BMW roept wereldwijd honderdduizenden auto's van meerdere modellen terug wegens een probleem met de startmotor. De autoproducent wil niet zeggen hoeveel precies. In Nederland gaat het om 5500 auto's.

Bij controles is vastgesteld dat bij een magneetschakelaar na veel starts slijtage kan ontstaan. Daardoor kunnen auto's na verloop van tijd slechter of helemaal niet starten. Ook sluit het bedrijf kortsluiting niet uit waardoor de startmotor oververhit kan raken.

"In het ongunstigste geval ontstaat brand", laat het bedrijf weten. In dat geval ziet of ruikt de bestuurder rook tijdens het rijden of bij het verlaten van de auto. Eigenaren wordt aangeraden de auto niet met draaiende motor onbeheerd achter te laten.

Concreet gaat het om de 2-reeks coupé, de 3-, 4- en 5-reeks, de 6-reeks Gran Turismo, de 7-reeks, de X4, X5, X6 en Z4. "De eigenaren zullen zo spoedig mogelijk benaderd worden om het probleem te verhelpen," zegt een woordvoerder van BMW Nederland.

Het afgelopen najaar riep BMW wereldwijd 1,2 miljoen auto's terug, waarvan 14.000 auto's in Nederland. Toen was het probleem dat er water in de startmotor kon komen, waardoor eveneens kortsluiting en oververhitting kon ontstaan. In het najaar ging het om auto's die gebouwd waren tussen september 2015 en september 2021. Dit keer vooral - maar niet uitsluitend - om auto's geproduceerd tussen juli 2020 en juli 2022.

"Overal sneeuw maar niet in Cortina", "er ligt een armzalig beetje sneeuw" en "hittegolf in de winter", schreven Nederlandse kranten eind 1955. Vier weken voor de Olympische Winterspelen namen de zenuwen in Italië toe. Met trucks voerden militairen sneeuw aan uit andere delen van de Dolomieten.

Zulke zorgen zijn er niet voor de huidige editie. Het vriest in het noorden van Italië en op de pistes ligt voldoende (kunst)sneeuw. Toch maakt het Internationaal Olympisch Comité (IOC) zich zorgen over de toekomst van de Winterspelen. Klimaatverandering is goed merkbaar in skigebieden, zoals in de Alpen, en ideale winteromstandigheden worden minder vanzelfsprekend. De plaats Cortina d'Ampezzo is in februari nu 3,6 graden Celsius warmer dan tijdens de vorige Spelen.

Twee jaar geleden liet het IOC daarom onderzoeken hoe klimaatbestendig de Winterspelen zijn. "We hebben naar twee criteria gekeken", zegt Robert Steiger, van de Universiteit van Innsbruck. "Of er 30 centimeter sneeuw lag, de minimale hoeveelheid om te skiën, en of het elke nacht vroor." Zonder vorst wordt de sneeuw zacht. Dat leidt tot blessuregevaar en oneerlijke wedstrijden omdat niet alle skiërs op dezelfde ondergrond sporten.

Als een plek in minimaal negen van de tien winters aan de voorwaarden voldeed, gold deze als 'klimaatbestendig'. Voor 93 skigebieden werden toekomstscenario's bekeken op diverse momenten, rekening houdend met scenario's waarin de aarde meer of minder opwarmt.

Eerst het goede nieuws: ook in de toekomst blijven de Winterspelen mogelijk, blijkt uit het onderzoek. Zelfs als de aarde snel opwarmt zijn er ook in 2080 nog locaties om de Spelen te organiseren, ook in Europa.

In de meest realistisch geachte scenario's neemt het aantal geschikte skigebieden wel af. Op dit moment zijn de Spelen in 63 van de 93 gebieden betrouwbaar te organiseren. In 2050 zijn dat er 52 en aan het einde van de eeuw nog maar 46.

Sneeuwkanonnen zijn essentieel

De Paralympische Spelen, die plaatsvinden in maart na de reguliere Spelen, krijgen het moeilijker. Als de organisatie niet met die datum schuift, zijn er in 2050 nog maar 22 skigebieden klimaatbestendig. Op verzoek van opdrachtgever IOC wil Steiger niet zeggen welke van de 93 plekken niet meer geschikt zijn.

Steigers onderzoek gaat ervan uit dat pistes worden geprepareerd met sneeuwkanonnen. Zonder kunstmatige, formeel 'technische' sneeuw, daalt het aantal geschikte skigebieden dramatisch. Toch is het realistisch ervan uit te gaan dat organisaties sneeuwkanonnen gebruikten, benadrukt Steiger: "Het is in de praktijk moeilijk voor te stellen dat je een skiwedstrijd houdt zonder sneeuwproductie."

Zelfs zonder klimaatverandering zijn sneeuwkanonnen nodig voor zowel de gewone wintersport als de topsport, zegt Arjen de Graaf van de Nederlandse Ski Vereniging. "Neem een middelgroot skigebied als het Stubaital. Daar gaan dagelijks 20.000 mensen van een helling. Die verwachten goede kwaliteit en een bepaalde hardheid. Die krijg je niet met alleen natuursneeuw."

