Verwoestend, gewelddadig en intens. Zo typeren de Nederlandse hulpdiensten de jaarwisseling. Hulpverleners in Nederland hebben een pittige avond en nacht achter de rug. Van vrolijk het glas heffen en genieten van vuurwerk was geen sprake.

De politie laat weten dat afgelopen avond en nacht 250 mensen zijn aangehouden. "Het geweld tegen hulpverleners en de politie was wederom hevig", valt te lezen in een persbericht. De impact van het vuurwerk en branden was op sommige plekken "ronduit verwoestend".

Plaatsvervangend korpschef Paulissen blikt terug op een zware nacht. "Het begon anders dan andere jaren al vroeg: halverwege de avond moest de mobiele eenheid al op veel plekken ingrijpen." In Nijmegen en Aalsmeer vielen er doden als gevolg van zwaar vuurwerk, in Rotterdam en Bergen op Zoom kwamen mensen om het leven door andere oorzaken. "Collega's hebben soms verschrikkelijke dingen gezien en meegemaakt."

De nieuwjaarsnacht begon al met een landelijk NL-Alert met de boodschap om alleen 112 te bellen in het geval van levensbedreigende situaties vanwege extreme drukte op de hulplijn. De politie verklaart dat het 112-nummer overbelast raakte omdat er te veel meldingen van branden binnenkwamen.

Brandweer Nederland had het dit jaar opnieuw drukker dan voorgaande jaren. Er kwamen 4286 meldingen van brandincidenten. Een stijging ten opzichte van vorig jaar, toen er 4106 meldingen waren. Uit een eerste inventarisatie blijkt dat de belasting op de meldkamer groot was. Afvalbranden, containerbranden en autobranden voerden weer de boventoon.

Voorzitter Jolanda Trijselaar van Brandweer Nederland prijst iedereen voor "de coördinatie en inspanning op alle fronten". Ze spreekt haar afgrijzen uit over het buitensporige geweld waar hulpverleners gedurende de nieuwjaarsnacht mee te maken kregen.

Trijselaar: "Ook dit jaar hebben we te maken gehad met agressie tegen onze mensen, zijn we belaagd en is met vuurwerk en ander materieel naar de brandweer gegooid." Ze hamert erop dat brandweermannen en brandweervrouwen, zowel beroepsmedewerkers als vrijwilligers, veilig moeten kunnen uitrukken, maar ook weer veilig thuis moeten komen. "Dit moet stoppen, onze mensen zijn er om te helpen, niet om doelwit van geweld te zijn."

Veiligheidsregio's

Afzonderlijke veiligheidsregio's sluiten zich aan bij de woorden van zowel de politie als de brandweer. Regio Rotterdam-Rijnmond spreekt van een "krankzinnig drukke nacht" met een recordaantal meldingen.

Veiligheidsregio's zien hoe het geweld tegen hulpverleners "extreem is toegenomen". Zo laat de regio Midden- en West-Brabant weten dat in Tilburg, Breda, Roosendaal en Bergen op Zoom de politie en mobiele eenheid moesten ingrijpen.

Ziekenhuizen

Het complete overzicht van de verwondingen die de spoedeisendehulpafdelingen moesten behandelen heeft Yara Basta, voorzitter van de SEH-beroepsvereniging, nog niet. Maar de berichten die Basta van collega's uit het hele land ontvangt, bevestigen het beeld van een rumoerige nacht waarin geweld geen uitzondering was. "Zo lijkt het er in Amsterdam op dat er meer letsel moest worden behandeld als gevolg van mishandelingen in vergelijking met vorig jaar."

Ook uit andere delen van het land komt het bericht dat het drukker was op de SEH dan vorig jaar. Het Martini Ziekenhuis in Groningen heeft tijdens de jaarwisseling opvallend veel jongeren binnen zien komen in zijn brandwondencentrum.

Negentien patiënten werden daar behandeld, ongeveer twee keer zoveel als vorig jaar. Tien zijn jonger dan 15 jaar, onder wie drie 7-jarigen. Het Martini Ziekenhuis zegt dat veertien patiënten poliklinisch werden behandeld. Zij konden na de ingreep weer naar huis. Vijf patiënten moesten worden opgenomen.

Volendam herdenkt vandaag de nieuwjaarsbrand in café 't Hemeltje van 25 jaar geleden.

Na een kerkdienst waarin de dodelijke slachtoffers werden herdacht, is een speciale lindeboom 'onthuld' vlak bij de plek van de brand. Die boom was een idee van veel nabestaanden en staat volgens de gemeente "symbool voor samenzijn, met ruimte voor herinnering en bezinning".

Bij de brand in het volgepakte café op de eerste verdieping van een dijkpand in Volendam kwamen in de allereerste uren van 2001 veertien mensen om het leven en raakten 200 mensen gewond.

