De ontvoering van Nicolas Maduro is voor veel mensen een verrassing. Maandenlang betwijfelden deskundigen dat president Trump opdracht zou geven tot militaire actie op Venezolaans grondgebied.

Maar een terugblik op de afgelopen twaalf maanden laat een duidelijk beeld zien. Maduro moest van de regering-Trump weg. Als dat niet vrijwillig ging, zou hij ten val worden gebracht.

Het plan gaat in werking op dag 1 van Trumps tweede termijn. Op 20 januari ondertekent hij een decreet waarbij criminele organisaties zoals drugskartels als "buitenlandse terroristische organisaties" kunnen worden aangemerkt.

Militaire opbouw

De volgende stap volgt een maand later, op 20 februari. De VS zet acht Latijns-Amerikaanse groeperingen en kartels op de terrorismelijst, waaronder de Venezolaanse straatbende Tren de Aragua. Dat is een curieuze stap, want Tren de Aragua wordt niet genoemd in de Amerikaanse aanklacht tegen Maduro uit 2020.

Toch blijven de Amerikanen Maduro beschuldigen van samenwerking met Tren de Aragua om drugs de VS binnen te smokkelen. Dat gaat ook door nadat de beschuldiging wordt tegengesproken in Amerikaanse inlichtingenrapporten.

De Amerikaanse juridische stappen tegen het Maduro-regime begonnen tijdens de eerste termijn van Donald Trump. Toen diende het ministerie van Justitie een aanklacht in, vergezeld van deze foto's:

Terwijl de juridische stappen tegen Maduro en zijn regime zich opstapelen, begint Washington met een militaire opbouw voor de kust van Venezuela. In augustus komen daar drie raketjagers aan, snel gevolgd door meer oorlogsschepen met aan boord 6000 troepen en gevechtsvliegtuigen. Ook worden in Puerto Rico F-35 toestellen gestationeerd, die volgens sommige bronnen betrokken waren bij de aanval vanochtend.

De enorme opbouw in de Cariben bereikt in december een hoogtepunt als het grootste vliegdekschip ter wereld, de Gerald R. Ford, er aankomt.

Eerder hebben we deze video gepubliceerd om de militaire opbouw uit te leggen:

Aanvallen op 'drugsboten'

Drie maanden eerder begint de tot nu toe dodelijkste fase van de campagne tegen Maduro. Begin september valt de marine een boot aan die volgens Trump illegale drugs verscheept naar de VS. De elf opvarenden worden gedood. Trump zegt dat het leden zijn van Tren de Aragua.

De aanvallen op kleine boten in de Caribische Zee en de oostelijke Stille Oceaan gaan daarna door. De afgelopen week zijn er nog vier aanvallen geweest. In totaal zijn 36 boten gebombardeerd en minstens 115 mensen gedood.

Begin oktober gaat Trump ook door op het juridische pad. Hij schrijft een memo waarin staat dat leden van drugskartels "onwettige strijders" zijn en dat de VS met hen in een "gewapend conflict" is beland. Tot dan zijn die termen uitsluitend gebruikt voor groepen als Al Qaida. Experts denken dat Washington ze nu op kartels plakt als juridische rechtvaardiging om ze militair aan te vallen.

Dat blijkt een veelbetekenende stap, want de Amerikaanse acties tegen Maduro en zijn regering worden vanaf dat moment veel gerichter. Trump zegt een paar weken later dat hij de CIA opdracht heeft gegeven om geheime operaties uit te voeren op Venezolaans grondgebied. In november plaatst de Amerikaanse regering Cartel de los Soles op de terrorismelijst en stelt dat Nicolas Maduro daar leiding aan geeft. Deskundigen zeggen dat dat kartel een fictie is en dat er geen bewijs bestaat voor rechtstreekse betrokkenheid van Maduro bij de internationale drugshandel.

'Ultimatum om te vertrekken'

Eind november volgt het bericht dat Trump met Maduro heeft gebeld. Volgens New York Times geeft Trump hem een keuze: verlaat het land, of je wordt verwijderd. Trump suggereert in de media dat Venezuela het conflict vreedzaam kan oplossen door Maduro af te zetten. Een paar dagen later reageert Maduro strijdlustig. Hij verwerpt het idee dat hij "de vrijheid van een slaaf" zou accepteren.

Daarna begint het economisch afknijpen van het Maduro-regime, met de inname van olietankers en het uitroepen van een zeeblokkade. Het legt de olie-export van het land lam. Rusland en China reageren boos, maar de VS zet door. Trump zegt dat de acties gericht zijn tegen schaduwvlootschepen die Maduro aan geld helpen om drugshandel en andere misdaden te kunnen uitvoeren. Wat de reden ook is, de druk op het lands belangrijkste inkomstenbron is groot.

