Vandaag was in de Gazastrook een van de dodelijkste dagen sinds oktober, toen een door de Verenigde Staten bemiddelde wapenstilstand inging. Zeker 31 Palestijnen werden gedood.

De luchtaanvallen vonden plaats in onder meer Gaza-Stad en Khan Younis, een dag voordat Israël de grensovergang bij Rafah met Egypte weer wil openen. De autoriteiten in Gaza spreken van een verdere escalatie terwijl officieel nog een bestand van kracht is.

Volgens hulpdiensten werd in het westen van Gaza-Stad een appartementencomplex gebombardeerd. Daarbij werden een vrouw en meerdere kinderen gedood. In de wijk Sheikh Radwan zou een aanval op een politiecomplex elf levens hebben geëist. Ook vielen er slachtoffers bij aanvallen op tentenkampen in de omgeving van Khan Younis.

Het Israëlische leger zegt dat de luchtaanvallen waren gericht op Hamas-strijders en uitgevoerd zijn na schendingen van het staakt-het-vuren. Volgens het leger kwamen gewapende mannen uit een tunnel bij Rafah tevoorschijn, waarna zij werden aangevallen. In een ander incident zouden militairen gewapende personen hebben gedood in Centraal-Gaza. De Israëlische lezing kan niet onafhankelijk worden geverifieerd.

Heropening Rafah

Mustafa Barghouti, een Palestijnse politicus op de Westelijke Jordaanoever en oprichter van het Palestijnse Nationale Initiatief, zegt op X dat er zeker zeven kinderen en negen vrouwen onder de doden zijn. "Israël heeft het staakt-het-vuren tot nu toe 1320 keer geschonden. In de praktijk is er voor Israël geen wapenstilstand."

De aanvallen komen op een gevoelig moment: Israël heeft aangekondigd om zondag de grensovergang bij Rafah beperkt te heropenen. Dat is voor het eerst sinds mei 2024. De opening maakt deel uit van de afspraken rond het staakt-het-vuren met Hamas.

Israël zegt dat alleen een beperkte groep mensen, na veiligheidscontrole, de grens mag passeren. Humanitaire hulp zou voorlopig niet worden toegelaten. Hamas reageerde dat het verkeer van en naar Gaza zonder beperkingen moet worden toegestaan en riep Israël op zich aan de afspraken te houden.

Inwoners van Rafah melden dat ook in en rond de grensstad luchtaanvallen zijn uitgevoerd en spreken van paniek onder de bevolking. Veel inwoners zeggen niet te begrijpen waarom het geweld oplaait terwijl er werd gehoopt op een voorzichtige versoepeling door de heropening van Rafah.

Humanitaire druk

De humanitaire situatie in Gaza blijft ondertussen kritiek. De VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen UNRWA zegt dat ruim twee miljoen mensen afhankelijk zijn van noodhulp. Volgens de organisatie leven veel gezinnen nog altijd in tijdelijke onderkomens en hebben honderdduizenden mensen nauwelijks toegang tot gezondheidszorg.

Winterse regen heeft tentenkampen in moddervlakten veranderd, wat het risico op ziektes vergroot. UNRWA zegt wekelijks zo'n 100.000 mensen medische zorg te bieden en tienduizenden kinderen onderwijs te geven in beschadigde schoolgebouwen.

Tegelijk stelt de organisatie dat haar werk ernstig wordt belemmerd door toegangsbeperkingen en logistieke obstakels. Volgens cijfers van de gezondheidsautoriteiten in Gaza zijn sinds het begin van de oorlog in oktober 2023 meer dan 71.000 Palestijnen gedood. Israël meldt dat bij de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 ongeveer 1100 mensen in Israël omkwamen en zo'n 250 mensen werden ontvoerd.

Donderdag erkende een hoge Israëlische militaire functionaris voor het eerst dat het dodental dat door het ministerie van Volksgezondheid in Gaza wordt gemeld, grotendeels accuraat is.

Tweede fase Gaza-plan

Tegelijk wordt achter de schermen gewerkt aan de tweede fase van het Amerikaanse Gaza-plan. Diplomaten zeggen dat Washington inzet op een langdurigere regeling die veiligheid en wederopbouw moet combineren. Volgens betrokkenen zou in die fase een overgangsbestuur ontstaan waarin Palestijnse technocraten een grotere rol krijgen, met steun van Arabische landen en internationale organisaties.

Het idee is om het dagelijks bestuur in Gaza te stabiliseren, terwijl tegelijkertijd wordt voorkomen dat Hamas zich militair opnieuw kan versterken. Daarbij wordt gedacht aan strengere controle op grensovergangen en internationale veiligheidsafspraken.

Het plan is nog niet in detail uitgewerkt en veel onderdelen liggen gevoelig. Zowel Israël als Hamas heeft zich er publiek nog niet over uitgesproken. Diplomaten benadrukken dat verdere stappen afhankelijk zijn van het standhouden van het staakt-het-vuren en van afspraken over humanitaire toegang en wederopbouw.

