Goedemorgen! Bij het Nationaal Archief vervalt traditiegetrouw op de eerste werkdag van het jaar de geheimhouding van talloze archiefstukken en de Nederlandse darter Van Veen staat in de halve finale op het WK Darts in Londen.

Eerst het weer: Vandaag vallen er talrijke winterse buien en staat er een gure, matige tot krachtige, westenwind. Het wordt 2 tot 5 graden, maar in buien is het wat kouder en dan kan vooral landinwaarts de sneeuw tijdelijk blijven liggen. De komende dagen wordt het kouder en neemt de kans op sneeuw verder toe.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Vannacht overleed een automobilist in Rotterdam nadat hij op de pijler was gebotst. Het ongeluk gebeurde bij een viaduct op de President Rooseveltweg bij een flauwe bocht, waar een laag sneeuw en hagel lag. Ook op andere plekken heeft de gladheid geleid tot ongelukken.

Mensen die de komende dagen de weg op gaan, moeten uitkijken voor gladheid, waarschuwt Rijkswaterstaat. Vanochtend vroeg en morgen de hele dag kan het glad zijn door winterse buien. Voor het hele land behalve de Waddeneilanden geldt code geel. Naar verwachting geldt de weerswaarschuwing tot zaterdagavond.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

In tegenstelling tot Scheveningen ging de nieuwjaarsduik in Heerde gisteren wel door. "Het was heerlijk", zegt een van de deelnemers. "Tropische temperaturen, heerlijk zonnig."

Fijne dag!

De overheid moet meer toeslagen automatisch uitkeren, en te veel uitbetaalde toeslagen niet meer terugvragen. Daarop wijzen onderzoekers en betrokkenen, ook met het oog op de kabinetsformatie.

De overheid pompt grote bedragen rond om ervoor te zorgen dat mensen hun huur, zorg en kosten voor de kinderen kunnen betalen. Tegelijk lopen steeds meer burgers grote schulden op door diezelfde toeslagen.

Mensen moeten tal van gegevens verstrekken als ze huur-, zorg- of kinderopvangtoeslag aanvragen. Dat de complexiteit van het systeem grote negatieve consequenties kan hebben, wordt keer op keer duidelijk.

Proactief

De Nationale ombudsman vindt dat overheidsinstanties meer informatie over burgers met elkaar moeten kunnen uitwisselen. Dan zouden meer mensen de steun krijgen waar ze recht op hebben.

"Dat de overheid mensen overvraagt, weten we uit wetenschappelijk onderzoek", zegt Fatma Capkurt, docent staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden en lid van de Staatscommissie rechtsstaat. "Dan is het vreemd om te zeggen dat mensen het toch gewoon zelf moeten uitzoeken. Als burgers recht hebben op een toeslag, moet de overheid er alles aan doen om ervoor te zorgen dat mensen die krijgen."

Dat besef is er inmiddels ook bij de overheid. Daar is "proactieve dienstverlening" een begrip geworden. Maar hoe doe je dat? Want overheidsinstanties mogen niet zomaar gegevens over burgers uitwisselen, iets wat nodig is om een toeslag automatisch toe te kennen en uit te keren.

Dubbele kinderbijslag

Bij één toeslag is het wel gelukt: de dubbele kinderbijslag. Die is er voor gezinnen met kinderen die extra zorg nodig hebben. Sinds 2024 wordt die toeslag automatisch toegekend en uitgekeerd. Dat werd mogelijk door een uitzonderlijke wetswijziging. Maar alleen een beperkte groep gezinnen valt onder de nieuwe wet.

"Wij krijgen dit nog steeds niet automatisch, helaas", zegt Peter Vermeulen. Zijn gezin krijgt de dubbele kinderbijslag voor zijn zoon met autisme. Om de toeslag te krijgen, moet hij telkens zeven of acht A4'tjes invullen, de zorgindicatie opnieuw opvragen en bewijs van de diagnostiek meesturen. "Als ouder met een zorgbehoevend kind ben je extra belast. Het was wel fijn geweest als ook wij de toeslagen automatisch zouden krijgen."

