De man die in 2024 Donald Trump wilde neerschieten op een golfbaan in Florida is veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf zonder mogelijkheid tot vervroegde vrijlating.

Ryan Routh (59) werd iets minder dan twee maanden voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen opgepakt bij de golfclub van Trump in Florida, waar de presidentskandidaat aan het golfen was. Routh lag, net buiten het hek, met een semiautomatisch geweer in de bosjes toen hij door beveiligers werd ontdekt. Hij was op dat moment op een paar honderd meter afstand van Trump.

Routh heeft altijd ontkend dat hij van plan was Trump dood te schieten. Maar volgens de aanklagers was hij al maanden bezig een aanslag op Trump voor te bereiden, wilde hij zo nodig iedereen die op dat moment in de weg liep doden en heeft hij nooit spijt of berouw getoond.

Zonder advocaat

Routh werd ook veroordeeld tot zeven jaar cel voor illegaal wapenbezit en het belemmeren van een federale agent tijdens zijn arrestatie.

De uitspraak in de zaak van Routh zou al in december zijn, maar de rechter stemde ermee in de zaak uit te stellen nadat Routh had besloten een advocaat in de arm te nemen. Tot dan toe had hij zichzelf verdedigd.

Vandaag begint in het Spaanse A Coruña de derde REAIM-top. Op die top praten meer dan honderd landen over het militaire gebruik van kunstmatige intelligente (AI). Het belangrijkste agendapunt: hoe ervoor te zorgen dat militair AI-gebruik binnen ethische grenzen blijft?

Het is de bedoeling om tijdens de top tot internationale overeenstemming te komen. Nederland wil dat er zo vaak mogelijk een mens betrokken blijft bij militaire beslissingen. Deskundigen noemen dat een 'human in the loop'. Militaire AI mag dan dus niet zelf besluiten nemen, maar is er uitsluitend om militairen te voeden met informatie of opdrachten uit te voeren.

Defensieminister Brekelmans zegt daarover tegen de NOS: "AI speelt een steeds grotere rol op het gevechtsveld. Dat biedt kansen om militairen en burgers beter te beschermen, maar vraagt ook om duidelijke grenzen en menselijke sturing. Op de REAIM-top maakt Nederland zich sterk voor verantwoorde militaire AI."

AI wordt al gebruikt in oorlogssituaties. Israël gebruikte bijvoorbeeld een AI-systeem dat doelwitten in Gaza bepaalde en op het slagveld in Oekraïne wordt gevochten met drones die door AI zelfstandig kunnen vliegen.

Ook de Nederlandse krijgsmacht gebruikt al AI en experimenteert met nieuwe toepassingen.

Soms wordt AI in Nederland toegepast om een simpel handje te helpen, bijvoorbeeld door erop te wijzen dat een tank aan onderhoud toe is, maar Defensie experimenteert ook met het vaststellen van militaire doelwitten. "We voeren verschillende innovatieprojecten uit op dit thema", zegt een woordvoerder.

"Als je tien uur videomateriaal hebt, dan moet nu nog een militair naar dat materiaal kijken. AI kan je helpen dat binnen een paar seconden te analyseren om zo een doelwit te bepalen", zegt Roy Lindelauf, hoogleraar Data Science in Militaire Operaties bij de Nederlandse Defensie Academie. Hij is ook op de top in Spanje.

"Een schutter hoeft dan alleen nog op de knop te drukken", voegt AI-expert Bart van den Berg van onderzoeksinstituut Clingendael toe. Hij legt uit dat ook autonome AI-systemen de Nederlandse krijgsmacht zouden kunnen helpen. Dat zijn systemen die een gegeven taak volledig zelfstandig kunnen uitvoeren, zonder dat daar een mens aan te pas komt.

"Denk bijvoorbeeld aan robotwagens die autonoom munitie kunnen vervoeren naar het slagveld."

'Killerdrones'

Defensie is huiverig voor autonome systemen, want die kunnen ook worden gebruikt om bijvoorbeeld drones mee te maken die hun doelwit zelf bepalen en vervolgens beschieten. Die drones, zonder 'human in the loop', worden vaak killerdrones genoemd.

Volgens ondernemer Marc Derksen is dat voor AI niet erg lastig. "Die technologie bestaat al lang. Het is voor programmeurs een kwestie van twee softwareregels in de code van de AI om te zeggen: vuur zelf ook af."

