Bij de protesten in Iran van afgelopen weken zijn duizenden doden gevallen, erkent ook de geestelijk leider van het land ayatollah Khamenei.

Het is voor het eerst dat de geestelijk leider van het land dergelijke cijfers noemt. Mensenrechtenorganisaties schatten dat bij de grootschalige protesten tot nu toe ruim 3000 mensen zijn gedood.

In een televisietoespraak zei Khamenei dat sommige demonstranten "op brute en inhumane wijze zijn gedood". Hij legde de schuld bij gewapende relschoppers die zich voordoen als demonstranten, zonder dat hij daarvoor bewijs leverde.

Volgens hem zijn aartsvijanden de Verenigde Staten en Israël daarbij betrokken. "Wij beschouwen de Amerikaanse president als een crimineel vanwege de slachtoffers die zijn gevallen en tot de schade en schande die dat heeft veroorzaakt voor het Iraanse volk."

Khamenei beschuldigde president Trump van directe betrokkenheid bij de onlusten:

Het Iraanse regime treedt hard op tegen demonstranten die in vrijwel het hele land de straat op gaan. De demonstraties begonnen uit onvrede met de stijgende prijzen, maar groeiden al gauw uit tot protesten tegen de repressie van het streng islamitische bewind.

De afgelopen dagen lijkt het aantal demonstraties af te nemen, maar dat is lastig te controleren. Naast het harde neerslaan van de betogingen sloot de overheid namelijk ook internet af in veel gebieden. Daardoor duurt het soms langer voordat beelden naar buiten komen.

Burgemeesters van meerdere grote gemeenten uiten hun onvrede en twijfel over de voorwaarden die moeten gaan gelden bij een landelijk vuurwerkverbod. Als dat verbod ingaat, kunnen verenigingen een ontheffing aanvragen voor het afsteken van vuurwerk. Maar burgemeester Bruls van Nijmegen en Wienen van Haarlem zien dat niet zitten, zeggen ze tegen de NOS.

Het tweetal maakt zich zorgen om de handhaving van de plannen en de verschillen die tussen gemeenten kunnen ontstaan. Burgemeester Schouten van Rotterdam en Pechtold van Delft spraken gisteravond bij WNL soortgelijke bedenkingen uit.

Gisteren werd bekend dat, wanneer een landelijk vuurwerkverbod ingaat, buurtverenigingen of clubs een ontheffing kunnen aanvragen op het verbod. De burgemeester van de betreffende gemeente beslist daarover.

Bruls en Wienen noemen handhaving als het grote euvel. "Het is de reden waarom wij de afgelopen jaren geen vuurwerkshow hebben georganiseerd, hoewel in onze gemeente al sinds 2020 een verbod geldt", zegt Bruls van Nijmegen. "Ik heb gewoon geen mensen om dat te begeleiden. We hebben niet genoeg politiemensen, brandweermannen of ambulances."

Hij zegt dat de jaarwisseling de drukste nacht van het jaar is, drukker dan de Vierdaagse. "Ik heb alle mensen ook zonder georganiseerde evenementen al nodig."

"Je mag volgens de regels van de ontheffing met maximaal acht mensen vuurwerk afsteken, van wie er minstens twee volwassen moeten zijn", zegt de Haarlemse burgemeester Wienen. "Op die manier zou je bijna per straat een verenigingetje kunnen hebben."

"Als dat gebeurt dan wordt de handhaving een totale onmogelijkheid denk ik. Je moet er rekening mee houden dat er veel publiek afkomt op die locaties", stelt Wienen. Volgens beide burgemeesters is georganiseerd afsteken op een paar centrale plekken overzichtelijker dan wanneer dat op allemaal losse plekken gebeurt. "Als er 10.000 mensen naar een locatie komen dan kun je daar niet maar één wijkagent en één brandweerman bij zetten."

Verwarrend

De burgemeesters zijn bang dat het demissionaire kabinet verwarring zaait door eerst duidelijkheid te scheppen met een algeheel verbod, maar later toch de deur weer te openen onder voorwaarden. "Ik schat dat de neiging om daaraan mee te werken in Haarlem heel gering zal zijn", aldus Wienen.

Ook de Nijmeegse burgemeester denkt daar zo over. "Ik heb de afgelopen jaren niet gemerkt dat er in Nijmegen vraag was naar dit soort georganiseerde vuurwerkshows, en we hebben toch al enkele jaren een verbod in de gemeente. Ik verwacht niet dat die vraag komend jaar ineens anders zal zijn." Gemeenten zijn niet verplicht een vergunning daadwerkelijk te verlenen, en kunnen dus zelf kiezen of ze meegaan in de ontheffingsregelingen of niet.

Wel maken beide burgemeesters zich zorgen om gemeenten die wél een druk zullen voelen om mogelijkheden te creëren voor burgers. "En daar wordt handhaven niet makkelijker door", zegt Wienen.

