"Een illegale vreemdeling" en "een binnenlandse terrorist": al snel nadat de 37-jarige Alex Pretti in Minneapolis was doodgeschoten door de grenspolitie, trok de federale overheid conclusies over hem. Maar feiten, beelden en ooggetuigen spreken deze beweringen tegen.

De woede en verontwaardiging in de VS na Pretti's dood zijn groot. Dat heeft niet alleen te maken met het feit dat opnieuw een ogenschijnlijk ongevaarlijke burger door federale politieagenten is doodgeschoten, maar ook met onjuiste informatie die de regering van president Trump de wereld in stuurt.

Wat gebeurde er gisteren precies in Minneapolis?

Confrontatie

Op zaterdagochtend demonstreerde Pretti met honderden anderen in Minneapolis tegen de aanwezigheid van ICE. Zij eisten dat de omstreden immigratiedienst uit de stad vertrekt, tweeënhalve week nadat een vrouw, Renée Good, was doodgeschoten door een ICE-agent.

Op beelden die omstanders hebben gemaakt, zijn de minuten voor Pretti's dood te zien. Iets voor 09.00 uur 's ontstaat op een kruispunt een confrontatie tussen agenten van de grenspolitie en demonstranten.

Zo ging het mis op het kruispunt:

Op beelden die zijn geverifieerd door CNN en die vanuit verschillende hoeken zijn gefilmd, zijn twee demonstranten te zien. Zij staan in het midden van een straat en fluiten naar een agent van de grenspolitie, die probeert een auto in te stappen.

Pretti is ook te zien. Hij filmt met zijn telefoon in zijn rechterhand wat er gebeurt, terwijl hij met zijn linkerhand een gebaar maakt naar een auto die erlangs wil.

Hierop loopt de agent op een van de demonstranten af. Pretti stapt ertussen en krijgt een duw van de agent, die pepperspray in zijn ogen spuit. Daarna komen meer agenten op Pretti af en houden hem tegen de grond.

Een paar seconden later komt een agent in een grijze jas in beeld. Hij loopt op Pretti af en begint aan diens heuptasje te trekken. De agent haalt er iets uit wat lijkt op een vuurwapen en rent ermee weg.

Op hetzelfde moment haalt een andere agent een pistool tevoorschijn en wordt het eerste schot gelost. Petti ligt dan op op de grond en wordt in bedwang door agenten. De mensen rondom Pretti lopen weg van het tafereel. In totaal zijn er tien schoten te horen in vijf seconden.

'Misselijkmakend'

Uit de video's en ooggetuigenverslagen blijkt dat Pretti geen wapen in zijn handen hield, maar juist een telefoon. Deze feiten staan haaks op de verschillende uitspraken van de federale overheid.

Stephen Miller, de belangrijkste adviseur van Trump, was een van de eersten die reageerden op de schietpartij. Hij noemde Pretti een "binnenlandse terrorist" en een "potentiële moordenaar die de federale wetshandhavingsinstanties wilde vermoorden". Ook wijst hij met de vinger naar de Democraten, "die de kant van terroristen kiezen".

Minister Noem van Binnenlandse Veiligheid noemde het handelen van de grenspolitie een "gerichte operatie tegen een illegale vreemdeling", zonder daar bewijs voor te geven. Pretti was Amerikaans en werkte als verpleegkundige op de intensive care. Hij was in het bezit van een wapenvergunning en had geen strafblad.

Noem beschuldigt gouverneur Walz van Minnesota en burgemeester Frey van Minneapolis ervan dat ze geweld aanwakkeren tegen federale agenten.

Ook president Trump wijst met zijn vinger naar de Democratische leiders. Zo vroeg hij zich af waarom de lokale politie niet ingreep om ICE-agenten te beschermen.

'Ze zaaien chaos en geweld'

Gouverneur Walz noemt de uitspraken van de federale overheid leugens. "Gelukkig hebben we video's." Hij spreekt van misselijkmakende beelden.

Ook de ouders van Pretti zijn woedend over de "weerzinwekkende leugens" die de regering over hun zoon vertelt. "Ze zijn verwerpelijk en walgelijk. Alex had duidelijk geen pistool vast toen hij werd aangevallen door de moorddadige en lafhartige ICE-agenten van Trump."

Volgens de nabestaanden was Pretti een vrouw aan het beschermen die door een agent tegen de grond was geduwd. "Breng alstublieft de waarheid over onze zoon naar buiten. Hij was een goed persoon."

