De aanval van de VS en Israël op Iran verdeelt de Nederlandse politiek en ook de coalitiepartijen. Dat bleek tijdens het debat in de Tweede Kamer over de oorlog in het Midden-Oosten. Het kabinetsstandpunt is dat ons land "begrip" heeft voor de militaire actie van de VS en Israël, maar die niet steunt.

In het debat bleek dat D66, VVD en CDA dat standpunt allemaal op hun eigen manier uitleggen. D66-fractievoorzitter Paternotte zei dat hij er begrip voor heeft "dat je het moorddadige regime in Iran weg wilt hebben", maar dat hij er geen enkel begrip voor heeft hoe het nu gaat. Hij vindt dat een aanval zonder plan en een onduidelijk doel, en bovendien in strijd met het internationaal recht.

Oppositiepartijen, zowel links als rechts, concludeerden daaruit dat D66 afwijkt van het kabinet en de coalitiepartners, die hoorbaar meer begrip hebben voor de militaire ingreep. Maar Paternotte ziet hooguit "toonverschillen". De reactie van het kabinet kan hij naar eigen zeggen verdedigen.

Niet betrokken bij oorlog

Zijn VVD-collega Brekelmans wilde duidelijk maken dat er geen twijfel over kan bestaan dat zijn partij "aan de kant van de VS en Israël" staat, maar steun uitspreken voor de aanvallen wil hij niet. Rechtse partijen als de PVV en de SGP wilden daarover opheldering van hem.

"Het woord 'steun' zou impliceren dat wij hierbij betrokken willen zijn", zei Brekelmans. "Dan is de vervolgvraag natuurlijk of we ook militair gaan steunen." Het woord 'begrip' vindt hij daarom meer gepast. SGP-leider Stoffer riep de VVD nog op om de acties dan tenminste 'moreel te steunen', maar daar ging Brekelmans niet op in.

Ook het CDA heeft begrip voor de aanvallen, maar fractievoorzitter Bontenbal plaatst wel kritische kanttekeningen bij de strategie van de VS en Israël. "De burgers van Iran hebben niet gevraagd om een misdadig regime, maar ook niet om een onzekere oorlog", zei hij. De acties van de VS en Israël "schuren" volgens hem met het internationaal recht.

Bontenbal wil dat het kabinet er in de EU op aandringt om in overleg te treden met de Amerikanen over wat nou precies het doel is van de aanvallen en wat de exitstrategie is. "De wereld zou beter af zijn zonder dit regime. Maar dat betekent nog niet dat elke militaire stap tegen dit regime automatisch verstandig, houdbaar of rechtmatig is."

'Heldendaad'

PVV, JA21, BBB, Groep Markuszower, SGP en Mona Keijzer steunen de aanval op Iran juist volmondig. "Wat een heldendaad", zei PVV-leider Wilders over het liquideren van geestelijk leider Khamenei en het uitschakelen van een groot deel van de Iraanse oorlogsmachine.

Toch is ook hem niet helemaal duidelijk wat de VS en Israël uiteindelijk van plan zijn in Iran. "Laten we hopen dat er beter over is nagedacht dan wij nu denken."

Rug recht houden

Linkse partijen vinden juist dat Nederland veel meer afstand moet nemen van de actie van de Amerikanen en de Israëliërs. "Wie maar één seconde denkt dat Trump en Netanyahu begaan zijn met de Iraniërs heeft het mis", zei GroenLinks-PvdA-voorman Klaver.

Hij vreest dat Nederland in een oorlog wordt gezogen, zoals bij de inval in Irak in 2003. Ook toen wilden westerse landen af van het regime in dat land, maar uiteindelijk brak er een burgeroorlog uit en kwam er een vluchtelingenstroom op gang.

De huidige oorlog is volgens Klaver ook niet in het belang van Nederland. De exploderende olieprijs levert Rusland veel geld op, en vanwege het conflict in Iran zijn er minder Patriot-raketten beschikbaar voor de verdediging van Oekraïne. "Houd uw rug recht, loop niet achter Donald Trump en Bibi Netanyahu aan", riep hij het kabinet op.

