In aanloop naar de raadsverkiezingen van 18 maart is voor de meeste gemeenten de Stemwijzer online gegaan. Kiezers kunnen met behulp van stellingen over lokale thema's meer te weten komen over de standpunten van partijen die meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen.

Dit jaar is voor 258 van de 340 deelnemende gemeenten een Stemwijzer opgesteld. Dat zijn er veel meer dan vier jaar geleden toen de stemhulp voor kiezers in 55 gemeenten beschikbaar was. Een andere stemhulp, het Kieskompas, is gisteren voor inwoners van 49 gemeenten online gegaan.

Om voor meer gemeenten een Stemwijzer op te stellen is initiatiefnemer ProDemos dit jaar voor het eerst de samenwerking aangegaan met DPG Media. Lokale journalisten van de regionale titels, zoals Het Parool, Brabants Dagblad en Tubantia, dachten mee over actuele politieke onderwerpen. Per gemeente leverde dat 25 tot 30 stellingen op.

Technische fout

Wie de kieshulp wil invullen kan op Stemwijzer.nl een gemeente aanklikken en krijgt vervolgens de lokale stellingen te zien. Bedoeling was dat kiezers zouden worden doorverwezen naar de betrokken regionale krant, maar daar krijgen niet-abonnees van het AD en de regiotitels een inlogscherm te zien.

Dat is in strijd met de gemaakte afspraak dat de stemhulp voor alle gebruikers toegankelijk moet zijn. Volgens een woordvoerder van stichting ProDemos gaat het om een technische fout en zullen de Stemwijzers "zo snel mogelijk" zonder inlog of betaalmuur beschikbaar worden op de krantenwebsites. Tot die tijd zijn de Stemwijzers op de site van ProDemos in te vullen.

Miljoenen keren ingevuld

Het is aan gemeenten om al dan niet een stemhulp op te laten stellen en een aanbieder te kiezen. Stemwijzer vergelijkt bij een opdracht vervolgens de standpunten van alle partijen die lokaal deelnemen aan de verkiezingen, tenzij een partij daar niet voor voelt. De kieshulp is beschikbaar in het Nederlands, Fries en Engels.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van november vulden ruim 8 miljoen bezoekers de Stemwijzer volledig in, meldt ProDemos op haar website. De 55 kieshulpen die de stichting voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 opstelde werden ruim 1,6 miljoen keer volledig ingevuld. Daarbij bleken de dag voor de verkiezingen en verkiezingsdag zelf het populairst.

Rusland heeft niet genoeg manschappen aan het front in de oorlog met Oekraïne en ronselt daarom steeds meer Afrikaanse mannen. Vaak worden ze onder valse voorwendselen naar Rusland gelokt en op de gevaarlijkste plekken ingezet.

In een buitenwijk van de hoofdstad Nairobi wordt gerouwd. Moeder Bibiana Wangari droogt haar tranen terwijl ze naar kinderfoto's kijkt van haar zoon Charles Waithaka. Hij kwam op 30-jarige leeftijd om aan het front in Oekraïne nadat hij op een landmijn stapte.

"Charles was een zachtaardige jongen die een goede baan had bij een fabriek. Maar hij kreeg veel geld aangeboden om in Rusland te gaan werken. Hij wilde een beter leven voor zichzelf en voor mij."

Eenmaal aangekomen in Rusland bleek de werkelijkheid anders. Hem wachtte geen baan in een fabriek, maar hij moest een contract in het Russisch ondertekenen dat hij niet kon lezen. In plaats van de beloofde baan als onderhoudsmonteur kreeg hij een korte militaire training en werd hij naar het front gestuurd. "Hij wist niet hoe hij moest schieten en had nog nooit een geweer vastgehad", zegt zijn moeder.

Wangari laat foto's zien die Charles stuurde. Hij heeft een uniform aan en zit in de sneeuw. Er zijn ook beelden met andere Afrikaanse mannen en met Russische militairen. "Ze vertelden hun dat ze video's en foto's moesten maken waarop ze lachten, zodat wij thuis zouden denken dat het goed met hem ging. Maar dat is een leugen." Ze laat een wanhopig voicebericht horen waarin Charles huilt en vraagt om terug naar huis te mogen. Maar dat was geen optie.

Steeds meer mannen

Charles is geen uitzondering. Een groeiend aantal Afrikaanse mannen vecht mee aan de Russische zijde tegen Oekraïne. Hun worden veelal banen met goede salarissen beloofd door Russische rekruteerders en Afrikaanse wervingsbureaus die met hen samenwerken.

