Online boodschappen doen bij Albert Heijn, mailen met je huisarts, het artikel dat je nu leest; als de Verenigde Staten van president Trump het zouden willen, kan dat worden stilgelegd, want alle data ervoor staan op servers van Amerikaanse bedrijven.

Het Amerikaanse cloud-infuus waar de Nederlandse samenleving aan ligt, is groot, blijkt uit data-onderzoek van de NOS. Het speelt bovendien veel breder dan alleen bij het Nederlandse techbedrijf Solvinity, dat onder meer verantwoordelijk is voor de werking van DigiD en dat wordt overgenomen door een Amerikaanse branchegenoot.

Van de 16.500 onderzochte domeinnamen die door Nederlandse overheden, zorginstellingen, scholen en vitale bedrijven worden gebruikt, is maar liefst 67 procent aan minimaal één Amerikaanse clouddienst gekoppeld.

Het kan dan gaan om de website die op een server van een Amerikaans bedrijf staat, maar ook om de e-mail of bijvoorbeeld Microsoft Teams.

'Afhankelijkheid ontspoord'

In oktober maakte het demissionaire kabinet nog bekend dat ook de Belastingdienst zijn mail naar Microsoft gaat verplaatsen. Onder meer de Eerste Kamer, de Tweede Kamer, de Autoriteit Financiële Markten en de Nederlandse Zorgautoriteit deden dat al.

"Ons land ligt aan het infuus van de techbro's van Trump en de helft daarvan bij één merk. Dat dit zo ontspoord is, is onbegrijpelijk", zegt Tweede Kamerlid Barbara Kathmann van GroenLinks-PvdA die als een van de weinige Kamerleden een speerpunt heeft gemaakt van minder digitale afhankelijkheid van de Verenigde Staten.

Het marktaandeel van Microsoft onder de onderzochte domeinnamen is maar liefst 49 procent. Ter vergelijking: het marktaandeel van het mogelijk over te nemen Solvinity is onder die domeinnamen minder dan 1 procent.

Het gaat onder meer om 29 van de circa 70 ziekenhuizen met een zogenoemd patiëntenportaal, waarmee patiënten hun dossier kunnen opvragen. In 28 gevallen is het elektronisch patiëntendossier aan een server van Microsoft gekoppeld, in één geval aan de infrastructuurgigant Cloudflare.

Dat betekent dat als mensen inloggen bij hun patiëntendossier, de informatie door een Amerikaanse server stroomt. Waar het achterliggende dossier staat, verschilt per geval. Chipsoft, de grootste leverancier van patiëntendossiers, laat weten dat in ieder geval drie ziekenhuizen hun dossiers helemaal naar Microsoft-servers hebben verplaatst. "Dat is een eigen afweging van ziekenhuizen", laat Chipsoft weten.

Deze week trapte de Tweede Kamer op de rem bij een debat over de overname van Solvinity. Internetkenner en autonomie-activist Bert Hubert, die al jaren aandacht vraagt voor zogenoemde digitale autonomie, is blij met de aandacht, maar: "Het is ook wel belachelijk laat. Dit is al vijf jaar aan de gang."

Het probleem is volgens Hubert dat afgeschreven ICT-systemen vaak worden vervangen door een Amerikaanse clouddienst. "Ook systemen die je prima nog zelf kunt draaien, zijn we in moordend tempo naar de Amerikaanse cloud aan het verhuizen."

VS vraagt om data

Over afhankelijkheid van Amerikaanse technologie leven al langer zorgen. De data worden vaak wel in Europa opgeslagen, maar dat biedt geen garantie tegen de Amerikaanse inlichtingen- en opsporingsdiensten. Amerikaanse wetgeving biedt hen ook dan toegang.

Uit een rapport van Microsoft blijkt dat dat ook gebeurt. In de tweede helft van 2024, de meest recent gerapporteerde periode, blijkt dat de Amerikaanse opsporings- en inlichtingendiensten 57 keer om data vroegen die buiten de VS waren opgeslagen. In vijf gevallen ging het daarbij om bedrijven. Microsoft benadrukt in een reactie dat dat alleen kan in "uitzonderlijke omstandigheden waarin een vermoeden van een ernstig misdrijf wordt vastgesteld".

