Het waterschap in de provincie Flevoland gaat inwoners vanaf vandaag informeren wat zij moeten doen in een noodsituatie. Een van de adviezen is om bij langdurige stroomuitval de wc op de begane grond af te sluiten, om te voorkomen dat de drollen uit de pot omhoogkomen.

Zonder elektriciteit vallen de gemalen stil, die ontlasting doorpompen naar de rioolwaterzuivering. Als er lange tijd geen stroom is, hoopt poep en plas dus op in een woonwijk.

Inwoners van het waterschap Zuiderzeeland krijgen binnenkort een folder met tips in de bus. Dit is een aanvulling op het landelijke noodboekje Bereid je voor op een noodsituatie, dat iedereen eind vorig jaar kreeg thuisgestuurd.

Ook in andere gebieden

Het waterschap heeft zelf het initiatief genomen voor de folder met aanvullende adviezen. Maar de tips zijn in het hele land toepasbaar, zegt Judith de Jong, woordvoerder van de Unie van Waterschappen. Andere waterschappen overwegen ook of zij inwoners gaan informeren.

Maar hoe groot is de kans nou dat het riool overstroomt? "De kans op langdurige stroomuitval wordt steeds groter, en daarmee ook de kans op problemen met het riool", zegt Susanne Uilenbroek van waterschap Zuiderzeeland.

Dat risico is ook afhankelijk van de hoeveelheid regen: meer neerslag betekent in sommige gebieden eerder problemen met de riolering. Door klimaatverandering neemt het aantal buien toe en valt er meer regen uit. In Nederland worden de winters natter. De zomers worden gemiddeld droger, maar hoosbuien in de zomer worden wel heviger.

Handdoek over de pot

Om bij langdurige stroomuitval te voorkomen dat je je blikgroenten tussen de drollen moet opeten, adviseert het waterschap om de wc en afvoerputjes op de begane grond af te sluiten. De afvoerputjes kunnen volgens het waterschap worden geblokkeerd door er een doek in te stoppen en iets zwaars op te leggen.

De wc afsluiten kan op twee manieren. Zo kun je een handdoek over de pot spannen, vervolgens de bril en deksel sluiten en daar een zware zak aarde op zetten. Ook kunnen mensen een zogenoemde opblaasbare pijpplug bestellen. Dit is een soort bal die je onder in het toilet plaatst en opblaast tot deze klem zit. En wat vervolgens te doen zonder wc? Daarvoor kun je een noodtoilet aanschaffen, zegt Uilenbroek.

Het waterschap geeft nog meer tips voor een noodsituatie. Zo is het advies om zo min mogelijk water weg te spoelen door de gootsteen en afvoerputjes, om het riool te ontlasten. Ook is het volgens het waterschap beter om je hond dan niet in open water te laten zwemmen. Als hier rioolwater is geloosd, kan het dier ziek worden.

'Kom met één plan'

Allemaal terechte tips, zegt adviseur crisismanagement Werner Overdijk. Maar er zit wel een grens aan de hoeveelheid informatie die mensen kunnen verwerken. "Straks gaan de energiebedrijven ook nog iets bedenken, of de gemeenten."

Het is volgens hem belangrijk dat de overheid bij de informatievoorziening meer stuurt en keuzes maakt. "Ga met alle sectoren bij elkaar zitten en denk goed na: wat wil je dat mensen als eerste onthouden? En zorg dan voor één geïntegreerd plan."

Over precies een week mogen Nederlanders weer naar de stembus om te bepalen hoe het er de komende jaren aan toe gaat in hun stad of dorp. En het is goed mogelijk dat mensen in een ver land proberen om die stem te beïnvloeden, waarschuwen onderzoekers van Post-X Society. Vanuit de Kamer en kabinet worden de zorgen gedeeld.

Volgens de organisatie Post-X Society, die zich opwerpt als waakhond van de democratie, zijn rond de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar verschillende vormen van digitale inmenging gezien. Zo waren er zogenoemde trollenlegers, grote groepen nepaccounts, actief uit Nigeria, Ghana en Ivoorkust die politieke berichten doorzetten, vooral uit uiterst rechtse hoek.

