Het zou hét voorbeeld moeten zijn van een krachtige militaire samenwerking in Europa: het Future Combat Air System (FCAS), een nieuw gevechtsvliegtuig van Duits-Frans-Spaanse makelij dat Europa onafhankelijker moet maken van de Verenigde Staten. "Een revolutie", zei de Franse president Macron nog bij de start van het project in 2017.

Negen jaar later hangt het ambitieuze project aan een zijden draadje. Het lijkt te stranden in onderlinge belangenverschillen, zowel tussen de fabrikanten als tussen de Duitse en Franse overheid.

"Het project is zo goed als dood", zegt Jacob Ross, die voor de German Council on Foreign Relations in Parijs onderzoek doet naar de Frans-Duitse relaties en veiligheid. De deadline voor de beslissing om daadwerkelijk te gaan bouwen is al twee keer verschoven. Mogelijk wordt deze week duidelijk of het doek daadwerkelijk valt voor het gevechtsvliegtuig van de toekomst.

Wat is FCAS?

De bedoeling van FCAS is om de huidige generatie Franse en Duitse gevechtsvliegtuigen te vervangen. Het zou efficiënter zijn als de Europese landen meer samenwerken, in plaats van elk afzonderlijk een systeem te ontwikkelen.

Nieuw is naast het gevechtsvliegtuig zelf ook de 'combat cloud', die alle onderdelen en informatiesystemen met elkaar verbindt, en een zwerm al dan niet bewapende drones die het vliegtuig kunnen begeleiden.

Ross: "Daar is een dringende behoefte aan in Europa, niet alleen voor Frankrijk en Duitsland, maar ook voor Nederland. Dat we een manier vinden om onze strijdkrachten te laten communiceren, zonder gebruik te maken van door de Amerikanen gebouwde satellieten, zoals Starlink."

Nadat de Franse vliegtuigbouwers Dassault en het Duitse Airbus voor het project hadden getekend, haakte ook het Spaanse bedrijf Indra aan. Het doel was aanvankelijk om de nieuwe gevechtsvliegtuigen in 2040 in de lucht te hebben, een eerste testmodel stond gepland voor 2027. Dat is sowieso niet meer haalbaar, want er is nog geen nagel geslagen.

Waarom het niet botert

De eerste scheuren in het project ontstonden toen duidelijk werd dat Dassault en Airbus worstelden met de onderlinge werkverdeling. Dassault, dat de leiding heeft over de bouw, zou weigeren om belangrijke keuzes met Airbus te overleggen.

De frustraties lijken wederzijds. "Achter gesloten deuren klinkt het in Berlijn vaak dat Frankrijk vooral wil dat Duitsland voor het vliegtuig betaalt, terwijl de Fransen de indruk hebben dat Duitsland hun intellectueel eigendom en marktaandeel wil afpakken", stelt defensieanalist Ulrike Franke.

Technische verschillen

Ook lopen de visies van Duitsland en Frankrijk op belangrijke punten uiteen. De Fransen, aldus bondskanselier Friedrich Merz vorige week in een podcastinterview, willen "een vliegtuig dat in staat is atoomwapens te dragen en dat vanaf een vliegdekschip kan opereren. Dat is niet wat het Duitse leger op dit moment nodig heeft."

Daarin zit een wezenlijk verschil met 2017, zegt Ross. Kort na de Brexit en de eerste verkiezing van Trump leek een gezamenlijk gevechtsvliegtuig het ideale symbool van Europese militaire samenwerking, maar in Duitsland was niet goed nagedacht over wat de eigen luchtmacht nodig had.

Dat veranderde in 2022, het jaar van de Russische inval in Oekraïne, zegt Ross: "De Bundeswehr was eigenlijk niet echt operationeel, maar inmiddels is Duitsland zich aan het klaarmaken voor een confrontatie met Rusland."

Het kantoor van de Franse president noemt het "onbegrijpelijk dat industriële meningsverschillen niet overwonnen kunnen worden, terwijl wij juist gezamenlijk eenheid en slagkracht moeten tonen".

Wat nu?

Ondertussen klinken er in Duitsland veel fundamentelere vragen. "Als we concluderen dat we zo'n bemand gevechtsvliegtuig nodig hebben, dan moeten we bekijken wie dat met ons wil bouwen", opperde bondskanselier Merz. "Er zijn in Europa nog anderen die interesse hebben om met ons te spreken."

