Brancheorganisatie Kinderopvang adviseert haar leden om sommige varianten van speelgoedzand voorlopig niet te gebruiken. Dat schrijft ze op haar website, nadat het AD berichtte dat in verschillende speelzandproducten kankerverwekkend asbest is aangetroffen.

Het AD liet twaalf stukken speelgoed met speelzand onderzoeken in een laboratorium. In zes gevallen werd asbest gevonden. De producten kwamen van Top1Toys, Bol.com, Amazon, AliExpress en Koppen Speelgoed. Het AD testte producten met een vergelijkbaar uiterlijk als het speelgoed waarin in november asbest werd gevonden in Australië.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) stellen dat nog niet duidelijk of en hoe giftig de producten zijn, en of er gezondheidsrisico's zijn.

De kinderopvangorganisatie raadt aan geen speelgoedzand te gebruiken waarvan de herkomst en samenstelling niet bekend zijn. Ze adviseert om alert te zijn op eventuele terugroepacties van leveranciers en geen nieuw speelzand aan te schaffen tot de NVWA meer duidelijkheid schept.

Onderzoek NVWA

Bij de NVWA loopt een onderzoek naar de aanwezigheid van asbest in speelgoedzand. De NVWA begon daar al mee voor de berichtgeving van het AD, naar aanleiding van de ontdekkingen van asbest in speelzand in Australië. De NVWA schrijft dat ze pas conclusies kan trekken als het onderzoek is afgerond. "Op dit moment kunnen we niet inschatten of en hoe schadelijk de producten zijn".

Het RIVM beaamt dat nog onduidelijk is of en in welke mate mensen in contact zijn gekomen met een gevaarlijke stof. "We hebben het onderzoek van AD niet gezien, maar wat we teruglezen in de media vinden we zorgwekkend", schrijft het RIVM in een reactie aan de NOS.

"Het is bijzonder onwenselijk dat asbest in een vorm van speelgoed aanwezig is, maar het is nu nog onduidelijk wat de blootstelling aan die asbest is, en dus of er gezondheidsrisico's zijn. Daar kunnen we op dit moment nog niets over zeggen."

Geen zandbakzand

Volgens het AD gaat het bij de besmette producten om 'los' speelzand, dat wordt gebruikt voor bijvoorbeeld kleine zandtafels of speelgoed waarmee zandtekeningen kunnen worden gemaakt. Het gaat dus niet om zandbakzand.

De NVWA gaat ervan uit dat bedrijven die op basis van het onderzoek van het AD te horen hebben gekregen dat er asbest in hun producten zit, daar meteen actie op ondernemen, bijvoorbeeld door producten van de markt te halen. Websites waar de producten werden verkocht hebben het speelgoed on hold gezet, bij sommige verkopers wordt het al niet meer geleverd.

Top1Toys (waar twee besmette producten werden gekocht) was voor het AD niet bereikbaar voor een reactie.

Marokko heeft de evacuatie gelast van meer dan 143.000 mensen in het noordwesten van het land in verband met noodweer. Het ministerie van Binnenlandse Zaken zegt dat door zware regenbuien rivieren buiten hun oevers dreigen te treden. Ook zijn er twijfels over de veiligheid van stuwdammen. Water uit de volle stuwmeren daarachter wordt versneld geloosd.

Voor de evacuaties is de hulp van het leger ingeroepen. Een van de plaatsen waar dat gebeurt is de stad Ksar-el-Kebir. Volgens de autoriteiten is 85 procent van de bevolking al vertrokken. Om een damdoorbraak te voorkomen, hebben de autoriteiten 372 miljoen kubieke meter water uit nabijgelegen stuwmeer laten stromen.

In de oostelijker gelegen regio Al-Hoceima raakten de afgelopen dagen wegen gestremd door sneeuw en aardverschuivingen. Het ministerie zegt dat een aantal belangrijke wegen weer is vrijgemaakt. Andere moeten eerst worden gerepareerd.

Na jaren van droogte was regen meer dan welkom, maar de laatste zes maanden viel er wel erg veel: 150 millimeter. Dat is 32,5 procent meer dan er gemiddeld in een jaar valt.

Portugal en Spanje

Ook het zuiden van Portugal en Spanje kampen met de gevolgen van noodweer. Dat was de afgelopen weken al vaker het geval. Wetenschappers leggen leggen een verband met de opwarming van de aarde, waardoor de atmosfeer meer vocht opneemt.

Ook dit keer veranderden riviertjes in kolkende waterstromen en kwamen straten onder water te staan. In de Spaanse regio Andalusië zijn 4000 mensen geëvacueerd. Tientallen wegen zijn afgesloten omdat ze overstroomd zijn.

