De kans is groot dat de energierekening de komende tijd omhoog zal gaan door de gisteren uitgebroken oorlog in het Midden-Oosten. De Nederlandse gasvoorraad was met minder dan 11 procent nog nooit zo laag als nu. De Gasunie vreest niet dat de voorraad leeg zal raken, maar het vullen daarvan kan door de onrust flink duurder worden.

Afgelopen dinsdag maakte de Gasunie zich nog geen zorgen over de historisch lage gasvoorraad. Wel benadrukte een woordvoerder dat er geen onverwachte dingen moeten gebeuren: "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld."

Sinds zaterdag heeft de Iraanse Revolutionaire Garde die zeestraat bij Iran door de Amerikaanse en Israëlische bombardementen afgesloten voor schepen. Vanmorgen werd er al een tanker uit Oman aangevallen.

Hoogst ongelukkig moment

De Straat van Hormuz is cruciaal voor de aanvoer van olie en gas uit het Midden-Oosten. Bijvoorbeeld voor Qatar, dat een van de grootste LNG-exporteurs ter wereld is, het vloeibaar gemaakte aardgas dat ook Nederland importeert.

De Gasunie zegt dat de afsluiting voor Nederland "op een hoogst ongelukkig moment komt nu de gasbergingen weer gevuld moeten worden". Dat komt niet omdat Nederland afhankelijk is van LNG uit Qatar, maar omdat de prijzen van gas wereldwijd door onrust kunnen gaan stijgen. Met de lente voor de deur is dit doorgaans het juiste moment om de gasvoorraad flink bij te vullen omdat gas nu goedkoper is.

"Het grootste effect is de onrust die het op de wereldmarkt kan gaan veroorzaken en de stijgende gasprijzen", laat de Gasunie weten. "LNG is een wereldmarkt en onderbrekingen in deze toevoer zullen ongetwijfeld negatieve effecten voor de gasmarkt met zich meebrengen, onder andere qua prijs."

Sinds het afsluiten van de gaskraan in Groningen, haalt Nederland zijn gas uit het buitenland. Meer dan dan helft komt via pijpleidingen, met name uit Noorwegen. Van het gas dat via schepen met LNG aan Nederland wordt geleverd, komt volgens de Gasunie maar een klein deel deel van de LNG uit Qatar.

De Straat van Hormuz is ook belangrijk voor de oliehandel, waarmee de prijzen aan de pomp ook zouden kunnen stijgen. Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten door de zeestraat, zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel.

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoog schiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Bij een bestorming bij het Amerikaanse consulaat in Pakistan zijn zeker negen mensen om het leven gekomen. Ook raakten twintig mensen gewond.

Honderden betogers bestormden het consulaat in Karachi uit woede over de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran en de dood van de Iraanse ayatollah Khamenei.

De beveiliging van het consulaat opende het vuur op de demonstranten toen zij de buitenmuur hadden doorbroken. De betogers wisten het terrein op te komen en vernielden ramen. De politie greep in met wapenstokken en er werd traangas ingezet om de menigte uiteen te drijven.

Volgens een verslaggever van persbureau Reuters werden voertuigen in brand gestoken bij de hoofdingang van het consulaat. Ook hoorde de journalist schoten.

Bekijk hier de beelden van de bestorming in Karachi:

Elders in Pakistan waren er ook protesten en ongeregeldheden. In Lahore verzamelden honderden Pakistanen zich bij het Amerikaanse consulaat. Daar verliep de demonstratie rustig. Volgens ooggetuigen probeerden betogers de veiligheidspoort te vernielen, maar hield de politie hen tegen.

Een menigte stak in de noordelijke stad Skardu een kantoor van de Verenigde Naties in brand. Er vielen hier volgens de autoriteiten geen doden of gewonden.

Protesten in Irak

Ook in de Irak trok een woedende menigte naar de Amerikaanse ambassade. Honderden Irakezen probeerden in de hoofdstad Bagdad het zwaarbeveiligde gebied waar de ambassade zich bevindt te bestormen.

De autoriteiten probeerden de menigte uiteen te drijven met traangas. Er werden werden waterkanonnen ingezet en met scherpe munitie geschoten. Het is niet bekend of er gewonden zijn gevallen.

De Iraakse regering heeft een rouwperiode van drie dagen afgekondigd na de dood van sjiitische geestelijke leider Khamenei. In een verklaring zegt de regering met veel verdriet "medeleven te betuigen aan het edele volk van Iran en de hele moslimwereld".

Een groot deel van de Iraakse bevolking is sjiitisch, een religieuze stroming binnen de islam. Ook Pakistan heeft een grote sjiitische bevolking. Het sjiisme is de staatsgodsdienst van Iran.

Het regende Europese sanctiepakketten eind februari 2022. In een week tijd nam de Europese Unie in drie rondes maatregelen aan als reactie op de Russische inval van Oekraïne. Nu, vier jaar later, heeft de EU negentien keer de sanctielijst aangevuld, en opnieuw hangt er een stevig pakket in de lucht.

De ineenstorting van de Russische economie hebben de sancties tot nu toe niet gebracht, maar makkelijk heeft Rusland het ook niet.

