"Ik hoor geruchten dat Trump en Netanyahu de oorlog willen beëindigen", vertelt een 37-jarige man uit de Iraanse hoofdstad Teheran. "Maar je kunt toch niet zomaar halverwege stoppen? Dat is pas een enge gedachte. Niet de bommen, maar weer alleen achtergelaten worden met dit regime."

De man is een van de weinige inwoners van Iran die de NOS heeft weten te spreken. Het Iraanse regime heeft inwoners vrijwel volledig afgesloten van het internet. Het is daarom moeilijk contacten leggen in het land. Bovendien zijn veel mensen bang om met journalisten te praten, omdat de repressie door de machthebbers onverminderd doorgaat.

Uit de weinige berichten die we krijgen van Iraniërs blijkt dat zij verschillend denken over de oorlog. Vanwege hun veiligheid gebruiken we geen namen. "Ik haat deze oorlog, het moet stoppen", vertelt een 60-jarige vrouw uit Rasjt, een stad ten noorden van Teheran.

"Hebben we het nu echt beter?", vraagt ze zich af. "Het verbaast me hoe onwetend mensen kunnen zijn. Naïeve jongeren denken dat buitenlandse leiders om ons geven, maar ze zijn alleen maar uit op grondstoffen. Olie, olie, olie. Onze vrijheid interesseert ze niet."

Minder steun voor de oorlog

Iran-deskundige Peyman Jafari ziet een verschuiving onder mensen die eerst voor de oorlog waren en zich nu steeds meer afvragen of dit wel de juiste oplossing is om van het regime af te komen.

"Na de protesten van afgelopen januari, en de duizenden doden, was de frustratie zo groot dat mensen zeiden: laat die oorlog maar komen", vertelt Jafari. "Ze dachten dat het misschien wel tot verlossing zou leiden."

Bij die protesten tegen het regime afgelopen januari hebben de Iraanse machthebbers genadeloos hard opgetreden. Volgens de Iraans-Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Hrana zijn ruim 7000 mensen gedood, maar dat aantal ligt mogelijk veel hoger.

In deze video leggen we uit wat leidde tot de grootste protesten in jaren in Iran:

De groep die hoopte dat oorlog tot het einde van het regime zou leiden, valt nu uit elkaar, ziet Jafari. "Een klein deel denkt er nog steeds zo over. Zij willen regime change tegen elke prijs. Maar een groeiende groep ziet nu hoe hun land wordt verwoest en dat er veel burgerslachtoffers vallen. Bovendien wordt het regime repressiever. Zij keren zich daarom nu tegen de oorlog."

Regime lijkt te overleven

Het Iraanse regime is verzwakt, maar niet verslagen na bijna twee weken oorlog. Nadat de hoogste leider Ali Khamenei werd gedood bij de bombardementen, heeft zijn zoon Mojtaba zijn rol overgenomen. Hij is een hardliner, net als zijn vader. Verandering hoeven Iraniërs dan ook niet te verwachten.

Jafari ziet het regime niet snel vallen. "Het feit dat het regime nog staat nadat de hoogste leider is gedood, laat goed zien dat Iran een ander soort dictatuur is dan bijvoorbeeld Saudi-Arabië of Egypte. Het hangt niet af van één man. Er is een politieke, militaire en economische elite in het land met veel macht en die heeft er alle belang bij dat de Islamitische Republiek blijft voortbestaan."

Oproep tot protest

Toch blijven president Trump en premier Netanyahu de Iraanse bevolking oproepen om op een gegeven moment de straat op te gaan en het regime omver te werpen. Ook oppositieleider Reza Pahlavi, de zoon van de laatste sjah van Iran, doet die oproep vanuit Amerika.

Sommige inwoners van Iran blijven de hoop houden dat ze op deze manier de islamitische machthebbers kunnen verjagen. "We zijn er klaar voor om de straat op te gaan en de stad over te nemen", zegt de 37-jarige man uit Teheran. Een vrouw, die ook in de Iraanse hoofdstad woont, sluit zich daarbij aan. "Iedereen wacht nu thuis af tot de dag van de vrijheid komt."

Anderen betwijfelen of demonsteren nu zin heeft. "Ik ben het er niet mee eens dat we nu de straat op moeten gaan", zegt een man uit Teheran. "Ik kan het in ieder geval niet doen. Ik leef niet alleen voor mijzelf, maar ik verzorg ook mijn familie. Het risico bestaat dat ik bij protesten word gedood en dan gaat mijn familie ook kapot."

Jafari denkt dat er uiteindelijk wel protesten zullen komen, maar hij acht de kans klein dat dat tijdens of kort na deze oorlog zal zijn.

