De lijkzakken op straat getuigen van de bloedige wijze waarop het Iraanse regime een protestgolf de kop in probeert te drukken. De opperste religieuze leider, ayatollah Khamenei, lijkt nooit eerder zo zwaar onder druk te hebben gestaan als nu. Boven op de massaprotesten hangt een militaire aanval door de VS in de lucht.

Experts beamen dat de situatie nu anders is dan bij eerdere grootschalige protesten in Iran. Toch is het nog maar de vraag of het tot de val van het regime leidt. "Van een revolutionaire situatie zijn we echt nog verwijderd", zegt Midden-Oostendeskundige Erwin van Veen van Clingendael.

Om te beginnen zijn op sociale media nog geen beelden opgedoken van militairen die weigeren hun bevelen uit te voeren. Of van soldaten die overlopen naar de kant van de demonstranten. Het beeld van de protesten is sowieso onduidelijk: het regime heeft het internet platgegooid.

"Geen enkele revolutie is mogelijk zonder dat minimaal een deel van de strijdkrachten deserteert of zich neutraal opstelt", zegt Hazem Kandil. Hij is verbonden aan de Britse Universiteit van Cambridge en schreef het boek The Power Triangle, over regimewisselingen en hoe machthebbers zich daartegen beschermen.

Iraniërs zijn de afgelopen twintig jaar vaker massaal de straten op gegaan:

De sterkste militaire macht binnen Iran is de Revolutionaire Garde. Deze elitetroepen staan onder direct bevel van de ayatollah. Behalve grote politieke en militaire macht heeft de garde ook de Iraanse economie in zijn greep.

"Alles is mogelijk, maar het zal moeilijk zijn om de Revolutionaire Garde de kant van de demonstranten te laten kiezen", legt Kandil uit. Gardisten zijn sterk geïndoctrineerd en worden streng gemonitord. Kandil denkt daarom dat de politie of het leger eerder zullen overstappen naar de protestbeweging.

'Miljoenen mensen nodig'

Daarvoor moet de protestgolf op zijn minst aanhouden, maar eigenlijk nog verder aanzwellen. "We hebben enkele honderdduizenden demonstranten gezien verspreid over verschillende steden op hetzelfde moment, maar voor een revolutie heb je miljoenen mensen nodig", zegt Peyman Jafari. Hij is Iran-kenner en historicus en heeft onderzoek gedaan naar revoluties.

Jafari benadrukt dat nog allerlei andere scenario's mogelijk zijn, maar dat de geest niet zomaar terug in de fles gaat. De vastberadenheid van de demonstranten, van wie er inmiddels naar schatting enkele duizenden zijn gedood, laat volgens Jafari zien dat er wel een potentie is voor een brede volksopstand.

Staking

Bij de revolutie tegen de sjah in 1979 was er sprake van een algehele staking. Ook nu hebben de winkeleigenaars van de bazaars het werk neergelegd. "Maar de economie is de afgelopen decennia veranderd. De bazaar speelt nu niet meer zo'n grote rol als vroeger", legt Jafari uit.

Vrachtwagenchauffeurs, ambtenaren, voedselproducenten, staalarbeiders en medewerkers uit de olie-industrie: voor een geslaagde opstand zouden al deze groepen massaal moeten staken volgens Jafari. "Dat zien we nu nog niet." Aangezien er met scherp wordt geschoten op betogers, is dat volgens hem ook niet vreemd.

De repressie is de afgelopen jaren extremer geworden, dat is onder meer terug te zien in het aantal executies:

Hoe sterker de oppositie verenigd is, hoe eerder andere ontevreden burgers zich aansluiten bij een opstand. "We moeten afwachten of de demonstranten zich de komende dagen kunnen verenigen onder een charismatische leider." Dat is volgens Kandil eveneens een sterke indicatie dat een revolutie kans van slagen heeft, of dat hervormingen kunnen worden afgedwongen.

Maar juist in Iran, met ruim 90 miljoen inwoners en talloze etnische groepen, is de oppositie lastig verenigbaar gebleken. Dat komt onder meer doordat het regime verdeeldheid aanwakkert en keihard optreedt tegen dissidenten. Kandil: "Bij de revolutie in 1979 was er een sterk netwerk van samenwerkende oppositiegroepen, maar zoiets is nu nog niet zichtbaar vanuit het buitenland."

Zoon van de sjah

Reza Pahlavi, de zoon van de in 1979 afgezette sjah, profileert zichzelf als boegbeeld van de huidige protesten. "Het ingewikkelde is dat hij net zo verenigend als verdelend werkt", aldus Jafari. Uit peilingen blijkt dat ongeveer een derde van de Iraniërs hem steunt en een derde juist fel tegenstander is.