Ook via campagnes op sociale media worden ze naar Rusland gelokt. Soms gaat het om mannen met een militaire achtergrond en weten ze wat ze gaan doen. Maar een groot deel van de mannen wordt voorgelogen dat het om civiele banen gaat, zoals chauffeur, kok of fabrieksarbeider, of om banen bij het leger, maar niet in een gevechtsfunctie.

Het onderzoekscollectief All Eyes On Wagner documenteert in zijn rapport The Business of Despair ruim 1400 Afrikaanse strijders uit 35 landen die tussen 2023 en medio 2025 voor Rusland gingen vechten. Het werkelijke aantal zou volgens ander onderzoek mogelijk tussen de 3000 en 4000 liggen.

De 31-jarige Keniaan Dancan Cheng wist uit Rusland te ontkomen. Volgens hem worden de Afrikaanse mannen slecht behandeld. Zo krijgen ze weinig te eten en moeten ze vaak naar gevaarlijke gebieden. Ook gaan op sociale media verschillende video's rond waarin Afrikaanse mannen racistisch worden bejegend door Russische stemmen.

"Ze offeren Afrikaanse mannen op", zegt Cheng in een parkje in Nairobi. "Ze beloven ons veel geld omdat ze weten dat we daar toch gaan sterven. Dan hoeven ze ons ook nooit te betalen. Ik heb zo veel dode lichamen gezien, ook van andere Afrikaanse mannen."

Rusland kampt na vier jaar oorlog met een tekort aan manschappen en wil de eigen zonen niet inzetten voor de gevaarlijkste missies. Daarvoor gebruiken ze niet alleen Kenianen, maar onder meer ook Nigerianen, Ugandezen, Gambianen, Kameroenezen en Ghanezen. De werkloosheid en uitzichtloosheid in veel van deze landen zijn groot, waardoor de belofte van een goede baan en een goed salaris aantrekkelijk is.

"Ga niet", roept de Keniaanse mensenrechtenactivist Fredrick Ojiro Odhiambo van de mensenrechtenorganisatie Vocal Africa. Hij zit in zijn kantoor in Nairobi en heeft printjes liggen van WhatsApp-berichten die Keniaanse mannen hem stuurden. "Kijk hier, deze man ligt nu gewond in een ziekenhuis in Rusland en is bang dat hij weer teruggestuurd wordt naar het front. Hij smeekt om hulp om terug naar huis te kunnen."

Zijn organisatie staat tientallen gezinnen bij wier zonen nog vechten, overleden zijn of vermist worden. "Dit gaat veelal niet om mannen die weten waar ze terechtkomen", zegt hij. "Dit is illegale rekrutering, slavernij, mensenhandel."

Beweging in politiek

Met zijn hulp spreken steeds meer Keniaanse gezinnen zich uit en is er beweging in de Keniaanse politiek. De minister van Buitenlandse Zaken heeft beloofd dat in maart een diplomatieke missie naar Moskou wordt gestuurd om hierover te praten. Ook zouden er al Kenianen zijn teruggehaald. Mensenrechtenactivist Odhiambo blijft sceptisch over de vraag of ze de Afrikaanse rekrutering echt kunnen stoppen.

Moeder Wangari blijft hoop houden. "Ik wil niet dat andere moeders dit door moeten maken." Ze hoopt niet alleen dat de levende zonen naar huis worden gehaald, maar ook de doden. Want zij kreeg het stoffelijk overschot van haar zoon niet terug. "Ik slaap niet, omdat ik alleen maar kan denken aan het lichaam van mijn zoon en dat niemand daar om hem geeft. Hoe hij is gestorven, ver weg van zijn moederland, in een oorlog die niet de zijne is."

In de veelbesproken Amerikaanse rechtszaak tegen socialemediabedrijven zijn alle ogen vandaag gericht op Mark Zuckerberg. De oprichter van Meta, het moederbedrijf van onder andere Facebook en Instagram, moet getuigen in de rechtbank in Californië.

De zaak is onderdeel van een grotere civiele procedure. Daarin stellen ruim 1600 eisers dat de platforms bewust mentale schade bij jongeren veroorzaken.

Zuckerbergs aanwezigheid wordt gezien als een belangrijk moment in het proces. Het komt niet vaak voor dat de baas van een groot techbedrijf persoonlijk getuigt in een civiele zaak van deze omvang.

Ouders die hun kind zijn verloren aan de gevolgen van sociale media, uiteenlopend van dodelijke drugsdeals tot pesterijen die uitliepen op zelfmoord, vliegen vanuit het hele land naar Californië in de hoop de Meta-topman in de ogen te kunnen kijken.

