Een chimpansee met uitzonderlijke cognitieve talenten is dood. Het vrouwtje met de naam Ai leefde in een Japans universitair centrum en werd bekend doordat ze bijvoorbeeld in staat was getallen te gebruiken en kleuren te onderscheiden. Ai is 49 jaar geworden.

Volgens het Japanse Kyodo News was Ai zo slim dat ze in 1989 erin slaagde te ontsnappen, samen met een andere aap, door het hangslot op haar kooi met een sleutel te openen.

Beelden van Ai in haar verblijf bij het onderzoekscentrum:

Ai werd in West-Afrika geboren en in 1977 naar een centrum in Kyoto gebracht dat de evolutionaire oorsprong van menselijk gedrag bestudeert. Het onderzoeksprogramma, gericht op het chimpanseebrein, werd naar haar vernoemd. Ze was het eerste studieobject van het programma. Na Ai lieten ook andere primaten in het centrum zien over bijzondere cognitieve vaardigheden te beschikken.

Onderzoekers gaven Ai toen ze achttien maanden oud was een speciaal toetsenbord dat aan een computer was verbonden. Toen ze vijf jaar was kon Ai tot zes tellen, later tot negen, en ze kon van 300 voorbeelden aangeven om wat voor object, cijfer of kleur het ging. Ze kon ook vormen als cirkels en rechthoeken selecteren om een virtuele appel te tekenen.

Haar talent maakte Ai het onderwerp van een aantal wetenschappelijke artikelen, waaronder studies gepubliceerd in het tijdschrift Nature. Het leverde haar de bijnaam 'genie' op in de populaire media.

Schilderen

Los van de laboratoriumtesten had Ai plezier in tekenen en schilderen. Zonder een beloning in de vorm van eten te krijgen, krabbelde ze met stiften op papier. Ze was overigens niet de enige chimpansee die daar lol in had.

In 2000 kreeg Ai een jong. Dat mannetje, Ayumu, staat eveneens bekend om zijn uitzonderlijk goede geheugen.

Hier is Ayumu te zien tijdens een cognitieve test:

De studies naar de cognitieve capaciteiten van chimpansees hebben de onderzoekers geholpen "een experimenteel kader op te zetten om het denken van chimpansees beter te begrijpen". "Dat is een cruciale basis voor het bestuderen van de evolutie van de menselijke geest", aldus het centrum. "Ai was erg nieuwsgierig en nam actief deel aan deze studies, waardoor verschillende aspecten van het brein van chimpansees voor het eerst aan het licht kwamen."

In 2017 bestond het Ai-programma veertig jaar. Voor die gelegenheid werd een sjaal gemaakt met een van Ai's tekeningen, die aan de bekende Britse biologe Jane Goodall werd gegeven. Ai stierf afgelopen vrijdag aan ouderdomsgebreken en orgaanfalen, omringd door medewerkers van het universitair centrum.

Er is voor ongeveer 9 miljoen euro aan schade gemeld aan auto's, huizen en inboedels van particulieren op oudejaarsavond en nieuwjaardag. Vergeleken met voorgaande jaren valt dat bedrag mee.

De schatting is gebaseerd op de eerste claims bij verzekeraars en cijfers van de Stichting Salvage. Die stichting biedt namens de verzekeraars hulp aan gedupeerden.

De ervaring is dat het uiteindelijke schadebedrag niet veel anders zal zijn, zegt een woordvoerder van het Verbond van Verzekeraars. Normaal gesproken worden de hoogste claims het eerst ingediend. Vorig jaar werd in dezelfde periode voor ongeveer 16 miljoen euro aan schade gemeld. Uiteindelijk is toen voor 15,5 miljoen uitgekeerd.

Het relatief lage bedrag is opmerkelijk, omdat er in de aanloop naar het afgelopen Nieuwjaar veel meer vuurwerk is verkocht. Waardoor de gemelde schade veel lager is dan in voorgaande jaren, weet het verbond niet.

Voor de afgelopen jaarwisseling werd 35 procent meer vuurwerk verkocht dan bij de jaarwisseling 2024-2025:

De schatting beperkt zich tot schade die onder een particuliere opstal-, inboedel-, of autoverzekering valt. Medische kosten en schade voor bedrijven, scholen, kinderdagverblijven of overheidseigendommen zijn in de schatting niet meegenomen.

De schade voor niet-particulieren loopt in de tientallen miljoenen euro's, verwachten de verzekeraars. Het gaat dan bijvoorbeeld om de brand in de Vondelkerk in Amsterdam, diverse bedrijfsbranden, een grote brand in een flatgebouw in Rotterdam en een parkeergarage in Hellevoetsluis.

