Zo'n 900 miljoen euro per jaar. Dat verwachten D66, VVD en CDA jaarlijks aan suikertaks te innen als die in 2030 wordt ingevoerd. Voor eten en drinken met 6 procent suiker of meer ga je dan deze belasting betalen.

We zijn met ruim 18 miljoen mensen. Dus gemiddeld ben je dan jaarlijks zo'n 50 euro eraan kwijt. Maar iemand die suiker mijdt, zal eronder zitten. En een zoetekauw kan juist een veelvoud van die 50 euro kwijt zijn.

Ongezonde keuzes

De partijen willen de taks invoeren zodat mensen vaker eten en drinken kiezen met een lager suikergehalte. "We maken ongezonde keuzes onaantrekkelijker", staat in het coalitieakkoord.

Het plan is dat het een belasting wordt op basis van het suikergehalte. En dus vanaf 6 procent of meer. Het lijkt erop dat hoe hoger het suikergehalte, des te hoger de belasting wordt. Hoe die precies wordt geheven en hoeveel duurder bijvoorbeeld een chocoladereep wordt, is nog niet duidelijk.

De suikertaks is alleen voor voorverpakt voedsel. Dat lijkt aan de ene kant een praktische reden te hebben: voorverpakt voedsel moet een etiket hebben met de voedingswaarden. Dus dan is makkelijk na te gaan of er 6 procent suiker of meer in zit.

Aan de andere kant heeft onverpakt voedsel soms een hoog suikergehalte, terwijl het toch in de schijf van vijf staat, zoals vers fruit. Stukken fruit hebben geen etiket met voedingswaarden en daarvoor gaat de suikertaks dan ook niet gelden. Fruit bevat naast suiker veel vezels, vitaminen en andere gezonde voedingsstoffen. Het advies is om dagelijks 200 gram ervan te eten.

Bevroren fruit

Je krijgt dan wel de opmerkelijke situatie dat de taks straks mogelijk wel geldt voor bijvoorbeeld bevroren, verpakte blauwe bessen en banaanschijfjes, en niet voor de verse variant. Terwijl die bevroren versies volgens het Voedingscentrum net zo gezond zijn.

"Ik neem aan dat ze een uitzondering maken voor bevroren fruit", zegt expert voeding en gedrag Liesbeth Velema van het Voedingscentrum. "Mensen met een kleiner budget adviseren we vaak diepvriesfruit te kopen. Het is even gezond en vaak wat goedkoper."

Koek van de bakker

Geen suikertaks voor onverpakt voedsel, kan ook betekenen dat bijvoorbeeld losse zoetigheden bij de bakker niet extra worden belast. "Ontspringt de suikerrijke gevulde koek van de bakker dan de dans? We hebben nog veel vragen over de uitvoering", aldus Velema.

In het algemeen is het Voedingscentrum wel positief over een suikertaks. "Deze maatregel op zichzelf zal er niet voor zorgen dat overgewicht verdwijnt. Maar het duurder maken van ongezond voedsel is wel een van de belangrijkste maatregelen, daar zijn we verheugd over."

De brancheorganisatie van de Nederlandse voedselindustrie, FNLI, is minder enthousiast. "Onze verwachting is dat een generieke suikertaks niet effectief is", zegt Pascal Hopman van FNLI. Hij vindt het ook verkeerd dat onverpakt voedsel geen suikertaks krijgt. "Een onderscheid tussen verpakte en niet-verpakte suikerrijke producten tast een gelijk speelveld aan en is volstrekt niet effectief."

Verbruiksbelasting

Er is al een zogeheten verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken, zoals sap en frisdrank. Die werd soms een suikertaks genoemd. Maar hierbij maakt het niet uit hoeveel suiker er in die drank zit. Er is alleen een uitzondering voor water, melk en sojadrink. Dus voor bijvoorbeeld cola zero geldt deze verbruiksbelasting van 26 cent per liter ook.

Producenten van frisdranken en sappen vinden die verbruiksbelasting oneerlijk en zijn blij dat er nu een 'echte suikertaks' komt. "Suikerconsumptie vindt veel breder plaats dan alleen via dranken", zegt branchevereniging FWS. "Het grootste deel van de inname komt uit andere productcategorieën die momenteel niet worden meegenomen."

Belasting werkt

In veel landen, zo'n 120, bestaat al een suikertaks, vaak alleen als belasting voor drank met veel suiker. Uit onderzoek blijkt dat die werkt. Mensen kopen minder suikerrijke dranken en producenten verlagen het suikergehalte om minder of geen suikertaks te betalen.

