President Trump heeft op zijn eigen platform Truth Social zijn steun uitgesproken voor de demonstranten in Iran. Daar zegt hij dat als Iran niet stopt met het "gewelddadig doden van demonstranten" de Verenigde Staten "hen zullen komen redden". "We zijn klaar voor actie", schrijft Trump. Wat hij daarmee bedoelt, laat hij in het midden.

Het is al bijna een week onrustig in Iran, nadat afgelopen zondag een groep winkeliers in de hoofdstad Teheran het werk had neergelegd uit protest tegen de inflatie. Inmiddels gaan op verschillende plekken in het land mensen de straat op, en raken demonstranten ook in conflict met de oproerpolitie. Gisteravond bleek dat bij de protesten ten minste zeven mensen zijn omgekomen.

Sancties en bazari's

Iran gaat gebukt onder sancties van westerse landen, waaronder de Verenigde Staten, vanwege Irans vermeende kernwapenprogramma. Het Westen verdenkt Iran ervan een atoomwapen te ontwikkelen, wat het land zelf ontkent. Door de sancties is de inflatie torenhoog: binnen zes maanden heeft de Iraanse munt de helft van zijn waarde verloren.

Het zijn vooral de bazari's, winkeliers met winkels op marktpleinen in het midden van steden, die door de sancties geraakt worden. Veel van hun producten worden geïmporteerd en die zijn flink duurder geworden. In eerste instantie begonnen bazari's in Teheran met het protest, later volgden die in andere, kleinere steden. Ook studenten en jonge werkloze mannen hebben zich bij de demonstranten gevoegd.

Deze demonstraties zijn de grootste sinds de protesten van 2022, die uitbraken na de dood van de 22-jarige Masha Amini. Zij kwam om toen ze door de moraalpolitie werd gearresteerd omdat ze zich niet aan de Iraanse kledingvoorschriften zou hebben gehouden. Na haar dood gingen Iraniërs massaal de straat op om hun onvrede over het regime te uiten. Maar die betogingen werden hard neergeslagen en tientallen demonstranten kregen de doodstraf.

Zo ver reiken deze protesten vooralsnog niet, al kunnen ze zomaar explosief worden, zegt Iran-deskundige Peyman Jafari. "De potentie hebben ze zeker: de inflatie is voor iedereen een probleem, waar je ook vandaan komt."

Maar of het ook zover komt is nog niet zeker. "Iraniërs hebben gezien dat zelfs de protesten van drie jaar geleden niet tot de val van het regime hebben geleid. En ze hebben deze zomer nog een oorlog met Israël meegemaakt. Veel mensen hopen op fundamentele verandering, maar vrezen voor escalatie."

Dat ziet ook Nassim Azimi, een Iraanse activiste in Nederland. Ze heeft regelmatig contact met Iraniërs. "Als je als demonstrant op een zwarte lijst komt raak je je baan, je inkomen, je hele leven kwijt." Toch hoort ze ook verhalen van Iraniërs die eerder niet de straat op gingen en nu wel. "Een vriendin van me heeft kleine kinderen. Zij en haar partner demonstreren om en om voor het geval één van hen opgepakt wordt."

Complot van westerse landen

En dan is er dus nog de dreiging van nieuwe Amerikaanse inmenging, zoals president Trump in zijn post op Truth Social lijkt te suggereren. Al grijpt het regime die dreiging vooral aan als excuus om militairen hard te laten ingrijpen, zegt Jafari.

Het bewind stelt regelmatig dat de VS betrokken is bij een complot van westerse landen tegen Iran. Vandaag schreef een lid van de Iraanse veiligheidsraad nog op X dat de Verenigde Staten en Israël de demonstraties in Iran zouden aanwakkeren.

Daarbij zitten veel Iraniërs ook niet meteen op Amerikaanse inmenging te wachten, zegt Azimi. "Men is blij als het regime geraakt wordt", zegt de activiste. "Maar de revolutie moet in Iran van binnenuit komen."

Besluiteloosheid

Voor het regime is het nu vooral de vraag hoe het de geest weer in de fles krijgt. De regering van president Pezeshkian lijkt zich daarbij constructiever op te stellen dan de machthebbers in 2022. Pezeshkian zei deze week nog met de demonstranten in gesprek te willen.