Daarmee doelt hij bijvoorbeeld op het Global Combat Air Programme (GCAP) waarin Italië, het Verenigd Koninkrijk en Japan aan een eigen gevechtsvliegtuig werken. Ook het Zweedse Saab staat open voor gesprekken.

In Duitsland pleiten de luchtvaartbranche en de vakbond ondertussen voor een opsplitsing van FCAS: een deel dat aan de Franse eisen voldoet en een ander deel voor de Duitse eisen.

Airbus staat daarvoor open. "De impasse rond één enkel type mag niet de hele toekomst in gevaar brengen van deze Europese hightechcapaciteit die onze collectieve afschrikking zal versterken", aldus een woordvoerder. "Als onze klanten ons daartoe opdracht geven, zouden wij een oplossing met twee gevechtsvliegtuigen ondersteunen."

De Zwitserse overheid gaat alle slachtoffers van de nieuwjaarsbrand in skidorp Crans-Montana omgerekend bijna 55.000 euro betalen. In het geval van de mensen die bij de brand om het leven kwamen, gaat het geld naar hun nabestaanden.

Het geld is een blijk van medeleven, zei de Zwitserse minister van Justitie op een persconferentie. Het is bedoeld om de eerste financiële klappen op te vangen. Bovendien wordt dit geld "zonder ingewikkelde administratieve procedures" uitgekeerd.

In totaal is er zo'n 8,5 miljoen euro beschikbaar voor "de 156 personen die het zwaarst door de brand zijn getroffen". Het kanton Wallis, waar het dorp Crans-Montana ligt, had al bijna 11 miljoen euro toegezegd aan een stichting die de slachtoffers gaat ondersteunen.

Na de nieuwjaarsbrand werd duidelijk dat de bestaande ondersteuningsregelingen voor incidenten in Zwitserland niet ingericht zijn op grootschalige rampen, maar meer op individuele gevallen. Daarom komt de regering nu met een pakket aan maatregelen, waar de schadevergoedingen onderdeel van zijn. Het parlement moet er volgende week nog over stemmen, maar daarbij worden geen problemen verwacht.

Nog 58 mensen in ziekenhuis

Bij de fatale brand in het café tijdens de nieuwjaarsnacht kwamen 41 mensen om het leven en 115 anderen raakten gewond. Van hen liggen er nog altijd 58 in het ziekenhuis. De brand ontstond toen licht ontvlambare geluidswerende matten aan het plafond in aanraking kwamen met siervuurwerk in flessen. Het vuur verspreidde zich razendsnel en veel cafébezoekers konden niet wegkomen.

Er loopt een strafrechtelijk onderzoek naar de uitbater van het café en zijn vrouw. Ze worden vervolgd voor dood door schuld. Gebleken is dat de brandveiligheid in het café al jaren niet was gecontroleerd.

Een verblijf in Barcelona wordt vanaf april duurder, want de toeristenbelasting gaat omhoog. Het Catalaanse parlement heeft een wet daarover goedgekeurd.

Nu betaalt een toerist voor een verblijf in Barcelona nog tussen de 5 en 7,50 euro per nacht aan toeristenbelasting. Dat wordt vanaf april dubbel zo veel.

De verhoging zal zo'n 200 miljoen euro per jaar extra in het laatje brengen. Een deel van het geld zal worden gebruikt om de woningnood in Barcelona aan te pakken.

De toeristenbelasting elders in Catalonië wordt later dit jaar met 50 procent verhoogd. Vanaf volgend jaar geldt de verdubbeling voor de hele provincie.

Protesten tegen massatoerisme

Het verhogen van de toeristenbelasting is een van maatregelen van de lokale overheid om het massatoerisme aan te pakken. Vorig jaar werd de provincie Catalonië door 20 miljoen toeristen bezocht. Van hen verbleven er 16 miljoen in Barcelona.

Inwoners van Barcelona protesteren al jaren tegen de groeiende drommen toeristen. Volgens hen is de stad onleefbaar geworden. Ook zijn woningen onbetaalbaar geworden. Veel appartementen worden verhuurd aan toeristen, waardoor er minder woningen beschikbaar zijn en de huurprijzen voor inwoners van de stad enorm zijn gestegen.

Het stadsbestuur had al besloten dat het verhuren van appartementen aan toeristen wordt verboden. Tegen eind 2028 worden alle vergunningen ingetrokken voor de duizenden appartementen die nu geregistreerd staan als te huur voor toeristen.