Bij het afsteken van sterretjes ontstond een steekvlam die in de uitgedroogde kersttakken terechtkwam. Vrijwel direct vatte alle kerstversiering aan het plafond vlam. Toen de brandende massa naar beneden kwam, ontstond paniek. Maar op één steile trap na was er geen vluchtroute. De nooduitgang bleek geblokkeerd.

Derdegraads verbrand

Een van de zwaargewonden van toen is Mark Lansen. Hij was destijds 17 jaar oud en was samen met zijn zusje en nichtje in café 't Hemeltje. "Het duurde zeker een kwartier voor we naar buiten konden komen. Mijn armen, nek en gezicht waren derdegraads verbrand en bij mijn zusje haar rug. Ze droeg nylon en haar laarzen waren in haar benen geplakt", blikt hij terug bij NH Nieuws.

Net als tientallen andere gewonden, werd Lansen in coma gebracht. Pas tien dagen later ontwaakte hij en hoorde hij hoe groot de ramp was.

Een andere getuige is Linda Koeman. Zij werkte als politieagent in 2001 en moest wanhopige ouders tegenhouden die wilden weten of hun kinderen veilig waren. Ze moest ook bijhouden welke kinderen met ernstige verbrandingen bij wie onder een lauwe douche stonden.

Koud en glad

Ze herinnert zich nu dat het een paar uur na de brand, rond 03.00 uur, begon te ijzelen. "Het was al koud. Zo koud. En toen werd het ook nog eens glad", vertelt ze.

Intussen werd de ene na de andere gewonde overgebracht naar een inderhaast opgezette tent voor een eerste medische check. De bedoeling was dat ze daarvandaan met ambulances verder werden vervoerd naar ziekenhuizen. Maar dat ging lang niet altijd goed. "Er konden veel ambulances niet gaan rijden. Ze konden niet weg", aldus Koeman. "Door die tent en door een paal. Ik weet nog goed dat er een verpleger naar me toe kwam, roepend dat hij moest vertrekken, anders ging er een jongen dood."

Zoals bij elke heftige gebeurtenis volgden na de brand de onderzoeken. Daarin kreeg vooral de gemeente ervan langs. Waarom was er geen toezicht geweest op het aantal (vrije) nooduitgangen? Waarom was de plafondversiering met kersttakken niet geïmpregneerd? Waarom verliep het afvoeren van de vele gewonden zo moeizaam?

Reorganisatie

De nieuwjaarsbrand heeft ook tot een reorganisatie van de brandweer geleid. Niet alleen in Volendam, ook landelijk.

In Volendam is zelfs sprake van een omslag bij de brandweer, zegt Mark Lansen, de zwaargewonde van toen die nu zelf brandweerman is. Het team is kleiner en hechter, zegt hij. "We proberen dingen echt beter te doen. Zeker in de begeleiding naar jongere gasten. We praten veel meer met elkaar. Over alles. Vroeger was er strijd tussen teams binnen een kazerne. Nu werken we samen."

Volgens Lansen pakt dat positief uit De brandweer van Volendam werd afgelopen september uitgeroepen tot het beste brandweerkorps van Nederland.

Bij de kerkdienst en de 'onthulling' van de lindeboom hadden Volendammers vandaag een bloem bij zich. De gemeente heeft die bloemen verzameld in manden en daarna naar de graven van de veertien overleden jongeren gebracht. Ook die bloemen vormen "een krachtig symbool van verbondenheid en respect", aldus de gemeente.

De politie in Nijmegen heeft iemand aangehouden in verband met de dood van de 16-jarige jongen afgelopen nacht. Het slachtoffer kwam kort na de jaarwisseling in het stadsdeel Lindenholt om het leven door vuurwerk.

De politie onderzoekt of de opgepakte persoon "een verwijtbare rol" heeft gespeeld, staat in een bericht op X. Over de identiteit van de arrestant wil de politie verder niets bekendmaken.

Ondertussen is de rouw massaal op gang gekomen in het stadsdeel en de voetbalclub waar het slachtoffer speelde. "Wij hebben om 10.00 uur de deuren geopend om een plek te bieden om het verlies van Shane gezamenlijk te kunnen verwerken", zegt Arthur Andringa, voorzitter van S.C.E. Nijmegen. "Al snel waren er ongeveer 300 mensen bij ons. Shane was écht een jongen die onderdeel was van de voetbalclub en ook de wijk."

De Gelderlander schrijft dat het slachtoffer met veel buren op straat stond toen het kort na middernacht misging. Volgens de krant gaan er in de buurt verschillende verhalen rond over wat er is gebeurd. De politie onderzoekt de toedracht.