Vanmiddag komt het kabinet aan het woord. Premier Jetten en de ministers Berendsen van Buitenlandse Zaken en Yesilgöz van Defensie zullen op de vragen van de Kamerleden reageren.

Het Openbaar Ministerie eist tbs met dwangverpleging tegen Jesse R. voor het onthoofden van zijn moeder met een bijl, vorig jaar in Hellevoetsluis. De 32-jarige R. is volgens het OM volledig ontoerekeningsvatbaar.

Deskundigen van het Pieter Baan Centrum constateerden dat R. tijdens het plegen van het misdrijf leed aan een psychose. Het OM kwam tot dezelfde conclusie en eiste geen gevangenisstraf, omdat R. niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor het feit dat hij leed aan waanbeelden. R. had zijn medicatie niet genomen.

"Hij verkeerde in de veronderstelling dat zijn biologische ouders eigenlijk zijn pleegouders waren, die hem probeerden te vergiftigen. Hij had een vreselijk plan: hij moest zijn ouders onthoofden", zei de officier van justitie.

Op 16 april vorig jaar werd het lichaam van de 63-jarige vrouw gevonden door haar vriend, die R. zag wegrennen en in de auto van zijn moeder zag wegrijden. R. werd op de A4 ter hoogte van Schiedam aangehouden, met het hoofd van zijn moeder in een tas op de bijrijdersstoel. Ook de bijl lag in deze tas.

"Ik ben ziek. Dat is mijn moeder fataal geworden. Dat zal ik nooit meer kunnen herstellen. Dat doet heel veel pijn", zei R. aan het begin van zijn strafproces.

Geen medicijnen

R. vertelde dat hij al sinds jonge leeftijd last heeft van depressies en dat hij sinds zijn 27ste kampt met psychoses. Hij slikte aanvankelijk medicatie. "Toen werd ik alsnog psychotisch en ervaarde ik allemaal nare bijwerkingen." Op een ander medicijn reageerde R. nog slechter waarna hij, naar eigen zeggen overtuigd van zijn wanen, eind december 2024 al zijn medicatie weggooide.

Tijdens het doden van zijn moeder was R. onder invloed van waanbeelden. Hij dacht opdrachten te krijgen van prinses Beatrix. Een van die opdrachten was het zoeken naar een moordwapen, waarop hij een bijl kocht in de bouwmarkt. "In de gevangenis ben ik erachter gekomen dat het allemaal een psychose was", zei R., die nu de juiste medicatie gebruikt en geen wanen of hallucinaties meer heeft.

Schokkend

De vriend van de overleden vrouw maakte gebruik van zijn spreekrecht en zei dat het duidelijker worden van de details waarschijnlijk voor iedereen schokkend is. "Niemand hier heeft echter gezien wat ik gezien heb, seconden nadat dit drama had plaatsgevonden."

Drie op de vijf Nederlanders hebben een mbo-opleiding afgemaakt, maar slechts een op de vijf raadsleden is praktisch opgeleid. De politiek is een plek voor hoogopgeleiden, wordt al jaren beschreven: de zogenoemde diplomademocratie.

Daarom is er nu een cursus voor mbo'ers om ze te helpen een eerste stap te zetten in bijvoorbeeld de gemeenteraad na de verkiezingen van volgende week.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Sunita Biharie moest niets van politiek hebben. Ze zag mannen in pak die moeilijke taal gebruikten en voelde vooral afstand. Biharie werd na haar mbo-opleiding activist en ontdekte later pas dat ze een politieke stem had die ze wilde laten horen.

Ze ging de gemeenteraad van Apeldoorn in voor de SP en is nu wethouder: "Je voelt dat er op je neergekeken wordt. Er werd me honderd keer hetzelfde uitgelegd. Ik begreep wel wat er werd gezegd, maar ik was het er niet mee eens. Maar de houding werd op een gegeven moment: we leggen het haar nog wel een keer uit."

Stichting Voor Democratie probeert met de cursus meer mbo'ers enthousiast te maken voor de politiek. Ze zien dat er veel wantrouwen is, maar ook grote maatschappelijke betrokkenheid. Door de scheve afspiegeling is vooral de stem van de universitair opgeleide Nederlander doorslaggevend in politieke besluiten.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Verslag: Marc-Robin Visscher