen sprake van een verzoek om steun of instemming." Jetten verwacht ook niet dat dat er alsnog komt.

De premier wil er niet over filosoferen of het de juiste keuze is geweest van die landen om Iran aan te vallen. "Die vraag is nu niet aan de orde, omdat we nog midden in de escalatie zitten", aldus Jetten. "We moeten er vooral alles aan doen om in de escalatie de Nederlandse en Europese belangen te dienen."

Dat gaat Nederland mogelijk doen door een marineschip die kant op te sturen. Het kabinet gaat dit weekend gebruiken om te besluiten over de inzet van het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Evertsen. De intentie is om "ja" te zeggen, zei Jetten daarbij. Het gaat nu om bijvoorbeeld de precieze opdracht en de instructies die de militairen meekrijgen. "We willen dat de komende dagen nog een keer doorlopen."

Charles de Gaulle

Frankrijk wil met het vliegdekschip Charles de Gaulle Europese landen die in de buurt van Iran liggen beschermen tegen mogelijke raket- en droneaanvallen, aldus Jetten. De Evertsen is goed in staat projectielen uit de lucht te halen. "Daarom neemt het kabinet dit verzoek ook zo serieus."

Het fregat was al met de Charles de Gaulle op trainingsmissie in de Oostzee. Het kabinet besloot deze week al om het fregat met de Fransen te laten meevaren naar de Middellandse Zee en ondertussen de precieze missie te bespreken.

Als het kabinet daartoe besluit, dan krijgt de Tweede Kamer daar na het weekend een zogenoemde artikel 100-brief over.