Een deel van de in Nederland verkrijgbare producten met speelzand bevat asbest, blijkt uit onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

De toezichthouder onderzocht 99 producten, 65 ervan blijken volledig veilig. In die producten is geen asbest gevonden. In 29 producten zat weliswaar een minieme hoeveelheid, maar ze zijn toch nog veilig omdat de hoeveelheid onder de wettelijke richtlijn blijft.

In vijf van de 99 onderzochte producten zat zo veel asbest dat ze onveilig zijn en direct uit de verkoop zijn gehaald.

Deze producten bevatten te veel asbest (bron: NVWA)

De aanleiding voor het uitgebreide onderzoek is de vondst van asbest in speelzand in het buitenland en publicaties in onder meer het AD.

Vorige maand berichtte die krant dat in speelzandproducten in Nederland ook asbest was gevonden. De krant had twaalf stukken speelgoed met speelzand erin laten onderzoeken in een laboratorium. Bij de helft van het speelgoed werd de kankerverwekkende stof aangetroffen. De producten kwamen van onder meer Bol.com, Amazon, AliExpress en Koppen Speelgoed.

In Australië ontstond vorig jaar november al ophef omdat daar in speelzand witte asbest was gevonden. Dat leidde ertoe dat tientallen scholen uit voorzorg werden gesloten.

Het speelzand dat daar onveilig bleek, kwam uit China, net als veel van het speelzand dat hier in Nederland wordt onderzocht. Daarbij gaat het niet om zand dat in zandbakken buiten zit, maar om zand dat wordt verkocht als kinetisch zand, knijpspeelgoed, decoratiezand en gekleurd strooizand.

Vorige maand haalden meerdere Nederlandse winkels al producten uit de handel waarin dergelijk zand zat verwerkt. Dat waren onder meer Action, Hema, Top1Toys en Marskramer. Ze hadden zelf, bij het testen van hun producten, asbest gevonden in het zand.

Is een klein beetje asbest veilig?

Door alle onrust rondom speelzand wil de NVWA ook duidelijkheid op de vraag of de huidige norm nog wel voldoet. Er mag namelijk een heel klein beetje asbest in zand voorkomen, beschrijft de norm. Als er minder dan 0,1 procent asbest in zit, geldt een product nu nog als veilig. Asbest komt van nature voor in zandgrond; hierdoor kunnen er sporen in speelzand voorkomen.

Of die norm volstaat, moet snel duidelijk worden. De NVWA schrijft daar nog enkele weken voor nodig te hebben. Dan worden alle onderzoeksresultaten gepubliceerd.

Twaalf voetbalsupporters zijn aangehouden op verdenking van openlijke geweldpleging na afloop van een amateurwedstrijd. De groep zou agenten hebben belaagd met zwaar vuurwerk en stenen.

Het incident vond plaats op 31 januari, na de wedstrijd tussen RBC uit Roosendaal en FC Rijnvogels uit Katwijk (1-1). De wedstrijd werd gespeeld in het stadion van RBC. Toen het fluitsignaal ging, rende een grote groep van de thuisclub naar de plek waar de uitsupporters met een bus zouden vertrekken.

Bij de bus waren politieagenten aanwezig om ervoor te zorgen dat de bezoekende fans veilig konden vertrekken. De groep supporters van RBC gooide gericht met stenen en zwaar vuurwerk naar de politie, waardoor vier agenten gehoorschade opliepen. In totaal hebben vijftien agenten aangifte gedaan van het geweld.

'Heftige en onveilige situatie'

Op de avond zelf is al een aantal verdachten geïdentificeerd. Om de rest van de relschoppers op te sporen, zijn onder meer camerabeelden bekeken. De afgelopen weken zijn twaalf mannen opgepakt. Zij zijn tussen de 16 en 43 jaar.

"Het was een heftige en onveilige situatie waarin de agenten hun werk moesten doen", zegt de politiechef van Roosendaal. "Ik ben enorm geschrokken van hun verhalen en de beelden die ik later heb gezien. Dit kunnen we echt niet accepteren."

Alle verdachten hebben in ieder geval een stadionverbod opgelegd gekregen voor negentig dagen, waardoor zij de wedstrijden van RBC voorlopig niet kunnen bezoeken. Vorig najaar deelde de voetbalclub zelf nog stadionverboden uit aan een aantal supporters, na een incident met vuurwerk.

De verdachten wachten hun verdere straf in vrijheid af. De recherche en het Openbaar Ministerie gaan verder met het onderzoek. De politie sluit nieuwe aanhoudingen niet uit.