Met 120 kilometer per uur naar beneden

Ook voor wedstrijden worden pistes uitgebreid geprepareerd. Niet alleen met kunstmatige sneeuw. "Er wordt letterlijk water opgespoten, dat in het sneeuwdek trekt en bevriest", zegt De Graaf. "Je krijgt een knetterharde sneeuwijslaag zodat de omstandigheden voor de nummer 1 hetzelfde zijn als voor de nummer 30. En je veilig met snelheden van 120 tot 130 kilometer per uur naar beneden kan."

De Spelen gebruiken al kunstmatige sneeuw sinds de jaren tachtig. Bij de vorige spelen in Peking, een regio waar het nooit veel sneeuwt, was zelfs alle sneeuw kunstmatig. Daar kwam veel kritiek op. Voor het maken van sneeuw is water en stroom nodig.

Arjen de Graaf van de Nederlandse Ski Vereniging benadrukt dat het bedrijven van een skigebied, waaronder het maken van sneeuw, slechts een beperkt deel is van de totale broeikasgasuitstoot van wintersport. "Dat is 2 tot 4 procent", zegt De Graaf. "60 tot 80 procent zit in de reis naar de bestemming, en 15 procent zit in het verblijf. Het is dus veel belangrijker hoe je ernaartoe gaat: met het vliegtuig, de trein of bijvoorbeeld de elektrische auto."

Spelen moeten verduurzamen

In afwachting van Steigers onderzoek stelde het IOC de keuze voor de Spelen van 2030 en 2034 uit. Inmiddels is er gekozen voor de Franse Alpen en Utah, twee klimaatbestendige plekken.

Ook moet duurzaamheid een grotere rol gaan spelen. "Vanaf 2030 is klimaatactie een contractuele verplichting voor organisatoren", laat het IOC weten in een reactie. "Duurzaamheid moet in het DNA" en "organistoren moeten toegewijd zijn aan het aanpakken van klimaatverandering, het beschermen van biodiversiteit en hun hulpmiddelen zo duurzaam mogelijk beheren".

Zo moeten regio's laten zien dat ze stadions, pistes en accommodaties zo min mogelijk nieuw bouwen. De Spelen mogen daarom over een groter gebied plaatsvinden. IJsstadion Thialf, in Heereveen, is zelfs in de running om de locatie te worden voor het schaatsen tijdens de Winterspelen van 2030 in de Franse Alpen. Ook moet de organisatie zoveel mogelijk hernieuwbare stroom gebruiken.

In 1956 kwam het, zoals altijd, wel goed met de Spelen. In januari begon het te sneeuwen en lagen de pistes er zelfs zonder sneeuwkanonnen goed bij.

"Schrijven is uitgesteld sterven", zei Cees Nooteboom in 2023 toen hem werd gevraagd wat er na zijn dood zou overblijven van zijn werk. Hij zou al met één regel poëzie tevreden zijn. Vandaag overleed hij, 92 jaar oud.

In 2023 had hij net zijn verzamelde gedichten uit de jaren 1955-2022 gepubliceerd, een pil van 656 pagina's. Maar als er één regel van hem zal voortleven, komt die misschien eerder uit zijn bekendste roman, Rituelen uit 1980: "Herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil".

Nooteboom, auteur van reisverhalen, essays, romans en gedichten, stond in Nederland nooit in de lijstjes van belangrijkste schrijvers, zoals 'de Grote Drie' Hermans, Mulisch en Reve, maar over de grens werd hij wél beschouwd als een groot auteur. Daarom werd hij ook jaar in, jaar uit genoemd als kanshebber voor de Nobelprijs voor de Literatuur.

Het zaad van de onrust

In Nederland voelde hij zich nooit echt thuis. Hij werd gezien als een typisch Europese schrijver, en woonde ook op verschillende adressen in Europa. Sinds 1965 ging hij elke zomer naar zijn huis op het Spaanse eiland Menorca. Daarnaast had hij huizen in Amsterdam, Berlijn en Hofgut Missen, in Zuid-Duitsland aan de Bodensee.

Zijn leven lang hij had een drang om te zwerven, een neiging die hij toeschreef aan zijn vader, een zakenman die in 1945 omkwam bij het bombardement op het Bezuidenhout in Den Haag. "Het is jouw schuld dat ik almaar als een gek over de wereld moet draaien, jij hebt het zaad van die onrust in mij gezaaid", schreef hij erover.

Hij was ook een typische vertegenwoordiger van de rusteloze oorlogsjeugd. Op school wilde hij niet deugen. Hij werd van vier scholen, gymnasia en katholieke kostscholen, weggestuurd en werd op 17-jarige leeftijd door zijn stiefvader het huis uitgezet.

Philip en de anderen

Om in zijn levensonderhoud te voorzien, nam hij een baantje bij een bank, maar dat hield hij niet lang vol. Hij liftte naar Zweden en naar de Provence, "dromend van een meisje", een ervaring die hij gebruikte om, nog geen twintig jaar oud, te beginnen aan zijn roman Philip en de anderen. Voor het eerste hoofdstuk kreeg hij een voorschot van 300 gulden, waarvan hij voorlopig kon leven. Hij debuteerde er in 1954 mee.

