Landen aan de Noordzee gaan gezamenlijk militaire oefeningen houden en samenwerken met de NAVO om de energie-infrastructuur beter te beschermen. Dat hebben tien regeringsleiders afgesproken op de derde Noordzeeconferentie in Hamburg. Het gaat om de bescherming van elektriciteitskabels, transformatorplatforms, aardgasleidingen en internetverbindingen.

De afgelopen jaren zijn er steeds vaker verdachte Russische schepen gesignaleerd op de Noordzee, die de energie-infrastructuur in kaart brengen. Er zijn ook al daadwerkelijk internetkabels kapotgemaakt, sabotage waarvan Rusland verdacht wordt. Ook werd ter hoogte van het Deense eiland Bornholm de Nord Stream 2-gaspijpleiding tussen Rusland en Duitsland opgeblazen.

Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen, België, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, IJsland, Luxemburg en de Europese Commissie willen de kabels en leidingen daarom nu beter gaan beschermen.

Onafhankelijk door windparken

Europa wil zo snel mogelijk onafhankelijk worden van andere landen voor de energievoorziening. Het wil daarom haast maken met de bouw van windparken op de Noordzee. Eerder was Europa voor een groot deel afhankelijk van Russisch gas, nu komt een flink deel van het gas in vloeibare vorm (lng) uit de Verenigde Staten.

Om onafhankelijker te worden, moet de aanleg van windparken worden versneld. Daarnaast willen de landen meer samenwerken bij de aanleg van elektriciteitskabels en transformatorplatforms. Eerder spraken de Noordzeelanden al af om voor 300 megawatt aan windparken aan te leggen, nu willen ze de aanleg van een derde hiervan versnellen met behulp van de Europese Investeringsbank.

Op dit moment dreigt de bouw van windparken vertraagd te worden omdat energiebedrijven de risico's te groot vinden. Dat komt door verhoogde kosten en onduidelijkheid over de toekomstige afname van de industrie. Nederland geeft daarom vanaf dit jaar weer subsidie aan de bouw van windparken op zee, waar dat de afgelopen jaren niet nodig was.

Meer energie van de Noordzee

Windparken moeten niet alleen verbonden worden met het land dat ze laat bouwen, maar ook met andere landen. De elektriciteit kan dan afgevoerd worden naar het land waar de vraag het grootst is. Hierdoor zijn er volgens de netbeheerders minder gascentrales nodig die als back-up dienen voor het geval er in een land even iets minder duurzame energie wordt opgewekt.

Voor het eerst zijn er ook afspraken gemaakt over gezamenlijke financiering van de aanleg van kabels en platforms. Nederland investeert daar de komende jaren vele tientallen miljarden euro's in, maar een flink deel van de opgewekte elektriciteit komt in Duitsland terecht. Duitsland zou daarom bijvoorbeeld ook mee moeten betalen aan de kabels voor de Nederlandse windparken.

De Noordzeelanden worden steeds afhankelijker van de Noordzee als energiebron en Rusland ligt op de loer. Het opblazen van gaspijpleidingen en doorknippen van elektriciteitskabels zou een flink deel van Europa in de toekomst in de kou en het donker kunnen zetten. Daarom moet die infrastructuur dus door onder meer de marine van de verschillende landen beter beschermd gaan worden. Via gezamenlijke oefeningen en samenwerking met de NAVO moet het risico op sabotage worden verminderd.

Vanaf morgen gaat KLM weer vliegen op de steden Dammam en Riyad in Saudi-Arabië. Voor Dubai en Tel Aviv, de andere bestemmingen waarop sinds vrijdag niet meer wordt gevlogen, worden "de mogelijkheden onderzocht", aldus de luchtvaartmaatschappij.

Vrijdag maakte KLM bekend voorlopig niet meer naar het Midden-Oosten te vliegen, vanwege "de geopolitieke situatie". Het besluit om nu wel weer op Saudi-Arabië te vliegen is genomen op basis van "de meest recente veiligheidsanalyse".

Wat de precieze aanleiding was voor de voorzorgsmaatregel werd niet bekend, maar vermoedelijk had het te maken met de protesten in Iran en de mogelijkheid dat de Amerikaanse president Trump besluit om daar militair in te grijpen. Naar eigen zeggen had Trump "een armada" aan schepen naar de regio gestuurd.

Dubai

Ook andere vliegmaatschappijen namen maatregelen en besloten vluchten te schrappen. Transavia stopte met vliegen van en naar Dubai en ook Air France, British Airways en Lufthansa annuleerden vluchten richting het Midden-Oosten.

Transavia meldt vandaag dat de vluchten naar Dubai zeker tot en met woensdag niet doorgaan. Air France meldde afgelopen weekend al dat de vluchten op Dubai vandaag weer hervat zouden worden.

De drie formerende partijen (D66, VVD en CDA) willen dat de dertien publieke omroepen in vier organisaties opgaan. Daarnaast moet er een taakomroep komen van NOS en NTR, zeggen zij in een commissiedebat.

GroenLinks-PvdA is ook voorstander van vier samenwerkingsorganisaties ('omroephuizen'). Daarmee zou er een Kamermeerderheid zijn voor het voorstel van de formerende partijen. GL-PvdA wil wel dat de aangekondigde bezuiniging van ruim 150 miljoen euro deels van tafel gaat.

'Bestuurlijke soap'

Het plan om de omroepen samen te laten gaan in "vier of vijf" omroephuizen werd vorig jaar gepresenteerd door toenmalig minister Eppo Bruins. Omdat de omroepen er afgelopen jaar zelf niet zijn uitgekomen, zijn veel politieke partijen in het commissiedebat kritisch op de huidige minister, Gouke Moes.

"Het is niet leuk om knopen door te hakken, maar wel belangrijk", zegt VVD-Kamerlid Claire Martens-America. "De minister neemt geen beslissing, dus doen wij het."

"Wat als een hervorming begon, is inmiddels een bestuurlijke soap", vindt ook Harmen Krul (CDA). "Het moet leiden tot helderheid en samenwerking, maar wat rest is een impasse."

VVD had het liefst drie omroephuizen, het CDA dacht meer aan vijf. Nu zijn ze samen met D66 dus uitgekomen op vier.

'Tranentrekkende persberichten'

De afgelopen maanden maakten verschillende omroepen bekend met welke programma's zij moeten stoppen, volgens hen vanwege de bezuinigingen. Het gaat bijvoorbeeld om Kassa en Studio Voetbal. Verschillende Kamerleden zijn kritisch op die besluiten, omdat ze vinden dat er ook nog andere opties zijn.

"Ze bespelen de publieke opinie door geliefde programma's te gijzelen, het is weinig fraai", vindt JA21-Kamerlid Nanninga. "Terwijl de bezuinigingen ook heel anders kunnen worden opgevangen."

"We worden maandelijks getrakteerd op tranentrekkende persberichten, waarin wordt aangekondigd dat programma's moeten stoppen", zegt ook Martens-America. "Maar het grote samenhangende plaatje van samenwerking, focus op kerntaken en minder management heb ik nog niet gezien."

Het nieuwe stelsel met de omroephuizen moet in 2029 ingaan. Het onderwerp ligt nog op tafel van de formerende partijen, dus mogelijk komen er andere veranderingen. D66, CDA en VVD verwachten hun plannen komende vrijdag te presenteren en moeten daarna nog op zoek naar meerderheden.