President Trump herhaalde het afgelopen nacht nogmaals: hij wil Groenland hebben. Het Witte Huis had eerder al eens gesuggereerd dat de VS militair geweld daarbij niet uitsluit.

Trump stelt dat het hem gaat om de veiligheid van de VS, maar deskundigen betwijfelen dit. Groenland heeft inderdaad een militair-strategische ligging, maar is ook rijk aan zeldzame grondstoffen. Het land is een autonoom deel van het koninkrijk en mede NAVO-lid Denemarken.

In vijf vragen en antwoorden leggen we uit waar het de Amerikanen om gaat en of de grondstoffen van Groenland een grotere rol spelen.

Heeft de VS voet aan de grond in Groenland?

De VS is militair actief in Groenland sinds de Tweede Wereldoorlog. Toen wilden de Amerikanen voorkomen dat de Duitsers het eiland zouden aanvallen. Oude Amerikaanse bases op Groenland liggen er nog, sommige bedolven onder het ijs.

De VS heeft er ook nog een actieve militaire basis: Pituffik Space Base. Vanuit hier kan de VS ballistische raketten waarnemen die vanuit Rusland of Europa worden afgevuurd richting de VS.

Deze basis mag dankzij een verdrag uit 1951 worden uitgebreid wanneer de Amerikanen dat willen. Wel moet de Groenlandse bevolking vooraf geraadpleegd worden.

"Er is dus echt een lange traditie van Amerikaanse aanwezigheid in Groenland", zegt Louise van Schaik, expert geopolitiek bij Instituut Clingendael. Mede daarom is het inlijven van Groenland volgens haar militair niet nodig. "Er is een grote bereidwilligheid om de Amerikanen daar hun gang te laten gaan."

Trumps bewering dat de Denen te weinig doen aan veiligheid, valt volgens haar ook te betwisten "Tegen eerdere pogingen van China om er vliegvelden te openen om grondstoffen te delven, is opgetreden door Denemarken én de VS."

Welke delfstoffen heeft Groenland?

Groenland is voor de Amerikanen vooral belangrijk vanwege de grondstoffen, legt Van Schaik uit. Het heeft veel uranium, dat slechts in een paar landen in de grond zit. "Omdat de sneeuw op het eiland steeds sneller smelt, zijn de kritieke grondstoffen makkelijker bereikbaar", zegt ze, al blijft het delven vanwege gebrek aan infrastructuur niet heel eenvoudig.

Daarnaast zijn er andere kritieke ruwe materialen, die belangrijk zijn voor de productie van militaire goederen, zegt de Clingendael-onderzoeker. "De stoffen in de Groenlandse grond kunnen militaire technologieën sterker of lichter maken. De elementen zijn moeilijk winbaar, maar zijn voor specifieke toepassingen enorm waardevol."

Ook Europese landen hebben belang bij de grondstoffen, omdat zij minder afhankelijk willen worden van landen als China. Dat land heeft jarenlang ingezet op mijnbouw en raffinagecapaciteit. "Omdat landen de zeldzame aardmetalen tijdens conflicten als drukmiddel kunnen inzetten, wil Europa z'n eigen boontjes kunnen doppen."

Kan de VS alleen door het land in te nemen grondstoffen krijgen?

Denemarken en Groenland zijn niet per se tegen het delven van grondstoffen door de Amerikanen, zegt de Clingendael-expert. Wel willen ze vooraf afspraken, bijvoorbeeld zodat het op een veilige manier gaat en inwoners van Groenland er niet ziek van kunnen worden.

De VS gebruikt verschillende manieren om Groenland onder druk te zetten, stelt Van Schaik. "Ze dreigen met militair handelen en hebben ook gezegd dat ze Groenland kunnen kopen."

Ook kan de VS proberen af te dwingen dat Amerikaanse bedrijven een voorkeursbehandeling krijgen bij delving in Groenland. "Zoals bij de grondstoffendeal met Oekraïne gebeurde." Dan kunnen de Amerikanen zeggen dat ze grondstoffen delven in ruil voor militaire bescherming tegen Rusland of China. Ook kan de VS voorstellen dat de Amerikanen een deel van de inkomsten van de grondstoffen krijgt."