De korte roman, een romantisch en vreemd verhaal waarin de hoofdpersoon liftend door Europa een meisje zoekt, werd een succes, waarna zijn uitgeverij nog hetzelfde jaar ook zijn eerste dichtbundel, De doden zoeken een huis, uitgaf. Daarin gaf de jonge dichter blijk van een preoccupatie met de dood die hij lang zou houden.

Che Guevara en de Twin Towers

Naar eigen zeggen had hij geen idee hoe het daarna verder moest. Hij ging reisverhalen schrijven voor Elsevier, de Volkskrant en de glossy Avenue, destijds een toonaangevend blad. Daarmee was hij opmerkelijk succesvol, niet alleen omdat ze goed geschreven waren, ook omdat hij vaak op het juiste moment op de juiste plek was.

Zo was hij in 1956 ooggetuige van de Hongaarse opstand, zag hij een paar jaar later guerrillaleider Che Guevara in Bolivia, was hij in 1968 bij de studentenopstand in Parijs en in 1989 bij de val van de Berlijnse Muur. In 1975 zag hij in New York de pas gebouwde Twin Towers, "iets wat nooit kan blijven en op een dag met een zucht in elkaar zakt".

Liesbeth List

Zijn reizen hadden hem in 1954 voor het eerst in Spanje gebracht, met de brommer. Het werd zijn tweede vaderland. In 1992 schreef hij er het reisboek De omweg naar Santiago over. Hij zei dat een jaar zonder Spanje een verloren jaar was. De leegte en de ongenaakbare rauwheid van het land staken volgens hem gunstig af bij de aangeharkte benauwdheid van Nederland, waar de ruimte steeds meer verdween en de mensen steeds neurotischer werden.

Ook in de liefde was hij rusteloos, al had hij in de jaren 60 en 70 veertien jaar een relatie met Liesbeth List. De zangeres was nooit gelukkig met hem, vertelde ze achteraf, omdat hij haar zag als een onbeduidend zangeresje en zichzelf als een groot schrijver, en hij volledig wilde bepalen wat ze wel en niet mocht doen.

Pas in 1980, een kwart eeuw na zijn debuut, had hij weer succes met een roman, Rituelen. Het werd door de recensenten geprezen en werd ook goed verkocht, al is ook dit boek sterk vervreemdend. Het gaat over een doelloze man die in twee fasen van zijn leven iemand ontmoet die door eigen keuze extreem eenzaam is en zelfmoord pleegt. Die twee zijn een vader en een zoon die elkaar nooit hebben gekend.

In 1991 schreef Nooteboom als Boekenweekgeschenk Het volgende verhaal over een ex-leraar klassieke talen die in een hotelkamer in Lissabon wakker wordt, nadat hij de vorige avond in zijn appartement in Amsterdam in slaap was gevallen. In Nederland werd het boek lauw ontvangen, maar in Duitsland werd het een bestseller, nadat het op tv enthousiast was besproken in een veelbekeken boekenprogramma. "Dat jullie Nederlanders zo'n schrijver hebben!", zei de gezaghebbende literair criticus Marcel Reich-Ranicki.

Het werd Nootebooms doorbraak naar een internationaal publiek. In Duitsland kreeg Het volgende verhaal talloze herdrukken en het werd in twintig talen vertaald.

Verbittering

Vanaf toen was hij in het buitenland een grotere schrijver dan in Nederland. Dat was reden voor een zekere verbittering bij hem, hoewel hij in Nederland toch in 2004 de P.C. Hooftprijs kreeg en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.

Waarom dan toch zo ontevreden?, werd hem eens gevraagd. Hij was rijk en beroemd en zijn boeken werden hoog geprezen in Duitsland, Italië, Spanje en tal van andere Europese landen. Wat maakte hem toch zo verbeten? "Alles", antwoordde hij. "Ik ben en blijf een Nederlandse schrijver, die ook in zijn eigen taalgebied gewaardeerd en gerespecteerd wil worden."

"Ik zit hier goed"

De laatste jaren bleef hij uit de publiciteit. In 2025 slaagde de schrijver Thomas Heerma van Voss er nog in de door hem bewonderde Nootenboom te interviewen. Hij trok naar zijn huis op Menorca, en werd pas na vijf dagen toegelaten.

Nootenboom zat in een rolstoel, had verschijnselen van parkinson, had flinke last van zijn longen, zijn geheugen was warrig, hij reageerde traag op vragen en had geen idee wie hij tegenover zich had.

Wel realiseerde hij zich dat het einde nabij was. "Ik weet dat het zo langzamerhand mijn beurt is", zei hij. "Er komt een moment waarop je zegt, dit was het, en heb je daar dan een beetje vrede mee ja of nee. Volgens mij heb ik dat. Ik zit hier goed, op deze fantastische plek. Ik wil dat je straks noteert dat ik hier goed zit, want dat is echt zo."