Het was decennia in alle dorpen en steden een vertrouwd beeld in de winkelstraat, en zelfs op elk treinstation: een muziekwinkel. Een grote winkelstraat had zelfs een eigen megastore, een soort warenhuis vol cd's, dvd's, T-shirts, boeken en ander fanmateriaal.

Door de hernieuwde interesse van muziek op vinyl keren muziekwinkels de afgelopen jaren in rap tempo terug in het straatbeeld. De populariteit van de fysieke geluidsdrager groeit zo hard dat zelfs een buitenlandse keten de sprong naar Nederland waagt.

Vorige maand opende het Britse HMV in Den Haag een eerste vestiging in Nederland. En vandaag komt daar al nummer twee bij, in de Amsterdamse Kalverstraat. De locatie nabij de Dam is een nogal saillante plek: één deur naast het pand waar jarenlang de grote muziekwinkel Fame Music zat.

Fame was de eerste en uiteindelijk ook laatste megastore van Nederland. Hij ging mee ten onder met de financiële malaise van moederbedrijf Free Record Shop twaalf jaar geleden. Op een steenworp afstand zat van 1990 tot en met 2001 ook nog eens de Virgin Megastore, in de kelder van het Magna Plaza.

His Master's Voice

HMV-directeur Phil Halliday is verrast als hij hoort dat de Britse keten in de Kalverstraat de 'buurman' wordt van het voormalige Fame Music. "Ik had echt geen idee. Puur toeval", reageert hij.

HMV is een afkorting van His Master's Voice, een Engels muziekbedrijf met het iconische logo van een hond die nieuwsgierig in de hoorn van een grammofoonspeler tuurt. In 1921 begon het bedrijf in Oxford Street een eerste muziekwinkel.

Eind jaren 90 werd de naam afgekort tot HMV, nadat de winkelketen was afgesplitst van het gelijknamige platenlabel. Kort na de eeuwwisseling telde de keten zeker 250 vestigingen in Groot-Brittannië. Maar net als het Nederlandse Free Record Shop, kwam ook HMV vanaf 2010 in grote problemen door de neergang van de cd-verkoop.

Muziek en popcultuur

In de overlevingsstrijd ging HMV liefst twee keer failliet, tot het in 2019 in handen van een Canadese platenketen kwam. "Gelukkig bleven loyale klanten in die tijden muziek kopen in de winkels die er nog waren. Bijvoorbeeld om met andere liefhebbers in de winkel hun interesses te delen", blikt Halliday terug.

Met de oplevende interesse voor muziek op vinyl kropen de overgebleven platenzaken uit het dal. HMV speelde in op de wens van met name jongeren om muziek 'te beleven', legt Halliday uit.

"De helft van ons aanbod is muziek, de andere helft bestaat kleren, boeken, graphic novels en andere dingen uit de popcultuur. Een 8-jarige die bij ons langskomt voor een Pokémon-kaart, neemt een paar jaar later wellicht ook een lp mee. Wie voor Harry Styles komt wil misschien nog een t-shirt, terwijl een Taylor Swift-fan ook een plaat van Fleetwood Mac koopt."

Ook profiteerde HMV in eigen land van de teloorgang van muziekzalen en jeugdhonken. Halliday: "Er kwamen altijd al veel artiesten langs in onze winkels voor optredens. Nu nodigen we ook veel lokale bands en artiesten uit. In Engeland kunnen die nog maar op weinig plekken spelen. Bij ons kan iedereen terecht. Dat hopen we in Nederland ook te kunnen doen."

Europese uitbreiding

In Groot-Brittannië zit HMV met 120 vestigingen inmiddels weer bijna op de helft van het aantal van voorheen. Halliday beseft wel dat de glorietijd van de muziekwinkel niet op die manier terugkeert.

"In Engeland keren wij in bepaalde plekken niet terug, vooral omdat de economie en de winkelstraat daar te veel is vervallen. Er is wel een groeiende vraag naar muziek. We hebben nu 120 Britse winkels, waarom geen 120 erbij in Europa?"

Na Ierland begon HMV eind 2023 met een winkel in Antwerpen, gevolgd door een zaak in Brussel. Naast winkels in Nederland zegt Halliday ook te kijken naar mogelijkheden om winkels te openen in Duitsland en het noorden van Frankrijk.

Halliday verwacht niet dat de buitenlandse keten de lokale muziekwinkels dwars gaat zitten: "In Groot-Brittannië bestaan wij goed naast onafhankelijke muziekwinkels. Ik denk dat wij vooral een positieve bijdrage leveren aan de groei van de muziekcultuur. En we richten ons ook op jonge kopers. Die hopen we te introduceren in de wereld van het verzamelen van platen."