Gaat het dan alleen over grondstoffen?

Groenland is ook interessant door de ligging van scheepvaartroutes tussen verschillende werelddelen.

Het gaat ook over invloedssferen, stelt van Schaik "Als je die logica volgt is het de vraag: 'hoe groot wil je eruit zien op de wereldkaart'?" Met Groenland erbij zou de VS er 2.166.000 vierkante kilometer op vooruit gaan. Dat is ruim 51 keer de oppervlakte van Nederland.

Hoe nu verder?

De NAVO overweegt een Groenlandmissie om Trump tevreden te stellen. De Deense minister van Buitenlandse Zaken gaat volgende week op bezoek bij de Amerikaanse buitenlandminister Rubio.

Diplomaten hopen dat de NAVO-bondgenoten daarmee de plannen voor een militaire actie van de VS ontmoedigen.

De Denen en Groenlanders geven zich dus niet zomaar gewonnen. Zelfs niet als Trump dreigt met het gebruik van militaire middelen.

Goedemorgen! Op het Malieveld komen vandaag betogers samen, om te demonstreren tegen het regime in Iran en om het Iraanse volk te steunen. En de eerste wedstrijden in de eredivisie na de winterstop worden gespeeld.

Eerst het weer: In het zuidoosten valt in de ochtend nog wat sneeuw, geleidelijk wordt het overal droog en breekt de zon door. Op de meeste plaatsen blijft het licht vriezen. Zondag is een droge en zeer koude dag, maandag kan er weer winterse neerslag vallen en daarna is het met de kou even gedaan.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Groenland moet onderdeel van de VS worden om ervoor te zorgen dat het niet in handen valt van China of Rusland, heeft de Amerikaanse president Trump gezegd in een persconferentie in het Witte Huis. "We gaan iets met Groenland doen, of ze het nou willen of niet. We gaan niet in de situatie komen dat Rusland of China ons buurland wordt."

Al voor het begin van zijn tweede termijn zei Trump dat de VS het dunbevolkte eiland moest inlijven; de afgelopen weken noemde hij het steeds vaker. Trump zegt dat er rond Groenland veel Chinese en Russische oorlogsschepen zijn, maar voor die claim is geen bewijs.

Ander nieuws uit de nacht

En dan nog even dit:

Ook gisteren bleef het winterweer Nederland flink bezighouden. In Utrecht werd het dak schoongemaakt van een groot bedrijfspand. Dit gebeurt preventief, zodat het gebouw veilig blijft.

En ondertussen trotseerden ook tal van mensen de sneeuw en gladheid, om anderen te helpen. Van vervoer voor mensen met een beperking tot een maaltijdbezorgdienst voor ouderen.

Fijne zaterdag!

Een Fransman van 74 is veroordeeld tot zes maanden voorwaardelijke celstraf, omdat hij een ei heeft kapotgeslagen op het hoofd van politicus Jordan Bardella. Dat is de leider van Rassemblement National (RN), de radicaal-rechtse partij die opgericht werd door Jean-Marie Le Pen en tot voor kort werd geleid door diens dochter Marine. Eerder heette de partij Front National.

Het incident vond in november plaats bij een boekpresentatie van Bardella. De gepensioneerde boer moet ook een boete van 1000 euro betalen, evenals een schadevergoeding van 500 euro en 600 euro als bijdrage voor juridische kosten. De man werd in 2022 ook al veroordeeld, omdat hij een ei had gegooid naar de zeer rechtse presidentskandidaat Éric Zemmour. Bardella hield aan de actie geen verwondingen over.

Veroordeling

RN wil in 2027, als Emmanuel Macron na twee termijnen aftreedt, de nieuwe president leveren. Le Pen mag vanwege een veroordeling niet deelnemen aan de presidentsverkiezingen. Als haar veroordeling in hoger beroep blijft staan, wordt Bardella mogelijk kandidaat.

De veroordeelde man bood zijn excuses aan voor de "gewelddadige" daad. Hij zei tegen de rechter dat hij kiezers "met een minimum aan geweld wilde waarschuwen voor het maximale geweld dat alle Fransen te wachten staat" als Bardella daadwerkelijk aan de macht komt.