De Afghaanse vrouw die door door de Taliban was opgepakt nadat ze te zien was geweest in de documentaireserie Hila Noorzai voorbij de Taliban, is vrijgelaten. Dat meldt AVROTROS op Instagram.

Eerder deze maand werden de vrouwelijke journalist Nazira Rashidi en sportlerares Khadija Ahmadzada in Afghanistan gearresteerd. Die laatste werd in de documentaire van Hila Noorzai gevolgd. Ze was daarin openhartig over de onderdrukking van vrouwen en herkenbaar in beeld. Onder de Taliban is het voor vrouwen verboden om te sporten.

AVROTROS besloot na de arrestatie de documentaireserie offline te halen op NPO Start en NL Ziet. De omroep benadrukte maandag dat er geen aanleiding is om te denken dat er een direct verband is tussen de documentaire en de arrestatie van een Afghaanse vrouw.

Het offline halen van de serie was volgens de omroep een voorzorgsmaatregel, "in afwachting van meer duidelijkheid".

'Enorm opgelucht'

Hila Noorzai benadrukte dat Khadija Ahmadzada toestemming had gegeven om in beeld te komen. De documentairemaakster zei diep geraakt te zijn door de situatie en noemde de arrestatie een nachtmerrie.

Nu is dus bekend dat Ahmadzada is vrijgelaten. "We zijn enorm opgelucht en blij voor haar, en onze gedachten zijn bij haar en haar naasten", schrijft AVROTROS. Haar vader was sinds vorige week al vrij.

Hoe het met de andere opgepakte vrouw gaat is niet bekend bij AVROTROS. "Zij was niet te zien in onze documentaire, dus zij is geen contact van ons", zegt een woordvoerder van de omroep. "Er zijn in korte tijd meerdere vrouwen opgepakt in een regio waar de Taliban de teugels strak aantrekken. Khadija en Nazira waren daar twee van."

Of AVROTROS de documentaireserie weer online gaat zetten is niet bekend.

Vooral mensen die al langer een huis met een (deels) aflossingsvrije hypotheek hebben en willen verhuizen kunnen wat gaan merken van de verdere beperking van deze hypotheeksoort. Dat zeggen drie grote hypotheekadviesketens in reactie op de beslissing van de Rabobank, die vanochtend bekend werd.

Bij aanpassingen of nieuwe hypotheken mag bij die bank nog maximaal 150.000 euro of 30 procent van de woningwaarde aflossingsvrij zijn. Aflossingsvrij betekent dat je alleen de rente betaalt en je de hypotheekschuld dus niet aflost.

Andere banken zullen volgen

De Hypotheekshop, De Hypotheker en Van Bruggen verwachten alle drie dat ook andere hypotheekverstrekkers met soortgelijke regels komen als de Rabobank. Banken zijn hier namelijk al een tijd over in gesprek met de toezichthouders, De Nederlandse Bank en de Autoriteit Financiële Markten.

"Doorstroming op de hypotheekmarkt wordt lastiger", zegt Martin Hagedoorn van De Hypotheekshop. "Als mensen willen verhuizen naar een nieuwe koopwoning en het aflossingsvrije deel van hun hypotheek moet omlaag, dan betekent dat hogere maandlasten voor ze."

Ander huiskopen wordt moeilijker

Stel het aflossingsvrije deel van je hypotheek was 250.000 euro en dat moet bij verhuizing omlaag naar 150.000 euro. Dan moet je dus over 100.000 euro aan schuld aflossen. Dat verhoogt je maandlasten met zo'n 200 euro. "Dat kan betekenen dat het voor mensen moeilijker wordt om een ander huis te kopen", zegt Mark de Rijke van De Hypotheker. "We vinden dit niet per se een verbetering voor consumenten."

"Mensen die nadenken over verhuizen naar een nieuwe woning en zien dat hun maandlasten dan toenemen door dat extra aflossen, bedenken zich misschien wel", zegt Oscar Noorlag van hypotheekadviesketen Van Bruggen.

