Het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten botsen over het teruggeven van een afgelegen eiland aan Mauritius. President Trump uitte op zijn socialemediaplatform Truth Social kritiek op het besluit.

"Schokkend genoeg is onze 'briljante' NAVO-bondgenoot het Verenigd Koninkrijk van plan om het eiland Diego Garcia, waar een belangrijke Amerikaanse militaire basis is gevestigd, aan Mauritius te geven, en dat ZONDER ENIGE REDEN."

Op Diego Garcia is een Amerikaans-Britse luchtmachtbasis gevestigd waar zo'n 2500 militairen zijn gestationeerd. Het eiland ligt in de Indische Oceaan en behoort tot de Chagos-eilanden.

Trumps uitbarsting kwam nadat de Britse premier Starmer zich had bemoeid met de Groenland-kwestie. Starmer zei gisteren dat de uitspraken van Trump over het inlijven van Groenland "volkomen verkeerd" waren en riep op om de verslechterde relatie tussen de VS en andere NAVO-landen te herstellen.

Volgens Trump toont het "weggeven" van Diego Garcia aan waarom Groenland door de VS moet worden ingenomen. Eerder koppelde hij zijn dreigementen aan het mislopen van de Nobelprijs voor de Vrede.

Voormalige kolonie

De eilandengroep is sinds 1814 een Britse kolonie. Vanwege de strategische ligging besloot het VK de eilanden te houden toen de voormalige kolonie Mauritius in 1968 onafhankelijk werd.

De Britten verdreven toen de complete bevolking van de eilanden vanwege de militaire basis. Zo'n 2000 bewoners werden gedwongen overgebracht naar Mauritius, de Seychellen of Groot-Brittannië. Vorig jaar mei tekenden het VK en Mauritius de overdracht van de Chagos-eilanden.

In de overeenkomst hebben beide landen vastgelegd dat de basis op het hoofdeiland Diego Garcia nog 99 jaar wordt geleased door de Britten. Daarmee moeten de belangen van de Amerikanen en de Britten in de regio worden veiliggesteld. De regering-Trump steunde destijds de overdracht. Nu noemt Trump de deal "erg dom".

De artistieke vrijheid in Nederland staat onder druk, waarschuwt de Raad voor Cultuur. Het adviesorgaan pleit in een advies voor wetgeving waardoor kunstenaars beter beschermd zijn. De nood is hoog met de opkomst van populistische partijen en polarisatie. "Ik denk dat het gevaar groot is, en dat het nog groter kan worden", zei voorzitter Kristel Baele vanochtend in het NOS Radio 1 Journaal.

Afkeer van kunst is niet nieuw. De reden dat de Raad voor Cultuur alarm slaat is dat het tegenwoordig vaak gepaard gaat met intimidatie en bedreigingen. "Zelfs met persoonlijke bedreigingen. Kunst roept altijd discussie op, dat is normaal. Maar wij krijgen nu heel veel signalen dat de artistieke vrijheid onder druk staat."

Dat blijkt ook uit een onderzoek dat de Raad voor Cultuur deed, waarbij is gesproken met tientallen kunstenaars en bestuurders.

Vorm van censuur

De druk op de culturele sector komt vooralsnog vooral uit de samenleving, wanneer tegenstanders zich laten horen tegen kunst waar ze het niet mee eens zijn. "Met deze druk wil men vermijden dat bepaalde uitingen gezien, gehoord of beleefd worden. Het is een vorm van censuur."

Die censuur komt vaak kijken bij alles wat te maken heeft met seksualiteit of met lhbti, vertelt Baele. Sommige ouders willen dat die thema's niet worden besproken in voorstellingen of exposities. "Terwijl, je hoeft niet te komen. Democratie is erop gebouwd dat je van mening mag verschillen."

Seksualiteit is zeker niet het enige thema waarbij er incidenten zijn, benadrukt Baele. De oorlogen in Oekraïne en Gaza leidden al vaker tot boycotcampagnes tegen Russische, Israëlische of juist pro-Palestijnse kunstenaars.

"Voor ons gaat het erom dat je alles moet kunnen laten zien. Instellingen moeten vrij zijn om te programmeren wie ze willen, en ook om niet te boeken wie ze niet willen. Zoals Bob Vylan past bij het profiel van Paradiso, ook al leidt het tot discussie. De ondergrens van die artistieke vrijheid is er al, dat is het strafrecht. De rechter bepaalt die grens, en dus niet de politiek of de subsidieverstrekker."