Het gaat daarbij ook om onderwerpen die bij de verkiezingen van volgende week spelen, legt directer Pieter van Boheemen van Post-X Society uit. "Accounts in verre landen herplaatsen berichten over asielzoekerscentra of windmolens, waardoor het systeem van bijvoorbeeld X 'denkt': hé, dit krijgt veel aandacht, dit gaan we groter maken."

Wie betaalt bepaalt (het debat)

Gevolg daarvan is, vertelt Van Boheemen, dat het publieke debat in Nederland niet authentiek is. "Het debat wordt bepaald door iemand die ervoor betaalt." Wie er achter zulke 'trollenlegers' zit, weet hij niet zeker. "Het kan iedereen met een creditcard zijn." Maar Van Boheemen vermoedt dat er ook landen achter kunnen zitten als Rusland en China.

Staatssecretaris Aerdts (D66) van Digitale Economie en Soevereiniteit beaamt dat er ook gekeken wordt naar andere landen als aanstichters. "We weten in ieder geval dat andere landen belangen hebben om dit te doen", zegt ze. "Vaak heeft het met destabilisatie te maken."

In aanloop naar de vorige Kamerverkiezingen ging ook veel AI-gegeneerde 'content' rond, zag Post-X Society. Het ging om nepvideo's waarin (veelal linkse) politici geweld wordt aangedaan. Ook gingen er nepbeelden rond van geweld tegen migranten, onder meer van een jachtvliegtuig dat vluchtelingenbootjes op zee onder vuur neemt.

Verdeeldheid en twijfel

Volgens Van Boheemen gaat het degenen die hiervoor verantwoordelijk zijn om verdeeldheid en twijfel zaaien. "Er wordt bewust gestookt in onderwerpen die gevoelig liggen in Nederland."

Naar het effect op verkiezingen van dit soort digitale inmenging heeft zijn organisatie geen onderzoek gedaan. Maar de directeur wijst erop dat zeker bij lokale verkiezingen zoals die van volgende week een beetje beïnvloeding al effect kan hebben. Een paar honderd stemmen kunnen verschil maken in de uitslag in een bepaalde gemeente.

Staatssecretaris Aerdts zegt dit soort beïnvloeding dan ook "ontzettend serieus" te nemen. "Je wil dat mensen hun eigen beslissingen kunnen nemen op basis van informatie die klopt."

Overigens stelt Meta, het moederbedrijf van Facebook, Instagram en WhatsApp, dat het de afgelopen jaren juist een "uitgebreide aanpak" heeft ontwikkeld rond verkiezingen. Voor de Tweede Kamerverkiezingen was er volgens het Amerikaanse bedrijf een team opgetuigd om risico's te monitoren en te beoordelen.

In de Tweede Kamer leven desondanks ook grote zorgen over de rol van sociale media. Kamerleden Rajkowski (VVD) en Kathmann (GL-PvdA) vinden dat socialemediaplatforms meer moeten doen. "Zij hebben de verantwoordelijkheid om te zorgen dat de online openbare ruimte veilig is", zegt Rajkowski.

"Het gaat om berichten die miljoenen mensen bereiken, dat is echt zorgelijk", aldus Kathmann. "Daarom moeten platforms sneller ingrijpen zodat het bereik kleiner wordt." Dat doen ze onvoldoende, vinden de Kamerleden.

En dat is Aerdts met ze eens. De socialemediabedrijven moeten volgens haar meer modereren op schadelijk content en ze moeten hun algoritmes, die bepalen wat gebruikers te zien krijgen, transparanter maken. "De grote bedrijven houden zich niet aan de wetgeving die er al is."

Rajkowski en Kathmann wijzen daarbij op Europese regels tegen online beïnvloeding, die niet goed worden gehandhaafd. VVD en GL-PvdA kijken daarvoor naar de EU-toezichthouder. Volgens de Kamerleden moet die er ook veel meer "bovenop zitten".