De een mag wel, de ander niet

Als laatste zijn er zorgen om de verschillen die kunnen ontstaan tussen gemeenten. "Ik geef u op een briefje, we zullen heel veel verschillen in het land gaan zien en daar zullen veel verschillende opvattingen over ontstaan, met alle discussies van dien", aldus Bruls. Hij noemt dat er dan ook regionaal zal moeten worden overlegd, "om een grote lijn te trekken, want anders krijg je dat de ene voetbalvereniging het niet mag, en een soortgelijke vereniging in de buurgemeente wel".

Overigens is dat precies de bedoeling van het kabinet, dat de regionale verschillen benadrukt. "Amsterdam is niet hetzelfde als de Achterhoek", zei demissionair staatssecretaris Aartsen gisteren.

Beide burgemeesters hopen dat het lukt om het algehele verbod voor de komende jaarwisseling rond te krijgen. Zo zegt Bruls dat zijn gemeente reikhalzend naar het algehele vuurwerkverbod heeft uitgekeken. Ze verwachten dat het verbod de komende jaarwisseling rond zal zijn. "Misschien is het cynisch, maar dat is wel het voordeel van de afgelopen, heftige jaarwisseling. Mensen die nog geen voorstander waren van een verbod, willen dat nu toch", aldus Bruls.

De Ugandese oppositieleider Bobi Wine heeft gereageerd op de berichten dat hij gisteren werd ontvoerd door het leger. Die berichten zijn niet waar, maar wel is hij zijn huis in Magere ontvlucht, zegt hij. Onduidelijk is waar hij nu is.

"Het was een zeer moeilijke nacht voor ons thuis in Magere. Het leger en de politie vielen ons huis binnen. Ze schakelden de stroom uit en blokkeerden enkele van onze beveiligingscamera's. Helikopters vlogen boven ons huis", aldus de oppositieleider op X.

Gisteren meldde zijn partij NUP dat Wine met geweld uit zijn woning was gehaald en met een legerhelikopter naar een onbekende locatie was gebracht. Dat bericht werd even later van X verwijderd.

De oppositieleider zegt dat hij er zelf in is geslaagd te ontsnappen, maar dat zijn vrouw en andere familieleden onder huisarrest van het leger staan. "Momenteel ben ik niet thuis. Ik weet dat deze criminelen overal naar mij op zoek zijn en ik doe mijn best om veilig te blijven."

Grootste uitdager verkiezingen

Het Ugandese leger ontkende eerder vandaag al de verhalen over de ontvoering van Wine. Een woordvoerder zei tegen persbureau AP dat die verhalen bedoeld waren "om zijn aanhangers aan te zetten tot geweld".

Wine zegt dat de verwarring over zijn locatie te maken heeft met een nationaal internetverbod dat sinds de verkiezingen in Uganda van kracht is. "Dit gebeurt in de context van een landelijke internetblokkade. Gezien de commotie die 's nachts bij ons huis ontstond en het feit dat niemand het huis in mag, hebben onze buren geconcludeerd dat ze ons hebben ontvoerd en hebben ze het nieuws verspreid", schrijft hij.

De presidentsverkiezingen in Uganda vonden eergisteren plaats. Wine was de grootste uitdager van de huidige president Museveni, die al veertig jaar aan de macht is en zijn bewind wil verlengen. Gisteren bleek uit de voorlopige uitslagen dat Museveni ruim 70 procent van de stemmen had gekregen. Ruim 20 procent van de stemmen zou naar Wine zijn gegaan. Museveni had voor de verkiezingen al verklaard dat hij verwachtte de verkiezingen met 80 procent van de stemmen te zullen winnen.

Verzet tegen verkiezingen

Wine, een voormalige popster, riep zijn aanhangers op om de aangekondigde "nep-uitslagen" te negeren en de straat op te gaan. In zijn bericht op X zegt hij dat bij vreedzame protesten tegen de verkiezingsuitslag "talloze burgers" zijn omgekomen.

Het geweld vond plaats in de stad Butambala, op ongeveer 55 kilometer ten zuidwesten van de hoofdstad Kampala. Een lokaal parlementslid meldt aan persbureau Reuters dat rond 03.00 uur door veiligheidstroepen tien mensen waren gedood in zijn huis. Daar wachtten op dat moment zijn aanhangers op de bekendmaking van de verkiezingsuitslag voor zijn parlementszetel. "Ze braken de voordeur open en begonnen in de garage te schieten. Het was een bloedbad", zei hij.

De politie zegt uit zelfverdediging het vuur te hebben geopend. Dat gebeurde volgens een politiewoordvoerder nadat een groep gewapend met machetes die was opgetrommeld door hetzelfde lokale parlementslid een politiebureau en een stemtelcentrum had aangevallen. Hierbij zouden volgens de woordvoerder 7 mensen zijn omgekomen, 3 gewond zijn geraakt en 25 gearresteerd.

Wine zegt in zijn bericht zich te blijven verzetten tegen de legitimiteit van de verkiezingen.