Maar zolang de sancties blijven bestaan zal het land ook last blijven houden van de hoge inflatie. Om daar iets aan te doen moet Iran opnieuw om tafel met de Verenigde Staten, al zal dat nog heel lastig worden. "De huidige regering staat misschien open voor een gesprek, maar genoeg hardliners in Iran, de VS en Israël niet", zegt Jafari. "Er moeten grote keuzes gemaakt worden [...] en er heerst nu vooral besluiteloosheid."

Inwoners van Zuid-Limburg kunnen sinds vandaag terecht bij een fysiek loket voor het melden van schade aan hun woning als gevolg van de mijnbouw.

Volgens L1 Nieuws stonden zes medewerkers vanochtend klaar bij het Instituut voor Mens, Milieu en Mijnbouw Limburg (I3ML) in Heerlen, maar was er om 09.00 uur nog niemand voor een schadeclaim. "We hadden ook niet verwacht dat hier rijen dik zou staan", legt programmamanager Eugene Huidts uit. "Eigenlijk is dit loket alleen maar bedoeld voor mensen die niet handig zijn met computers of nog aanvullende vragen hebben."

150 online aanvragen

Het online meldpunt ging anderhalve week geleden al open voor de eerste groep van 345 huizenbezitters. Inmiddels zijn er 150 aanvragen digitaal binnengekomen.

Het uitblijven van de drukte vanochtend staat in schril contrast met de situatie in Groningen, vier jaar geleden. Slachtoffers van de aardbevingsschade konden toen intekenen op een subsidie volgens het principe: wie het eerst komt, het eerst maalt. Daarop ontstond een stormloop bij verschillende gemeentehuizen in de provincie.

De Rijksoverheid lijkt geleerd te hebben van de chaos van destijds, schrijft L1 Nieuws. Alle 83.000 Zuid-Limburgse huishoudens met mogelijke mijnbouwschade ontvingen een brief met informatie. De komende jaren krijgen zij allemaal stapsgewijs een brief met daarin de oproep op mijnschade te melden. "Op die manier kunnen we iedereen helpen en ontstaan er geen wachtlijsten", zegt Huidts.

Veel huizen hebben als gevolg van de jarenlange mijnbouw in de provincie verzakkingen of scheuren. Een commissie van onafhankelijke deskundigen beoordeelt uiteindelijk of het aannemelijk is dat de schade door de mijnbouw komt. In totaal is er 70 miljoen euro beschikbaar gesteld door het kabinet.

51 jaar geleden sloten de mijnen in het zuiden van ons land. Zo ging het er diep onder de grond aan toe:

Vandaag was het Openbaarheidsdag, wat betekent dat van duizenden archiefstukken in het Nationaal Archief de geheimhouding is opgeheven. Het gaat om dossiers die tot nu toe gesloten waren of alleen onder voorwaarden konden worden ingezien, veelal door wetenschappers. In totaal zijn het zo'n 13.000 archiefstukken, brieven en documenten, die teruggaan tot 1949.

Onder de vrijgegeven stukken zitten onder meer verslagen van de onderhandelingen tussen het Nederlandse kabinet en de Zuid-Molukse jongeren die in 1975 een trein bij Wijster hadden gekaapt en dossiers van prominente communisten en Surinamers die in de Koude Oorlog door de Nederlandse veiligheidsdiensten werden gevolgd. Ook meerdere processen-verbaal over Greet Hofmans, vanaf eind jaren 40 spiritueel adviseur en vertrouwenspersoon van koningin Juliana, zijn vanaf nu openbaar voor het publiek.

In dat laatste dossier staan saillante details. Historicus Han van Bree wijdde er een hoofdstuk aan in zijn vorig jaar verschenen biografie Het vertroebelde oog, het onbegrepen leven van Greet Hofmans, waarvoor hij de documenten al had ingezien.

"Opvallend waren de verschillende, vroegtijdige onderzoeken naar Hofmans. Zo was zij al in 1950 ondervraagd door artsen en dominees en daar is uitgebreid verslag van gedaan." Dit gaat dus over de jaren vóór 1956, toen de Hofmans-affaire via het Duitse blad Der Spiegel aan het rollen werd gebracht.

'Veel rumoer'

Een inspecteur van de Rijkspolitie deed in 1949 al onderzoek naar de alternatieve genezeres. Dat bereikte ook het bureau van toenmalig justitieminister Wijers, die het besprak met premier Drees. Strafrechtelijke vervolging bleef uit, omdat dat "veel rumoer zou wekken en daardoor haar naam, evenals het vertrouwen dat het volk in haar (koningin Juliana) stelde, schade zou lijden", zo staat in een brief van Wijers aan Drees. Juliana sloeg de waarschuwingen die ze over Hofmans kreeg in de wind.

