In Tsjechië is een conflict tussen de uiterst-rechtse regeringspartij Motoristé Sobe en de onafhankelijke president Pavel geëscaleerd. Op een ingelaste persconferentie heeft Pavel vanmiddag bekendgemaakt dat hij aangifte overweegt tegen minister Macinka van Buitenlandse Zaken vanwege chantage. Ook toonde hij sms'jes met bedreigende teksten van de minister.

Het conflict draait om oud-coureur Filip Turek, de leider van de Motoristen. Deze autopartij maakt sinds december deel uit van de radicaal-rechtse regering van premier Babis. Turek werd naar voren geschoven voor twee verschillende ministerposten, maar president Pavel heeft de voordracht telkens geblokkeerd.

Reden zijn talloze racistische, antisemitische en homofobe uitspraken. Zo schreef Turek dat de "laatste trotse Duitser in 1945 stierf" en dat iemand in brand steken fout is, "maar als het een zigeuner betreft, is dat een verzachtende omstandigheid". Ook poseerde hij met nazisymbolen. Daarmee is Turek minister onwaardig en keert hij zich tegen de grondwet, stelt de president.

Daarop bedachten de Motoristen een list. Partijgenoot Petr Macinka werd zowel minister van Buitenlandse Zaken als Milieu, maar op dat laatste departement werd de omstreden Turek benoemd als regeringscommissaris. Daarvoor was geen goedkeuring van de president nodig. Volgens de regering zal hij desondanks fungeren alsof hij een minister is. Turek zal zich inzetten voor het 'stoppen' van de Green Deal.

'Alle bruggen verbranden'

Toch gaven de Motoristen niet op. Ze willen Turek hoe dan ook als minister benoemd hebben. Zijn partijgenoot Macinka blijft daarop aandringen bij president Pavel. En daarin gaat hij ver. Te ver, aldus de president.

Op zijn sociale media heeft Pavel twee sms'jes van Macinka gedeeld, die hij afgelopen nacht naar de adviseur van de president heeft gestuurd. Daarin zegt de minister dat hij pas zal rusten als Turek tot minister is benoemd. "Anders zullen de gevolgen voor hem (en niet alleen voor hem) zeer verrassend zijn."

Macinka schreef verder dat hij dan "alle bruggen achter zich zal verbranden, op een manier die zal worden opgenomen in de politieke lesboeken als extreem geval van samenwerken". De minister zal de president "meedogenloos bestrijden", "zonder scrupules".

President Pavel noemt de woorden ontoelaatbaar en onaanvaardbaar in een democratie. "Ik beschouw deze woorden als een poging tot chantage." Zijn advocaten onderzoeken of de tekst onder afpersing valt. De politie is een onderzoek gestart.

De voltallige oppositie eist het aftreden van Macinka, maar hij kan rekenen op bescherming van zijn coalitiepartners. Premier Babis noemt de gekozen woorden "niet zijn stijl", maar vindt dat er geen sprake is van chantage.

Macinka wast zijn handen in onschuld en noemt de sms'jes een vorm van onderhandelen. "De president is ooit politicus geweest, misschien komt hij daar nog wel achter." Verder zei de minister van Buitenlandse Zaken dat hij wil voorkomen dat Pavel naar de volgende NAVO-top zal afreizen, tenzij partijgenoot Turek alsnog tot minister wordt benoemd.

Om tafel

Premier Babis wil dat het conflict zo snel mogelijk wordt opgelost. Wat hem betreft komt er een rondetafelgesprek met de minister en de president. Maar een uitweg lijkt onmogelijk: de Motoristen houden vast aan hun omstreden ministersvoordracht, de president blijft bij zijn blokkade.

Babis is voor zijn regering afhankelijk van de Motoristen. Hij kan Macinka en Turek daarom niet laten vallen. Tegelijk zit president Pavel stevig in zijn zadel: hij geniet breed vertrouwen van de kiezers. Hij lijkt op dit moment zeker van een herverkiezing, die overigens pas over twee jaar staat gepland.

Desondanks gaan Tsjechische politieke experts ervan uit dat de regering dit conflict zal overleven, ongeacht de uitkomst. "Ze hebben een gemeenschappelijke vijand en dat is Pavel", zegt politicoloog Jan Kubácek tegen nieuwssite iROZHLAS. "Hoe krachtiger hij optreedt tegen de regering, hoe sterker de coalitie van Babis wordt."