Voor een volgepakte zaal, in het hart van de stad waar het al weken rommelt in de VS, zong Bruce Springsteen gisteren zijn protestnummer Streets of Minneapolis. Het lied staat bol van de kritiek op de regering-Trump. Het tekent het maatschappelijke activisme van de Amerikaanse zanger, dat als een rode draad door zijn muziekleven loopt.

Springsteen schreef Streets of Minneapolis een week geleden, nadat Alex Pretti in de stad door de grenspolitie was doodgeschoten. Dinsdag nam hij het op en een dag later bracht hij het uit. Om het dus kort daarna in de stad zelf voor het eerst live te spelen.

Springsteen was in Minneapolis voor een concert waarbij de opbrengst volledig ging naar de families van Pretti en Renée Good, de 37-jarige vrouw die ruim drie weken geleden door een agent van immigratiedienst ICE werd doodgeschoten.

De dood van de twee burgers in Minneapolis inspireerde Springsteen tot het schrijven van het lied. Het nummer stond binnen een paar dagen in negentien landen op de eerste plek in iTunes, de muziekdienst van Apple.

'Staatsterreur'

Muziekjournalist Leon Verdonschot, die een boek schreef en een documentaire maakte over Springsteen, legt uit dat het lied voor Springsteen-begrippen zeer direct is. Zo spreekt Springsteen van "staatsterreur" en noemt hij onder anderen president Trump, minister Noem van Binnenlandse Veiligheid en Trumps topadviseur Miller bij naam.

"Dat doet hij normaal niet, ook omdat hij vindt dat zijn muziek tijdloos moet zijn", aldus Verdonschot. "Maar kennelijk staat hij op het punt van: ik sta hiervoor en ik wil dit zeggen. Een beetje in de voetsporen van zijn grote helden als Bob Dylan, Woody Guthrie en Pete Seeger. Met een gitaar en mondharmonica. Dus eigenlijk klopt het helemaal."

"Nuance is prachtig", zei Springsteen zelf, "maar soms moet je iemand op zijn bek slaan":

De tekst past daarnaast volgens Verdonschot feilloos in Springsteens oeuvre. "Want hij doet eigenlijk waar hij zich al zijn hele leven voor inzet: het uitleggen van de Amerikaanse droom, de Amerikaanse waarden en instituten, en waar die voor staan", zegt hij. "Springsteen is altijd een brave Democraat geweest. Maar nu is de Amerikaanse realiteit in zijn ogen ver afgedreven."

Witte Huis gaat niet in op 'irrelevante meningen'

Het Witte Huis was niet onder de indruk van Springsteens lied. Een woordvoerder zei dat de regering zich richt op andere zaken, "en niet op willekeurige liedjes met irrelevante meningen en onjuiste informatie".

Een jaar geleden botste Springsteen ook al publiekelijk met Washington: hij opende zijn tour in Manchester toen met een felle rede richting de regering-Trump, waarna Trump op zijn eigen platform Truth Social weer sneerde naar Springsteen.

De ruzie leidde tot verdeeldheid onder Springsteens achterban. Hij is een van de succesvolste artiesten uit de twintigste eeuw en heeft een enorme fanschare in de Verenigde Staten, ook onder Republikeinen.

Maar vanwege zijn anti-Trump-uitlatingen annuleerde bijvoorbeeld een Springsteen-coverband vorig jaar een concert in Springsteens thuisstaat New Jersey. De reden: de kroegeigenaar vond het concert "te riskant", vanwege de politieke kleur van zijn bezoekers.

Eerder activisme

Dergelijke beroering heeft Springsteen in zijn carrière nooit tegengehouden om kritisch op zijn eigen land te zijn. Zo is een van zijn bekendste nummers, Born in the U.S.A. uit 1984, een aanklacht tegen de behandeling van Vietnam-veteranen.

Het lied werd verkeerd begrepen door president Ronald Reagan, die er een patriottisch lied in zag bij zijn herverkiezingscampagne in 1984.

En in 2000 schreef Springsteen het nummer American Skin (41 Shots) over de dood van een 23-jarige student uit Guinee in New York. Vier agenten hadden de man met 41 kogels doodgeschoten toen hij zijn portemonnee wilde pakken om zijn ID te tonen.

Toenmalig burgemeester Giuliani van New York deed destijds een oproep aan Springsteen om het lied niet te spelen in Madison Square Garden, waar hij tien shows zou geven. Ook riepen de politie en de politievakbond op tot een boycot van Springsteens concerten. Hij speelde het lied bij alle concerten.

Muziekjournalist Verdonschot zag in Minneapolis diezelfde, rechtlijnige Springsteen als toen. "Ik denk trouwens wel dat hij een tijd lang heeft gedacht: ik moet een bruggenbouwer zijn tussen Republikeinen en Democraten. Maar inmiddels weet hij ook wel: die hardcore MAGA-aanhangers overtuig ik toch niet meer."

Iran begint dit weekend een maritieme oefening in de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste scheepsroutes ter wereld. De Verenigde Staten hebben Teheran gewaarschuwd dat risicovol militair gedrag in het drukke vaargebied kan leiden tot een ongeluk of een snelle escalatie.

