Met een enorme takelwagen is gisteren een kleine bunker op z'n definitieve plek gehesen bij de Noordboulevard in Scheveningen. Het gaat om een oude Nederlandse eenspersoonsbunker, die in de Tweede Wereldoorlog onder meer gebruikt is door Erik Hazelhoff Roelfzema, beter bekend als Soldaat van Oranje.

"De bunker werd veel gebruikt door verzetsstrijders die via het strand probeerden om mensen naar Engeland te vervoeren of radio's en andere spullen illegaal binnen te halen vanuit Engeland", zegt Jeroen Trimbos van het Atlantikwall Museum bij Omroep West. De bunker komt ook voor in de musical Soldaat van Oranje.

Het museum is blij dat er vlak bij het Carlton Beach Hotel eindelijk een definitieve plek is gevonden, want de bunker heeft een bewogen geschiedenis.

De minibunker werd in 1939 gebouwd door het Nederlandse leger en stond jarenlang halverwege het Kurhaus en de kop van de Noordboulevard. Totdat ruim zes jaar geleden de boulevard opnieuw werd ingericht en er geen plek meer was voor de bunker.

Sloop

Even was er sprake van sloop. Maar daar staken Trimbos en zijn collega's van het museum een stokje voor.

"We denken altijd dat alle bunkers langs de kust Duitse bunkers zijn. Maar dit is een Nederlandse bunker die net voor de Tweede Wereldoorlog is gebouwd", aldus Trimbos. De kazemat maakte deel uit van de Nederlandse kustverdediging. Het betonnen verdedigingswerk met drie schietgaten moest bescherming bieden bij een vijandelijke aanval vanaf zee. De muren zijn 80 centimeter dik en volledig uitgevoerd in gewapend beton. Om niet op te vallen, was de bunker weggewerkt in de strandmuur.

"Hij is alleen nauwelijks gebruikt door het Nederlandse leger. Want toen hij klaar was, stonden de Duitsers voor de deur", aldus Trimbos.

Ook de Duitse bezetter gebruikte de bunker niet. "Zij hadden namelijk hun eigen systeem gemaakt voor de Atlantikwall hier", zegt Trimbos. "Daar paste deze bunker helemaal niet in."

Contact Holland

Toch kreeg de bunker, officieel een S3-kazemat, een functie. Het betonnen gebouwtje werd belangrijk voor het verzet in de Tweede Wereldoorlog en dan vooral voor de operatie Contact Holland. Verzetsstrijders werden vanuit Engeland overgevaren en in bezet Nederland aan land gezet om bijvoorbeeld radiocontact met Engeland tot stand te brengen. Andersom werden verzetsstrijders van het strand dat bij de bunker lag opgepikt en overgevaren naar Engeland.

Bij Hazelhoff Roelfzema ging dat goed. Maar dat was niet altijd het geval, memoreert Trimbos. "In 1942 hebben hier ook mensen uit het verzet geschuild nadat ze de boot die hen zou vervoeren naar Engeland niet hadden gevonden", zegt hij. "Helaas werden ze toen ontdekt door een Duitse patrouille en dat is slecht afgelopen. Heel tragisch."

Zes jaar lang

Al die historische feiten waren voor het Atlantikwall Museum reden genoeg om de bunker te redden. Al had dat wel wat voeten in de aarde. Voordat er een definitieve plek gevonden was, stond het gebouwtje zes jaar lang opgeslagen op een tijdelijke locatie naast de Pier van Scheveningen.

Maar gisteren werd de bunker dan toch geplaatst. Dat was geen sinecure. "De bunker weegt 123 ton", vertelt aannemer Dirk-Jan van den Boogaard. 'Sinds afgelopen zomer zijn we al bezig met deze verplaatsing. Zo moesten we de juiste kraan vinden die het gewicht van de bunker kan dragen. Ook moesten we de helling hier vlak maken, want een kraan mag nooit op een helling staan."

Het was de moeite waard, zegt Trimbos. "Na al die jaren zijn we heel blij dat de bunker nu eindelijk een definitieve bestemming krijgt en een monument wordt voor de Engelandvaarders."

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

In het noorden van Thailand zijn deze maand 72 tijgers in gevangenschap doodgegaan door vermoedelijk een zeer besmettelijk virus en een bacterie. Autoriteiten proberen de uitbraak in te dammen en de tijgerverblijven te desinfecteren.

De precieze doodsoorzaak wordt nog onderzocht. Volgens het regionale bureau voor veeteelt in de stad Chiang Mai zijn de tijgers besmet met het hondenziektevirus. Dierenartsen troffen daarnaast een secundaire infectie met bacteriën aan. Eerder zeiden lokale autoriteiten nog dat het ging om kattenziekte.

