De beruchte Italiaanse maffiabaas Benedetto 'Nitto' Santapaola is op 87-jarige leeftijd overleden in een ziekenhuis in Milaan. Italiaanse media melden dat hij ziek was en dat zijn gezondheid de laatste tijd verslechterde.

Santapaola zat sinds 1993 een levenslange gevangenisstraf uit. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor moorden op leden van de Siciliaanse maffia en vele anderen, onder wie journalist Giuseppe Fava en de rechter Giovanni Falcone.

De maffiabaas werd geboren in de stad Catania op het Italiaanse eiland Sicilië. Veel van zijn familieleden waren lid van de cosa nostra, de Siciliaanse maffia. Santapaola groeide uit tot een kopstuk van de maffia, mede dankzij zijn goede banden met de 'capo dei capi' (baas der bazen) Salvatore 'Toto' Riina en de Corleonesi-clan.

Geweld en corruptie

Tijdens zijn criminele carrière raakte Santapaola verwikkeld in verschillende bloedige oorlogen met andere maffiosi, zoals de groep van Alfio Ferlito. Die werd in 1982 gedood door schutters uit de clan van Riina. Dat gebeurde op het moment dat Ferlito van de ene naar de andere gevangenis werd verplaatst door de carabinieri, de Italiaanse nationale politie.

Kort na deze moord liet Santapaola een generaal van de carabinieri doden in Palermo. Deze generaal had een halt moeten toeroepen aan de oorlog tussen de verschillende maffiaclans. Hij had voordat hij werd vermoord ontdekt dat maffiabaas Santapaolo betaald werd door een groep van vier projectontwikkelaars die nauwe banden hadden met de Italiaanse regering.

Onderzoeksrechter Giovanni Falcone vond later een briefje met daarop informatie over deze ontdekking, Daarop besloot Falcone de projectontwikkelaars te laten onderzoeken. Uit dat onderzoek bleek dat er veel bewijs was dat de maffia, het bedrijfsleven en de politiek nauw met elkaar verweven waren.

Santapaola werd onder meer veroordeeld voor de moord op journalist Giuseppe Fava. Deze journalist had geschreven over de banden tussen de projectontwikkelaars en de maffia en werd in 1984 gedood door een neef van Santapaola.

Levenslange celstraffen

In 1987 kreeg Santapaolo bij verstek een levenslange gevangenisstraf opgelegd voor de moord op maffiabaas Ferlito. In 1993 werd hij gearresteerd op een boerderij nabij Catania, waar hij verscholen zat. Hij was toen al ruim tien jaar op de vlucht voor de autoriteiten.

In 1996 werd de maffiabaas ook veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf voor de moord op een hoge politieman. Een jaar daarna kreeg hij nogmaals levenslang voor de moord op rechter Falcone. Die moest zijn strijd tegen de maffia bekopen met de dood toen zijn auto in 1992 werd opgeblazen op een snelweg.

Later bleek dat de maffia springstof had aangebracht in de afwateringsbuizen onder de weg. Twee maanden daarna werd ook een andere rechter die streed tegen de maffia, Paolo Borsellino, vermoord. Voor deze aanslag is 'baas der bazen' Toto Riina veroordeeld.

Nederlandse jongeren van 12 tot en met 16 jaar drinken gemiddeld 9,5 glas suikerhoudende frisdrank per week. De helft drinkt zelfs 16,5 glas per week, vergelijkbaar met zo'n negentig suikerklontjes. Dat stellen onderzoekers van de GGD Amsterdam en de Vrije Universiteit Amsterdam, die deze hoeveelheid zorgelijk noemen. Ze pleiten voor een 'slimme suikertaks'.

"Ik keek wel op van de uitkomsten van ons onderzoek", zegt gezondheidswetenschapper Rian Pepping. "Hoe meer suiker je binnenkrijgt, hoe groter je risico om overgewicht en diabetes type 2 te ontwikkelen." Op dit moment heeft een op de zeven kinderen overgewicht.

Jongeren die negentig suikerklontjes per week achterover klokken, krijgen alleen al via de frisdranken meer suiker binnen dan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aanbeveelt. Volgens de strengste WHO-aanbeveling mag een meisje van 12 met een matig actieve leefstijl niet meer dan 44 suikerklontjes per week. Voor een 16-jarige jongen met een zeer actieve leefstijl is het maximum 79 klontjes.

Vooral uit de supermarkt

Onder de noemer frisdrank vallen in het onderzoek niet alleen reguliere frisdranken, maar ook vruchtensappen, limonades, ijsthee, sportdranken en energiedrankjes. "Eigenlijk alle suikerhoudende dranken die geen of weinig voedingswaarde hebben", zegt Pepping.

Uit het onderzoek blijkt ook dat jongeren frisdrank vooral in de supermarkt kopen. Het merendeel van de ondervraagden zegt geen frisdrank meer te kopen als een blikje van 330 milliliter duurder wordt dan 3 euro.

Overigens is ook de aanwezigheid van frisdrank in huis voor jongeren een stimulans om frisdrank te drinken. Wat er moet gebeuren om ouders minder frisdrank te laten kopen, is hier niet onderzocht.