Oligarchen, militairen en propagandisten

Wie alle sanctierondes op een rij zet, ziet een paar patronen. Het begon in het februari met mensen. Honderden parlementsleden, Poetin zelf, allerlei hoge militairen, propagandisten en oligarchen. Voor hen geldt sindsdien: ze mogen Europa niet meer in en al hun bezittingen hier zijn bevroren.

In de eerste pakketten richtte de EU zijn sanctiepijlen ook op het financieel systeem. 300 miljard euro aan reserves van de Russische Centrale Bank werd bevroren en het betalingsverkeer tussen Europese banken en Russische banken werd doorgeknipt.

Daarnaast kwamen er steeds meer import- en exportverboden. Van staal tot luxe handtassen, en later van diamanten tot vloeibaar gas. Ook allerlei spullen die gebruikt kunnen worden voor de oorlogsvoering mochten niet meer naar Rusland, zoals bijvoorbeeld computerchips of generatoren.

Daarmee begon een kat-en-muisspel. De Europese Unie probeerde de Russische economie af te knijpen en Russische ondernemers zochten steeds weer wegen om de spullen toch in Rusland te krijgen. Die wegen leiden vaak door landen als Turkije, Kazachstan of Kirgizië.

De sancties spitsten zich vanaf december 2024 op een ander deel van het kat-en-muisspel: de schaduwvloot. Om eerdere sancties te omzeilen gebruikte Rusland steeds meer onverzekerde schepen onder de vlag van kleine landen, of zelfs met een valse vlag. Vorig jaar begon de EU deze schepen op de sanctielijst te zetten, met honderden tegelijk.

Bergbeklimmer op 8000 meter

"Of de sancties hebben gewerkt is een gepolariseerd debat", zegt Kaspar Pucek, Rusland-expert bij onderzoeksinstituut Clingendael. "Op korte termijn heeft het de oorlog niet gestopt en de economie is ook niet ingestort. Maar het wordt wel steeds moeilijker om de oorlog met de huidige intensiteit voort te zetten, en op de lange termijn staat de Russische economie er slecht voor."

Een bergbeklimmer op 8000 meter hoogte. Dat was de metafoor dat voormalig Centrale Bank-medewerker Alexandra Prokopenko eerder deze maand gebruikte om de stand van de Russische economie te beschrijven.

Op die hoogte overleef je, maar nooit heel lang. Het lichaam eet zichzelf daar sneller op dan het kan repareren. En dat lijkt nu ook het geval met de Russische economie. Ruslands economie groeide nog in 2023 en 2024 met ruim 4 procent, veel sneller dan de EU bijvoorbeeld. Afgelopen jaar was daar nog 1 procent van over, voor dit jaar wordt niets hogers verwacht.

Correspondent Geert Groot Koerkamp vanuit Moskou

"Lange tijd leek het alsof de westerse sancties Rusland niet konden deren. Zeker in grote steden als Moskou en Sint-Petersburg boden de stadscentra zo op het oog een vertrouwde aanblik, met drukke winkelstraten en volle cafés.

Dat had alles te maken met de relatieve economische voorspoed van de eerste jaren na de Russische inval in Oekraïne. De werkloosheid was ongekend laag, de lonen stegen in navolging van de op volle toeren draaiende defensie-industrie over de hele linie en het verdiende geld werd met graagte gespendeerd.

Aan die vette jaren komt nu een eind en dat is te merken, ook in opiniepeilingen, waar steeds meer somberheid over de toekomst doorsijpelt. In de winkels blijven de prijzen fors stijgen, mede een gevolg van de belastingverhogingen die per 1 januari zijn doorgevoerd. Die raken vooral de kleinere ondernemers hard, waardoor steeds meer bedrijven gedwongen zijn de deuren te sluiten.

De Russische consument houdt intussen steeds meer de hand op de knip en geeft relatief meer geld uit aan voedsel en andere dagelijks levensbehoeften, en ook dat voelen de ondernemers."

Olie geldt als onmisbare inkomstenbron voor Rusland. Juist die bron vloeit minder rijkelijk door de wereldwijde lage olieprijs. Maar de druk van alle sancties haalt ook een duit uit het zakje. Een vat Russische olie (Urals) verkoopt inmiddels nog maar voor 56,73 dollar, ruim 20 procent goedkoper dan de prijs voor een vat olie uit de Noordzee (Brent). Het grootste verschil in de afgelopen twee jaar.

"Dat prijsverschil kan je toeschrijven aan de olie-embargo's van de EU, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, samen met de aanpak van de schaduwvloot", zegt Pucek. "Het is voor Rusland moeilijker geworden olie te exporteren, waardoor kopers als India en China lagere prijzen kunnen eisen."

De teruglopende economische groei legt ook iets diepers bloot. "De groei van 2023 en 2024 was vooral gestoeld op militaire uitgaven", zegt Pucek. Hij ziet een economie die zichzelf op eet. "Ruslands financiële reserves raken op, de overheidsinkomsten lopen terug en de levensstandaard van de gewone Rus staat onder druk. Innovatie en investeringen in de economie van de toekomst is er nog nauwelijks. En met alle sancties zal dat ook steeds moeilijker worden."