Online chantage

Mary Rodee is vanuit New York naar Los Angeles gekomen om Zuckerberg te zien getuigen. In 2021 verloor zij haar 15-jarige zoon aan zelfdoding nadat hij slachtoffer werd van sextortion. Dat is een vorm van online chantage waarbij daders dreigen intiem materiaal openbaar te maken.

Rodee verwijt de techbedrijven dat ze haar kind hebben blootgesteld aan een onveilig platform, waarvan ze wisten hoe schadelijk het was.

Omdat er maar een handjevol publieke plekken zijn, kunnen alleen de mensen die op tijd in de rij staan naar binnen. Eerder deze week stond Rodee samen met andere nabestaanden de hele nacht voor de rechtbank te wachten. Toen slaagde ze erin een plekje te bemachtigen, maar ze verwacht dat haar kans om Zuckerberg te zien vandaag kleiner is.

Toch vindt Rodee het haar plicht dat de tribune straks met ouders gevuld is. "We moeten onszelf laten zien", vertelt ze. "Het verandert de energie in de rechtszaal."

Ouders met foto's van hun kinderen die zelfmoord hebben gepleegd, buiten bij de rechtbank van Los Angeles:

Twee jaar geleden moest Zuckerberg getuigen in een hoorzitting in het Amerikaanse Congres. Hij verontschuldigde zich toen tegenover de rouwende gezinnen op de tribune die foto's hadden meegenomen van hun overleden kinderen.

Deze rechtszaak is baanbrekend, omdat de bedrijven niet worden aangeklaagd vanwege de inhoud maar juist vanwege het ontwerp van hun platforms. Zo zouden de oneindige scroll-functie of constante meldingen het haast onmogelijk maken niet verslaafd te raken.

'Groei snel'

Meta is het oneens met de beschuldigingen. "We hebben talloze beslissingen genomen om tieners veilig te houden", schrijft het bedrijf in een verklaring. Oorspronkelijk richtte de zaak zich ook tegen platforms TikTok en Snapchat, maar die bedrijven troffen een schikking.

In Europa volgen beleidsmakers het proces nauwgezet. Mogelijke juridische doorbraken in de Verenigde Staten kunnen invloed hebben op toekomstige regelgeving en aansprakelijkheidskwesties rond digitale platforms.

Het motto van Facebook was jarenlang: "Groei snel en breek dingen", een slogan die de werknemers verzekert dat de innovatie van het bedrijf vooropstaat, ook als die schade teweegbrengt.

'Pesten ging 24 uur per dag door'

Dat socialemediagebruik schade berokkent, daar twijfelt Erin Popolo niet over. Zij verloor haar 16-jarige dochter Emily aan zelfmoord tijdens de coronapandemie.

Emily's mentale gezondheid verslechterde sterk toen het gebruik van sociale media toenam, en het online pesten een grotere rol ging spelen dan voorheen. "Eerst kon ze nog ontsnappen aan pesten toen ze thuis was", vertelt haar moeder, "maar online ging het 24 uur per dag door".

Nu voert ze campagne tegen de gevaarlijke gevolgen van sociale media voor jongeren. Ook Popolo was afgelopen week in de rechtszaal in Californië.

Erin en haar dochter Emily:

Tijdens die hoorzitting kwam een interne e-mail uit 2016 aan bod, waarin Zuckerberg schreef over de introductie van de live-videofunctie op Facebook. Daarin stelde hij dat het informeren van ouders en leraren nadelig zou zijn voor het succes van het product.

Voor Popolo zijn de getuigenissen een pijnlijke gewaarwording. "Het is moeilijk om te horen dat deze mensen beslissingen namen terwijl ze al wisten welke schade het veroorzaakt bij kinderen."

Pesterijen tijdens uitvaart

Daarnaast stelt ze dat anonimiteit op sociale media verandert hoe mensen met elkaar omgaan. Zelfs tijdens de virtuele uitvaart van haar dochter, die vanwege coronamaatregelen werd uitgezonden, gingen de pesterijen door. Een minderjarige drong de Zoom-verbinding binnen en schreef beledigende teksten over haar dochter.

Het incident onderstreept de ernst van online geweld. "Ouders onderschatten vaak dat sociale media hun kind niet alleen toegang geeft tot de hele wereld, maar de wereld ook toegang krijgt tot hun kind."

In maart is de uitspraak in deze zaak. Popolo hoopt dat het een invloedrijke verandering teweeg zal brengen. Techbedrijven zijn alleen maar uit op winst. "Op snel groeien en iets breken", zegt Popolo. "En helaas zijn het onze kinderen die ze hebben gebroken."

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.