"De woede over dit regime zit diep. Dus op een gegeven moment zullen inwoners weer van zich laten horen. Maar ik denk dat veel mensen zich nu verlamd voelen. Ze zitten klem tussen de repressie van binnenuit en de agressie van buitenaf. Het is er daardoor niet makkelijker op geworden."

Nederland mengt zich in de genocideaanklacht die Zuid-Afrika bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag heeft ingediend tegen Israël vanwege de oorlog in Gaza. De regering kiest geen partij, maar maakt in een verklaring wel duidelijk dat gedwongen verplaatsingen van burgers, het doelbewust aanvallen van kinderen en uithongering elementen van genocide kunnen zijn volgens het Genocideverdrag.

Landen hadden tot vandaag de tijd om een zogenoemde 'verklaring van interventie' in de zaak aan te leveren bij het ICJ. Andere landen, zoals België, Brazilië, Chili, Ierland, Mexico, Spanje en Paraguay, deden dat al eerder.

Zuid-Afrika begon de zaak eind 2023. Het land beschuldigt Israël van "genocidale daden" tegenover Palestijnen in de Gazastrook. In de aanklacht stelde Zuid-Afrika dat "het handelen en de nalatigheid van Israël genocidaal van aard zijn".

Het genocideverdrag

Het Genocideverdrag is een internationaal verdrag, ondertekend door meer dan 150 landen, dat genocide verbiedt en staten verplicht om genocide te voorkomen en te bestraffen. De Verenigde Naties namen het verdrag aan in 1948, enkele jaren na de Holocaust, om te voorkomen dat zulke misdrijven tegen de menselijkheid opnieuw zouden plaatsvinden.

Volgens het verdrag is er sprake van genocide als bepaalde handelingen verricht worden met de opzet om een groep geheel of gedeeltelijk te vernietigen.

Landen kunnen niets veranderen aan het Genocideverdrag, maar ze kunnen in een genocidezaak wel aangeven welke elementen uit het verdrag ze van belang vinden met betrekking tot die specifieke zaak.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken benadrukt dat Nederland met het document alleen zijn juridische interpretatie geeft over het Genocideverdrag, "niet over de situatie in Gaza zelf". Nederland kiest formeel dus geen partij.

Toch is uit het document iets af te leiden over het Nederlandse standpunt, zegt universitair hoofddocent internationaal recht André de Hoogh. "Als je kijkt naar de onderwerpen zou ik zeggen dat Nederland met deze onderwerpen eerder de interpretatie van Zuid-Afrika van het Genocideverdrag steunt, dan die van Israël."

De verklaring gaat bijvoorbeeld over gedwongen evacuaties en oorlogshandelingen waarbij kinderen worden getroffen. "Nederland wijst erop dat kinderen kwetsbaar zijn en dat er dan eerder sprake is van handelingen die binnen de definitie van genocide vallen."

Ook gaat het in het document over het uithongeren van de bevolking en het bewust tegenhouden van humanitaire hulp. Ook die zaken kunnen volgens de regering vallen onder de definitie van genocide. "Al die aspecten zijn van belang bij de vraag of er opzet was om de groep te vernietigen", zegt De Hoogh.

'Heel voorzichtige stap'

De onderwerpen die Nederland benoemt waren zeker aan de orde in Gaza, geeft De Hoogh aan. "Aan grote bevolkingsgroepen is met regelmaat door de Israëliërs verteld dat ze zich moesten verplaatsen. We weten dat in Gaza het percentage kinderen en vrouwen dat is omgekomen veel hoger ligt dan in veel andere gewapende conflicten. En we weten natuurlijk dat Gaza meer dan een maand was afgesloten van humanitaire hulp."

Wat het effect is van de Nederlandse verklaring valt nog te bezien, aldus De Hoogh. "Het laat in ieder geval zien dat Nederland het internationaal recht serieus neemt. De rechters worden erop attent gemaakt wat volgens Nederland de cruciale punten zijn met betrekking tot het genocideverdrag. Andere landen doen dat ook, en dat geeft de rechters handvatten bij de beoordeling van de zaak."

Liesbeth Zegveld, advocaat en bijzonder hoogleraar oorlogsherstel aan de Universiteit van Amsterdam, heeft zich vaker uitgesproken tegen de oorlog in Gaza. Ze is blij met de verklaring en de onderwerpen die Nederland erin aan de orde stelt, maar plaatst wel kanttekeningen.

"Na eerdere onthoudingen bij resoluties en het geworstel met F-35-onderdelen voor de Israëlische luchtmacht is het goed dat ze deze verklaring inzetten", aldus Zegveld. "Het is een eerste stap, maar wel een heel voorzichtige."

Buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) moeten meer duidelijkheid krijgen over wat zij wel en niet mogen. De Tweede Kamer is het in grote lijnen eens met de kabinetsplannen hierover. Wel zitten Kamerleden nog met vragen. Dat bleek bij een debat in de Tweede Kamer met verantwoordelijk minister van Justitie en Veiligheid Van Weel.