Suikertaks

Het kabinet-Jetten wil per 2030 een suikertaks invoeren, maar de onderzoekers roepen de coalitie op om suikerhoudende dranken nu al extra te belasten. Ze willen dat de hoeveelheid suiker in het drankje bepaalt hoe hoog de belasting is: meer suiker betekent meer betalen.

Zo'n belasting zou twee kanten op werken: de fabrikant wordt gestimuleerd om minder suiker in het product te stoppen en de consument wordt aangemoedigd om een gezondere keuze te maken.

Wie van een doorsnee-inkomen een huis wil kopen, komt meer dan 100.000 euro tekort om een hypotheek te kunnen afsluiten. Zonder dubbel inkomen of rijke ouders lukt het deze inkomensgroep niet om een huis te kopen. Dat blijkt uit de eerste toegankelijkheidsmonitor die het Centraal Planbureau (CPB) uitvoerde naar de markt van koopwoningen.

Het CPB nam de betaalbaarheid van koopwoningen van 2015 tot en met 2024 onder de loep. De monitor laat zien dat het huishoudens met een doorsnee-inkomen tot aan 2018 nog lukte om van het eigen salaris een hypotheek voor een koopwoning af te sluiten. Daarna moesten zij eigen spaargeld meenemen om een huis te kunnen kopen.

Dat komt doordat de woningprijzen in die jaren veel harder stegen dan de inkomens. In 2024, toen de gemiddelde prijs van een koopwoning uitkwam op bijna 451.000 euro, kwam iemand met een modaal inkomen meer dan een ton tekort. "In 2015 konden huishoudens met een modaal inkomen nog 61 procent van het woningaanbod in Nederland kopen. In 2024 was dat nog slechts 21 procent", zegt Emile Cammeraat, programmaleider bij het CPB.

Half miljoen

Eind vorig jaar ging de gemiddelde verkoopprijs van een koophuis door de grens van half miljoen euro. Dat hoeft niet te betekenen dat doorsnee-inkomens sinds 2024 nog meer moeten bijleggen voor een hypotheek. In 2025 stegen de lonen voor het derde opeenvolgende jaar harder dan de inflatie. Omdat het CPB voor het onderzoek nog niet over alle cijfers van 2025 beschikte, is dat jaar in het onderzoek niet meegenomen.

Het CPB constateert dat het mensen met een doorsnee-inkomen niet meer lukt om zelf iets te kopen. Kopers hebben eigenlijk een partner of andere tweede koper nodig. Cammeraat: "Eenpersoonshuishoudens met een modaal inkomen kunnen nog maar 2 procent van het aanbod woningen kopen."

De gedaalde toegankelijkheid tot de koopwoningmarkt treft vooral starters, omdat die doorgaans jonger zijn en een lager inkomen hebben. Ook hebben ze geen overwaarde van een woning die ze verkopen.

Overal koopproblemen

Het probleem doet zich in het hele land voor, becijferde het CPB. Cammeraat: "In alle regio's is de toegankelijkheid voor doorsnee-inkomens afgenomen. De problemen zijn het grootst in de grote steden. Daar is de bereikbaarheid van een koopwoning gedaald tot 18 procent. In Amsterdam en Utrecht zelfs nog meer."

Veel mogelijkheden om doorsneehuishoudens te helpen zijn er niet, in ieder geval niet op de korte termijn. Eén van de manieren om de prijzen van koopwoningen minder hard te laten stijgen is het aanbod vergroten, oftewel bijbouwen. Maar het doel om 100.000 nieuwe woningen per jaar te realiseren, blijkt al jaren een onmogelijkheid, door onder meer stikstofregels en een tekort aan personeel in de bouw.

Het CPB noemt als optie het splitsen van bestaande woningen makkelijker maken. En het verminderen van de belastingvoordelen voor huizenbezitters. "De hypotheekrenteaftrek en het lage woningforfait leiden ertoe dat kopers meer kunnen bieden. En dat jaagt de prijzen verder op", zegt Cammeraat.

De kans dat aan de hypotheekrenteaftrek gemorreld wordt lijkt klein, omdat in het coalitieakkoord is opgenomen dat dit niet gebeurt.

Meer lenen slecht idee

Een andere optie kan zijn om de leennormen wat te versoepelen. Het onderzoek van het CPB werd in het leven geroepen om als input te dienen bij het vaststellen van de leennormen voor een woning. In het verleden konden huishoudens 106 procent van de waarde van een woning lenen voor een hypotheek.

Toen de huizenprijzen tijdens de kredietcrisis van 2008 hard daalden, bleven veel huizenbezitters die hun woning moesten verkopen met een restschuld zitten. Om herhaling te voorkomen kunnen kopers sinds 2018 niet meer dan de getaxeerde waarde van de woning lenen.

De Nederlandsche Bank (DNB) herhaalt vandaag dat de leennormen versoepelen geen goed idee is. "Dat kan leiden tot hogere biedingen en hogere schulden bij kopers, vooral starters. En daarmee tot hogere risico's voor huishoudens en financiële instellingen", aldus de toezichthouder.

DNB voegt daaraan toe dat een versoepeling van de leennormen er alleen maar toe leidt dat de huizenprijzen nog harder zullen stijgen, omdat mensen dan meer kunnen bieden. Diezelfde conclusie trekt het CPB.