Derksen is een van de oprichters van Intelic, een AI-startup die software maakt voor militaire drones. Het bedrijf werkte al samen met Defensie.

Op kantoor in Amsterdam legt Derksen uit hoe ze te werk gaan:

Derksen wil autonome killerdrones niet direct afwijzen. "Het concept van 'human in the loop' is enorm context-afhankelijk", legt hij uit.

"Als je bijvoorbeeld weet dat in een bos van 200 bij 200 meter Russische militairen zitten en we geven de drone de opdracht om hen aan te vallen, dan vinden we dat misschien acceptabel. Maar in verstedelijkt gebied is het natuurlijk niet aanvaardbaar. Het gaat om dezelfde technologie, maar de militair beslist wat hij er mee doet en in welke context hij het gebruikt."

Chemische wapens

Als het op de REAIM-top tot afspraken komt, wil dat nog niet zeggen dat alle landen zich daar ook aan gaan houden. "We zien wel dat in China de ethische begrenzingen minder nauw worden genomen", zegt Van den Berg. "Dat geldt ook voor Israël, zij vinden meer acceptabel dan wij."

In tegenstelling tot China en Israël loopt Rusland juist achter als het om AI gaat. "Zij halen veel componenten uit Europa of China, ondanks sancties. Zij zijn dus minder geavanceerd."

Hoogleraar Lindelauf hoopt dat internationale afspraken er op termijn wél voor zorgen dat niemand onethisch met militaire AI omgaat. "Na de Eerste Wereldoorlog hebben we ook met elkaar uitgesproken dat we chemische wapens niet moeten inzetten. Als je dat met genoeg landen doet, kun je elkaar er ook aan houden."

De brandweer in België is gisteravond in actie gekomen vanwege rookontwikkeling aan boord van een nieuwe mijnenjager in Zeebrugge. Defensie onderzoekt het "opmerkelijke" incident in het marineschip, zoals minister van Defensie Theo Francken het vandaag omschrijft.

Er was geen brand aan boord van de M940 Oostende, maar de brandweer moest wel een aantal verhitte zones koelen. Volgens Francken was een onderdeel van het uitlaatsysteem oververhit. Er lijkt sprake te zijn geweest van een technisch mankement. Francken verwacht de komende dagen meer duidelijkheid.

De Oostende was afgelopen november geleverd. Het marineschip lag volgens publieke omroep VRT tot eergisteren nog in het droogdok. België heeft samen met Nederland twaalf van deze mijnenjagers besteld; zes per land. Later deze maand wordt de eerste, met de naam Vlissingen, in Nederland verwacht.

'Sabotageacties in Duitsland'

Defensieminister Francken kreeg van Kamerleden de vraag of de Oostende gesaboteerd kan zijn. "In Duitsland zijn er sabotageacties aan de gang, dat hebben we gezien", reageerde Francken.

In Duitsland zijn dinsdag twee mannen opgepakt op verdenking van een poging tot sabotage van marineschepen in de haven van Hamburg. De Belgische minister wilde niet zeggen of dat scenario zich mogelijk ook in Zeebrugge heeft voorgedaan.

Het Nederlandse ministerie van Defensie wacht het onderzoek in België af, laat een woordvoerder desgevraagd weten aan de NOS. Bij het mijnenbestrijdingsvaartuig de Vlissingen heeft zich volgens Defensie nog nooit een vergelijkbaar incident voorgedaan.

De Vlissingen is in 2023 te water gelaten in Frankrijk en het schip komt in de loop van deze maand naar Nederland. De andere vijf schepen moeten de komende jaren worden geleverd.

De mijnenjagers worden gemaakt door defensiebedrijf Belgium Naval & Robotics. Ze zijn uitgerust met zowel vliegende als varende drones. De marineschepen worden straks behalve voor het onschadelijk maken van mijnen ingezet om onderzeekabels te beschermenn.

Kosten fors gestegen

De kosten van het mijnenjagersproject zijn de afgelopen jaren opgelopen. Nederland betaalde aanvankelijk 883 miljoen voor de zes schepen, maar AD schreef in september vorig jaar dat het budget met ruim een kwart miljard is overschreden. Defensie zei in een reactie destijds dat dit vooral komt door gestegen prijzen voor materialen.

In België is het prijskaartje van de zes mijnenjagers nog verder opgelopen. Volgens het Rekenhof, de Belgische rekenkamer, is het budget door inflatie gestegen tot ruim 1,5 miljard dollar.