Schenden de VS en Israël met hun aanvallen op Iran het internationale recht? Ja, zeggen veel deskundigen. "Amerika en Israël hebben de hoeksteen van de internationale rechtsorde aangevallen, namelijk het geweldsverbod", aldus universitair hoofddocent Marieke de Hoon. "Dat verbiedt een aanval op de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Iran."

Het huidige Iraanse atoomprogramma vormt daar volgens haar geen uitzondering op. "Het geweldsverbod kent twee uitzonderingen die nu niet van toepassing zijn. Zo is er geen resolutie van de VN-Veiligheidsraad en het is ook geen rechtvaardige uitoefening van het recht op zelfverdediging."

Daarvoor zou Iran een aanval moeten hebben uitgevoerd of had daar een onmiddellijke dreiging voor moeten zijn, zegt De Hoon. "En dat is nu niet het geval. Het is niet zo dat Iran op het punt stond een nucleaire aanval uit te voeren op Israël, de VS of andere landen."

Hoogleraar internationaal recht Larissa van den Herik sluit zich daar bij aan. Alleen met toestemming van de VN-Veiligheidsraad of bij een directe dreiging mogen landen elkaar aanvallen, zegt zij. En ook volgens haar gaat de claim van zelfverdediging door de VS en Israël niet op.

Vleugellam door veto's

Daarom veroordelen de Verenigde Naties de aanval op Iran. Die Verenigde Naties zijn de belichaming van het internationaal recht zoals dat in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog vorm kreeg. Het waren vooral de vijf winnaars van de oorlog en tevens permanente leden van de VN-Veiligheidsraad (de VS, Rusland, China, het VK en Frankrijk) die bepaalden hoe het internationaal recht eruit kwam te zien.

En dat raakt de kern bij de vraag of het internationaal recht nog wel werkt bij internationale conflicten en oorlogen. Dat doet het alleen als de VN-lidstaten dat willen. En dan vooral als de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad dat willen.

Dit orgaan met vijftien leden is verantwoordelijk voor de handhaving van de internationale vrede en veiligheid. Volgens het internationaal recht moeten alle VN-lidstaten zich houden aan de resoluties van de Veiligheidsraad. En daar zit het probleem: de afgelopen tachtig jaar zijn er talloze resoluties gestrand omdat een van de vijf permanente leden zijn veto uitsprak.

Door een oorlog op het Europese continent en een allesvernietigende oorlog in Gaza springen die veto's de laatste jaren meer en meer in het oog. Rusland houdt ze tegen in het geval van de oorlog in Oekraïne. En op zijn eigen resolutie na torpedeerde Amerika alle eerdere Veiligheidsraadresoluties die opriepen tot een onmiddellijk staakt-het-vuren in de Gazastrook. De veto's maken de VN-Veiligheidsraad zo goed als vleugellam.

Trumps nieuwe wereldorde

Met een soort shocktherapie creëert Trump zijn nieuwe wereldorde. Een wereldorde waarin wel plek is voor de door hem onlangs opgerichte Vredesraad als alternatief voor de VN, met steun van voornamelijk autocratische landen, maar waar minder plaats is voor het internationaal recht. Zo bleek ook begin dit jaar bij de ontvoering van de Venezolaanse dictator Maduro.

En met de aanval van de VS en Israël op Iran verzuchten steeds meer politici en volkenrechtdeskundigen dat het internationaal recht er niet meer toe doet. Tegelijk zal de overgrote meerderheid van de Iraanse bevolking er geen traan om laten dat het internationaal recht nu naar de letter wordt geschonden.

Westerse politici wijzen erop dat we hier met een moorddadig regime te maken hebben, dat al decennialang zijn eigen bevolking en mensen ver daarbuiten terroriseert. Dat doet ook minister Berendsen van Buitenlandse Zaken, die daarom zegt dat de Nederlandse regering begrip heeft voor de Amerikaanse en Israëlische aanvallen.

Hoopvol

Ook hoofddocent internationaal recht De Hoon spreekt van een vreselijk regime in Iran. Tegelijkertijd vindt ze het heel zorgwekkend dat terwijl de VS en Israël in haar ogen "agressie plegen tegen de internationale rechtsorde, er landen zoals Nederland zijn die dat niet veroordelen en wegkijken".

Volgens haar schept het een gevaarlijk precedent voor toekomstige internationale conflicten en roept het vooral een gevoel van een dubbele standaard op. En dat vooral bij niet-westerse landen.

"Toen Trump Groenland dreigde te annexeren, sloten westerse landen de rijen tegen zijn plan en hadden ze de mond vol van territoriale integriteit. Dat was erg hoopvol", vindt De Hoon. "Maar een paar weken later in het geval van Iran lijkt dat er allemaal niet meer toe te doen. Daardoor zeggen landen in het mondiale zuiden dat het Westen niet is te vertrouwen. Volgens hen meet dat met twee maten."

De vraag is of het internationaal recht wel werkt als landen zich er niets van aantrekken. "Als we nu met elkaar afspreken dat het internationaal recht er niet meer toe doet, dan geven we Trump, Rusland en China een vrijbrief om te doen wat ze al doen", zegt Van den Herik. Daarom pleit ze ervoor dat "Nederland en Europa met andere landen samen om de Verenigde Naties heen gaan staan" om die organisatie en daarmee het internationaal recht zo veel mogelijk te stutten.

Natuurmonumenten neemt samen met de betrokken gemeenten maatregelen om de drukte op de Posbank in Gelderland beheersbaar te maken. Nu is het soms zo vol in het natuurgebied ten noorden van Arnhem dat omwonenden klagen, wandelaars en fietsers zich onveilig voelen en dieren op de vlucht slaan.