Strafhof kreeg al sancties

Sinds het aantreden van president Trump zijn daar extra zorgen bijgekomen. Als het tot een conflict tussen Nederland en de VS komt, zouden sancties de techbedrijven kunnen dwingen om de diensten aan Nederlandse klanten te staken. Tot voor kort leek dat een theoretisch scenario, maar het Internationaal Strafhof in Den Haag is getroffen door dergelijke sancties.

"We zitten in de houdgreep. We kunnen ons daar alleen uitworstelen door rap digitaal onafhankelijker te worden", zegt Tweede Kamerlid Kathmann.

De discussie over Groenland, waarbij de VS het op grondgebied van een bondgenoot heeft gemunt, verandert ook wel wat, denkt autonomie-activist Hubert. "Ik heb de indruk dat bedrijven nu wel de pauzeknop indrukken, behalve binnen de overheid. Ik heb niet het idee dat het daar een thema is, ook niet binnen de formatie."

Verantwoording

Voor dit artikel verzamelde de NOS de zogenoemde DNS-gegevens van 16.500 websites van maatschappelijk relevante sectoren, zoals de vitale infrastructuur, de overheid, zorginstellingen en het onderwijs.

Met die DNS-gegevens kan worden bekeken waar de infrastructuur achter een website is ondergebracht. We keken naar de DNS-gegevens die worden gebruikt voor websites en mail, maar ook naar andere zogenoemde DNS-records die relevant zijn.

In technische termen: we keken naar A-, MX-, NS- en CNAME-records. Vervolgens keken we waarnaar de IP-adressen achter de records verwezen. Op basis van de WHOIS-database van de regionale IP-registraties koppelden we die informatie aan concrete leveranciers. Ook keken we naar TXT-records, waaronder ook SPF-records, maar ook domeinverificatiesleutels voor bijvoorbeeld Office 365.

"Het is een wonder." Eva Weyl (90) uit Amsterdam kon het nauwelijks geloven toen ze afgelopen september Wolfgang Polak (91) na 83 jaar bij toeval terugzag in Dortmund. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten ze allebei gevangen in Kamp Westerbork in Drenthe, waarvandaan ruim 100.000 Joden, Roma en Sinti zijn afgevoerd naar de concentratie- en vernietigingskampen. De overgrote meerderheid is daar door de nazi's vermoord.

Nationale Holocaustherdenking

Vandaag worden de slachtoffers van de Holocaust herdacht tijdens de Nationale Holocaustherdenking in het Wertheimpark in Amsterdam. De NOS doet daarvan live verslag van 11.00-12.45 uur, online en op NPO 1. Er zijn toespraken van onder meer burgemeester Halsema en acteur en kunstenaar Jeroen Krabbé.

's Avonds is er een terugblik met extra aandacht voor Kamp Westerbork. Die is te zien van 19.25-20.11 uur op NPO 2.

Weyl geeft al achttien jaar lezingen op scholen over de Tweede Wereldoorlog, voornamelijk in Duitsland. Als ooggetuige van de Holocaust wil ze jongeren waarschuwen wat er kan gebeuren als mensen stelselmatig worden uitgesloten om hun afkomst.

Gesprek opgevangen

Als Weyl na een van die lezingen zit na te praten in een café in Dortmund, wordt ze aangesproken door de vrouw van Wolfgang Polak. Ze heeft een deel van het gesprek over Kamp Westerbork opgevangen en vertelt dat haar man ook in het kamp heeft gezeten. Ze wonen vlakbij en ze belt haar man, die meteen naar het café komt.

"Ik kon niks uitbrengen", vertelt Polak over die ontmoeting. "Wij waren daar in dat kamp. En dan ontmoet je 83 jaar later dat meisje van toen. We leven allebei nog."

Weyl laat hem de klassenfoto zien die in juni 1942 in Westerbork is gemaakt en die ze altijd bij zich heeft. Tussen alle Joodse kinderen herkent hij zichzelf. Polak kan zich nog het moment herinneren dat de foto werd gemaakt. Het is kort voordat hij het kamp in de zomer van 1942 mag verlaten.