In Enschede geldt vanaf vandaag een verbod op fatbikes in de binnenstad. Wie tijdens openingsuren van de winkels op de fiets met dikke banden voorbijraast, riskeert een boete van 115 euro. Enschede is de eerste gemeente met zo'n verbod.

De politie gaat echter niet handhaven en ook het Openbaar Ministerie gaat overtreders niet strafrechtelijk vervolgen. Volgens justitie is het juridisch niet mogelijk om fatbikes apart te verbieden, omdat ze in de Wegenverkeerswet onder dezelfde categorie vallen als andere elektrische fietsen met trapondersteuning.

Dat betekent dat een fatbikebestuurder geen boete hoeft te verwachten van een politieagent. Van gemeentelijke buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) daarentegen wél. "Het OM vindt het rijverbod juridisch kwetsbaar, maar wij niet", zegt een woordvoerder van de gemeente. "Het is een goed onderbouwde maatregel voor een maatschappelijk probleem."

Het verbod geldt voor fietsen met banden breder dan 7 centimeter en met een elektrische hulpmotor. De komende twee weken blijft het voor overtreders bij een waarschuwing.

Intimiderend

Enschede verwacht dat het verbod juridisch houdbaar is vanwege de tijd- en plaatsgebondenheid: in het winkelgebied gedurende openingstijden. Daarvoor werd de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) aangepast.

De maatregel moet de overlast van fatbikes in het centrum verminderen. "Fatbikegebruikers rijden vaak met hoge snelheden door het winkelgebied, soms in groepen", aldus de gemeentewoordvoerder. "Er wordt ook gestunt met de fietsen. Dat kan intimiderend zijn."

Fatbikeverkoper Armando Muis begrijpt de zorgen over veiligheid in de binnenstad. Toch heeft hij zijn twijfels bij de regel. Er zijn bovendien manieren om die te omzeilen, zegt hij.

Zo verkoopt Muis sinds een paar weken de skinnybike: een soort fatbike, maar dan met dunnere banden. "Die worden in heel Nederland gelijk al enorm veel verkocht. Voor alle regels die worden bedacht, kunnen wij een alternatief vinden", zegt hij.

Ondanks het aanbod van de skinnybike zijn de afgelopen maanden in Enschede ook nog steeds veel fatbikes verkocht. "Misschien dat het mensen niet uitmaakt omdat de politie toch niet gaat handhaven."

Volgens Muis zou het beter zijn om een maximale snelheid van 20 kilometer per uur in te voeren voor alle soorten elektrische fietsen, niet alleen een fatbike. "Op een normale elektrische fiets is 25 kilometer per uur rijden ook gevaarlijk", vindt hij. "Ik denk dat het aantal ongelukken met een lagere maximumsnelheid minder wordt."

Fietsen met dunnere banden zijn mogelijk een manier om het verbod in Enschede te omzeilen, weet ook de gemeente. "Daar hebben we geen invloed op", zegt de gemeentewoordvoerder. "We zullen nieuwe varianten die op de markt verschijnen beoordelen, en waar nodig maken we opnieuw regels."

Aparte voertuigcategorie

De Twentse stad loopt met de maatregel voor op eventuele landelijke wetgeving. In het coalitieakkoord staat dat voor fatbikes een aparte voertuigcategorie moet komen. Dat zou het mogelijk maken om regels in te voeren die alleen voor die fietsen gelden, en niet ook voor andere elektrische fietsen. Ook denkt het nieuwe kabinet aan een minimumleeftijd, helmplicht en mogelijke fatbike-vrije zones in gemeenten.

Enschede doet dat laatste dus nu alvast zelf en andere gemeenten kijken met interesse mee. "We worden dagelijks door vier of vijf gemeenten gebeld", zei wethouder Marc Teutelink eerder. "Die zeggen: als jullie het gaan doen, dan doen wij het ook."

Vorige maand stemde ook de Amsterdamse gemeenteraad voor een verbod op fatbikes op een aantal drukke plekken in de stad. Om welke plekken dat precies gaat, is nog niet duidelijk. Het Vondelpark wordt genoemd als een van de mogelijkheden.