De maatregelen komen erop neer dat bezoekers straks aan de rand van het uitgestrekte natuurgebied moeten parkeren en te voet verder kunnen gaan, meldt Omroep Gelderland. Om ervoor te zorgen dat automobilisten zich aan de nieuwe regels houden, worden slagbomen geplaatst.

"We hebben dat besloten omdat we zagen dat door de drukte de natuur echt verstoord werd", aldus Maarten Bakker van Natuurmonumenten. "Dus je zag veel minder wild en dieren hadden veel minder leefgebied."

De IJssel zichtbaar

De Posbank is een heuvelachtig heidegebied met zandverstuivingen, bossen, slingerende weggetjes en een aantal uitkijkpunten. Soms is vanaf die uitkijkpunten de IJssel zichtbaar.

Het is het hele jaar door druk in het natuurgebied, maar dat is vooral het geval wanneer de paarse heide bloeit in augustus en september.

"De Posbank is een bijzonder natuurgebied met fantastische vergezichten", zei boswachter Susanne Blommaert van Natuurmonumenten vorig jaar tegen National Geographic. "Ik snap dat mensen erheen willen. Maar wanneer de heide in bloei staat, wordt het vreselijk druk."

Sinds 1 juli 2024 zijn enkele wegen en parkeerplaatsen afgesloten voor auto's en motoren. Dat is zo in de weekenden, op feestdagen en in de zomermaanden juli en augustus.

Overlast

Maar er is meer nodig om te voorkomen dat gemotoriseerd verkeer de Posbank op rijdt. "Er zijn toch mensen die zich niet aan de regels houden. Daarom komen er slagbomen en worden de wegen op die momenten volledig afgesloten", aldus wethouder Paul Hofman (GroenLinks) in Rheden. "Dat doen we om de natuur te ontlasten, maar ook omdat veel omwonenden overlast ervaren."

Een aantal toegangswegen, met name de Schietbergseweg, wordt opnieuw ingedeeld. Nu is het daar een ratjetoe van automobilisten die heel snel én fietsers die heel langzaam de heuvel op rijden. Hofman: "Dat willen we verbeteren, vooral voor fietsers, zodat we mensen aanmoedigen om met groen vervoer te komen."

Voor de bezoekers die met het ov komen, wordt komende zomer ook een nieuwe, duidelijke wandelroute aangelegd tussen station Rheden en een bezoekerscentrum op de Posbank. Nu ontbreekt die nog.

Parkeergeld

Ook nieuw is een Parkeer Informatie Route Systeem, 'PIRS'. Op verschillende plekken komen elektronische displays die het aantal beschikbare parkeerplekken weergeven, zodat automobilisten niet eindeloos hoeven te zoeken.

Volgend jaar komt daar nog een maatregel bij: dan moet op de parkeerplaatsen van Natuurmonumenten bij de Posbank worden betaald. "Het parkeergeld steken we in het beheren en beschermen van de natuur op de langere termijn. Wie lid is van Natuurmonumenten hoeft niet te betalen om te parkeren, want die draagt met betaald lidmaatschap al bij aan datzelfde doel", aldus Bakker.

Zowel Natuurmonumenten als de betrokken gemeenten zeggen zich te realiseren dat de maatregelen, zeker de slagbomen, ingrijpend zijn. Maar het moet wel, stelt Tineke van der Pas, wethouder van de lokale partij PAK in Rozendaal. "Wij willen deze mooie natuur ook bewaren voor de generaties na ons. En daarvoor is het nodig om een evenwicht te vinden in het gebruik van die natuur en die natuur niet te veel belasten."

In het Verenigd Koninkrijk is de man van Labour-parlementslid Joani Reid opgepakt op verdenking van spionage voor China. In het onderzoek zijn in totaal drie mannen aangehouden.

Reid zegt dat zij en haar kinderen niets met het politieonderzoek te maken hebben. Ze heeft naar eigen zeggen geen enkele aanwijzing gehad dat haar man de wet heeft overtreden. De parlementariër verzoekt Britse media om de privacy van haar kinderen te respecteren, schrijft onder meer de BBC.

De politie maakte eerder op de dag bekend dat mannen van 39, 43 en 68 jaar oud zijn aangehouden. Het drietal wordt beschuldigd van hulp aan een buitenlandse geheime dienst, op grond van een in 2023 aangenomen veiligheidswet. Er zou geen directe dreiging zijn voor de Britse bevolking.

'Geen bewonderaar van dictatuur'

Hoewel Reid niet als verdachte is aangemerkt, zegt het Labour-parlementslid in een reactie dat ze nooit vragen heeft gesteld in het Lagerhuis over aan China gerelateerde zaken. Ze stelt ook dat ze nooit Chinese functionarissen, zakenmensen of diplomaten heeft ontmoet, "voor zover ik weet". Reid benadrukt dat ze "helemaal geen bewonderaar is van de dictatuur van de Chinese Communistische Partij".

Labour-premier Starmer bezocht China enkele weken geleden. Hij probeert, net als andere Europese leiders, de banden aan te halen met Peking. Dat de echtgenoot van een partijgenoot nu vastzit op verdenking van spionage voor China, komt Starmer dan ook slecht uit.

Starmer onder vuur

De premier verkeert al langer in zwaar weer. Hij staat er slecht voor in de peilingen en ligt onder vuur vanwege zijn benoeming van partijprominent Peter Mandelson tot ambassadeur in de VS in 2024. Uit recent vrijgegeven documenten uit het Epstein-dossier is gebleken dat Mandelson zeer nauwe banden had met zedendelinquent Epstein.

Starmer heeft voormalige Labour-minister Mandelson, tegen wie inmiddels ook een corruptieonderzoek loopt, ontslagen. De rechterhand van de premier is opgestapt vanwege het schandaal.