Op de klassenfoto zit Polak op de voorste rij links, Weyl zit rechts bij de leraar op schoot:

Kamp Westerbork is op dat moment overvol. Het gezin van Polak wordt teruggestuurd naar Amsterdam omdat zijn moeder niet Joods is. Zijn Joodse vader moet zich wekelijks melden bij de Duitsers.

"We leefden continu in de angst dat we opgepakt zouden worden", zegt Polak. "Maar mijn moeder was een heldin, ze heeft ons door alle moeilijkheden heen gesleept."

Weyl en Polak vertellen samen op scholen wat ze hebben meegemaakt:

De ouders van Weyl zijn net als die van Polak Duitsland ontvlucht in de hoop dat ze in Nederland veilig zijn. Maar ook hier ontkomen ze niet aan de Jodenvervolging. Weyl zit als jong meisje 2,5 jaar gevangen in Kamp Westerbork.

"Het leven in Westerbork was een schijnwereld", vertelt ze over die tijd. "We speelden daar, we gingen naar school. De nazi's wilden dat het leven er zo normaal mogelijk leek."

Maar altijd is er de dreiging van de transporten naar de kampen in het oosten. Elke week verdwijnen er kinderen en volwassenen. Niemand weet wie de volgende zal zijn. Uiteindelijk wordt het kamp op 12 april 1945 bevrijd, een dag die Weyl nog altijd viert.

Waakzaam

"Het is geweldig dat ik Wolfgang heb ontmoet. Wij tweeën zijn er nog, van al die kinderen op de klassenfoto. We zullen de rest van ons leven contact houden", zegt Weyl. Ze hoopt dat zij samen iets kunnen betekenen voor jongeren.

Sinds hun ontmoeting heeft Polak enkele keren naast Weyl zijn verhaal verteld op scholen. "Eerst kon ik er niet over praten, maar nu wel", zegt hij. "Jonge mensen moeten zien wat er kan gebeuren als je niet waakzaam bent. Er is elke dag opnieuw antisemitisme."

Weyl wil blijven lesgeven zolang ze het kan. "Ik weet dat ik de jongeren wat mee kan geven", zegt ze. "Vrijheid is zo'n kostbaar bezit. Het kan je zomaar worden afgenomen."

Over de oorlog mogen de scholieren haar alles vragen, maar over het heden praat ze niet. "Ik kijk geen tv. Ik kan er niet tegen. De gevaren maken me somber. Ik spreek alleen over het verleden, en ik wil ze waarschuwen."

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

Eerder maakte de NOS onderstaande special over Joodse kinderen in Nederland die slachtoffer zijn geworden van de Holocaust:

Goedemorgen! In Amsterdam wordt vandaag de jodenvervolging in tijdens de Tweede Wereldoorlog herdacht. En partijleiders van het komende minderheidskabinet van D66, VVD en CDA praten verder om tot een coalitieakkoord te komen.

Eerst het weer: in het noorden bewolkt, met kans op gladheid. In de rest van het land eerst nog zonnig, maar in de loop van de dag neemt de bewolking toe. Het blijf wel droog en het wordt -1 tot maximaal 6 graden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn de spanningen verder opgelopen nadat opnieuw iemand was doodgeschoten door agenten. Het waren dit keer agenten van de grenspolitie. Vanwege de onrust zijn sportwedstrijden en evenementen afgelast of uitgesteld en musea en theaters zijn dicht.

Degene die gisteren werd doodgeschoten is een man van 37, Alex Pretti. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken schoten de agenten uit zelfverdediging omdat de man hen met een vuurwapen benaderde en zich hevig verzette.

Na de schietpartij raakten demonstranten slaags met de agenten die wapenstokken en flitsgranaten gebruikten. In Minneapolis waren al grootschalige protesten vanwege de dood van een 37-jarige vrouw die twee weken geleden door een agent van de immigratiedienst werd doodgeschoten.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

In 1894 was Jaap Eden de eerste die de negenminutengrens wist te doorbreken. Nu, in 2026, gaat de Noor Sander Eitrem als eerste man door de magische zesminutengrens en zorgde daarmee voor een sensatie:

Fijne dag!