Blij, maar nog niet helemaal gerustgesteld. Dat is de reactie van vader Patrick Deelen op het nieuws dat het kabinet vier gespecialiseerde zorgvilla's voor zeer zieke en gehandicapte kinderen voorlopig open wil houden. "Heel fijn, die intentie van de minister, maar er moet wel een concreet plan komen voor het personeel, want die mensen zijn straks allemaal weg."

Villa ExpertCare maakte in januari bekend de zorgvilla's te sluiten, omdat de vergoeding volgens het bedrijf niet toereikend is. Dat was een grote schok voor de kinderen en hun ouders, omdat zij een nieuwe plek moeten zoeken. Die plekken zijn zeer schaars. Om aandacht te vragen voor de sluiting besloot Deelen met zijn zoon naar Den Haag te gaan, waar de Kamer vandaag sprak over gehandicaptenzorg.

De conducteur in de trein van Assen naar Den Haag vertelt door de intercom dat er een speciale passagier aan boord is. "Goedemorgen dames en heren, ik heb hier een extra bericht want ik zit hier met John en John is 10 jaar oud." Hij verwijst naar het debat in Den Haag waar naartoe onderweg is. "En jij gaat vertellen dat ze open moeten blijven, John", zegt de conducteur. "Ik vind jou een held!"

Op adem komen

De 10-jarige jongen is 1 van 81 kinderen die wel eens logeert in zo'n zorgvilla. Daar krijgen ze essentiële, specialistische zorg. Het bedrijf Villa ExpertCare maakte eerder bekend dat de villa's eind deze maand moeten sluiten vanwege personeelstekort en geldgebrek. Er werd toen beloofd dat voor alle kinderen een goed alternatief geregeld zou worden.

John verblijft twee weekenden per maand in de zorgvilla in Wezep en zonder die hulp gaat het onmogelijk worden om John goede zorg te bieden. Vader Patrick noemt het zelfs levensbedreigend voor zijn zoon. "Wij redden het niet als gezin zonder de hulp van de zorgvilla. Gisteren maakte ik nog een fout met de medicatie omdat ik te moe was. Gelukkig liep het goed af."

John is geboren met een spierziekte en bij een medische ingreep is zijn luchtweg beschadigd. "Hij ademt nu met een buisje, maar daar moet je 24/7 op letten", vertelt zijn vader. "'s Nachts moet je ook alert zijn, want hij ligt dan aan een beademingsmachine. Overdag naar school gaat thuiszorg mee." De twee weekenden waarin John naar de zorgvilla gaat, kan het gezin even op adem komen.

Stoppen met werken

Ook voor Boaz (10) en zijn familie is de specialistische zorg in de villa essentieel. Boaz raakte op 1-jarige leeftijd door een hersenvliesontsteking meervoudig gehandicapt. Als de zorg in de villa wegvalt, zijn er weinig alternatieven. "Er komt dan sowieso meer zorg bij opa en oma terecht", vertelt vader Marcel Barzilay. "We zullen ook minder tijd voor onze dochter hebben en misschien moet een van ons wel stoppen met werken."

Vier jaar geleden waren er nog negen zorgvilla's in Nederland. Twee zijn er al failliet en nu dreigen er dus nog vier van ExpertCare te sluiten. De ouders vertrouwen er niet op dat er een alternatief geregeld kan worden vóór het eind van de maand.

"Er is nu al minder personeel omdat vacatures niet opgevuld worden en al het personeel is aan het solliciteren voor een baan ergens anders", aldus Patrick Deelen. "Het zijn loze beloftes van ExpertCare dat ze nieuwe plekken gaan regelen voor onze kinderen voordat de bestaande villa's dichtgaan."

De High Tech Campus nummer 12 in Eindhoven is nu nog een kale vlakte. Vandaag is er nog geen bouwvakker te bekennen, maar binnenkort gaan ze aan de slag om daar in ruim een jaar tijd een fabriek neer te zetten voor vernieuwende computerchips.