De geplande Nederlandse suikertaks gaat dus ook voor eten gelden. Het Voedingscentrum is benieuwd in hoeverre voedselproducenten hun recepten dan aanpassen. Want in drank is suiker relatief makkelijk te vervangen door zoetstoffen. In eten is dat soms een ander verhaal. "In bijvoorbeeld koek of taart is suiker soms ook nodig voor de structuur", zegt Velema van het Voedingscentrum.

Het Openbaar Ministerie eist twaalf jaar gevangenisstraf wegens spionage tegen een oud-medewerker van de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV). De 66-jarige Abderrahim El M. werkte daar als analist. Hij zou staatsgeheimen naar de Marokkaanse geheime dienst DGED hebben gelekt.

De Rotterdammer werd in oktober 2023 op Schiphol aangehouden, met in zijn bagage gegevensdragers met daarop zo'n 250 geheime documenten. Hij stond op het punt om naar Marokko te vliegen.

M. zegt dat hij onschuldig is. Hij zou de documenten mee naar huis hebben genomen voor zijn werk.

Later meer...

Nu de carrière van de Britse politicus Peter Mandelson voorbij is vanwege zijn banden met Jeffrey Epstein, worden de pijlen gericht op premier Starmer. Hoe kon hij Mandelson benoemen tot ambassadeur, terwijl al bekend was dat hij contact had met Epstein, wil het Lagerhuis weten.

Labour-Lord Mandelson werd in 2024 benoemd tot ambassadeur in de Verenigde Staten. Dat hij de veroordeelde zedendelinquent en multimiljonair Epstein kende, was toen al bekend. Toen er vorig jaar september meer details opdoken, was dat reden voor premier Starmer om Mandelson te ontslaan.

Nu toont de nieuwste lading vrijgegeven documenten uit het Epstein-dossier aan dat de banden tussen Mandelson en Epstein nog veel nauwer waren dan voorheen werd gedacht. Zo zou hij grote geldbedragen hebben ontvangen en mogelijk ook gevoelige informatie hebben doorgespeeld. In een e-mail aan Epstein schrijft Mandelson dat hij er "altijd voor hem geweest" is.

'Hij loog en loog'

Tijdens het vragenuurtje in het Britse Lagerhuis kwam er een verhit spervuur aan vragen over de zaak op Starmer af. Maar ook de premier zelf was er duidelijk geagiteerd over.

Uiteraard is er antecedentenonderzoek gedaan naar Mandelson, legde de Britse premier uit. Daarbij is ook gevraagd naar zijn relatie met Epstein. Volgens Starmer heeft hij daar glashard over gelogen. "Mandelson loog, hij loog en hij loog nogmaals", zei Starmer giftig.

Starmer zegt dat hij er spijt van heeft dat hij Mandelson ambassadeur heeft gemaakt. Hij belooft de documenten van het onderzoek rond Mandelsons benoeming openbaar te maken. Ook komt er mogelijk een strafrechtelijk onderzoek naar hem.

'Titel Lord ook inleveren'

Lord Peter Mandelson zal zijn titel kwijtraken, daar wordt al aan gewerkt, zegt Starmer. Ook heeft de premier met koning Charles afgesproken dat Mandelson uit de Privy Council wordt gezet, het officiële adviesorgaan van de koning.

Sinds de laatste onthullingen heeft Mandelson zijn lidmaatschap van de Labour-partij al opgezegd en zijn zetel in het Hogerhuis opgegeven.

Correspondent Verenigd Koninkrijk Arjen van der Horst:

"De affaire-Mandelson is in korte tijd uitgegroeid tot een knallend hoofdpijndossier voor de Labour-regering. Premier Starmer stak tijdens het vragenuurtje zijn afschuw niet onder stoelen of banken. Hij stelt dat Mandelson zijn land en partij verraden heeft door vertrouwelijke en marktgevoelige regeringsinformatie door te spelen aan Epstein.

Toch blijft het vragen oproepen over het beoordelingsvermogen van Starmer. In 2024 begon de Labour-regering een uitgebreid antecedentenonderzoek toen Mandelson in beeld kwam als kandidaat voor het ambassadeurschap in Washington D.C.. Het was toen al publiekelijk bekend dat Mandelson contacten bleef onderhouden met Epstein, ook na de eerste veroordeling van de Amerikaanse zakenman en pedoseksueel in 2008.

Starmer bevestigde vandaag dat die informatie al bekend was bij het begin was van het antecedentenonderzoek. Daarom blijft de vraag: waarom zette Starmer desondanks de benoeming van Mandelson als ambassadeur door?"