Staatssecretaris Boswijk van Defensie hoopt dat Nederlandse jongeren niet verplicht opgeroepen hoeven te worden voor het leger. Maar dat kan hij niet garanderen, zo zei Boswijk in de Tweede Kamer. "Ik hoop dat een verplichting niet nodig is, maar ik kan het niet uitsluiten."

In de Kamer zijn een aantal partijen, zoals GroenLinks-PvdA, SP en Denk zeer bezorgd over het kabinetsplan voor een herinvoering van een "selectieve opkomstplicht".

Dit voornemen staat in het coalitieakkoord voor het geval het kabinet er niet in slaagt Defensie in vier jaar uit te breiden naar 122.000. Nu zijn dat er - samen met burgers en reservisten zo'n 80.000. Selectief betekent dat niet iedereen opgeroepen wordt, maar dat een bepaalde groep uitgekozen wordt.

Boete

Onder jongeren bestaat de vrees dat ze het leger in moeten, zo horen de kritische oppositiepartijen. In Zweden bestaat al zo'n selectieve opkomstplicht en kunnen jongeren die niet reageren, een boete krijgen. "Wat betekent dit voor jongeren?", wil GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri weten. "Krijgen ze een gevangenisstraf als ze niet op komen dagen?"

SP-Kamerlid Dobbe denkt zelfs dat jongeren oorlogsoefeningen moeten gaan doen op de hei. "Ze moeten - of ze willen of niet. Anders krijgen ze straf." En Denk vreest dat jongeren "geforceerd" het leger in moeten, zonder dat ze gemotiveerd zijn.

Reservist

Staatssecretaris Boswijk probeerde in het debat over de Defensiebegroting de zorgen van de partijen weg te halen. Hij denkt te kunnen volstaan met gemotiveerde mensen en de komende jaren gaat hij zich inzetten om ook andere groepen aan te sporen om zich aan te melden bij Defensie. De komst van koningin Máxima om reservist te worden heeft tot een toenemend aantal aanmeldingen geleid, weet Boswijk.

Boswijk denkt dat er genoeg animo zal zijn. "Ik hoop dat er een cultuur zal ontstaan dat mensen staan te popelen om een steentje bij te dragen. En hij heeft ook "geen zin" in gedemotiveerde mensen.

Het zal ook niet zo zijn dat er onmiddellijk een opkomstplicht is. Het zal in stappen gaan, legt Boswijk uit. Er is al begonnen met een vrijwillige enquête, daarna komt er een verplichte enquête Als dat allemaal onvoldoende aanmeldingen oplevert, kan er overgestapt worden op een verplichte gesprek en een verplichte keuring. "Het gaat in stapjes en we springen niet in een keer van de kelder naar de zolder".

Dienstplicht

In Nederland bestaat nog steeds dienstplicht voor mensen van 17 tot 45 jaar. Maar dienstplichtigen worden niet meer opgeroepen, de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort. Boswijk zegt dat in geval van nood, bij een oorlog uitbreekt, de opkomstplicht meteen weer in kan gaan. "Stel dat we het fout gaat, schorten we die op en gaan we wel in een keer van de kelder naar de zolder."

Boswijk gaat de selectieve opkomstplicht de komende tijd uitwerken en met de oppositie gesprekken voeren om hun te overtuigen van de noodzaak.

Stichting Mainline stopt er na 36 jaar mee. De stichting zette zich in om zwaar verslaafde drugsgebruikers te helpen, maar is nu genoodzaakt te stoppen vanwege een weggevallen overheidssubsidie.

"Dit is niet de tijd om te bezuinigen op hulp die we echt nodig hebben", zegt Wim van den Brink, emeritus hoogleraar verslavingszorg en voorzitter van het bestuur van Mainline.

De hulp die de stichting levert, gaat vooral naar "gemarginaliseerde drugsgebruikers", zegt van den Brink. "Het zijn mensen die meestal niet de weg naar hulpverleners hebben gevonden." Mainline opereert als een van de weinige stichtingen op landelijk niveau. Nu de organisatie verdwijnt, ontstaat volgens Van den Brink een groot gat in de verslavingszorg.

De bezuinigingen van het kabinet-Schoof raakten de stichting hard. De subsidie van het ministerie van VWS maakte voorheen 40 procent van het jaarbudget uit, en die werd nu op termijn geschrapt. De gemeente Amsterdam sprong bij en verhoogde het gemeentelijke subsidiebedrag over dit jaar, maar ook dat kon het verschil niet maken.