Die fabriek is een plan van onderzoeksorganisatie TNO. In het gebouw komt een fabriekslijn voor onderzoek naar chips die werken met licht in plaats van elektriciteit. Het doel is om deze vernieuwende chips goedkoper te maken.

Zo snel als licht

Computerchips die met licht in plaats van elektriciteit werken, heten fotonische chips. Het voordeel van licht is dat je daarmee veel sneller informatie kan verplaatsen dan op een draadje met elektriciteit, zegt Ton van Mol van TNO.

Dit kennen we al van internet met glasvezel. Glasvezel werkt ook op licht in plaats van stroom. Daarom is internet via glasvezel veel sneller dan via de kopernetwerken.

"Het omzetten van elektrische signalen van jouw computer naar licht, is een goed voorbeeld van het gebruik van fotonische chips", zegt Van Mol. "Die chips worden nu al gebruikt, bijvoorbeeld door de bedrijven die de kastjes maken waar glasvezel je huis binnenkomt."

Goedkopere chips

Computerchips worden gemaakt op ronde schijven van een speciaal materiaal. Die schijven heten wafers. Fotonische chips worden nu gemaakt op wafers met een doorsnede van omgerekend iets meer dan 10 centimeter. In de industrie rekenen ze met Engelse inches: dit zijn wafers van 4 inch.

TNO wil in de nieuwe fabriek onderzoeken of fotonische chips ook op wafers van 6 inch gemaakt kunnen worden. Dat lijkt een kleine stap. "Maar met zo'n grotere schijf kunnen dan twee keer zo veel chips gemaakt worden", zegt Van Mol.

Zo kunnen op een fabriekslijn veel meer chips gemaakt worden. Dan zijn ze goedkoper, en dat is belangrijk om te concurreren met chipbedrijven uit de Verenigde Staten, China en Taiwan, zegt Van Mol.

Meer dan 120 miljoen euro

De bouw van de fabriek kost 65 miljoen euro, zegt de High Tech Campus Eindhoven. Dat bedrag is inclusief de kosten van de speciale ruimte waar zelfs geen stofdeeltjes mogen komen: de cleanroom.

In die ruimte komen de tientallen machines die samen de chiplijn maken. Die kosten bij elkaar ook nog eens 62 miljoen euro, zegt Van Mol.

Naast de TNO-chiplijn is ook het Nederlandse bedrijf SMART Photonics van plan om een fabriekslijn voor 6 inch-wafers in het gebouw te plaatsen. Door de twee chiplijnen naast elkaar op te zetten, willen de partijen van elkaar leren, want van 4 naar 6 inch is makkelijker gezegd dan gedaan.

De machines moeten allemaal aangepast worden om geschikt te zijn voor grotere wafers. En het maken van chips is moeilijk: er kan van alles niet goed werken of misgaan.

De officiële opening van het gebouw moet in mei 2027 plaatsvinden. TNO hoopt dat de fabriek in het jaar daarop helemaal draait. Dan moeten er 10.000 fotonische chips per jaar gemaakt worden. Als het allemaal goed werkt, wil TNO de fabriekslijn uiteindelijk verkopen, bijvoorbeeld aan SMART Photonics.

Ruim twee jaar geleden ging Nieuwsuur langs in Eindhoven, en in Twente, voor een kijkje in de wereld van fotonische chips:

Nog meer huizen bouwen, het industrieterrein Harselaar uitbreiden, een grotere legerkazerne, nieuwe scholen én een zwembad. Barneveld zit vol ambitie, blijkt uit de partijprogramma's voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart.

Maar de gemeente kampt ook met een overvol stroomnet. Plek voor grote aansluitingen, bijvoorbeeld voor bedrijven, is al jaren niet meer vanzelfsprekend. En vorige maand waarschuwde netbeheerder Tennet dat er straks mogelijk zelfs geen huizen meer kunnen worden aangesloten in de regio.

Voor alle bestaande plannen is nu al niet genoeg ruimte om ze zomaar uit te voeren, bleek toen ambtenaren dit op een rijtje zetten. En dus moet de lokale politiek steeds vaker creatief zijn óf kiezen.