De ziekteverschijnselen doen zich voor sinds 8 februari. Behandelen is lastig, zei de directeur-generaal van de nationale veeteeltautoriteit tegen Thaise media. Hij wijst erop dat het behandelen van zieke tijgers heel anders is dan het behandelen van honden en katten.

"Honden en katten leven dicht bij ons, dus als ze symptomen vertonen kunnen we meteen ingrijpen en behandelen", zegt hij. Bij tijgers is dat anders. "Tijgers leven niet dicht bij mensen. Tegen de tijd dat we merken dat er iets mis is, kan de ziekte al in een vergevorderd stadium zijn."

Dierentuin dicht

Het populaire dierenpark Tiger Kingdom Chiang Mai, waar bezoekers tijgers van dichtbij kunnen zien en aanraken, is tijdelijk gesloten. De directeur van het regionale bureau voor natuurbescherming noemt het aantal sterfgevallen "zeer ongebruikelijk".

Eerder stierven in Vietnam tientallen tijgers en enkele luipaarden aan vogelgriep. In Thailand was er in 2004 een grote uitbraak van vogelgriep in een tijgerdierentuin, waarbij meer dan honderd dieren doodgingen of werden afgemaakt om verdere verspreiding te voorkomen.

De actrice Femke Boersma, weduwe van de politicus Frits Bolkestein, is vorige week overleden, heeft haar familie bekendgemaakt. Ze was 90 jaar.

Haar leven valt uiteen in twee delen. In het eerste deel was ze een bekende actrice, in het tweede deel speelde ze een rol op de achtergrond als echtgenote van Bolkestein.

Oorlogservaring

Femke Boersma groeide op in Amsterdam als dochter van uiterst linkse ouders. Haar vader was een revolutionair socialist en bracht in de Tweede Wereldoorlog linkse Joden onder op onderduikadressen. In 1943 werd hij verraden. Toen de politie aan de deur kwam, werden Femke en haar moeder gedwongen haar vader te halen; twee Joodse vrouwen die bij hen in huis waren, werden opgepakt en naar vernietigingskampen gestuurd. Ook Femkes vader werd gearresteerd, maar overleefde de oorlog wel.

Het was voor haar een ingrijpende ervaring. Later werd gezegd dat elk gesprek van haar en Bolkestein, wiens vader in de oorlog vier jaar gedetineerd was geweest, uitliep op de oorlog.

Acteurstalent

Boersma bleek als middelbare scholier meer talent te hebben voor acteren dan voor 'blokken'. Toen ze 18 was, werd ze wegens haar blonde haren en lichtelijk verbaasde blik gespot voor de filmkomedie Het wonderlijke leven van Willem Parel. Deze Willem Parel, een plat sprekende Amsterdammer, was destijds een bekend typetje van Wim Sonneveld. In de film speelde Femke zijn vriendin.

Ze kreeg een relatie met de kunstenaar Aat Veldhoen, met wie ze ging samenwonen. Toen ze naar de toneelschool wilde, ging het uit. Voor haar opleiding moest ze vroeg de deur uit. "Dat trok Aatje niet", zei ze daar later over.

Ze had haar middelbare school niet afgemaakt, maar de toneelschool doorliep ze met gemak. Bij de diploma-uitreiking kreeg ze te horen dat in haar een "jeune amoureuse" zat, geschikt voor rollen met "psychologische diepgang".

Ze kreeg direct een contract bij de Nederlandse Comedie, die de Amsterdamse Stadsschouwburg als thuisbasis had. Ze bleef daar tien jaar aan verbonden.

De succesvolste productie waarin ze speelde, was Wie is er bang voor Virginia Woolf, van de Amerikaanse toneelschrijver Edward Albee. Het stuk trok in de vertaling van Gerard Reve in het hele land volle zalen en werd 250 keer opgevoerd. Boersma speelde Honey, de jonge echtgenoot van een hoogleraar biologie.

Bekendheid

Na de Nederlandse Comedie speelde ze negen jaar lang bij het Zuidelijk Toneel/Globe, en in de jaren 80 speelde en regisseerde ze bij Theater '80, een vrouwentheatergroep waarvan ze een van de oprichters was.

Ze kreeg ook bredere bekendheid doordat ze optrad in films, waaronder Wat zien ik!? en Een vlucht regenwulpen, en televisieseries, zoals Medisch Centrum West.

Haar acteercarrière was al enigszins in het slop aan het raken toen ze Frits Bolkestein ontmoette. Op het Barlaeus Gymnasium had ze al een platonische relatie gehad met de drie jaar oudere Bolkestein. Hij had haar op schoolfeesten dansen geleerd, iets wat haar vader veel te burgerlijk voor haar vond. Ze mocht niet op dansles, "ik gooi mijn geld nog liever in de gracht", had haar vader daarover gezegd.