Oudere hypotheken

Het gaat vooral om mensen die voor 2013 een huis kochten, want die hebben vaak nog een (deels) aflossingsvrije hypotheek. Sinds 2013 krijg je namelijk geen hypotheekrenteaftrek meer bij het afsluiten van een nieuwe aflossingsvrije hypotheek. Sindsdien is de norm voor nieuwe hypotheken de annuïteitenhypotheek, waarbij je in 30 jaar je hypotheek helemaal terugbetaalt.

Welk effect op de woningmarkt deze nieuwe hypotheekeisen precies gaan hebben is nog moeilijk te zeggen. Want er zijn zoveel andere factoren die meespelen, zoals het woningtekort, de hoogte van de rente en de ontwikkeling van de lonen. "Maar het zal in ieder geval geen positief effect hebben op de prijzen van woningen", zegt De Rijke van De Hypotheker.

Wel lagere schulden

Sommige doorstromers zullen dus worden geconfronteerd met hogere maandlasten. Maar elk nadeel heeft zijn voordeel, zei een voetballer ooit. En dat geldt ook in dit geval. Want nu meer aflossen betekent ook dat je aan het einde van je hypotheek een lagere schuld hebt. En daarna gaan je maandlasten dus fors omlaag.

En daar is het de banken en vooral de toezichthouders om te doen. De Nederlandsche Bank en de AFM vinden de hoge hypotheekschulden in Nederland namelijk zorgelijk. Want wat als de huizenprijzen fors dalen ergens in de komende decennia? Of als de inkomens van mensen omlaag gaan, terwijl ze nog steeds hoge schulden en maandlasten hebben door een aflossingsvrije hypotheek?

Is dit nodig?

"Ik vraag me vanuit het consumentenperspectief af hoe nodig dit is", zegt Noorlag van Van Bruggen. "Deze problematiek is relatief klein. Ik denk dat dit vooral gedreven is door de Europese Centrale Bank. Die heeft de Nederlandse toezichthouders ertoe aangezet om aflossingsvrij verder terug te dringen om de positie van banken te versterken."

"Wij zien in de praktijk geen problemen bij mensen met een aflossingsvrije hypotheek", zegt De Rijke van De Hypotheker. "Die weten dat ze deze maandlasten houden na bijvoorbeeld pensionering en houden hier ook rekening mee.

"Dit heeft niks te maken met het belang van klanten", zegt Hagedoorn van De Hypotheekshop. "Men wil één hypotheekstelsel in Europa." In veel andere EU-landen is de aflossingsvrije hypotheek namelijk veel minder gangbaar dan in Nederland. Ondanks de eerdere beperkingen is nog altijd 45 procent van de totale hypotheekschulden in Nederland aflossingsvrij.

De Amerikaanse president Trump wil dat de VS betrokken is bij het delven van minerale grondstoffen in Groenland. Dat zei Trump na de ontmoeting van gisteren met NAVO-chef Rutte in het Zwitserse Davos.

Groenland heeft een schatkamer aan waardevolle grondstoffen, maar Amerikaanse mijnbouwbedrijven staan vooralsnog niet te trappelen: het delven van deze grondstoffen is ingewikkeld en vergt een lange adem.

Kort seizoen

Bij Xploration in de hoofdstad Nuuk staan tal van containers op elkaar gestapeld in een dik pak sneeuw. Op de daken van de containers liggen spullen, waaronder een toilet-eenheid en grote banden. Er moet worden uitgebreid en een enorme opslaghal naast de containers is in korte tijd uit de grond gestampt.

De Groenlandse manager Taatsi Olsen geeft een rondleiding. "In de hal kunnen we alle spullen 's winters opslaan en roest voorkomen. Het mijnbouwseizoen is hier vanwege de kou maar kort, drie tot vier maanden", legt hij uit.

Het bedrijf specialiseert zich in het faciliteren van bodemonderzoek en mijnbouwprojecten. Dat klinkt makkelijker dan het is. Bodemonderzoek gebeurt op afgelegen plekken bij de Groenlandse kust, vaak ver verwijderd van de bewoonde wereld. En aangezien er geen wegennet tussen dorpen bestaat, moet alles eerst per schip worden getransporteerd om vervolgens met een helikopter naar de plek van bestemming te worden gebracht.