Gemeenten kunnen weinig doen

"Sinds ik raadslid ben, is dat steeds meer een beperking geworden waarmee je moet omgaan", zegt Jarne van Schaik, lijsttrekker van de Barneveldse VVD. "Continu is de vraag: welke ontwikkeling kunnen we doorzetten? Of worden we belemmerd doordat er te weinig stroom is en moeten we creatiever worden."

Gemeenten kunnen maar weinig doen tegen het overvolle stroomnet. "Wel kunnen ze overleggen met netbeheerders en andere gemeenten", zegt Martijn Gerritsen, onderzoeker aan de Radboud Universiteit. Dan weten netbeheerders tijdig waar gemeenten gaan bouwen, en worden de plannen op tijd afgestemd.

Het is de taak van die netbeheerders om het stroomnet te verzwaren. Maar gemeenten kunnen wel helpen om vertraging te voorkomen, zegt Gerritsen. Door openbare ruimte vrij te houden voor de bouw van transformatorhuisjes en vergunningen zo snel mogelijk te verlenen.

Creatief zijn

In Barneveld hoeft netbeheerder Liander bijvoorbeeld geen vergunning meer aan te vragen voor het verzwaren van middenspanningshuisjes. Inwoners kunnen daardoor geen bezwaar aantekenen. Dit leidt tot minder vertraging.

"Er zijn dus best wel dingen die je kan doen als gemeente", zegt Jolanda de Heer-Verheij, wethouder energie namens de ChristenUnie. "Al is het natuurlijk ook zo dat er elders grote stappen gezet moeten worden." Voor echt meer ruimte op het net is Barneveld afhankelijk van de bouw van een stroomstation bij Breukelen, hemelsbreed 40 kilometer verderop. Dat station laat nog jaren op zich wachten.

Geen stekkerauto, maar diesel

Tot die tijd moeten gemeenten de ruimte die er nog wel is, zo slim mogelijk gebruiken. Ook dit is terug te zien in de partijprogramma's. Zo pleit de SGP ervoor nieuwe huizen zo zuinig mogelijk te laten omspringen met de ruimte op het stroomnet. Door bijvoorbeeld te bouwen met onder meer zonnepanelen, goede isolatie en buurtbatterijen.

Ook probeert de gemeente Barneveld met eigen beleid de drukte op het stroomnet in ieder geval niet nog erger te maken. "We hebben bij ons gemeentelijk vastgoed en wagenpark gekeken hoe we daar 'netbewuster' mee om kunnen gaan", zegt wethouder De Heer-Verheij. De gemeente koos daarom niet voor elektrische auto's maar voor diesels. Bestaande gebouwen worden weliswaar klaargemaakt voor een toekomst zonder gas maar waar het niet anders kan, blijft de aansluiting voorlopig.

Onder de landelijke regels krijgen bijvoorbeeld huizen en scholen nog voorrang. Bedrijven staan al langer helemaal achteraan in de rij voor een aansluiting. Dat wringt zeker in Barneveld, waar veel behoefte is aan ruimte voor bedrijven. Voor de uitbreiding van bedrijventerrein Harselaar wordt gewerkt aan een eigen energiesysteem, met onder meer zonne-energie, reuzebatterijen en (bio)gas.

Wethouder De Heer-Verheij legt het liefst de nadruk op wat wel kan. "Barneveld is een beetje het Rotterdam van de Veluwe. Gewoon de schouders eronder." Maar ook zij ziet dat je tegen grenzen aanloopt. Ze wil dan ook op korte termijn initiatief van de landelijke overheid. Die kan regels schrappen die in de weg zitten. En het nieuwe kabinet heeft een crisiswet aangekondigd voor het overvolle stroomnet.

Toch lijken de problemen op de korte termijn vooral erger te worden. Netbeheerders Stedin en Enexis meldden afgelopen week dat ondanks de enorme investeringen in het stroomnet de krapte nog steeds toeneemt.

"Uiteindelijk hebben alle gemeenten hiermee te dealen", zegt onderzoeker Martijn Gerritsen. "Maar het is de vraag of elke gemeente wel de middelen en capaciteit heeft met dit vraagstuk om te gaan."