De omstreden gebedsgenezeres en adviseur van koningin Juliana veroorzaakte in de jaren 50 grote opschudding in Nederland, die bijna uitmondde in een constitutionele crisis. Hofmans kwam in beeld via jachtvrienden van Bernhard, toen de jongste dochter van het koninklijk paar, prinses Christina, kampte met een aangeboren oogafwijking die haar bijna blind maakte. Het koningspaar hoopte eind jaren 40 dat Hofmans haar zou kunnen genezen.

Voor haar consulten nam zij geen geld aan. Wel kreeg ze van Juliana cadeaus en mocht ze in Paleis Soestdijk logeren, waar ze een eigen kamer kreeg. "Zij doet dit uit liefde, omdat ze, naar eigen zeggen, van God is gezonden", zo staat in het rapport.

Zelf beweerde Hofmans dat ze een spreekbuis was van God, hoewel uit documenten blijkt dat zij niet tot een kerkgenootschap behoorde. "In gesprekken zei zij ook: voor mij is de genezing bijzaak; het belangrijkste is dat mensen zich weer tot God richten," voegt Van Bree toe.

Religieus bevlogen

Volgens hem werd dit gedachtegoed in de jaren 50 ook niet als vreemd gezien. "Veel mensen hadden de Bijbel gelezen, en daarin stond het bol van mensen die een opdracht hadden gekregen." Bovendien was Nederland in die jaren nog een sterk gelovig land. "Ook Juliana en haar moeder Wilhelmina waren oprecht religieus bevlogen, en in Hofmans vonden ze een steun en toeverlaat die kon verwoorden wat zij dachten."

Als gebedsgenezeres verwierf Hofmans als "wonderjuffrouw" bekendheid in haar woonplaats Hattem en ver daarbuiten. Elke maandag hield zij een zitting in café-restaurant Steenman in Hattem. Haar spreekuur begon om 08.45 uur en eindigde pas om 21.00 uur. Soms stonden mensen zelfs al vier uur eerder in de rij bij het café, waar zij naar verluidt mensen met verschillende ziekten en kwalen behandelde.

Hofmans zou ook gelovigen 'genezen' in twee cafés in Amsterdam en met prins Bernhard meereizen naar familie in Duitsland en Engeland die in nood verkeerde. Ook werd ze in kringen van het hof geraadpleegd om adviezen te geven, bijvoorbeeld over het beleid in Indonesië. Haar adviezen bleken vaak niet te kloppen. Wanneer men haar daarop wees, zei ze: "Ik ga even in trance." Daarna kwam ze terug en zei: "Inderdaad, ik heb me vergist. En zo is het."

In de archiefstukken staan meerdere brieven met klachten van dokters en patiënten. Zo had ze een diabetespatiënt aangeraden te stoppen met insuline, en epilepsiepatiënten afgeraden hun medicatie te nemen.

In 1950 sloegen psychiaters, internisten en artsen na een bijeenkomst met haar alarm over Hofmans' alternatieve manier van werken. "Het is een gevoelskwestie en niet logisch doordacht. Haar gehele denkwereld is volkomen geïsoleerd. Ze staat buiten de werkelijkheid", zei een psychiater.

Geen sterk verhaal

Een strafrechtelijk proces tegen Hofmans wegens kwakzalverij kwam er uiteindelijk niet. "Daardoor zou koningin Juliana betrokken raken bij de zaak en het koninklijk huis aantasten, en dat leek iedereen onverstandig", zegt Van Bree. "Daarnaast was het juridisch ook moeilijk haalbaar: Hofmans gaf religieuze adviezen, en dat mag iedereen. Bij gesprekken met cliënten waren bovendien geen getuigen aanwezig, dus dan heb je geen sterk verhaal."

De brief van Wijers aan Drees uit 1950 vormde een keerpunt in Hofmans' carrière: zij moest daarna haar werkzaamheden als gebedsgenezeres staken en haar werd door toedoen van prins Bernhard de toegang tot Paleis Soestdijk ontzegd. De koningin sprak in de brief haar spijt uit dat er "niet meer begrip was voor het heilbrengende werk van H." Juliana en Hofmans bleven niettemin contact houden tot de publicatie in Der Spiegel van 1956.