PFAS-vervuiling gaat Europese landen de komende jaren 440 miljard euro kosten als er niets verandert in de aanpak van deze gevaarlijke stoffen. Nederland is nu het land met het op één na grootste aantal vervuilde PFAS-locaties. Tot die conclusies komt een recent onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van de Europese Commissie.

PFAS zijn een groep stoffen die kunnen zorgen voor schade aan het immuunsysteem. Ook kunnen ze kankerverwekkend zijn.

De onderzoekers keken naar de kosten van gezondheidsschade en de opruimkosten van vervuilde gebieden. Ze benadrukken dat PFAS ook leiden tot schade aan de omgeving, waardoor bijvoorbeeld boeren en vissers in de problemen kunnen komen, maar die is niet goed in geld uit te drukken.

Geen verbod: 1700 miljard schade

In het onderzoek worden verschillende scenario's geschetst. Als er niets verandert in het beleid, lopen de maatschappelijke kosten op tot 440 miljard in 2050. Veruit het grootste deel van dit bedrag komt door schade aan de gezondheid en daarbij behorende kosten.

Wanneer PFAS niet verboden worden, maar Europese landen zich tegelijkertijd wel gaan houden aan strikte normen voor water en bodem, lopen de kosten op tot maar liefst 1700 miljard euro in 2050. Dat geld zou voor een groot deel gaan naar dure waterzuiveringsmethoden en bodemsaneringen.

In het scenario dat er zo snel mogelijk een totaalverbod op PFAS wordt ingevoerd, zouden de kosten het laagst liggen: 330 miljard euro. Dat dit bedrag nog altijd fors is, heeft ermee te maken dat PFAS niet afbreken en al in grote hoeveelheden in het milieu aanwezig zijn.

Wat zijn PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden niet afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, PFOA en PFOS zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend. Uit recent onderzoek van het RIVM bleek dat bijna iedereen in Nederland te veel PFAS in het bloed heeft.

De stoffen zitten sinds de jaren 50 in onder meer antiaanbaklagen van pannen. Maar ook in waterdichte regenkleding of verpakkingen en blusschuim.

De geraamde kosten zijn ruwe schattingen, benadrukken de onderzoekers. Want er is nog veel niet bekend over de gezondheidsschade. Wel geven ze een indruk van de maatschappelijke kosten. Datzelfde geldt voor de kosten van het opruimen van vervuilde locaties.

"Het ontbreekt op dit moment überhaupt nog aan goede methoden om dit te doen en de kosten inschatten is daarom enorm lastig", legt PFAS-onderzoeker Chiel Jonker van de Universiteit Utrecht uit. Hij was niet bij het onderzoek betrokken. "Daarnaast is er maar naar vier soorten PFAS gekeken, terwijl er in werkelijkheid duizenden varianten zijn."

Toch ziet hij wel de waarde van dit onderzoek. "Het laat vooral zien dat het uitmaakt welke actie de politiek neemt. Je ziet dat er grote verschillen zijn in de kosten per scenario. Sterker nog, nu actie ondernemen met een verbod op productie en lozingen geeft uiteindelijk de laagste kosten."

Alleen België heeft meer vervuilde plekken

Hoe hoog de kosten voor Nederland zijn, wordt niet duidelijk uit het onderzoek. Wel is het aannemelijk dat de kosten hoger zullen liggen dan in veel andere Europese landen. Zo hoort Nederland bij de landen waar de grootste hoeveelheid vervuilde locaties zijn geregistreerd: 4989. Alleen in België ligt dat met 6791 locaties hoger.

Ook waarschuwen drinkwaterbedrijven en waterschappen hier al jaren voor de oplopende zuiveringskosten. Dat komt deels door lokale PFAS-lozingen, maar ook door met PFAS vervuild water dat via de Rijn en Maas ons land binnenstroomt.

PFAS-verbod

De vervuiling door PFAS is de laatste jaren steeds hoger op de politieke agenda gekomen. In 2021 diende Nederland samen met onder meer Duitsland een voorstel in om de productie van PFAS in Europa grotendeels te verbieden. Het plan was om dat verbod in 2025 in te voeren, maar het besluit werd telkens uitgesteld. Op dit moment ligt het plan ter beoordeling bij het Europese Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA).

In het nieuwe coalitieakkoord staat opgenomen dat D66, VVD en CDA zich in Europa hard willen maken voor dit verbod. Hoe ze dat willen doen, is niet duidelijk.

Regionale milieuorganisaties die de Nederlandse Staat aansprakelijk wilden stellen voor PFAS-verontreiniging kregen vorige week ongelijk van de rechter. De organisaties wilden onder meer een direct verbod op het lozen van PFAS afdwingen, maar de rechter oordeelde dat de overheid genoeg doet om de verspreiding van de schadelijke stoffen tegen te gaan.

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft veertien jaar cel geëist tegen een 71-jarige man uit Den Haag. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij de moord op garagehouder Louis 'Loek' van Dam in januari 1992.

Volgens het OM is de garagehouder destijds van achteren neergeschoten. "Loek van Dam is geëxecuteerd zonder de moordenaar in zijn ogen te kunnen kijken", zei de officier van justitie vanmiddag.

