In de rechtbank in Utrecht staat vandaag Hamzah L. terecht voor het doodsteken van de 11-jarige Sohani in Nieuwegein en de mishandeling van een vrouw eerder die dag. L. zegt dat hij psychotisch was en handelde uit wanen, wat deskundigen bevestigen.

Volgens Hamzah L. is een groot deel van die dag voor hem "wazig" gebleven. Hij verklaarde dat hij Sohani, die buiten speelde met een groepje kinderen, aanzag voor een demoon en haar neerstak uit zelfverdediging. "Het lijkt dan alsof ik mezelf moet verdedigen. Het voelt alsof de demoon mij wil aanvallen. Ik raak er angstig en paniekerig van", zegt hij.

De emoties lopen hoog op bij de familie van Sohani. Schreeuwend en huilend van woede en verdriet zit de familie in de rechtszaal.

Bij de inhoudelijke behandeling zegt de rechter dat het lastig is vast te stellen of de verdachte zich gebeurtenissen daadwerkelijk herinnert, of dat hij ze kent doordat hij het strafdossier heeft gelezen. Het Openbaar Ministerie (OM) komt aan het einde van de dag met het requisitoir en de strafeis.

De fatale dag

Tijdens de inhoudelijke behandeling gaat het veel over wat er precies gebeurde op de fatale dag. Op 1 februari 2025 was L. in de ochtend in het winkelcentrum City Plaza, waar hij een vrouw in het gezicht sloeg. Omdat zij hem later niet herkende op een politiefoto, werd hij niet aangehouden.

Enkele uren later loopt L. op de Anemoonstraat in Nieuwegein. Op camerabeelden is te zien dat hij rechtstreeks op een groep spelende kinderen afliep en Sohani tweemaal in haar borst stak. Haar broertje rende weg om hulp te halen. Sohani onderging nog een spoedoperatie op straat door hulpdiensten, maar dat mocht niet baten.

Hamzah L. zegt dat hij de kinderen op dat moment aanzag voor demonen. Hij stak haar "door de stemmen en wat ik zag: demonen om haar heen", verklaart hij.

De jas van L., met daarop zowel zijn eigen bloed als dat van Sohani, werd later gevonden in een kliko. Een buurtbewoonster filmde hoe hij terugliep naar zijn jas om er iets uit te halen. Volgens de rechter kan het verstoppen van de jas erop wijzen dat hij bewust was van zijn daden.

De advocaat van de ouders van Sohani leest namens hen de slachtofferverklaring voor. "Ons zoontje heeft de moord van zijn zus meegemaakt. Dat beeld draagt hij voor de rest van zijn leven mee. We hebben nu een kind dood en begraven, en een kind dat dood is in zijn eigen gedachten."

Hamzah L. zegt niet inhoudelijk te willen reageren op de verklaring van de ouders, maar geeft aan de woede en frustratie te snappen.

Veel drugsgebruik

Tijdens de rechtszaak komt herhaaldelijk naar voren dat L. veel drugs gebruikte: een mix van cannabis, cocaïne en alcohol. Die zou zijn psychoses en wanen hebben versterkt.

Na observatie in het Pieter Baan Centrum bleek dat zijn daden voortkwamen uit zijn psychoses. Hij kreeg de diagnose paranoïde schizofrenie. Ook stellen ze dat zijn overmatige drugsgebruik invloed kan hebben gehad, maar dat hij ook zonder drugs psychotisch kan worden.

Deskundigen waarschuwen dat het risico op herhaling zeer groot is en adviseren tbs met dwangverpleging.

Politie had Hamzah L. in vizier

In de rechtszaak komt opnieuw naar boven dat het leven van L. een aaneenschakeling is van kliniekopnames, agressie, verslaving en overlast. In zes jaar tijd kwam hij 75 keer in aanraking met politie en justitie.

In de nacht voor de steekpartij kreeg de politie opnieuw een melding over verward gedrag van Hamzah L. in Nieuwegein. Agenten troffen hem schreeuwend op straat aan, maar hij weigerde hulp en begeleiding naar huis. Volgens de politie wees zijn gedrag op alcohol- en drugsgebruik.

Omdat hij op dat moment de openbare orde niet verstoorde en geen direct gevaar was voor zichzelf, besloot de politie hem te laten gaan, aldus de rechter.

Omdat de geslagen vrouw uit het winkelcentrum hem niet herkende van de politiefoto, kon hij wederom niet worden gearresteerd.

Drie pinguïnsoorten die leven aan de rand van Antarctica gaan steeds eerder broeden. Dat doen ze waarschijnlijk omdat hun leefgebied opwarmt en verandert, schrijven biologen in het wetenschappelijke vakblad Journal of Animal Ecology.