"We zorgen voor alles wat nodig is", legt Olsen uit. Dat betekent tenten, toiletten, douches, waterleidingen, slaapzakken, helmen en nog veel meer. Hij opent een container, waarin isolatiebuizen voor waterleidingen liggen. "Voor mijnbouw heb je veel water nodig. En als je de leidingen niet isoleert, bevriest het water, ook in de zomer."

Groenland zit vol waardevolle grondstoffen, waaronder goud, kobalt en ijzer, en stoffen als vanadium, nikkel en niobium. Het zijn grondstoffen die bijvoorbeeld gebuikt worden voor geavanceerde magneten in windmolens en elektrische auto's. En grondstoffen waarmee materialen sterker en lichter kunnen worden gemaakt en die gebruikt worden in de defensie-industrie.

Wetenschappers bij het geologisch instituut Geus, dat zowel in Kopenhagen als Nuuk zit, doen al honderd jaar onderzoek naar de Groenlandse onderbodem en hebben het grondstoffenpotentieel van Groenland in detail in kaart gebracht.

Ondanks alle aanwezige grondstoffen heeft Groenland maar twee actieve mijnen: een goudmijn in Zuid-Groenland en een anorthosiet-mijn in Zuidwest-Groenland; metr anorthosiet kan glasvezel worden gemaakt. "De beschrijving actieve mijnen is misschien nog iets te veel eer", zegt de Deense geoloog Per Kalvig van Geus.

Kalvig: "De goudmijn heeft vooralsnog maar één goudstaaf geproduceerd. En bij de anorthosiet-mijn is de afzetmarkt nog niet ontwikkeld." Het laat zien dat mijnbouw een kwestie van langetermijninvesteringen is. De eerste 10 tot 15 jaar gaan naar bodemonderzoek waarbij hoeveelheden en de kwaliteit van grondstoffen in kaart worden gebracht.

Ook wordt in deze fase gepland hoe de mijn kan worden opgezet. Het is een fase waarin niets wordt verdiend, alleen heel veel geld uitgegeven.

Kalvig: "En wat je niet moet vergeten, is dat de keten lang is. Als je als mijnbouwbedrijf bijvoorbeeld zeldzame aardmetalen wil delven, waarbij de kopers schaars zijn, moet je langetermijncontracten met verwerkingsbedrijven afsluiten, die op hun beurt weer langetermijncontracten afsluiten met de fabrieken die de producten maken."

Misvatting over Groenland

Investeerders komen vooral uit Australië, Canada en Europa. In de VS staat Groenland bekend als een moeilijk land om grondstoffen te delven: het is er koud, er is nauwelijks infrastructuur en het heeft strenge milieuwetgeving.

Maar volgens Kalvig is dat een misvatting. "Op andere plekken in het Arctisch gebied zijn al volop mijnen actief, in Rusland, Alaska, Canada, Noord-Noorwegen. Daar gelden dezelfde of zelfs grotere uitdagingen." Volgens Kalvig is de Amerikaanse voorzichtigheid voor een deel gebaseerd op onwetendheid over Groenland en zijn bewoners.

Hij stelt dat Groenland de mijnbouwsector zou kunnen uitbreiden door ook de verwerkingsfase van grondstoffen uit andere landen naar zich toe te trekken. Dat zouden bijvoorbeeld aluminiumsmelterijen kunnen zijn, met energie van Groenlandse waterkrachtcentrales, die stabiele en goedkope energie kunnen leveren.

Ook ziet Kalvig datacentra als een optie, waarbij hij benadrukt dat deze besluiten alleen door de Groenlandse regering kunnen worden genomen.

Taatsi Olsen kijkt uit naar Amerikaanse investeerders, maar blijft op zijn hoede. "We juichen Amerikaanse mijnbouwbedrijven toe. Maar ze moeten wel ons land en onze regels respecteren."