Mysterieuze aanval

En dan komt 29 december. Trump zegt tegen verslaggevers dat de VS een aanval heeft uitgevoerd tegen een installatie waar drugs op boten worden geladen. Hij toont geen bewijs. Venezuela ontkent. Zo blijft het gissen of het incident echt heeft plaatsgevonden. Maar de ontvoering van Maduro laat geen twijfel over waar Washington een jaar lang naartoe heeft toegewerkt. Regime change in Venezuela is een stuk dichterbij gekomen.

De eindejaarsstunt van de Friese oudejaarsvereniging Geitefok witte-sik uit Haskerhorne heeft een onverwacht staartje gekregen. De drie plaatsnaamborden van Haskerhorne die de vereniging eind vorig jaar in Moerdijk plaatste zijn verdwenen. Gestolen, schrijft Omroep Brabant.

De vereniging probeert elk jaar rond oud en nieuw een stunt uit te halen. Dit keer werden vlak voor de jaarwisseling de plaatsnaamborden van het Brabantse dorp Moerdijk meegenomen naar Friesland.

De drie borden werden omgewisseld met die van Haskerhorne, die in Moerdijk achterbleven.

Hart onder de riem

De stunt was bedoeld om de bewoners van Moerdijk een hart onder de riem te steken, zei Evert van der Wiel van de oudejaarsvereniging. "Toen we het nieuws hoorden dat het dorp waarschijnlijk gaat verdwijnen voor industrie, raakte dat ons", zei hij.

Op nieuwjaarsdag organiseerde de vereniging in Haskerhorne een borrel, waarbij de drie borden met Moerdijk erop centraal stonden. Het was de bedoeling dat de borden vandaag zouden worden teruggebracht naar Brabant om ze weer om te wisselen.

Gezien het barre weer besloot De Geitefok de tocht naar Brabant vandaag uit te stellen. Maar het omwisselen zou toch al niet lukken, want de drie Friese borden in Moerdijk blijken al tijdens de jaarwisseling te zijn verdwenen.

600 euro per bord

Voor Van der Wiel zijn de druiven zuur "Als de borden niet terugkomen moet we zelf nieuwe gemeenteborden laten maken", laat hij weten. "Dat kost al gauw 600 euro per bord."

Toch is er ook goed nieuws. Zo dook één van de drie plaatsnaamborden van Haskerhorne gisteren plotseling weer op in Moerdijk. Mogelijk omdat er op de Facebookpagina Moerdijk dorp een oproep staat om de borden terug te bezorgen. "Deze diefstal is niet in de geest zoals de stunt bedoeld is", staat op de pagina.

President Trump zegt dat de VS Venezuela gaat "runnen" zolang hij dat nodig acht om een "veilige, correcte en verstandige" regeringswisseling tot stand te brengen. Hij wil zo voorkomen dat er opnieuw een regime aan de macht komt als dat van president Maduro, die vannacht door Amerikaanse commando's in een snelle operatie gevangen werd genomen.

Hoe de VS Venezuela denkt te runnen is onduidelijk. Op vragen daarover ging Trump op de persconferentie in Mar-a-Lago niet in. Er zijn voor zover bekend geen militairen in Venezuela achtergebleven. Maar Trump dreigde tijdens de persconferentie met een tweede veel grotere aanvalsgolf "als dat nodig is". Hij verwacht dat niet. "De eerste aanval was zo succesvol dat een tweede waarschijnlijk niet nodig is, maar we zijn er klaar voor."

Trump zei dat zijn minister van Buitenlandse Zaken Rubio de Venezolaanse vicepresident Rodriguez onder druk heeft gezet om te luisteren. "We doen alles wat jullie nodig vinden", zou ze in een telefoongesprek met Rubio hebben gezegd. "Ze heeft geen keus", zei Trump.

Rodriguez is na de ontvoering van president Maduro de hoogste politieke leider van het land. Het is niet bekend waar Rodriguez is. Persbureau Reuters meldde vanmiddag op basis van vier bronnen dat ze in Moskou is, maar Rusland ontkent dat.

Gecombineerde aanval

In een gecombineerde aanval van de Amerikaanse luchtmacht, landmacht en marine werden Maduro en zijn vrouw door Amerikaanse commando's gevangengenomen in hun huis op de militaire basis Fort Tiuna in Caracas. De elektriciteit in de de Venezolaanse hoofdstad was op dat moment uitgeschakeld.