De Verenigde Staten hebben de afgelopen tijd extra marineschepen en gevechtsvliegtuigen naar de regio gestuurd. Een aanval op Iran hangt in de lucht en vandaag klonken er explosies op meerdere plekken in Iran. De oorzaak van de ontploffingen is nog onduidelijk, maar de situatie is hooggespannen. De oefening in de Straat van Hormuz komt dan ook op een zeer gevoelig moment.

Dagelijks passeren ongeveer honderd commerciële schepen de smalle zeestraat tussen Iran en Oman. Het is een cruciale doorgang voor de wereldhandel in energie. Op het smalste punt is de zeestraat slechts 33 kilometer breed.

Ongeveer een vijfde van alle wereldwijd verhandelde olie passeert dagelijks de route, vooral bestemd voor de Aziatische markt. Verstoring kan vrijwel direct gevolgen hebben voor de olieprijs.

Iran stuurde donderdag een waarschuwing uit aan schepen dat zondag en maandag de oefening met live munitie plaatsvindt. Volgens de opgegeven coördinaten kan het schietgebied deels samenvallen met de officiële scheepvaartcorridor, een smalle tweebaansroute waar tankers en vrachtschepen in tegengestelde richting varen.

Centcom, het Amerikaanse regionale commando voor het Midden-Oosten in Qatar, reageerde met een scherpe verklaring. Het commando waarschuwt dat "onveilig en onprofessioneel gedrag" in de buurt van Amerikaanse schepen, bondgenoten of commerciële vaart het risico op escalatie vergroot. Vooral laag overvliegende Iraanse straaljagers of snelle patrouilleboten in de buurt van Amerikaanse schepen zouden niet worden getolereerd.

Het vliegdekschip USS Abraham Lincoln ligt in de Arabische Zee, niet ver van de Straat van Hormuz. Trump heeft Iran eerder deze maand gedreigd met militair ingrijpen vanwege het harde optreden tegen protesten in het land, waarbij duizenden demonstranten zijn gedood. Iran zegt geen oorlog te willen, maar volledig voorbereid te zijn op een aanval.

'Teheran opereert op rand van de afgrond'

Sayed Ghoneim, generaal buiten dienst en voorzitter van het Institute for Global Security & Defense Affairs in Abu Dhabi, stelt dat Iran "op de rand van de afgrond" opereert en bewust kiest voor "gecontroleerde afschrikking".

"De Verenigde Staten willen deze aanval nog steeds uitvoeren, maar ze willen Iran één-op-één aanpakken, terwijl de Iraniërs het conflict juist willen internationaliseren", zegt de analist tegen de NOS.

"De VS wil het puur militair houden, maar Iran ziet het liever veranderen in een politiek, veiligheids- en economisch conflict. Wanneer je de Straat van Hormuz moet sluiten, betekent dat een mix van militaire, veiligheids- en economische druk. Dit zal namelijk de internationale economie en de internationale veiligheid verstoren."

Escalatie via afschrikking

Volgens Ghoneim is de Straat van Hormuz Teherans sterkste troefkaart. "Iran laat met deze oefening zien dat het de scheepvaart kan verstoren én Amerikaanse vliegdekschepen kan bedreigen, zonder Washington een juridisch of moreel voorwendsel te geven voor een verwoestende aanval."

Dit vormt nu de kern van de Iraanse strategie, zegt Ghoneim: escalatie via afschrikking als antwoord op Amerikaanse druk. "Iran probeert hiermee een oorlog te vermijden, zonder onderdanig te lijken."

Iraanse functionarissen waarschuwen dat elke aanval onmiddellijk zal worden beantwoord. Vicepresident Mohammad Reza Aref zegt dat Iran zich in "oorlogsparaatheid" bevindt. Een legerwoordvoerder sprak van een directe reactie op elke "misrekening" door vijanden.

Tegelijk zoekt Teheran diplomatieke steun in de regio. De Iraanse president Pezeshkian sprak recent met de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman. Ook Qatar, Turkije en Egypte dringen achter de schermen aan op terughoudendheid.

Grootmachten op zee

De oefening valt volgens Iraanse media samen met bredere manoeuvres van Iran, Rusland en China in de Golf van Oman en de Indische Oceaan. Het zou gaan om routinematige jaarlijkse oefeningen. Toch zien analisten er ook een geopolitiek signaal in, waarmee de landen tonen dat ze gezamenlijk kunnen optreden in een gebied waar de Amerikaanse marine traditioneel dominant is.

De timing is uiterst gevoelig. Amerikaanse media berichtten gisteren dat Trump mogelijk al dit weekend een aanval op Iran kan bevelen, een mogelijk scenario dat de regio al weken onder hoogspanning zet.

Hoge Amerikaanse militairen zouden een belangrijke bondgenoot in het Midden-Oosten hebben geïnformeerd dat een aanval "op korte termijn" mogelijk is. Amerikaanse oorlogsplanners zouden niet alleen nucleaire en militaire installaties willen raken, maar ook de leiding van de Iraanse Revolutionaire Garde willen uitschakelen. In de visie van sommige adviseurs rond Trump zou zo'n aanval kunnen leiden tot nieuwe massaprotesten in Iran en uiteindelijk vervanging van het regime.