Er is tot nu toe tevergeefs gezocht naar een vrouw die door een rivier werd meegesleurd toen ze haar hond probeerde te redden. "We hebben gisteren de hele middag en avond naar haar gezocht", zei een brandweercommandant op de Spaanse televisie. "We hebben de hond gevonden, maar haar niet."

In het bergplaatsje Grazalema, ten westen van de stad Ronda, kwam het water via nauwe straatjes naar beneden. In zestien uur viel daar net zo veel regen als in Madrid in een heel jaar.

"De bergen kunnen niet meer water absorberen", zegt een restauranteigenaar tegen persbureau Reuters. "In sommige huizen komt het water uit de riolering omhoog. Onze zorg is dat de regen nog niet voorbij is." Na het weekend wordt hier meer regen verwacht.

Portugal

In het zuiden van Portugal is de rivier de Sado overstroomd. In Alcácer do Sal, niet ver van Lissabon, moeten zandzakken voorkomen dat het water huizen, winkels en restaurants binnendringt. "Ik heb nog nooit zoiets gezien", zegt een inwoner. "Hier wonen veel mensen, goede mensen, veel winkeliers. Hun huizen hebben schade opgelopen. Ik wil niet met ze ruilen."

Gisteren overleed een man toen zijn auto werd meegesleurd door een watermassa die over een weg bij een dam stroomde. Ook in Portugal wordt de komende dagen meer regen verwacht.

Een stichting die vorige week doeken van het kunstwerk Panorama Walcheren beschadigde, heeft toegegeven een fout te hebben gemaakt. Vrijwilligers van de stichting hadden vanwege een verhuizing doeken van het werk losgesneden met een stanleymes. "Dat hebben we niet goed gedaan", zegt bestuurslid Maurice Buijs.

Het werk van de Zeeuwse kunstenaar Jo Dumon Tak is zo'n 800 vierkante meter groot. Op tien meterslange schilderijen zijn diverse Walcherse landschappen en stadsgezichten te zien.

Vanwege de omvang zijn er niet veel locaties met genoeg ruimte om het complete kunstwerk tentoon te stellen. Twee doeken van het panorama waren tot voor kort te zien in Museum Veere. De overige delen lagen opgeslagen in de Onze Lieve Vrouwekerk in Vlissingen.

Omdat ook het opgeslagen deel binnenkort zou worden tentoongesteld, ging Tak naar Vlissingen om te kijken hoe zijn werk erbij lag. Hij ontdekte toen dat de doeken van het raamwerk waren losgesneden.

Nieten of snijden

De stichting Panorama Walcheren, de eigenaar van het werk, erkent dat er fouten zijn gemaakt. Volgens de stichting moesten de doeken die in de kerk lagen opgeslagen daar weg. De stichting had de huur opgezegd en wilde de kerk voor maart leeg hebben, zegt bestuurslid Buijs tegen Omroep Zeeland. "Toen hebben we besloten om de doeken snel op te ruimen. Dat hebben we niet goed gedaan. Dat is heel spijtig."

De stichting zei vorige week geen andere mogelijkheid te zien dan de werken los te snijden. De doeken zaten aan de panelen vast met nietjes, maar volgens de stichting zou het maanden kosten om die nietjes los te maken.

"Dat is een fout geweest", zegt Buijs nu. Volgens hem is er geen goede communicatie tussen de stichting en de kunstenaar geweest. "Later vertelde Tak dat hij een speciaal apparaatje voor het ontnieten heeft. Dat wisten wij niet. Maar dat neemt niet weg dat het niet goed gegaan is."

Volgens de kunstenaar is zijn werk nu onherstelbaar vernietigd. "Het kan nooit meer opgespannen worden", zei hij vorige week:

Voorlopig zijn er nog geen plannen om het werk weer tentoon te stellen. Daarvoor zijn zowel de stichting als de kunstenaar op zoek naar grote ruimtes. Panorama Walcheren kan nog wel worden hersteld als de stichting en kunstenaar dat willen. "Maar het gaat wel veel geld kosten", zegt Tak.

Klus voor een professional

Restaurator Ronald Lutz uit Middelburg kent het kunstwerk goed en ziet nog wel mogelijkheden. "Het kost heel veel tijd als je dit op een mooie manier wil opknappen, maar het kan wel. Je plakt dan een strook linnen achter het bestaande werk. Daardoor kun je het weer over een raamwerk trekken. Want daar heb je randen voor nodig. Op die manier kun je het weer tentoonstellen."

Aan een schatting hoeveel geld het zou gaan kosten, durft Lutz zich niet te wagen. "Omdat het over zoveel verschillende panelen gaat, van verschillende oppervlakten, gaat er heel veel tijd van een professional in zitten. Dit is geen klusje voor vrijwilligers."