Voorlichting

De stichting werd in de jaren 90 opgericht ten tijde van de aidsepidemie. Het was een van de eerste organisaties die voorlichting gaven aan drugsgebruikers, eerst in de vorm van een tijdschrift. Het blad werd in samenwerking met de gemeente Amsterdam verspreid. Later gebeurde dat over het hele land, op plekken waar veel gebruikers waren.

In de loop van de tijd ontstonden ook inloopavonden, projecten en activiteiten waar gebruikers hulp en ondersteuning konden krijgen. Ze konden bij Mainline terecht om te praten, te leren hoe ze konden minderen of hoe ze drugs veiliger konden gebruiken. Dat gebeurde onder meer door het uitdelen van schone naalden.

Geen zicht meer

Ook speelde de stichting een grote rol in het signaleren van nieuwe trends of vervuilde drugs, een essentiële informatiestroom voor onder andere het ministerie van VWS. Zo wilde het ministerie vorig jaar in kaart brengen hoeveel crackverslaafden er in Nederland waren.

Mainline kon daarbij helpen, omdat het in direct contact stond met crackgebruikers. Die contacten gaan straks verloren, aldus Van den Brink. "Ik weet niet wie dat moet gaan doen. Daar is niemand voor op dit moment."

Dat nauwe contact is de kracht van Mainline, vertelt van den Brink. "Er wordt vaak gezegd, je kan niet met drugsgebruikers praten. Of dat ze alleen maar willen gebruiken. Wij weten dat dat niet zo is." Van den Brink zegt dat het een kwestie is van het gesprek aangaan en de mensen opzoeken.

Geen zicht, geen beleid

Van den Brink had nog enige hoop op de nieuwe regering. Een motie van GroenLinks-PvdA om de subsidie opnieuw toe te kennen werd echter afgeraden door het kabinet, zegt van den Brink. De kans dat de beslissing wordt teruggedraaid is dus klein.

Het afgelopen anderhalfjaar probeerde Mainline nog zijn activiteiten voort te zetten en de kosten te beperken, maar dat was niet te doen. "En dat betekent dat we nu ten onder gaan", zegt van den Brink.

Nieuwsuur maakte eerder dit verhaal over stichting Mainline:

Piet van Dijk stapt op als wethouder van Lelystad. Hij is de derde van de vier wethouders die sneuvelt vanwege de onrust bij de gemeentelijke jeugdzorginstelling JEL.

Van Dijk van de lokale InwonersPartij kondigde zijn vertrek vanavond aan bij het begin van een ingelaste raadsvergadering, meldt Omroep Flevoland.

Hij noemde het "onacceptabel" dat de gang van zaken bij JEL bepaald wordt door ambtenaren en niet door politici. "Primaat hoort bij de politiek", hield Van Dijk de gemeenteraad voor. "Wat is de zin daarvan als niet u maar anderen bepalen wat er gebeurt?"

Efficiënter

Jeugd Lelystad (JEL) werd vijf jaar geleden door de gemeente opgericht om de jeugdzorg efficiënter te maken en de kosten te beheersen. Iedereen die in Lelystad jeugdzorg wilde aanvragen, was sinds 2021 aangewezen op JEL.

Er was vanaf het begin veel kritiek. Ouders meldden dat hun kinderen niet de zorg kregen die ze nodig hadden. Een oud-medewerker van JEL zei bij Omroep Flevoland dat "het gesprek met een aanvrager er altijd op moest uitkomen dat er geen zorg werd ingezet en dat de beschikking stopgezet zou worden. 'Sloop het er maar uit' werd er standaard gezegd."

Vakbekwaamheid

Afgelopen januari kwamen documenten naar buiten waarin een aantal wethouders in Lelystad de ambtenaren gebrek aan vakbekwaamheid verweet. De ambtenaren zouden de uitvoering van beleid tegenwerken, waardoor met name de jeugdzorg vertraging opliep.

Ambtenaren op hun beurt klaagden over grensoverschrijdend en intimiderend gedrag van de wethouders Dennis Grimbergen (VVD) en Annemiek Messelink-Dijkstra (InwonersPartij). Zij stapten op tijdens de raadsvergadering van 27 januari.

Gemeentesecretaris

Een paar weken later, vanaf 23 februari, had JEL plotseling geen toegang meer tot de eigen computers en nam de gemeente de aanvragen voor jeugdzorg (weer) over. Tot woede van wethouder Van Dijk, die afgelopen maandag zei dat de computers van de JEL "zonder enige vorm van overleg met mij" waren geblokkeerd door de gemeentesecretaris.

In feite herhaalde hij dat verwijt vanavond toen hij opstapte. De gemeenteraad wil dat er een raadsenquête komt waarin duidelijk wordt wat er precies is gebeurd.