Gouverneur Walz wil dat de staat Minnesota het onderzoek leidt naar de schietpartij, en niet de federale overheid. Hij zegt dat de federale overheid niet vertrouwd kan worden. Ook riep hij Trump nogmaals op om federale agenten terug te trekken. "Ze zaaien chaos en geweld."

Er zijn al wekenlang felle protesten in Minneapolis tegen de aanwezigheid van ICE. Ook in andere steden zijn er betogingen tegen de omstreden immigratiedienst, zoals in Los Angeles, Washington en New York.

Sinds zijn aantreden heeft Trump via federaal aangestuurde diensten zoals ICE en de Nationale Garde keihard opgetreden tegen demonstranten in steden en staten waar Democraten aan de macht zijn, om in zijn ogen buitensporige criminaliteit te bestrijden. Lokale leiders verzetten zich daar fel tegen.

Nieuwsuur portretteerde ICE:

De gemeente Middelburg heeft excuses aangeboden aan de Joodse gemeenschap voor de kille ontvangst die zij kregen na afloop van de Tweede Wereldoorlog.

Burgemeester Van Mastrigt gaf vandaag op Holocaust Memorial Day een toespraak in de Koorkerk. De burgemeester stond uitgebreid stil bij het leed dat de Joodse bevolking is aangedaan tijdens de oorlog en de manier waarop de gemeente Middelburg daarmee is omgegaan, schrijft Omroep Zeeland.

De burgemeester verwees in haar speech naar een onderzoek dat de Radboud Universiteit vorig jaar uitvoerde in opdracht van de gemeente. Volgens de onderzoekers kocht Middelburg tijdens de bezetting weliswaar zelf geen Joods vastgoed aan, maar verzuimde de gemeente na de oorlog om een actieve rol te spelen bij teruggave van onteigende bezittingen.

'Echte verhalen vergeten'

"Dat was een heel feitelijk rapport, waarin werd gekeken of er administratief en juridisch fouten waren gemaakt", licht Van Mastrigt toe bij Omroep Zeeland. Aanvankelijk was ze naar eigen zeggen "opgelucht" over de bevindingen van de onderzoekers, totdat ze werd aangesproken op "de gevoelskwestie".

"In juridisch en administratief opzicht waren geen fouten gemaakt, maar dat is maar een klein deel van het verhaal", zegt ze. "Dat deed ons, tot onze eigen schrik, tot de ontdekking komen dat we in een valkuil waren gestapt", zegt Van Mastrigt.

"We waren de echte verhalen, het leed van Middelburgers, vergeten mee te nemen." Volgens haar droeg het handelen van de gemeente zelfs bij aan een "gevoel van tekortdoening, ook na de oorlog".

Daarvoor maakte ze in haar toespraak excuses. "Als overheid moet je ook in de spiegel durven te kijken. Als je wordt aangesproken, moet je durven zeggen dat je dit anders had moeten doen."

Luuc Smit van de Synagoge Middelburg zegt in een reactie dat het nooit te laat is om excuses te maken. "Het is mooi dat we een burgemeester hebben die dat durft te doen."

Holocaustherdenking

Vandaag worden op verschillende plekken in Nederland de slachtoffers van de Holocaust herdacht. Dinsdag is het 81 jaar geleden dat Auschwitz werd bevrijd, het grootste vernietigingskamp van de nazi's uit de Tweede Wereldoorlog.

De straten van Teheran zijn stiller geworden, maar dat betekent niet dat de crisis in Iran voorbij is. De protesten zijn volgens ooggetuigen vrijwel uit het straatbeeld verdwenen door een sfeer die aan een staat van beleg doet denken.

Tegelijkertijd blijven er, ondanks de aanhoudende internetblokkade, dagelijks nieuwe video's opduiken die erop wijzen dat het geweld tegen de demonstranten veel groter was dan eerder werd aangenomen. Sommige media, zoals het tijdschrift Time, melden fors hogere dodentallen dan de enkele duizenden die tot nu toe werden genoemd, maar die cijfers zijn moeilijk te controleren.

Militaire opbouw en verhoogde paraatheid

Tegen die achtergrond is rondom Iran een enorme Amerikaanse militaire opbouw gaande. Het past in een fase van verhoogde paraatheid, waarbij Washington zijn militaire opties openhoudt en tegelijk de druk opvoert.