De moord op garagehouder Van Dam (64) is een van de bekendste cold cases in Nederland. Van Dams lichaam werd op 28 januari 1992 in een grote plas bloed gevonden in zijn garage aan de Kritzingerstraat in Den Haag. Uit politieonderzoek bleek toen al dat hij zeer waarschijnlijk een dag eerder aan het einde van de middag van achteren op korte afstand met zes kogels was doodgeschoten.

Drie weken na de moord in 1992 werd de 71 jarige verdachte B. al opgepakt door de politie. Volgens het Openbaar Ministerie (OM) was hij jaloers en had hij zowel de garagehouder als zijn eigen vrouw meermalen bedreigd. B's vrouw zou regelmatig haar toevlucht hebben gezocht bij de garagehouder omdat B. haar mishandelde. Ze bleef ook wel eens bij hem slapen. Uiteindelijk kregen Van Dam en B's vrouw een relatie.

Wapenleverancier

Hoewel uit het onderzoek bleek dat B. contacten had met een wapenleverancier en hij geen sluitend alibi had voor die januaridagen in 1992, kwam het toen niet tot een rechtszaak. Er was niet genoeg bewijs.

Ook de toen nog minderjarige zoon van B. en een derde verdachte werden destijds aangehouden voor de dood van Loek van Dam, maar ook zij werden weer vrijgelaten. De moord werd een cold case.

In november 2022 meldde zich een getuige bij de politie die anoniem nieuwe informatie gaf, mogelijk omdat er een beloning van 15.000 euro was uitgeloofd. De zaak werd nieuw leven in geblazen en B. kwam opnieuw als verdachte in beeld.

Afgeluisterde gesprekken

Maar het verhoren van B's familie verliep de afgelopen jaren uiterst moeizaam. "De zonen, dochters en zussen van B. willen niet praten"', zei het OM in juni 2025 tegen Omroep West. Terwijl uit door de politie afgeluisterde gesprekken bleek dat ze veel meer wisten over de moord op Van Dam.

Vanmiddag moest B. alsnog voor de rechtbank verschijnen. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij de moord op Van Dam, maar het OM denkt dat hij zijn toen 15-jarige zoon de opdracht heeft gegeven de trekker over te halen. Mogelijk dacht B. dat minderjarigen een minder hoge straf krijgen voor moord.

"Ik heb die meneer niet vermoord, ik heb geen wapen in mijn handen gehad", reageerde B in de rechtbank. "Ik heb ook niemand dat gevraagd."

De verdachte benadrukte ook dat hij zijn vrouw destijds niet mishandelde.

Twee vingerafdrukken

Vaststaat dat de zoon van B. die middag in 1992 een afspraak had met Van Dam in zijn garage. Na de moord zijn twee vingerafdrukken van de jongen gevonden. Hij is in het verleden ook opgepakt, maar de zaak tegen hem is verjaard.

De zoon van de Haagse garagehouder riep vanmiddag op tot gerechtigheid. "Ik moet weten dat deze daad niet zonder gevolgen blijft", schreef de zoon in een verklaring die werd voorgelezen in de rechtbank.

Het is nog niet bekend wanneer de rechtbank uitspraak doet.

Nathalie van Berkel, die zich na fouten op haar CV gisteren terugtrok als kandidaat-staatssecretaris van Financiën, stopt ook als Kamerlid. Dat laat ze op X weten. In de korte verklaring staat geen toelichting op het besluit.

Een woordvoerder van D66 laat weten dat het voor haar "heel moeilijk was geworden om door te gaan als Kamerlid" en dat ze daarom besloten heeft haar zetel op te geven. Dat betekent doorgaans dat een volgende op de lijst van D66 haar plaats inneemt.

Van Berkel stond bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen op plek zes van de kandidatenlijst van D66 en was sinds november Kamerlid.

Gisteren aan het begin van de avond liet Van Berkel weten zich terug te trekken als kandidaat-staatssecretaris van Financiën, nadat ze onder vuur was komen te liggen over een foutieve voorstelling van zaken op haar cv.

De Volkskrant berichtte maandagmorgen als eerste over de kwestie.

Uit onderzoek van de krant bleek dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden. Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze niet af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef, en stond er een studie op die ze niet daadwerkelijk deed.

In een verklaring gisteren liet Van Berkel weten dat "de discussie die is ontstaan afleidt van de belangrijke opgave waar dit kabinet voor staat". Ze benadrukte dat het nooit haar bedoeling was geweest om op haar cv een onjuiste voorstelling van zaken te geven.

Na vragen van de Volkskrant paste ze het vorige week op linkedin aan. Ook stuurde ze de krant meerdere keren een ander cv, aldus de Volkskrant.

Aankomend premier Jetten maakte het besluit van Van Berkel gisteren kenbaar aan de verzamelde pers op de plek waar hij gesprekken voert met beoogd bewindslieden.

Jetten sprak van een "dapper en moedig besluit" van Van Berkel, dat volgens hem na een goed gezamenlijk overleg was genomen.