De eerste relatie met Bolkestein was in 1951 uitgeraakt toen hij zonder dat bij haar aan te kondigen naar Amerika vertrok om daar te gaan studeren. In de jaren 80 zocht hij haar weer op. Bij de hernieuwde kennismaking nam hij het door hem geschreven Engelstalige toneelstuk Floris, Count of Holland mee. Het leek Boersma onspeelbaar, en het is ook nooit opgevoerd, maar hem vond ze opnieuw leuk.

Trouwen voor de koningin

Ze gingen ongehuwd samenwonen in Amsterdam. In 1988 trouwden ze alsnog, toen Bolkestein namens de VVD minister van Defensie werd. Ze deden dat omdat koningin Beatrix wilde dat ministers getrouwd waren.

Boersma hield wel haar eigen naam. In het feministische blad Opzij noemde Bolkestein dat vanzelfsprekend: "Ik ben er een voorstander van dat vrouwen hun eigen naam houden na hun huwelijk. Dat is zozeer een stuk van je eigen persoonlijkheid." Hij noemde zichzelf een feminist, hoewel hij nog geen ei kon bakken en het huishouden volledig aan zijn vrouw overliet.

Het was Bolkesteins tweede huwelijk (zijn eerste vrouw was in 1984 overleden) en Boersma's derde huwelijk, na twee scheidingen.

Tegenpolen

In veel opzichten waren ze elkaars tegenpolen. Waar Bolkestein bekendstond als een rechtse VVD'er, was Boersma links gebleven. Collega's en vrienden namen haar haar relatie met Bolkestein kwalijk, en met sommigen werd de vriendschap verbroken. In elk geval stopte ze abrupt met haar carrière als actrice.

Boersma bleef de VVD een verwerpelijke partij vinden, omdat die uitging van het eigenbelang. In haar ogen was Bolkestein evenwel geen echte VVD'er maar "een wereldburger, die veel meer over de dingen nadenkt dan in zijn partij gebruikelijk is". Ze vertelde ooit dat ze weleens op haar man had gestemd.

Tegenpolen waren ze ook op karakterologisch gebied, maar het lijdt geen twijfel dat ze de rest van hun leven zeer gelukkig met elkaar waren. Ze pasten bij elkaar, juist omdat ze verschilden. Hij was zakelijk en functioneel, zij vriendelijk en vrolijk. Hij kon intimiderend zijn, zij stelde mensen op hun gemak. Hij was gesloten en afstandelijk, zij extravert en makkelijk in de omgang.

Evengoed deelden ze genoeg, zoals hun belangstelling voor kunst en cultuur. Mogelijk was het mede onder haar invloed dat Bolkestein zich steeds tegen bezuinigingen op de cultuur keerde en vond dat daar nooit genoeg subdidie naartoe kon gaan.

Ongenaakbaar

Boersma hielp Bolkestein bij zijn politieke carrière doordat zij met hem gasten ontving voor diners bij hen thuis, en die diners ook organiseerde. Ze raakte bevriend met Rita Kok, de echtgenote van premier en PvdA-leider Wim Kok. Dat hielp Kok en Bolkestein, beide ongemakkelijke mannen, onderling ook een redelijke relatie op te bouwen. In het algemeen werd Bolkestein onder haar invloed minder ongenaakbaar.

Bolkestein en Boersma keken vaak samen naar video-opnames van zijn publieke optreden, waarbij zij hem adviezen gaf. Zij hielp hem zo in de loop der jaren te schaven aan zijn presentatie.

Iets daarvan werd zichtbaar toen zij in 1998 samen met hem optrad in het populaire tv-programma Karel. Bolkesteins campagneteam had hem geadviseerd eens met zijn vrouw op televisie te komen, om te laten zien dat hij ook een normaal mens was. Het werd geen onverdeeld succes. Vergeleken bij zijn vlotte en spontane echtgenote kwam Bolkestein uitgesproken stijf en geremd over.

Toen presentator Karel van der Graaf zei dat hij een houten klaas was, sprak zij dat niet tegen. "Frits kan niet acteren", zei ze. "Hij moet niet doen alsof." Haar man was volgens haar leuk "als hij niet in zijn hoofd, maar in zijn lijf zit".

Ras-Amsterdammer

Bolkestein werd in 1999 Eurocommissaris in Brussel en kocht daar een appartement. Boersma, een ras-Amsterdammer, voelde zich daar niet thuis en kwam er na enige tijd nog zelden. Mede daarom nam Bolkestein bij de Europese Commissie geen tweede termijn, hoewel het kabinet graag wilde dat hij bleef.

De laatste jaren bracht Boersma toch buiten Amsterdam door. Sinds 2022 woonde ze samen met haar man in het Rosa Spier Huis in Laren, tot die daar overleed. Vorige week overleed ze er zelf, 51 weken na Bolkestein.