Een halve dag na de verwoestende brand in de Vondelkerk in Amsterdam zijn de eerste geëvacueerde bewoners teruggekeerd naar hun woningen. Zodra de schoonmaakwerkzaamheden in de straten rondom de kerk zijn afgerond, kunnen ook bewoners van panden dichter bij het monumentale gebouw naar huis.

Tientallen huishoudens werden in de loop van de nacht geëvacueerd nadat de kerktoren bij het Vondelpark vlam had gevat. Vanwege de vonkenregen bestond er een kans dat het vuur zou overslaan op woningen. Omwonenden weken uit naar vrienden, een hotel en een in allerijl ingerichte opvanglocatie.

Na uren blussen, waarbij ook de grootste hoogwerker van het land werd ingezet, kon de veiligheidsregio rond 08.30 uur melden dat er niet langer instortingsgevaar dreigde en de muren van de kerk zullen blijven staan.

Even na elven kon de brandweer het sein brandmeester geven. Het onderzoek naar de oorzaak van de brand begint op z'n vroegst morgen.

Opeens een ruïne

Een bewoner die aan het eind van de ochtend kon terugkeren naar zijn appartement kijkt door zijn ramen uit op de ravage die de brand heeft aangericht. "Bizar uitzicht", zegt de man terwijl hij de schade opneemt. "Dit is onwerkelijk. Er staat opeens een ruïne in plaats van een mooie kerk."

Ook andere omwonenden zijn vol ongeloof na de brand in hun geliefde kerk, een vertrouwd baken in hun buurt, dat tot 1977 in gebruik was als katholieke kerk. Sindsdien vonden er in het rijksmonument concerten plaats, werden er huwelijken voltrokken en werden er op zondag kerkdiensten gehouden.

"Voor veel buurtbewoners was de kerk een oriëntatiepunt, een stille metgezel bij het opgroeien, wonen en ouder worden in de wijk", schrijft burgemeester Halsema. "Iedereen die er kwam raakte verkocht aan de akoestiek en de bijzondere sfeer. En zo zijn er vele generaties van Amsterdammers die dierbare herinneringen aan het kerkgebouw koesteren."

Originele tekeningen

Na het bekijken van dronebeelden en een ronde om de kerk heeft Stadsherstel Amsterdam, eigenaar van het gebouw, goede hoop dat het historische kerkgebouw in de toekomst weer in gebruik kan worden genomen. "Ik denk dat we de kerk in z'n oude luister kunnen herstellen", zegt directeur Onno Meerstadt. "Daar zal alles op gericht zijn."

Daarbij helpt het dat Stadsherstel, gespecialiseerd in de restauratie van monumentale panden, beschikt over de tekeningen van de architecten van de kerk. De beroemde bouwmeester Pierre Cuypers (1827-1921), bekend van onder meer het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam, was als projectontwikkelaar betrokken bij de bouw. Vanuit zijn woning keek hij uit op de kerk. Zijn zoon Jos ontfermde zich over de herbouw van de kerktoren na een brand in 1904.

"We hebben alle tekeningen ervan, dat is fijn", zegt Meerstadt. "Het is natuurlijk ook een belangrijk bouwwerk. Dus we gaan kijken of we volgens hun tekeningen de boel weer in orde kunnen brengen. We willen in elk geval heel graag dat de kerk weer gebruikt kan worden."

Herstel in enkele maanden

Meerstadt verwacht desgevraagd dat de kerk, die Kuypers zag als zijn mooiste, in enkele maanden kan worden hersteld. "Ik denk niet dat u aan jaren moeten denken. Het is ontluisterend om te zien, de kerk is zwaar beschadigd. Maar de muren staan nog sterk."

Daarbij hangt wel veel af van de financiering. "We moeten natuurlijk nog overleggen met de verzekeringsmaatschappij", zegt Meerstadt. "Het is altijd de vraag of het lukt om voldoende geld bij elkaar te krijgen. Misschien moeten we ook een beroep doen op de Amsterdamse bevolking. Dat gaan we zien."

Onder bewoners gaan de gedachten daarbij uit naar de Notre-Dame in Parijs, die in 2019 door een brand ernstig beschadigd raakte. Na een inzamelingsactie en uitgebreide restauratie werd de historische kerk een jaar geleden met veel ceremonieel weer geopend.

Beleggersvereniging VEB heeft een officieel verzoek ingediend bij de Ondernemingskamer over de problemen met apneu-apparaten bij Philips. De VEB meent dat de top van Philips al tien jaar wist dat de machines die mensen met slaapproblemen 's nachts helpen niet goed konden functioneren. De beleggersclub wil dat de rechter alle details boven water haalt.

Philips riep in 2021 miljoenen slaapapneu-apparaten terug omdat er schuimdeeltjes loskwamen, vooral in de Verenigde Staten. De VEB claimt bewijs te hebben dat Philips al in 2011 signalen kreeg over "systematische kwaliteitsproblemen" bij dochterbedrijven van Philips in de VS. Uiteindelijk betaalde Philips flinke boetes en schikkingen in de VS.

Maar volgens de VEB liet de Philips-top keer op keer na deze signalen op te pakken. Met dit vermeende wanbeleid zou Philips volgens de VEB niet alleen patiënten, maar ook aandeelhouders hebben misleid. De beleggersclub spreekt van "een van de grootste bedrijfsschandalen van de afgelopen decennia".

Philips was niet direct bereikbaar voor een reactie.

Wie verantwoordelijk?

