De Amerikaanse luchtmacht zegt in de Arabische Zee een Iraanse drone te hebben neergehaald. Die zou het Amerikaanse vliegdekschip Abraham Lincoln zijn genaderd.

De Iraanse Shahed-drone zou het Amerikaanse schip in internationale wateren "agressief genaderd" zijn met "onduidelijk bedoelingen". Een Amerikaanse F-35 heeft de drone uit de lucht geschoten, meldt het Amerikaanse commandocentrum.

De Abraham Lincoln zou bezig zijn geweest met het oversteken van de Arabische Zee, en op zo'n 800 kilometer afstand van de Iraanse zuidkust hebben gevaren.

Op een andere plek in de regio, in de Straat van Hormuz, zouden eerder op de dag twee Iraanse boten van de Revolutionaire Garde gedreigd hebben een tanker die onder Amerikaanse vlag vaart te enteren. Het schip, de Stena Imperative, zou de snelheid hebben opgevoerd en zijn weggevaren. Volgens het maritieme risicomanagementbedrijf Vanguard voer het schip niet in Iraanse wateren.

Het Iraanse persbureau Fars, gelieerd aan het regime, zegt dat de Stena Imperatieve wel in Iraanse wateren was en omkeerde na een waarschuwing.

Gesprekken in Istanbul

De spanningen tussen Iran en de VS zijn afgelopen tijd flink opgelopen. President Trump heeft gedreigd met ingrijpen als het Iraanse regime protesten van burgers keihard blijft neerslaan. Duizenden betogers zijn gedood door de Iraanse Revolutionaire Garde, sinds eind december de eerste protesten tegen de ayatollahs ontstonden. De Iraanse leider Khamenei heeft gewaarschuwd dat de VS bij een aanval op zijn land een regionale oorlog riskeert.

Voor komende vrijdag staan naar verluidt gesprekken gepland tussen Iran en de VS in Istanbul. Het is de bedoeling dat VS-gezant Witkoff en Jared Kushner, Trumps schoonzoon, daarbij aanwezig zijn. Namens Iran zou minister van Buitenlandse Zaken Araghchi aanschuiven. Veel is echter nog onduidelijk. Ook vertegenwoordigers van Turkije, Qatar en Egypte worden in Istanbul verwacht.

Persbureau Reuters meldt dat Iran de locatie wil aanpassen, van Istanbul naar Oman. Ook zou Teheran uitsluitend over nucleaire zaken willen praten, en niet over bijvoorbeeld het Iraanse raketprogramma of de banden met milities als Hezbollah.

Iraanse bronnen melden eerder aan Reuters dat Trump drie voorwaarden had gesteld voor de hervatting van de gesprekken. Iran zou geen uranium meer mogen verrijken, het ballistische raketprogramma zou beperkt moeten worden en Iran zou geen regionale bondgenoten meer moeten steunen.

Iran had de drie eisen aanvankelijk resoluut afgewezen. Maar de uraniumverrijking zou een minder groot obstakel zijn dan het beperken van het raketprogramma. Zo zou Iran bereid zijn het atoomprogramma te beperken, maar niet om het helemaal stop te zetten.

Het volle stroomnet is op veel plekken in ons land een knelpunt, niet alleen voor bedrijven, maar ook voor huishoudens. In het coalitieakkoord hebben D66, VVD en CDA afgesproken dat het volle net de "hoogste prioriteit heeft". Het elektriciteitsnet wordt sneller uitgebreid en er komt een crisiswet rondom netcongestie.

Hoe die wet wordt ingevuld, is nog niet duidelijk en ondertussen ontstaan er praktische problemen. Soms eindigen die in de rechtszaal, zoals bij een gezin uit het Zuid-Hollandse Hillegom.

In juli 2024 vraagt dat gezin een aansluiting aan bij netbeheerder Liander voor een nieuw te bouwen huis. Maanden later, in het voorjaar van 2025, heeft de huiseigenaar mailcontact met de netbeheerder over de planning van de uitbreiding van het elektriciteitsnet.

Nog weer later, in december van dat jaar, voert Liander een toets uit om te zien of de nieuwe aansluiting mogelijk is. Het antwoord is nee, voorlopig niet.

Zorgplicht?

De huiseigenaar uit Hillegom brengt de zaak voor de rechter, om zo snel mogelijk een aansluiting af te dwingen. Volgens zijn advocaat heeft Liander een zorgplicht, ook voor de aansluiting van de nieuwbouwwoning. Die aansluiting is ook al gepland, voor september 2027. Alleen, het huis staat er al, zonder stroomaansluiting.

De rechter begint de zitting met een korte samenvatting: een netbeheerder als Liander is verantwoordelijk voor het maken van elektriciteitsaansluitingen, zowel nieuwe als bestaande, maar dat moet wel veilig kunnen en binnen de ruimte die er op het net is.

Volgens de huiseigenaar en zijn advocaat moet de netbeheerder zich houden aan de energiewet uit 1998. Daarin staat dat er een leveringsplicht is vanuit de producenten. Mensen moeten dus kunnen rekenen op een aansluiting.

Wet veranderd

De advocaten van Liander zijn het daar niet mee eens, want sinds 1 januari is de energiewet vernieuwd. Netbeheerders zijn niet langer verplicht om direct een aansluiting te maken als er geen plek is op het stroomnet. Wel moet een beheerder duidelijk zijn over wanneer een aansluiting wel mogelijk is.

De woningeigenaar komt in de rechtszaak zelf ook aan het woord. Hij zegt dat hij in 2024 via een site controleerde of een nieuwe elektriciteitsaansluiting op zijn postcode mogelijk was. Er kwam toen geen knelpunt naar boven.

Volgens de advocaten van de netbeheerder staat er op de website van Liander juist een extra waarschuwing dat een aansluiting niet altijd mogelijk is. Ook zij vinden dat er netuitbreiding moet komen en zien de problemen. "Dat gaat nou eenmaal hemeltergend langzaam en heel Nederland heeft ermee te maken", zegt een van de advocaten op de zitting.

Ook Liander is niet blij met de huidige situatie: "Het is ontzettend vervelend dat particulieren hiermee te maken hebben, maar het is wel de werkelijkheid. We hebben begrip voor de situatie waarin deze mensen zitten."

Dieselaggregaat

De advocaat van de huiseigenaar vindt dat Liander zich niet kan beroepen op overmacht. Hij eist dat er zo snel mogelijk een aansluiting komt: "We hebben het hier over een gezin met twee jonge kinderen."

Inmiddels staat de woning er en woont het gezin er. De eigenaar vertelt de rechter dat als hij had geweten dat de stroomaansluiting langer zou duren, hij bijvoorbeeld zijn oude koophuis later had kunnen verkopen.

Als er geen aansluiting komt, wil hij een dieselaggregaat neerzetten, als tijdelijke oplossing. Dat is niet ruim anderhalf jaar houdbaar, niet fijn voor de buren en de kosten zijn voor Liander, vindt hij. Op 20 februari volgt de uitspraak.

De gemeente Amsterdam wil uiterlijk in 2035 onafhankelijk zijn van technologiebedrijven die van buiten de Europese Unie komen. De gemeente heeft zijn plannen daarvoor uiteengezet en wil het in stappen voor elkaar krijgen.

Veel Nederlandse digitale systemen van gemeenten en de overheid worden ondersteund door een klein aantal Amerikaanse techbedrijven, zoals Microsoft en Amazon.

Amsterdam wil vanaf dit jaar een eerste proef gaan doen met een werkomgeving die draait op andere software dan die van Amerikaanse techbedrijven, om uiteindelijk "digitaal autonoom" te worden.

Op dit moment neemt de gemeente veel diensten af van Microsoft. "Ik heb niets tegen dat bedrijf, maar het maakt ons wel kwetsbaar", zegt wethouder Scholtes, die ICT in zijn portefeuille heeft. "Het betekent dat als Trump een sanctie oplegt aan Nederland, wij de dienstverlening moeten stoppen."

Hij noemt als voorbeeld de sancties die de Amerikaanse regering vorig jaar instelde tegen rechters en medewerkers van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Daardoor moest Microsoft de e-mailaccounts van onder meer hoofdaanklager Karim Khan van de ene dag op de andere afsluiten.

'Regie houden over data'

"Samenwerking met marktpartijen blijft belangrijk, maar voor de belangrijkste diensten van de stad moeten we niet langer afhankelijk zijn van landen en wetgeving waar je geen zeggenschap over hebt", stelt Scholtes. Hij vindt dat de stad de regie moet houden over al zijn data en systemen, "net zoals we regie willen houden op het spoor waar onze treinen op rijden".

In de tweede fase van de gemeentelijke plannen, die tot 2031 loopt, moet minstens 30 procent van de gemeentelijke cloud zijn ondergebracht bij Europese diensten.

In 2035 moeten dan alle systemen en clouddiensten waarvan de gemeente gebruikmaakt van Europese makelij zijn. Dat het niet eerder dan in 2035 kan, komt volgens Amsterdam omdat "de afhankelijkheid doorbreken tijd kost en vraagt om gerichte stappen".

Grote zorgen

Ook in Den Haag staat de Nederlandse afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven nu hoog op de agenda. De Tweede Kamer uitte onlangs grote zorgen over de Amerikaanse overname van het bedrijf Solvinity, dat onder meer verantwoordelijk is voor de werking van DigiD. Kamerleden stelden haast te willen maken met een overstap op Europese systemen.

Het zorgpunt is dat Amerikaanse bedrijven als Solvinity vallen onder Amerikaanse wetgeving, zoals de Cloud Act. Daarin staat dat de Amerikaanse techbedrijven verplicht zijn gegevens te verstrekken als bijvoorbeeld de FBI daar om vraagt, ook als het gaat om Nederlandse data.