Gijzelnemer Corné H. krijgt geen voorrang op een plek in een tbs-kliniek. Dat heeft de rechtbank in Den Haag besloten. De advocaten van de veroordeelde H. eisten begin deze maand in een kort geding dat hij direct moest worden opgenomen in een tbs-kliniek.

Volgens de rechter heeft iedereen op de wachtlijst belang bij een zo spoedig mogelijke behandeling in een tbs-kliniek. De rechter oordeelt dat de situatie van Corné H. niet uitzonderlijk is, waardoor hij geen voorrang krijgt.

H. gijzelde in 2024 medewerkers van een café in Ede en werd veroordeeld tot negen maanden cel en tbs met dwangverpleging. Sindsdien zit hij vast in de gevangenis in Vught.

Scheermesjes ingeslikt

Vanwege lange wachtlijsten wachten veel veroordeelden op een plek in een kliniek, waaronder Corné H. Zijn advocaten wilden dat hij voorrang kreeg omdat hij een gevaar zou zijn voor zichzelf en zijn omgeving. "H. is onberekenbaar en niet te lezen voor derden", zeggen zijn advocaten.

Afgelopen december gijzelde H. twee medewerkers van de gevangenis. Hij hoort stemmen in zijn hoofd, stak zijn onderbeen in brand, heeft scheermesjes ingeslikt en een bewaarder aangevallen, volgens zijn advocaten.

De Staat ziet het anders. De situatie van H. zou niet ernstiger of schrijnender zijn dan die van andere wachtenden. Ook wil de Staat afwachten wat het Openbaar Ministerie doet met de gijzeling in Vught. Een rechtszaak zou een tbs-behandeling in de weg kunnen zitten, aldus de Staat.

Steeds meer geld

De druk op de tbs-capaciteit neemt al jaren fors toe. Op dit moment staan er zo'n 270 veroordeelden op de wachtlijst. In 2020 ging dat nog om 49 personen. Dat de lijst elk jaar langer wordt komt omdat het hele systeem verstopt zit, zei Judith Serrarens, voorzitter van de Vereniging van TBS-Advocaten, eerder tegen de NOS.

Rechters leggen steeds vaker tbs op, maar het aantal tbs-plekken stijgt niet mee. "Er zijn in het verleden tbs-klinieken gesloten. En aan het einde van de behandeling is de doorstroom moeilijk. Er zijn te weinig huizen en te weinig bedden voor beschermd wonen", zei Serrarens. Ook is er te weinig personeel.

De lange wachttijd kost de samenleving steeds meer geld. Tbs'ers die langer dan vier maanden in de gevangenis wachten tot er een plek vrijkomt, hebben recht op een schadevergoeding.

Schandalig

In de plannen van het nieuwe kabinet gaat er meer geld naar gevangenissen, maar dat is volgens H.'s andere advocaat, Jan-Jesse Lieftink, niet genoeg. "Ik lees niets over de tbs, schandalig", zei hij tegen het AD. Het kabinet wil 100 miljoen euro investeren in het gevangeniswezen, onder andere om een halt toe te roepen aan voortijdige vrijlatingen.

Oekraïne en Moldavië hebben tien mensen gearresteerd die moordaanslagen zouden hebben gepland op hooggeplaatste Oekraïners, meldt de Oekraïense politie.

Volgens het Openbaar Ministerie in Oekraïne handelden de verdachten in opdracht van Rusland en konden zij per doelwit tot 100.000 dollar verdienen, omgerekend zo'n 85.000 euro. De hoogte van het bedrag hing af van de invloed en bekendheid van het beoogde slachtoffer.

De procureur-generaal Kravchenko liet in een verklaring weten dat bij huiszoekingen geld, wapens, explosieven en bewijs van communicatie met Russische contactpersonen in beslag werden genomen. Zeven mensen zijn opgepakt in Oekraïne, de drie andere arrestaties waren in buurland Moldavië.

Moskou heeft nog niet gereageerd op de verdenkingen.

Georganiseerde groep huurmoordenaars

De verdachten zouden deel uitmaken van een groep huurmoordenaars onder de naam Enigma 2.0. Het doel van de moorden zou onder meer zijn om angst te zaaien en de situatie in Oekraïne te "destabiliseren".

Volgens de politie werd de groep geleid door een 34-jarige Moldaviër die eerder in Rusland gevangen zat en daar zou zijn gerekruteerd door de Russische geheime diensten.