Vaart maken

De overheid werkt aan wetten om proactiever te kunnen worden. Zo ligt er een voorstel dat regelt dat het UWV, de Sociale Verzekeringsbank en gemeenten burgers kunnen wijzen op uitkeringen en schuldhulpverlening waar ze recht op hebben. Dat kan nu niet, omdat de instanties de benodigde informatie niet met elkaar mogen uitwisselen.

De nieuwe wet zou niet gelden voor de toeslagen. Ontzettend inefficiënt, vinden experts. Ze pleiten voor een wetswijziging die proactieve dienstverlening de standaard maakt bij de overheid. Dat zou kunnen betekenen dat overheidsinstanties informatie over inkomens en gezinssamenstelling van burgers mogen uitwisselen, onder voorwaarde dat het in het belang van de burger is.

De Landelijke Cliëntenraad komt wel met een kanttekening: het moet mogelijk zijn voor burgers om 'nee' te zeggen tegen een toeslag. "Veel mensen hebben nare ervaringen met de overheid", legt voorzitter Fatma Koser Kaya uit. "En soms betekent een extra bedrag krijgen dat je op bijvoorbeeld huurtoeslag weer moet inleveren."

De echte oplossing

Het automatisch uitkeren van toeslagen zou burgers veel leed en onzekerheid kunnen besparen, zeggen belangenorganisaties en deskundigen. Ze zien dat vooral als een stap naar de echte oplossing: een verzorgingsstaat zonder toeslagen.

Het idee is dat de toeslagen verdwijnen en mensen slechts een klein bedrag betalen voor bijvoorbeeld huur en kinderopvang. De verhuurder en crèche mogen dan subsidie aanvragen bij de overheid.

"De huidige toeslagen zijn gebouwd op de politieke wens van haarfijne herverdeling en dat maakt het systeem zo ingewikkeld", zegt Jasper van Dijk van het Instituut voor Publieke Economie (IPE). "Dat zorgt niet alleen voor fouten en terugvorderingen, het maakt het systeem ook duur voor de overheid."

Wegstrepen

Van Dijk pleit voor een systeem met inkomensonafhankelijke regelingen. Bijvoorbeeld een maandelijks bedrag per huishouden, afhankelijk van het aantal gezinsleden. Dat zou gepaard kunnen gaan met een hoger minimumloon en meer belastingschijven.

Dat maakt het belastingstelsel ook begrijpelijker voor mensen, zegt Van Dijk. "Want zoals het nu is, kan je toeslag omlaag gaan als je inkomen stijgt, maar als burger is dat niet te begrijpen."

Ook het ministerie van Financiën kwam in 2024 met scenario's hoe een einde te maken aan het toeslagensysteem. In het licht van de formatie durft Van Dijk hoopvol te zijn. D66 en CDA zijn twee van de partijen die de toeslagen willen afschaffen.

Dat zulke voornemens in de praktijk weerbarstig zijn, blijkt wel uit de plannen van achtereenvolgende kabinetten om de kinderopvangtoeslag af te schaffen. Idee is dat de opvang bijna gratis wordt voor alle werkende ouders en opvangbedrijven een subsidie krijgen van de overheid. Het huidige kabinet heeft dat plan eerder dit jaar vooruitgeschoven naar 2029.

Gladheid heeft vannacht in het hele land geleid tot ongevallen. In Rotterdam overleed vanochtend vroeg een automobilist nadat hij in een flauwe bocht op een pijler van een viaduct was gebotst. Hij overleed in het ziekenhuis.

In het Noord-Hollandse Lijnden raakte een auto te water, en ook in Helmond raakte een auto van de weg.

Rijkswaterstaat waarschuwt dat het vanochtend vroeg en morgen de hele dag glad kan zijn door winterse buien, vooral in het oosten van het land. Plaatselijk kan het ook glad zijn door hagel.

Hoewel er dag en nacht gestrooid wordt, kunnen er door het winterse weer op veel plekken gevaarlijke situaties ontstaan. "Omdat er minder verkeer op de snelwegen rijdt, is het risico op gladheid groter", zegt Rijkswaterstaat. "Het zout op de weg wordt namelijk minder goed ingereden."

Code geel

Voor het hele land behalve de Waddeneilanden geldt code geel. Het KNMI meldt dat er een sneeuwdek van 1 tot 3 centimeter kan ontstaan, en plaatselijk mogelijk meer. Naar verwachting geldt de weerswaarschuwing tot zaterdagavond.