Vanaf de basis zijn de Maduro's per helikopter naar een Amerikaans marineschip voor de kust overgebracht. Volgens Trump zullen ze in Miami of New York terechtstaan voor "drugsterrorisme" tegen de VS en Amerikaanse burgers.

Trump prees de Amerikaanse strijdkrachten. Geen enkele militair kwam om en niet één helikopter of vliegtuig werd neergehaald. Bij de operatie zijn 150 helikopters en vliegtuigen ingezet, zegt het Amerikaanse leger.

Over doden of gewonden aan Venezolaanse kant is niets bekendgemaakt.

Olie

Bewijs dat Maduro bij drugscriminaliteit betrokken was, is nog niet geleverd. Critici zeggen dat het Trump onder meer om toegang tot de Venezolaanse olie te doen is.

Dat is inderdaad het geval, zoals bleek uit de woorden van Trump: "Zoals iedereen weet is de Venezolaanse olie-industrie failliet, compleet failliet al heel lang. Ze pompen bijna niets op vergeleken met wat ze kunnen. Wij gaan de grote Amerikaanse oliemaatschappijen daar binnenbrengen, miljarden dollars laten investeren, de kapotte infrastructuur opknappen en geld verdienen voor dat land."

China is een grote afnemer van Venezolaanse olie. Dat blijft zo, volgens Trump. "China zal geen moeite met deze operatie hebben, ze krijgen hun olie", zei hij eerder vandaag tegen Fox News.

Trump wees er ook op dat Amerikaanse oliemaatschappijen in het verleden volop actief waren in Venezuela, maar dat hun bezittingen door Maduro's voorganger Hugo Chávez (1954-2013) zijn genationaliseerd. "Wij hebben de Venezolaanse olie-industrie opgebouwd en het vorige socialistische regime heeft het van ons gestolen. Een enorme industrie werd ons afgenomen alsof we baby's waren en we deden er niets aan."

Energie-expert Lucia van Geuns van het Centrum voor Strategische Studies (HCSS) in Den Haag

"Dit past helemaal in de national security strategie van de VS waarin Zuid- en Midden-Amerika als achtertuin van VS worden gezien. Het verhaal van de drugshandel is ongeloofwaardig, er zijn andere landen waar dat veel meer voor speelt. De VS is uit op een regime change, wil een rechtser regime.

Veel olievelden in Venezuela liggen stil. Het staatsoliebedrijf is ge-mismanaged al sinds Chavez; er was een brain drain. Chevron is het enige buitenlandse bedrijf dat er nu mag produceren, 150.000 vaten per dag.

De reserves aan zware olie in Venezuela zouden een goede aanvulling zijn op de oliewinning in de VS, die produceert vooral lichte olie. Maar het kan nog wel even duren voordat de productie weer kan worden opgeschroefd door het gebrek aan faciliteiten en vakmensen."

De Venezolaanse oppositieleider en Nobelprijswinnaar María Corina Machado reageert opgetogen op de gebeurtenissen in haar land. "Venezolanen, de tijd van vrijheid is gekomen!", schrijft ze. "Nicolás Maduro staat vanaf vandaag terecht voor de misdaden die hij heeft begaan. Omdat hij weigerde te onderhandelen, is de VS zijn belofte nagekomen om de wet te handhaven.

Ze wil dat Edmundo Gonzalez Urrutia als president wordt geïnstalleerd. Volgens internationale waarnemers won hij in 2024 de verkiezingen. Toch riep de kiescommissie Maduro tot winnaar uit.

Machado zei verder dat de politieke gevangenen vrij moeten komen en de gevluchte Venezolanen kunnen terugkeren. Trump ziet haar niet als de toekomstige leider, omdat ze niet de steun van het volk zou hebben.

Hamsteren

De reacties uit Venezuela zijn wisselend. "Het is nu rustig, maar ik heb het gevoel dat iedereen elk moment met feestvieren kan beginnen", zei een vrouw in de stad Maracay tegen persbureau Reuters.

In de hoofdstad Caracas zijn lange rijen buiten supermarkten en banken ontstaan. Ook in Valencia, een grote stad ten westen van de hoofdstad, is het "een gekkenhuis" zeggen bronnen tegen de NOS. "Velen proberen voor de zekerheid eten in te slaan."

In meerdere landen gingen Venezolanen de straat op om hun blijdschap over het verdwijnen van Maduro te uiten. In de Venezolaanse deelstaat Monagas betuigden aanhangers juist steun aan hun leider: