De familie van de Oekraïense militair Nazar Daletskyi dacht jarenlang dat hij was omgekomen. Zijn lichaam was geïdentificeerd. Ze rouwden op zijn begrafenis. Maar deze week belde hij ineens zijn moeder op, nadat hij bij een gevangenenruil was vrijgekomen. De video van het gesprek gaat rond op sociale media.

Nataliya, de moeder van Nazar, vertelt haar verhaal samen met een nicht aan de BBC. "Het was zo vreemd, omdat mijn zoon was overleden. Ik heb hem begraven, maar nu hoor ik zijn stem. Kun je je voorstellen wat een emotie een moeder dan voelt? Grote vreugde. Ik kon mijn tranen niet bedwingen."

Toen de Russen begin 2022 Oekraïne binnenvielen, trok de destijds 42-jarige Nazar naar het front. Hij had al oorlogservaring en twijfelde geen moment, vertelt Nazars nicht. Maar in mei van dat jaar raakte hij vermist. Officieel nieuws kwam maar niet. Tot ze een jaar later te horen kregen dat zijn lichaam was geïdentificeerd in een mortuarium in het zuidoosten van het land, met behulp van DNA-onderzoek.

De familie haalde het lichaam op en hield de uitvaart. Maar afgelopen september kregen ze een eerste teken dat Nazar nog in leven zou zijn. Een collega-soldaat die net was vrijgelaten door de Russen belde hen op, en liet weten dat hij hem was tegengekomen in de gevangenis. "We waren geshockeerd, het was niet te geloven. Maar waarom zou hij liegen?", zegt de nicht.

Deze week belde Nazar ineens zelf zijn moeder op, na drie jaar en negen maanden vermist te zijn geweest. Hij is verzwakt, hij is vermoeid, maar hij komt naar huis. "Ik zou willen dat alle vrouwen, moeders en kinderen zo'n telefoontje zouden krijgen, en deze vreugde", vertelt Nataliya. "Nu wacht ik op mijn zoon, om hem stevig te knuffelen. Ik hou zo veel van hem."

De politie heeft drie socialemedia-accounts offline gehaald die veelvuldig persoonsgegevens deelden van mensen binnen de Iraanse gemeenschap in Nederland.

De maatregel volgt op meerdere aangiftes en tientallen meldingen van doxing die binnenkwamen bij de politie in Den Haag. Volgens de politie gebeurt dat veel sinds de demonstraties in Iran.

Doxing is het online delen van persoonsgegevens, vermoedelijk met kwade bedoelingen en om te intimideren, en is sinds 2024 strafbaar. Op de accounts werden onder meer foto's en namen van mensen uit de Iraanse gemeenschap gedeeld.

Er is nog niemand aangehouden, maar de politie sluit niet uit dat dat nog gebeurt. Een woordvoerder zegt dat er één verdachte in beeld is.

Demonstraties in Iran

In Iran gaan sinds eind december steeds vaker mensen de straat op om te protesteren tegen het regime en onderdrukking. De staat treedt hard op, volgens bronnen zijn duizenden Iraniërs om het leven gekomen.

Ook in Nederland spreken onder anderen Iraanse Nederlanders zich uit tegen het regime van ayatollah Khamenei.

Zo was er vandaag nog een demonstratie vlak bij de Iraanse ambassade in Den Haag. Actievoerders van Amnesty International betoogden tegen de onderdrukking van de bevolking van Iran.

Demissionair staatssecretaris Tielen (Jeugd, Preventie en Sport) wil de verkoop van speelzand voorlopig niet aan banden leggen. Het AD meldde gisteren dat verschillende soorten speelzand mogelijk asbest bevatten. Tielens collega in België, minister Beenders van Consumentenzaken, wil de producten uit de winkels. Maar daar wil de staatssecretaris hier zich niet aan wagen: zij wil eerst de onderzoeksresultaten van de NVWA afwachten. "Het punt met gezondheidsrisico's is dat je zoveel mogelijk ongerustheid wil voorkomen. En ook geen extra ongerustheid wil creëren."

Hoelang het onderzoek van de NVWA gaat duren, is nog onduidelijk. Tot die tijd zijn er nog veel vragen. Daarom hebben we er vier voorgelegd aan experts en de antwoorden op een rij gezet.

1. Om wat voor zand gaat het?

"Het gaat deels om educatief speelgoed en deels om knutselspeelgoed", zegt David de Vreede van het Expertisecentrum Asbest & Vezels. Hij heeft als adviseur geholpen bij het onderzoek van het AD. "Het gaat bijvoorbeeld om zandtafeltjes, waarin kinderen figuren schrijven of tekenen. Of kleurpennetjes van zand."

Er gaan ook verhalen rond dat het om plakzand gaat, zogenoemd kinetisch zand. "Dat is niet onderzocht", zegt De Vreede. "Maar dat hoeft niet te betekenen dat daar geen asbest in zit."

2. Mijn kind heeft met speelzand gespeeld. Moet ik me zorgen maken?

Volgens Martin van den Berg, emeritus hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht, is het lastig om daar een eenduidig antwoord op te geven. "Het algemene idee is dat je zoveel mogelijk moet wegblijven van asbestvezels, omdat ze in je lichaam niet afgebroken worden. Dan komen ze in je longen terecht en veroorzaken daar permanente irritatie. Naarmate je meer aan asbest wordt blootgesteld, krijg je meer irritatie. Uiteindelijk kunnen die lokale irritaties leiden tot kanker."

Toch roept Van den Berg op tot kalmte als kinderen niet lang zijn blootgesteld. Hij wijst erop dat vooral mensen die langdurig, beroepsmatig zijn blootgesteld aan asbest ziek worden. "Als speelzand niet het favoriete speelgoed was van je kind, is er geen reden tot paniek."

3. Ik heb speelzand in huis. Wat moet ik er nu mee?

In Vlaanderen vragen de scheidingsstations om het zand in een dubbele zak te stoppen en dat dan luchtdicht af te voeren, afgesloten met tape. "Dat klinkt verstandig om ook hier te doen", zegt Van den Berg. "Als je die zakken vult, doe dat dan buiten met handschoenen aan en een mondkapje op met de hoogste beschermingsklasse. En maak het zand nat, want dan komen de asbestvezels niet in de lucht terecht en adem je het niet in."

Ruim ook niet restjes speelzand op met een stofzuiger, zegt toxicoloog Paul Scheepers van de Radboud Universiteit. "Aan de achterkant komen asbestvezels er dan weer uit. En je hebt een besmette stofzuiger en stofzuigerzak."

Pas vooral op als je een verjaardagspartijtje hebt gehad waarbij iedereen door speelzand heen liep, vertelt Scheepers. "Binnen de kortste keren ligt het door heel het huis. Dan krijg je te maken met langdurige blootstelling en is het echt verstandig om deskundigen te bellen voor advies over je gezondheid en om het zand te laten opruimen."

4. Hoe komt asbest in speelzand terecht?

Ook hier is niet met zekerheid een antwoord op te geven. Maar volgens De Vreede lijkt het er niet op dat de asbestvezels bewust zijn toegevoegd. "Als dat in het productieproces zou gebeuren, zou de verontreiniging gelijkmatig zijn."

Dat lijkt nu niet het geval. "Als je kijkt naar de onderzochte producten, dan bevat het ene bakje wel asbestvezels en het andere niet. Dat maakt het aannemelijk dat het gesteente waaruit het zand is gemaakt, al van nature asbest bevatte. Wij adviseren fabrikanten en importeurs: ga voor plantaardige alternatieven. Ook van maiszetmeel kun je speelzand maken."