De procureur-generaal heeft de naam bekendgemaakt van één persoon die op hun dodenlijst zou staan: Andri Joesov. Hij is verantwoordelijk voor de strategische communicatie binnen de Oekraïense krijgsmacht en coördineert de gevangenenuitwisselingen met Rusland. Ook zou een bekende journalist op de lijst staan, die door Rusland eerder werd aangemerkt als extremistisch.

Verwijten

Oekraïne heeft Rusland er eerder van beschuldigd complotten te smeden om hooggeplaatste functionarissen te vermoorden, onder wie president Zelensky en het hoofd van de inlichtingendienst.

Moskou maakt op zijn beurt van Oekraïne soortgelijke verwijten.

Steeds meer winkels roepen speelzandproducten terug waar mogelijk asbest in zit. Naast winkelketens Action, Top1Toys en Marskramer roept ook HEMA speelgoed terug.

"Na extra onderzoek is gebleken dat in minimaal één buisje van de producten asbest is aangetroffen", schrijft HEMA. De winkelketen roept vijf producten van het eigen merk terug "om elke vorm van risico uit te sluiten".

Bij Action gaat het om de uitrekbare Stretch Squad-speelgoedfiguren. De producten hebben een vulling waar sporen van asbest zijn aangetroffen, meldde de keten vorige week. Als het product beschadigd raakt, kan de vulling naar buiten komen.

Bij zowel Top1Toys en Marskramer gaat het om het product Creafun Zand Schilderen Boerderij. Consumenten wordt gevraagd het product niet te gebruiken en terug te brengen naar de winkel.

Ook de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) waarschuwt voor een product: Moxy Sand painting. Het product wordt verkocht door verschillende winkelketens.

Begin deze maand berichtte het AD dat in verschillende speelzandproducten asbest was gevonden. De krant had twaalf stukken speelgoed laten onderzoeken in een laboratorium. Bij de helft van het speelgoed werd de kankerverwekkende stof aangetroffen. De producten kwamen van onder meer Bol.com, Amazon, AliExpress en Koppen Speelgoed.

De NVWA deed al langer onderzoek, naar aanleiding van berichten uit Australië. Daar werd in november asbest gevonden in speelzand.

Het onderzoek loopt en uitsluitsel over gezondheidsrisico's kunnen de NVWA en het RIVM nog niet geven. Uit voorzorg waarschuwde onder meer de kinderopvangbranche daarom om het speelgoedzand voorlopig niet te gebruiken. Het NVWA sloot zich vervolgens aan bij dat advies.

Hoe schadelijk zijn de speelzandproducten?

Deskundigen zeggen dat er niet direct reden is voor paniek. Bij korte blootstelling aan de stof kunnen kinderen niet snel ziek worden. Mensen die langdurig zijn blootgesteld aan asbest lopen een groter risico, volgens Martin van den Berg, emeritus hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht.

"Het algemene idee is dat je zoveel mogelijk moet wegblijven van asbestvezels, omdat ze in je lichaam niet afgebroken worden. Dan komen ze in je longen terecht en veroorzaken daar permanente irritatie. Naarmate je meer aan asbest wordt blootgesteld, krijg je meer irritatie. Uiteindelijk kunnen die lokale irritaties leiden tot kanker."

Een groot deel van de Tweede Kamer wil dat het kabinet actie onderneemt. Eerder deze maand werd demissionair staatssecretaris Tielen gevraagd waarom de producten niet uit voorzorg uit de schappen werden gehaald. Maar Tielen wilde eerst de onderzoeksresultaten van de NVWA afwachten.

Ook in België leidde het onderzoek tot grote zorg. Omdat ook daar niet vaststond om wat voor zand het ging, riep de minister in kwestie op om alle soorten speelzand niet meer te gebruiken. Ook moesten winkels alle speelzandproducten uit de schappen halen.

Weggooien

Als consumenten bezorgd zijn en het zand willen weggooien, adviseert de NVWA het speelzand niet in de prullenbak te gooien. De autoriteit adviseert het zand "eerst nat te maken en dan dubbel te verpakken in een plastic zak".

Vervolgens vraagt de NVWA contact op te nemen met de gemeente of afvalinzamelaar, die kunnen aangeven hoe en waar de zak het beste kan worden ingeleverd.