Satellietbeelden uit Jordanië tonen inmiddels een groot aantal Amerikaanse straaljagers en andere toestellen op bases in het land. Bovendien is de USS Abraham Lincoln Strike Group, een vliegdekschip begeleid door torpedojagers, gearriveerd in het operatiegebied van het Amerikaanse regionale commandocentrum in Qatar.

De oplopende spanning is ook voelbaar in de burgerluchtvaart. KLM, Air France, British Airways, de Lufthansa Group en andere maatschappijen hebben vanwege de veiligheidssituatie vluchten geannuleerd naar Israël en de Golfregio. KLM haalde daarnaast personeel weg uit de Saudische stad Dammam en uit Dubai.

Waarschuwing voor 'totale oorlog'

Israël heeft de paraatheid van het leger en luchtmacht intussen opgevoerd tot het hoogste niveau. Tegelijkertijd zijn de instructies van het Home Front Command, dat verantwoordelijk is voor de civiele veiligheid in oorlogstijd, vooralsnog niet aangepast.

Iran waarschuwde ondertussen dat elke militaire actie zal worden beantwoord als "totale oorlog" en dat Amerikaanse en coalitietroepen een doelwit zullen zijn. Juist die dreiging maakt de risico's op escalatie groot, niet alleen voor Iran en de Verenigde Staten, maar ook voor de landen eromheen.

De Amerikaanse luchtmachtbasis Al-Udeid in Qatar, die ook het Amerikaanse centrale commando huisvest, ligt ruim binnen aanvalsbereik van Iran. Toch lijkt Washington, met de inzet van een vliegdekschip en bases in onder meer Jordanië, te proberen om de Golfstaten niet in het middelpunt van een directe confrontatie te trekken.

Golfregio 'tegen ingrijpen'

De Golfstaten zijn opvallend terughoudend over militair ingrijpen tegen Iran. Niet omdat ze het regime steunen, maar omdat de gevolgen moeilijk te beheersen zijn.

"Wat de Golfstaten vooral niet willen, is een Midden-Oosten waarin Israël onbetwist dominant wordt", zegt Sayed Ghoneim, generaal buiten dienst en verbonden aan het Institute for Global Security & Defense Affairs in Abu Dhabi. "Iran fungeert al jaren als een soort 'balansventiel' tegen Israëlische superioriteit: opgelegd en impopulair, maar in strategische zin nuttig. Het ondermijnen of laten instorten van Iran zou die rem weghalen, en Israël juist ruimte geven om zijn regionale overwicht af te dwingen."

Volgens Ghoneim verklaart dat waarom landen in en rond de Golf liever vasthouden aan een ingewikkeld machtsevenwicht met meerdere 'polen'. "Ze hebben er belang bij dat Iran blijft bestaan, niet als bondgenoot, maar als factor die de balans in stand houdt", zegt hij. "Niet omdat ze Iraanse invloed willen, maar omdat ze geen regio willen waarin één speler alles bepaalt: niet Israël, en ook niet een onbeperkte opmars van Saudi-Arabië."

Wat wil Washington bereiken?

Met de Iraanse regering nog altijd stevig in het zadel, blijft de vraag wat Washington met een eventuele aanval op Iran wil bereiken. Volgens Ghoneim is het primaire doel niet formeel regime change, maar een gedwongen gedragsverandering: terugdringen van het nucleaire programma, het indammen van Iraanse regionale invloed en het herstellen van afschrikking.

Een val van het regime is volgens hem zeker een factor die meespeelt, maar niet het uitgesproken einddoel. "Regime-instorting blijft een doelstelling, maar geen openlijke Amerikaanse inzet, omdat Washington strategische uitkomsten wil zonder daarna eigenaar te worden van de chaos na een val", zegt Ghoneim.

Daarbinnen ziet hij twee mogelijke richtingen. "Als Trump prioriteit geeft aan het laten instorten van het regime, dan kan dat via het aanjagen van een nieuwe protestgolf, of via het uitschakelen van de symbolen van het systeem, zoals Khamenei en specifieke leiders van de Revolutionaire Garde."

En als de prioriteit ligt bij het afdwingen van samenwerking? "Dan worden vooral de nucleaire, militaire en economische capaciteiten het doelwit, met als boodschap: meebuigen of verder verlies van strategische ruimte."