Elektriciteitscentrales hebben vorig jaar meer gas verbruikt dan in 2024. De centrales gebruiken gas om de schommelingen in de productie van wind- en zonne-energie op te vangen. De toename blijkt uit cijfers van de Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat.

De Gasunie transporteerde vorig jaar 63,4 miljard kubieke meter aardgas, 3,9 miljard kubieke meter meer dan het jaar daarvoor. Vooral op koude en donkere dagen in de winter werd flink meer gas getransporteerd. Op de dagen dat minder duurzame energie wordt opgewekt, vangen gascentrales een deel van deze vraag op.

Het totale gastransport is de laatste vijf jaar wel aan het dalen. 2025 is daar een uitzondering op, zegt directeur bij Gasunie Transport Services, Jeroen Zanting. "Dat het gastransport vorig jaar is gestegen komt voornamelijk doordat elektriciteitscentrales meer gas hebben verbruikt, de gasvoorraad aan het begin van 2025 erg laag was en weer aangevuld moest worden, en er meer gas is vervoerd naar Duitsland."

"Vergroening in de elektriciteitsindustrie is heel succesvol geweest, waardoor gas steeds vaker een balanceerrol heeft gekregen", aldus Zanting. "Gascentrales kunnen snel leveren en zijn daarom geschikt om de vraag naar stroom op onzekere dagen op te vangen, al zal het aantal momenten dat gas ingezet wordt steeds beperkter worden."

Aan- en uitzetten

Voorheen kwam alle stroom uit kolen en gascentrales, maar dit verschuift steeds meer naar groene stroom. "Gas blijft onmisbaar, maar tegelijkertijd gebruikt Nederland inmiddels voor meer dan de helft stroom uit hernieuwbare bronnen", zegt Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE). "Een recordhoeveelheid ten opzichte van voorgaande jaren."

"Nederland draait steeds vaker op zon en wind, maar die kun je niet zomaar aan- en uitzetten. Een betrouwbaar vangnet blijft daarom cruciaal", zegt Van der Gaag. Dat vangnet bestaat voor een groot deel nog uit kolen- en gascentrales, maar kan ook worden gecreëerd met biomassa, groene waterstof of het gebruik van een kerncentrale. "Biomassa is al ver ontwikkeld, dus op korte termijn is dit het voornaamste duurzame vangnet."

Meer vloeibaar gas

Vorig jaar werd voor het eerst meer vloeibaar gas (lng) geïmporteerd met schepen dan dat er lng via pijpleidingen naar Nederland kwam, met de Verenigde Staten als grootste leverancier. De lng-import steeg vorig jaar met meer dan een kwart.

Nederland heeft sinds het begin van de Oekraïne-oorlog in 2022 de import van Russisch gas afgebouwd. Daarnaast is het zogeheten Groningenveld gesloten voor gasproductie. Lng-import uit de Verenigde Staten en Qatar speelt sindsdien een steeds belangrijkere rol voor de Nederlandse, maar ook Europese gasvoorraad. Gas wordt nu via schepen aangevuld vanuit de VS en via de leidingen vanaf de havens in Rotterdam en Groningen naar Nederland en andere EU-landen vervoerd.

Door de inval in Oekraïne wordt de gasvoorraad scherp in de gaten gehouden. Vorig jaar is zo'n 21 procent meer gas opgeslagen dan een jaar eerder. Toch waren de voorraden aan het begin van de winter leger dan in voorgaande jaren. Volgens de Gasunie komt dit doordat de gasopslagen in het voorjaar van 2025 al relatief leeg waren.

Chemiebedrijven

Als je inzoomt op de cijfers voor de chemische industrie, zie je dat gastransport naar deze sector met 9 procent daalde. Deze trend is na de inval in Oekraïne verder versterkt. "Het zegt veel over de industriële activiteit en wordt gedreven door fabrieken die in Nederland zijn gesloten of stilstaan. Dat is nu nog meer zo dan aan het begin van de oorlog", zegt de directeur van de Gasunie.

Vorig jaar hebben veel chemiebedrijven in Nederland fabrieken moeten sluiten. Het gasverbruik van de industrie is daardoor afgenomen. "Het is een feit dat de industrie in Nederland een hogere energieprijs moet betalen dan in onze buurlanden en daardoor een concurrentienadeel hebben", zegt Van der Gaag.

Zanting benadrukt dat de Nederlander van deze cijfers niks heeft gemerkt. "De leveringszekerheid is afgelopen jaar nagenoeg 100 procent geweest, dus de mensen thuis met een aansluiting op het gasnet merken hier niks van."