De Zweedse regering wil de leeftijd waarop kinderen verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor ernstige misdrijven verlagen van 15 naar 13 jaar. Ook wil de regering minderjarigen zwaardere straffen kunnen opleggen.

In Zweden worden steeds vaker jonge kinderen door bendes geronseld om zware misdrijven te plegen, juist omdat ze onder de 15 niet kunnen worden vervolgd. Vaak komen ze uit probleemwijken en worden ze ingezet bij het plaatsen van explosieven en bij mishandeling of zelfs moord.

De Zweedse minister van Justitie Strömmer spreekt van een noodsituatie en noemt het tegengaan van het gebruik van kinderen door criminelen "een van de belangrijkste taken" voor de regering.

Strafvermindering afschaffen

Het wetsvoorstel werd gisteren gepresenteerd. De regering wil ook de strafvermindering voor 15- tot en met 18-jarigen afschaffen. Verder moeten kinderen van 17 en 18 jaar als volwassenen worden behandeld bij de bepaling van de strafmaat en wordt de maximale gevangenisstraf voor minderjarigen verhoogd van 14 naar 18 jaar cel. Ook wordt jeugdzorg voor meerderjarigen afgeschat, behalve in uitzonderlijke gevallen.

De wijzigingen moeten gaan gelden voor misdrijven met een minimumstraf van vier jaar gevangenis. Het voorstel wordt nu naar de Raad voor Wetgeving gestuurd, die de juridische haalbaarheid toetst. Na dat advies wordt de wetswijziging voorgelegd aan het parlement. Als de wet wordt aangenomen, dan kan die deze zomer al in werking treden.

Kritiek op de plannen

Er is sinds 2023 aan de plannen gewerkt en meerdere organisaties in de Zweedse samenleving hebben zich eerder kritisch uitgelaten. Zo maakt VN-kinderrechtenorganisatie Unicef zich grote zorgen. De Zweedse politie waarschuwde dat de leeftijdsverlaging er ook toe kan leiden dat "aanzienlijk jongere kinderen" in aanraking komen met het criminele circuit.

Ook denken sommige organisaties dat het gevangenissysteem in Zweden niet geschikt is om zulke jonge kinderen op te vangen en dat hun celstraf een schending van de rechten van het kind kan betekenen.

Een sociaal wetenschapper zegt tegen omroep SVT dat er geen feitelijke argumenten zijn voor de voorstellen. "De beschikbare studies op dit gebied zijn duidelijk. Het enige redelijke is dat de kinderen zorg krijgen en niet gestraft worden."

Strömmer zei dat hij kennis had genomen van alle kritiek, maar dat de situatie nu urgenter is geworden. "Het zijn zorgen die we zeer serieus nemen. Maar volgens onze gezamenlijke inschatting zijn de risico's van het voortzetten van het huidige systeem zelfs nog groter."

'Kindsoldaten'

Ongeacht de nieuwe wetgeving blijven 'kindsoldaten' een probleem in Zweden. Uit gegevens van de Nationale Raad voor Misdaadpreventie blijkt dat het aantal geregistreerde misdrijven waarbij verdachten jonger dan 15 jaar betrokken zijn, de afgelopen tien jaar is verdubbeld.

Onder de 15 jaar kunnen kinderen nu niet strafrechtelijk verantwoordelijk worden gehouden voor misdrijven, waardoor ernstige juridische gevolgen uitblijven. Wel buigt de rechter zich over de schuldvraag in een zaak. In 2024 werden in 176 kinderen onder de 15 verdacht van moord, poging tot moord of medeplichtigheid. Het jaar ervoor waren het er 53.

Een nieuwe werkwijze van de Rotterdamse rechtbank waarbij een kind dat geen contact meer heeft met een of beide ouders een 'kinderadvocaat' krijgt toegewezen, heeft de interesse gewekt van andere rechtbanken in het land.

Dat zegt de Rotterdamse rechter Eelco Moerman, die zeer enthousiast is over de werkwijze: "We merken dat op deze manier kinderen veel eerder en duidelijker worden gehoord".