Thorbecke-principe

De raad geeft 17 aanbevelingen, waarvan de opvallendste is dat de overheid de artistieke vrijheid actief gaat beschermen. Daarnaast heeft de culturele sector zelf een belangrijke verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld om beter voorbereid te zijn op het maatschappelijke debat en het gesprek met het publiek te blijven voeren. Als kunst een prominentere rol krijgt in het onderwijs zou het begrip voor de sector ook groter worden, staat in het advies.

"Wij noemen het verhoogde dijkbewaking, om in Nederlandse termen te blijven", zegt Baele. "In Nederland kennen we het Thorbecke-principe. Dat houdt in dat de overheid zich niet bemoeit met de inhoud van de kunsten. Verder hebben we in de grondwet de vrijheid van meningsuiting. Daar zit de artistieke vrijheid bij inbegrepen. Maar wij denken dat het verstandig is om het Thorbecke-principe alsnog in de wet te vatten."

Het kan namelijk nog erger, vreest de Raad voor Cultuur. In de VS is volgens Baele goed te zien hoe ook de regering zich steeds vaker inhoudelijk met kunst bemoeit, met ingrijpen in de programmering of door middel van benoemingen. "Mensen worden van hun post gehaald en vervangen, in feite door politici. Wat in de VS gebeurt komt toch vaak onze kant op. En dat terwijl kunst juist bij uitstek iets is dat alle geluiden in de samenleving moet laten horen."

De Britse regering heeft China toestemming gegeven om een nieuwe 'superambassade' te bouwen in een pand in Londen. Het moet de grootste ambassade van China in Europa worden. Het land heeft er al jaren plannen voor, maar kreeg eerder geen toestemming omdat de Britse regering vreesde voor spionage.

De ambassade moet komen in de Royal Mint, een groot gebouw naast de Tower of London. China kocht het pand in 2018 met het doel er een ambassade van te maken. Het plan voor een ambassade van zo'n 55.000 vierkante meter werd in 2022 ingediend bij het stadsbestuur, maar kreeg geen groen licht.

Veiligheidsexperts hadden gewaarschuwd dat China vanuit het pand zou kunnen spioneren. Het land maakt bijvoorbeeld niet duidelijk wat het met de kelder van het gebouw wilde doen. Onder het pand lopen allerlei glasvezelkabels naar The City, het financiële centrum van Londen.

Ook de VS had de Britse regering hiervoor gewaarschuwd. Omwonenden en prodemocratische demonstranten uit Hongkong maakten zich eveneens zorgen.

Vorig jaar vroeg de Chinese president Xi aan de Britse premier Starmer om in te grijpen. De Britse regering nam de controle over en besloot in februari om een hoorzitting te houden over de komst van de ambassade. Een beslissing werd vervolgens op de lange baan geschoven.

Nu is de knoop toch doorgehakt. De regering zegt dat inlichtingendiensten bij het hele goedkeuringsproces betrokken waren en een reeks veiligheidsmaatregelen hebben uitgewerkt. "Nationale veiligheid is onze grootste zorg", zegt een woordvoerder van de regering.

De directeur van inlichtingendienst MI5 zegt dat risico's voor de nationale veiligheid niet helemaal kunnen worden uitgesloten. "Het zou onredelijk zijn om het 'door de ambassade veroorzaakte risico' tot nul te reduceren."

Druk van China

China heeft de afgelopen tijd de diplomatieke druk flink opgevoerd rond het project. Het land dreigde met "consequenties" als de bouw van de ambassade niet door zou gaan.

Starmer is van plan deze maand op bezoek te gaan in China. Dat wordt het eerste bezoek van een Britse regeringsleider aan Beijng sinds 2018. Sommige Chinese diplomaten zeiden dat de goedkeuring van het bezoek afhing van de goedkeuring voor de ambassade.

Starmer probeert de relaties met China te verbeteren. Afgelopen maand zei hij nog dat betere zakelijke banden tussen de twee landen van nationaal belang zijn.

Ook nu kritiek

De goedkeuring leidt tot woedende reacties, onder meer bij de conservatieve oppositie. Zij noemen de goedkeuring "een schandelijke daad van lafheid".

Omwonenden leggen zich er niet bij neer. Ze overwegen een gerechtelijke toetsing van het besluit aan te vragen.