Boa's komen nu regelmatig in lastige situaties met burgers terecht over boetes of gedrag en krijgen bijvoorbeeld in de trein met geweld te maken. De regels voor hun optreden zijn minder eensluidend dan die voor politieagenten. Het kabinet wil die regels duidelijker maken in een nieuw 'boa-bestel'.

De nieuwe regels moeten boa's duidelijkheid geven over welke bestanden zij mogen inzien om iemands identiteit vast te stellen, in welke gevallen zij echt moeten wachten op politie-inzet en wanneer zij in aanmerking komen voor een wapenstok, pepperspray of een vuurwapen ter verdediging.

De huidige onduidelijkheid leidt bij de handhavers soms tot wat handelingsverlegenheid wordt genoemd. Oftewel niet durven ingrijpen omdat de instructies niet duidelijk zijn. Op de tribune van de Kamer volgde een aantal boa's het debat daarom met belangstelling.

Steeds meer taken

Er werken in het hele land zo'n 20.000 boa's voor zo'n 600 verschillende werkgevers. In de afgelopen vijftien jaar hebben zij steeds meer taken en bevoegdheden gekregen in een veranderende samenleving.

Boa's worden gezien als een verlengstuk van de politie, maar zijn dat in veel opzichten niet. Zij gaan niet over de handhaving van de openbare orde, maar wel over het tegengaan van onveiligheid, verloedering en overlast. Ook helpen zij de politie bij arrestaties en het afvoeren van gearresteerden of verwarde mensen.

De Kamerleden en minister spraken hun waardering uit voor het werk van de boa's. Maar het blijft ingewikkeld om het voor alle boa's eenduidig te regelen, zo bleek tijdens het debat.

Steeds ingewikkelder

Anders dan voor politieagenten is niet de rijksoverheid de werkgever, maar zijn dat gemeenten, ov-bedrijven en andere semioverheden. Die verschillende werkgevers hebben allemaal hun eigen instructies en voorwaarden. De landelijke overheid biedt alleen de basiswetgeving.

Verschillende fracties, zoals VVD, GroenLinks-PvdA, PVV, CDA en JA21, willen dat er landelijk meer voor boa's wordt vastgelegd dan nu het geval is. Minister Van Weel moest flink wat toezeggingen doen om de Kamerleden voorlopig tevreden te stellen over het nieuwe stelsel. Bijvoorbeeld over het landelijk regelen van de nazorg voor boa's die een heftige situatie hebben meegemaakt. Dat moet niet per werkgever verschillend zijn, vinden de partijen.

Experimenten

Een plan om boa's in het ov eerder toegang tot registers te geven zodat zij reizigers bij geweldsincidenten makkelijker kunnen identificeren heeft in elk geval de steun van een meerderheid in de Kamer. Bij de NS, die onlangs melding maakte van duizend geweldsincidenten, is onlangs een proef met wapenstok en pepperspray gestart. Dat experiment loopt een jaar.

In Rotterdam loopt een proef om boa's te laten ingrijpen bij straatintimidatie. Het gaat dan om situaties waarin iemand een ander seksueel benadert "op een wijze die vreesaanjagend, vernederend, kwetsend of onterend is". Maar dat experiment moet niet te lang duren voordat duidelijk is of het werkt, zegt de Kamer. De minister beloofde snel met resultaten en een oordeel te komen.

De Kamer is het eens met het plan om alle boa's voortaan een standaarduitrusting te geven met een portofoon en handboeien. Zo kunnen zij communiceren met collega's en agenten als die de taak moeten overnemen. Een eventuele aanvullende uitrusting kan bestaan uit een bodycam en een steek- of kogelwerend vest. Onder voorwaarden kan een boa worden uitgerust met een korte wapenstok en pepperspray.

Wapenvergunning

Ook het goedkeuren van wapenvergunningen voor de zogenoemde groene boa's moet beter geregeld worden, vindt de Kamer. Groene boa's hebben als taak om in bepaalde provincies illegale gewapende stroperij tegen te gaan. Zij kunnen in gevaarlijke situaties belanden en komen daarom in aanmerking voor een dienstwapen.

Het aanvragen van een wapenvergunning gaat niet via de gemeente waar zij voor werken, maar loopt vanwege wetgeving weer via de provincie. Een 'knik' in de procedure die soms lang duurt, vindt de Kamer. Minister Van Weel zegt dat hij dit onder de aandacht zal brengen van de betrokken provincies, maar dat hij er formeel niet over gaat.

Een Kamermeerderheid wil in elk geval snel regelen dat boa's, net als agenten, landelijk een neutraal uniform voorgeschreven krijgen waarbij geen ruimte is voor religieuze uitingen.