"Minderheden denken bij hem aan Perzisch nationalisme en onderdrukking. Terwijl de harde kern achter Pahlavi sterk in hem gelooft en een terugkeer van de monarchie wil." Voor anderen staat de voormalige kroonprins volgens Jafari vooral symbool voor de collectieve afkeuring van het huidige regime.

Eenheid

Ondertussen lijkt de kans op een coup van binnenuit de Iraanse elite voorlopig klein, zegt Van Veen. Dat komt doordat vertrouwelingen van de ayatollah al zo veel macht naar zich toe hebben getrokken in reactie op eerdere massaprotesten, legt hij uit.

"De elite bestaat uit mensen die zich identificeren met de Islamitische Revolutie. Zolang die eenheid blijft, zal het regime bruut geweld blijven inzetten", zegt Van Veen.

Een militaire aanval door de VS kan de situatie in een stroomversnelling brengen, maar het effect hangt sterk af van hoe groot en succesvol de aanval is en wat de doelwitten zijn. "President Trump heeft duidelijk gemaakt dat alle opties op tafel liggen", zei de Amerikaanse VN-ambassadeur gisteravond.

Goedemorgen! Vandaag buigt de Hoge Raad zich over de verhoging van de belastingrente. En na vier jaar keert tv-programma The Voice of Holland terug.

Eerst het weer: in het oosten valt vanochtend een klein beetje regen. De rest van de dag blijft het vooral droog. Het is 8 tot 11 graden en het is afwisselend bewolkt en zonnig.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

De Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado heeft in het Witte Huis haar Nobelprijsmedaille aan Donald Trump aangeboden. Het was de eerste keer dat ze elkaar ontmoetten.

Machado kreeg de Nobelprijs voor de Vrede vorig jaar vanwege haar inzet voor de democratie in haar land. In november droeg ze bij de bekendmaking de prijs al deels aan hem op. Ze stelde in een later interview met Fox News dat ze hem persoonlijk wilde vertellen dat inwoners van Venezuela willen dat zij de prijs met hem deelt. Het Nobelprijscomité liet eerder weten dat de prijs niet overdraagbaar is.

Nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

In een kringloopwinkel in Bolsward is een map uit 2016 gevonden met daarin mobiele telefoonnummers en privéadressen van toenmalige Eerste Kamerleden.

De lijst werd destijds uitgedeeld aan leden en medewerkers van de Eerste Kamer, maar het was niet de bedoeling dat deze informatie naar buiten zou komen, laat een woordvoerder weten.

Fijne vrijdag!

Wetenschappers hebben in grotten in Saudi-Arabië de gemummificeerde overblijfselen gevonden van cheeta's. Een aantal van de resten waren meer dan 4000 jaar oud. De leider van het onderzoek noemt de vondst "ongekend".

In totaal vonden de onderzoekers zeven mummies van jachtluipaarden, en ook tientallen botten, in de buurt van de noordelijke stad Arar. Ze waren op een natuurlijke wijze gemummificeerd, en dus niet door een mens.

Hoe het precies is gebeurd, is niet duidelijk. De onderzoekers vermoeden dat de droge omstandigheden en de stabiele temperatuur in de grotten een rol hebben gespeeld, zeggen ze in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Sommige van de resten zijn 130 jaar oud, terwijl de oudste meer dan 4000 jaar oud zouden zijn.

Populatie flink afgenomen

Het komt niet vaak voor dat de overblijfselen van grote zoogdieren zo goed bewaard blijven. Vaak zijn de karkassen een prooi voor bijvoorbeeld hyena's of vogels.

De wereldwijde populatie cheeta's is flink afgenomen. Ooit leefden ze in bijna heel Afrika en delen van Azië. Nu leven ze nog maar in 9 procent van hun oorspronkelijke leefgebied. In Saudi-Arabië zijn ze al decennia niet meer gezien. Van de Aziatische cheeta, die vroeger in Saudi-Arabië voorkwam, leven er nu nog maar zo'n vijftig in het wild, in Iran.

Dat er nu goed bewaarde resten van de dieren zijn gevonden noemt de hoofdonderzoeker "volstrekt ongekend". Ook biedt het "inzichten in de evolutionaire geschiedenis en het uitsterven van cheeta's in Saudi-Arabië".

Volgens de onderzoekers kan de kennis die ze met de recente vondst opdoen van waarde zijn als er in de toekomst geprobeerd wordt de dieren opnieuw te introduceren in gebieden waar ze niet meer voorkomen.