Tien jaar lang volgden de onderzoekers 37 pinguïnkolonies. In die tijd begonnen de adeliepinguïn en stormbandpinguïn gemiddeld tien dagen eerder met broeden. Voor de ezelspinguïn was dat dertien dagen. De soorten zijn verwant en leven in dezelfde regio, maar hun voedsel en gedrag verschilt.

De kolonies wonen vooral op het Antarctisch schiereiland. "Die regio warmt niet alleen op", zegt Ignacio Juarez Martinez, onderzoeker van de Universiteit van Oxford, "het zee-ijs neemt af en het ecosysteem verandert."

Afgelegen gebied

Omdat het een extreem onherbergzaam gebied is, hingen de onderzoekers vijftien jaar geleden 77 camera's op die elk uur een foto maken en de temperatuur meten. Jaarlijks haalden ze de gegevens op, vervingen batterijen en repareerden de camera's.

Het is een gevaarlijke klus. "Je kunt niet over land van kolonie naar kolonie", zegt Juarez Martinez, "het is terrein is steil en bedekt met ijs dat vol zit met spleten waar je in kunt vallen." Als ze van de boot gingen was er vaak maar beperkte tijd voor het weer omsloeg. "Het is een ijswereld, indrukwekkend maar fragiel. Je kunt gletsjers horen smelten en kraken. Als ze breken klinkt het als de donder."

"Het is een mooie dataset", zegt Marcel Visser, bioloog bij het Nederlands Instituut voor de Ecologie. Het gebruik van camera's is één van de weinige manieren om soorten te bestuderen in zulke afgelegen gebieden. Visser merkt op dat er grote verschillen zijn tussen kolonies. Tien jaar is nog altijd een beperkte periode. Maar de veranderingen vallen duidelijk samen met de opwarming van het gebied. Bovendien leidt klimaatverandering bij veel andere vogelsoorten ook tot veranderingen in de broedperiode.

De belangrijkste vraag is volgens Visser of het een slecht of juist een goed teken is dat pinguïns hun gedrag veranderen. Op zichzelf zegt zo'n verandering weinig. Je moet kijken naar de omgeving. "Hoe verschuift de beschikbaarheid van hun voedsel?" zegt Visser. Door opwarming is het beste en meeste voedsel van vogelsoorten vaak eerder beschikbaar. Als vogels deze veranderingen bij kunnen benen, lukt het ze om zich aan te passen.

Extreem moeilijk en duur

"Alleen kunnen we dat nog niet zeggen", zegt Juarez Martinez. Twee pinguïnsoorten eten vooral krill, een groep diertjes die in enorme aantallen leven in de oceaan rond Antarctica. Er is weinig bekend over eventuele veranderingen. "Om krill te bestuderen moet je ze echt achtervolgen met een schip", zegt Juarez Martinez, "het is extreem moeilijk en duur." Er is dus maar weinig bekend. Duidelijk is wel dat krill zwaar worden bevist.

Hij verwacht dat verder onderzoek meer duidelijkheid kan geven over hoe het met de pinguins gaat. Zo willen ze aan de hand van de foto's kijken of het broedsucces verandert. In het verleden lukte het pinguïns gemiddeld om 1 tot 1,5 kuiken per jaar groot te krijgen. Het is de vraag of dit blijft lukken.

Dit onderzoek is een heidens karwei. Juarez Martinez schat dat de camera's tot dusver 9 miljoen foto's hebben gemaakt. Daarom roepen de onderzoekers hulp in vrijwilligers. In het project Penguïn Watch bekijken zij foto's, en geven bijvoorbeeld aan hoeveel kuikens ze zien.

Op grond van eerder onderzoek maakt Juarez Martinez zich zorgen over twee van de drie soorten. De stormbandpinguïn en adeliepinguïn nemen op veel plekken af. Al doet de laatste het beter in koudere regio's omdat daar het zee-ijs minder afneemt. De ezelspinguïn lijkt tot dusver een "winnaar" van klimaatverandering. Het dier is minder kieskeurig qua voedsel en kan beter omgaan met voor de zuidpool milde temperaturen.

Morgen doet een Japanse rechtbank uitspraak in de zaak tegen Tetsuya Yamagami (45), de man die in juli 2022 op een verkiezingsbijeenkomst oud-premier Shinzo Abe doodschoot. Het Openbaar Ministerie eist levenslang. De vraag die Japan al drie jaar bezighoudt is echter niet welke straf passend is, maar waarom de moordenaar op opvallend veel begrip kan rekenen.

In de late ochtend van 8 juli 2022 klinken in de stad Nara twee harde knallen op een plein bij station Yamato-Saidaiji. Shinzo Abe, de langstzittende premier uit de naoorlogse geschiedenis, zakt in elkaar tijdens een campagnetoespraak. De dader, Tetsuya Yamagami, wordt ter plekke overmeesterd. Hij gebruikte een geïmproviseerd vuurwapen, in elkaar gezet met materialen die hij online had besteld.

De aanslag schokt Japan diep. Vuurwapengeweld in Japan is uitzonderlijk, en met een politieke moord werd nauwelijks rekening gehouden. Na enkele dagen blijkt dat Yamagami niet handelde uit ideologische overtuiging, maar uit persoonlijke wrok tegen de Verenigingskerk, die zich officieel de Familie Federatie voor Wereldvrede noemt.

Abe en de Verenigingskerk

Shinzo Abe was niet zomaar een oud-premier. Na zijn aftreden in 2020 bleef hij, als boegbeeld van de conservatieve vleugel van regeringspartij LDP, een van de belangrijkste politici van Japan. Minder zichtbaar, maar inmiddels uitvoerig bewezen, waren zijn banden met de Verenigingskerk, een Zuid-Koreaanse christelijke beweging die al decennia omstreden is vanwege agressieve fondsenwerving.

In 2021 stuurde Abe de organisatie een videoboodschap waarin hij respect betuigde aan kerkleider Hak Ja Han Moon. Voor Yamagami was dat een breekpunt. Op de vraag waarom hij de politicus als doelwit had gekozen, antwoordde hij: "Ik voelde wanhoop en urgentie, omdat iemand als Abe deze kerk erkenning gaf."

Aanvankelijk richtte Yamagami zijn woede op kerkfunctionarissen. Hij plande meerdere aanslagen, die telkens mislukten. Pas kort voor de moord verlegde hij zijn aandacht naar Abe, "omdat hij het gezicht was van de banden tussen de kerk en politiek".

Een ontwrichte familie

Yamagami's moeder trad begin jaren negentig toe tot de Verenigingskerk. Zij schonk de kerk uiteindelijk meer dan honderd miljoen yen (ruim 540.000 euro), in de overtuiging dat zij zo haar familie van verdoemenis kon redden. Haar vader verzette zich fel en probeerde haar vergeefs met dreigementen te stoppen. Na zijn dood verkocht zij zijn huis en schonk de opbrengst aan de kerk.

In 2015 pleegde Yamagami's broer zelfmoord, na jaren van conflict over de financiële verwoesting die de kerk in de familie had aangericht. Toen zijn moeder later zei dat haar donaties ervoor hadden gezorgd dat hij "in de hemel was gekomen", besloot Yamagami wraak te nemen.

Straf en begrip

Zijn daad was "gevaarlijk, lafhartig en uitzonderlijk ernstig", stelt het Openbaar Ministerie. Dat de verdachte leed had ervaren, doet daar volgens het OM weinig aan af. "Veel mensen kennen tegenslag zonder tot moord over te gaan." Daarom eisen de aanklagers levenslang. Japan kent ook de doodstraf, maar die wordt alleen toegepast bij meervoudige moord.

De verdediging benadrukt juist dat Yamagami "een slachtoffer van religieus misbruik" is. Zijn daad was "wanhopig, niet ideologisch". Zijn advocaten vragen om een maximale gevangenisstraf van twintig jaar.

Buiten de rechtbank gebeurde na de moord iets opvallends: Yamagami ontving duizenden steunbetuigingen, geld en cadeaus. Een petitie voor strafvermindering werd meer dan tienduizend keer ondertekend. Tijdens Abe's staatsbegrafenis verschenen demonstranten verkleed als Yamagami.

In de publieke opinie wordt hij neergezet als symbool van de shūkyō nisei: kinderen die gedwongen opgroeien binnen religieuze sektes. Na de aanslag treden steeds meer van hen naar buiten, allemaal met hun eigen slachtofferverhalen.

Politieke nasleep

Uit mediaonderzoek blijkt intussen dat honderden politici van de LDP jarenlang steun hebben ontvangen van de Verenigingskerk, van verkiezingshulp tot steunbetuigingen. Het leidt tot het aftreden van meerdere bewindslieden. Ook deze maand laait de discussie weer op, nadat de naam van premier Sanae Takaichi meermaals was opgedoken in een uitgelekt intern document over nauwe contacten tussen partijtop en kerk.

Om de gemoederen tot bedaren te brengen grijpt de regering in met strengere wetgeving tegen dwangdonaties en een verzoek aan de rechter om de Verenigingskerk te ontbinden. Voor veel Japanners bevestigt dat juist het vermoeden dat de politiek de kerk jarenlang bewust heeft ontzien, ondanks wijdverbreide zorgen over haar donatiepraktijken.

Woensdag bepaalt de rechtbank de straf. Ongeacht de uitkomst heeft de zaak-Yamagami Japan geconfronteerd met een ongemakkelijke spanning: tussen de afwijzing van politiek geweld, en publiek begrip voor de daad.