In de werkwijze, die sinds begin dit jaar geldt bij de rechtbank, wordt er in de zaken waarbij een kind geen contact meer heeft met een ouder direct een zogenoemde bijzondere curator aangesteld. Die dient in de zaak als een soort kinderadvocaat, die in gesprek gaat met alle partijen en de belangen van het kind behartigt.

Daarnaast schrijft de curator een rapport, dat dan meteen in de eerste zitting besproken kan worden.

Complexe zaken

De werkwijze van de Rotterdamse rechtbank begon in april 2024 als proef. Al snel zagen de familierechters de voordelen van de nieuwe manier van werken, zei Moerman vorige maand in het NOS Radio 1 Journaal.

"In het normale geval was het zo dat iedereen moest wachten tot er een zitting was, maar dat kan door alle drukte wel zes maanden duren", zo legt Moerman uit. In die periode is er veel onduidelijkheid voor het kind en de ouder, bijvoorbeeld of het contact er überhaupt nog gaat komen, zegt de rechter.

Daar komt bij dat het vaak gaat om complexe zaken, onderstreept Moerman. Een kind heeft geen contact meer met een ouder vanwege bijvoorbeeld verslavingsproblematiek, huiselijk geweld of omdat gescheiden ouders slecht over elkaar praten.

"Met die bijzondere curator wordt er gelijk ingezet op wat er wel en niet kan, zodat er dan ook veel meer duidelijk is over wat er is gebeurd in het verleden en hoe er verder moet worden gegaan als die zitting er dan is", zegt Moerman.

Kind eerder meegenomen

Rechter Moerman schreef met collega-juristen en -rechters van de rechtbank Rotterdam een artikel over de bijna vijftig pilotzaken in vakblad Relatierecht en Praktijk. Daarin onderstreepten ze dat zaken in de praktijk sneller werden afgehandeld.

Ook werd de stem van het kind eerder in de zaak meegenomen en was die "duidelijker hoorbaar" in de zittingszaal. Verder ontstond er bij ouders soms meer inzicht "in hun rol in het geheel", ook als het uiteindelijk niet lukte om het contact te herstellen. "Dus ook in zaken waarin de uitkomst verdrietiger was, zagen we een duidelijke meerwaarde", zegt Moerman.

Als voorbeeld wordt een zaak genoemd waarin een vader al zes jaar geen contact meer had met zijn dochter. Nadat de curator afzonderlijk met iedereen had gesproken, en ook de ouders voor het eerst in jaren weer samen om de tafel had gekregen, bleek contactherstel uiteindelijk alsnog niet mogelijk. Wel gaf de vader aan dat hij het verslag van de curator helder vond en dat hij zich "met pijn in zijn hart" neerlegde bij de uitkomst.

"Mensen hebben behoefte aan duidelijkheid en met die bijzondere curator ontstaat er ruimte om snel te handelen, waarbij mensen ook echt het gevoel hebben dat ze worden gehoord", zegt Eelco Moerman.

Dat geldt in het bijzonder voor het kind, benadrukt de rechter. Ook omdat de gesprekken met de 'kinderadvocaat' vaak plaatsvinden in een ontspannen omgeving buiten de rechtbank, waar het kind volgens hem "echt de tijd en ruimte" krijgt om zijn of haar verhaal te vertellen.

'Bij aanvang zaak veel meer duidelijk'

Moerman: "Ook in de rechtszaal spreken we natuurlijk met de kinderen, maar dat is soms maar een kwartiertje of een half uurtje. De bijzondere curator heeft veel meer tijd om die stem te horen. Daardoor merken we ook dat het gesprek op de zitting heel erg is veranderd.

"In de oorspronkelijke situatie was het echt het ene verhaal tegenover het andere verhaal. Maar met het rapport van de curator, en de gesprekken die zijn gevoerd, is er bij aanvang al veel meer duidelijk over wat er vroeger is gebeurd. Dus dan kunnen we in een zitting ook veel meer praten over het nu en de toekomst."

Als het aan hem ligt, nemen nog veel meer rechtbanken de werkwijze over. "Tegelijk is het zo dat het per rechtbank verschillend is wat er werkt en niet werkt. Zo kan het zijn dat ergens anders de wachttijden korter zijn, minder kinderadvocaten beschikbaar zijn of dat hulpverlening minder snel beschikbaar is. Maar we horen dus wel echt interesse vanuit andere rechtbanken om dit ook in te zetten."