Afgelopen najaar kondigde de VEB al aan dat ze een gerechtelijk onderzoek naar de zaak wilden. Vandaag diende de beleggersclub hiervoor een officieel verzoek in bij de Ondernemingskamer in Amsterdam, naar eigen zeggen ondersteund door duizenden beleggers. De VEB wil opening van zaken omdat niet genoeg duidelijk zou zijn hoe de organisatie van Philips precies functioneert. Ook wil de VEB weten wie binnen Philips verantwoordelijk is geweest.

Volgens de VEB heeft het vermeende stilhouden van de problemen met de apneu-apparaten geleid tot misleidende jaarverslagen, persberichten en andere publieke uitingen. "Aan die zeer onwenselijke situatie moet een einde komen. Een onafhankelijk onderzoek, in opdracht van de Ondernemingskamer, is daarin een belangrijke stap", schrijft de VEB in een persbericht.

Topman buitenspel

Opvallend in de stukken die de VEB indiende bij de Ondernemingskamer is dat wordt gevraagd om onmiddellijk actie te ondernemen tegen Philips-topman Roy Jakobs en juridisch directeur Marnix van Ginneken. Jakobs volgde in 2022 Frans van Houten op bij Philips. Van Houten gaf bijna twaalf jaar leiding aan Philips, maar moest door de apneu-problematiek voortijdig vertrekken.

Toch heeft de VEB ook twijfels over zijn opvolger Jakobs. In de stukken aan de Ondernemingskamer vraagt de VEB aan de rechter om hem en medebestuurder Van Ginneken uit te sluiten van overleg over zaken met de apneumachines, zolang als het onderzoek loopt. Ook vraagt de VEB om het instellen van een extra commissaris en een onafhankelijke bestuurder met beslissende stem die specifiek toezicht houden op overleg binnen Philips over de apneuproblemen.

Geschreeuw, paniek en een heel onaangename brandgeur. Zo omschrijven ooggetuigen de brand in een bar in de Zwitserse wintersportplaats Crans-Montana. Tientallen mensen overleefden de brand van afgelopen nacht niet en ruim honderd mensen raakten gewond. Verschillende getuigen deelden hun verhaal, onder meer bij Radio Télévision Suisse (RTS).

Zo zegt een 18-jarige man tegen de Franstalige publieke omroep van Zwitserland dat hij nog in shock is. Samen met vrienden was hij onderweg naar een andere bar vlakbij. "Het was er druk en we zagen rook uit de bar opstijgen", omschrijft hij.

"Ik belde de politie. Terwijl ik dat deed, was er een explosie en er kwam een vlam naar buiten." Hij zag mensen naar buiten rennen. "Mensen binnen probeerden de ramen met stoelen te breken. De hulpdiensten waren er gelukkig heel snel."

Een andere ooggetuige (21) liep op straat en zag mensen rennen. Ook kwamen er mensen met brandwonden naar buiten. "We roken de geur van gas en verbrand plastic. Het was een heel nare geur." De man zag mensen om hulp roepen.

'Alles was van hout'

Twee Franse vrouwen vertellen aan Franse media dat zij in de bar aanwezig waren. Ze beschrijven de paniek toen de vlammen verschenen en de menigte elkaar verdrong om naar buiten te komen, schrijft het Franse BFM TV. "Het was pure paniek, iedereen schreeuwde."

"De uitgang was vrij klein voor het aantal aanwezigen", zeggen de Françaises. "Iemand heeft een raam ingeslagen zodat mensen naar buiten konden." De twee vrouwen vermoeden dat het plafond door een verjaardagskaars in een champagnefles vlam vatte. Een andere getuige omschrijft dat het plafond binnen enkele tientallen seconden in brand stond. "Alles was van hout."

Er zijn bloemen bij de bar neergelegd:

De twee slaagden erin om snel de bar te verlaten. Dat deden ze via een smalle trap die naar de begane grond leidde. Volgens hen bereikte het vuur binnen een aantal minuten ook de begane grond.

"Er waren mensen aan het schreeuwen, en toen lagen er mensen op de grond, waarschijnlijk dood", zag een bewoner van de wintersportplaats. "Ze hadden jassen over hun gezicht." Een andere ooggetuige was rond 02.00 uur onderweg naar huis, vertelde hij aan RTS, toen hij enorm veel ambulances en agenten zag. "Ze blokkeerden het kruispunt en de rotonde." Ook hij hoorde mensen schreeuwen.

Omstanders in het ski-oord reageren geschokt:

Ook de Zwitserse president Parmelin heeft gereageerd op het drama. "Een moment van plezier is veranderd in een tragedie", schrijft hij. De Zwitserse bondsraad is "met haar gedachten bij de slachtoffers, de gewonden en hun families en betuigt haar diepste medeleven".

Ook in andere landen wordt geschokt gereageerd. Zo zegt de Franse president Macron dat hij denkt aan de slachtoffers en de gewonden. "Aan Zwitserland, de bevolking en de autoriteiten betuig ik mijn medeleven en de steun van Frankrijk." Volgens het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken raakten minstens twee Franse burgers gewond.

De Italiaanse premier Meloni zegt ook mee te leven en de situatie nauwlettend te volgen. De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken heeft aangeboden om het brandwondencentrum van een ziekenhuis in Milaan en ambulancepersoneel uit de Aostavallei vlakbij ter beschikking te stellen.

Dat geldt ook voor Nederlandse brandwondencentra, meldt persbureau ANP. Het gaat om het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk, het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam en het Martini Ziekenhuis in Groningen.