In de Schilderswijk in Den Haag heeft de plaatsing van het Marokkaanse voetbalelftal voor de finale van de Afrika Cup tot onrust geleid. Het straatfeest begon vrolijk, maar mondde later uit in ongeregeldheden waarbij de Mobiele Eenheid (ME) ingreep.

Op de Vaillantlaan kwamen honderden mensen samen en reden auto's claxonnerend langs de zingende en dansende supporters, beschrijft Omroep West. De politie was net als bij eerdere wedstrijden van Marokko preventief aanwezig. Agenten voorkwamen onder meer dat supporters feest gingen vieren op een kruispunt, wat het verkeer zou stilleggen.

Later sloeg de sfeer om en kwam de ME in actie nadat er vuurwerk naar agenten was gegooid. De ME voerde charges uit. De politie zegt tegen de regionale omroep dat er iemand is aangehouden voor het niet voldoen aan een vordering, maar dat deze persoon inmiddels weer is vrijgelaten.

Marokko heeft voor het eerst sinds 2004 de finale van de Afrika Cup bereikt. Het thuisland won in de hoofdstad Rabat na 0-0 met strafschoppen van Nigeria, dat twee jaar geleden bij de vorige editie verliezend finalist was.

Als een thuiswonend kind 18 jaar wordt, kan het inkomen van een huishouden fors dalen, blijkt uit onderzoek van het Nibud. Als een kind volwassen wordt, vallen de kindgebonden toeslagen weg en kunnen sommige gezinnen er financieel behoorlijk op achteruitgaan. Voor alleenstaande ouders zijn de financiële gevolgen vaak groter dan gezinnen met twee ouders.

Het kan gaan om een verlies aan inkomen tussen de 300 en ruim 700 euro per maand, berekent het Nibud. Eénoudergezinnen ontvangen, als hun inkomen beperkt is, een hoger kindgebonden budget.

"Wanneer ouders kinderbijslag en het kindgebonden budget nodig hebben om rond te komen, levert het wegvallen van deze toeslagen direct spanning en onzekerheid op", zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen.

Studiefinanciering voor een studerend kind maakt dat verlies aan inkomsten niet goed. Voor een huishouden waarbij een kind naar het mbo gaat in plaats van naar het hbo of de universiteit, is die klap vaak nog groter. Voor je 18de krijg je dan nog geen studiefinanciering, terwijl je dat al wel krijgt als hbo- of universitair student.

Praten

Tegenover die lagere inkomsten voor ouders en hun kind staan juist hogere lasten. Volwassen kinderen gaan meer betalen voor hun zorgverzekeringen en onderwijs wordt duurder. Uit het onderzoek blijkt dat ouders hier niet veel over praten met hun kinderen.

Door de krapte op de woningmarkt blijven jongeren steeds langer thuiswonen. De helft woont als 23-jarige nog altijd thuis, blijkt uit cijfers van het CBS. Als ze thuis blijven wonen, lopen de kosten voor inwoning gewoon door. Maar volgens het Nibud vragen ouders hun kinderen niet snel om een financiële bijdrage.

De sterke inkomstendaling zou gedempt moeten worden om kansenongelijkheid te voorkomen, zegt Nibud-directeur Gijsbertsen. "Er zijn huishoudens die de kinderbijslag en het kindgebonden budget als inkomen niet missen, maar we zien ook huishoudens die deze inkomsten én die uit de bijbaan van hun 18-jarige hard nodig hebben om de noodzakelijke uitgaven te kunnen betalen."

In Uganda zijn er vandaag verkiezingen, maar de uitslag ervan staat al vast. President Museveni wil een zevende termijn. Maar ook in Uganda groeit het verzet van Gen Z tegen de 81-jarige leider.

Bij een stembureau in de buitenlucht in de hoofdstad Kampala werken in de ochtend de vingerafdrukscanners niet. De rij wordt wat onrustig. Mensen lopen weg. "Misschien willen ze niet dat we gaan stemmen", zegt de 23-jarige Masereka.

Op verschillende plekken in de stad klinkt hetzelfde verhaal. "Ze willen dat we laat beginnen", zegt de 56-jarige Bukenye, die ook wacht. "De stemmen worden als het klaar is hier ter plekke geteld, en het is handig als dat in het donker gebeurt. Dan kan je makkelijker fraude plegen."

Het wantrouwen onder de kiezers bij de stembureaus in Kampala is groot. Nepverkiezingen noemt Bukenye het. "We weten wie er aan de macht blijft, ook al stemmen we voor verandering. Het is een toneelspel, voor de westerse wereld, om te doen alsof er hier iets te kiezen valt. Maar wij worden geleid door een dictator."

Bukenye was zestien jaar oud toen de zittende president Museveni aan de macht kwam. Al veertig jaar regeert hij het land en hij wil dus nog langer door. "We hebben geen rechten. Tegenstanders worden opgepakt en gedood. De president leidt een luxe leven en wij hebben geen werk. We willen dat de dictator vertrekt. Ik stem voor verandering voor mijn kinderen."

Het zijn vooral die vele jongeren waar de president voor te vrezen heeft. Driekwart van de Ugandezen zijn onder de 30 jaar. Ruim 40 procent van de jeugd is werkeloos. Ze willen een nieuw Uganda. In Kampala steunen ze massaal presidentskandidaat Bobi Wine, een voormalige popster van 43 jaar oud.

Wine groeide op in een arme wijk en kreeg de bijnaam 'gettopresident'. Hij verdiende goed met zijn muziek en ontpopte zich tot stem van de gefrustreerde jeugd. Deze week voerde hij campagne in de hoofdstad. In een kogelwerend vest en met helm op stak hij uit het dak van een auto. "Zo voel ik me iets veiliger", zei hij. "Ik ben een doelwit." Of dit democratische verkiezingen zijn? "Het is eerder een oorlog."

Oppositie onder druk

Hij is een luis in de pels van dit regime, samen met een andere oppositieleider, Kizza Besigy. Die werd eind 2024 vastgezet, deels uit angst dat hij de handen ineen zou slaan met Wine. Dat zou te veel tegenstand betekenen. Want Wine is duidelijk populair. Waar Wine gaat, gaat de jeugd mee. Jonge mannen op brommers volgen zijn auto. Vrouwen gillen uit vreugde langs de kant van de weg.

Al snel kwam de oproerpolitie. Die sloegen de ongewapende burgers met wapenstokken, schopten hen en gooiden traangas. "Ze proberen mijn campagne te saboteren", zei Wine. "Intimidatie om mensen te ontmoedigen mij te steunen." Toch gaat hij door. "Ik doe mee om de jonge generatie hoop te geven."

Die intimidatie is er vandaag ook bij de stembussen. Overal staan agenten. "Zeker niet om ons te beschermen", zegt een kiezer die zijn naam niet durft te noemen. "Ik uit me kritisch op sociale media. Als je mijn naam opschrijft, kan dat mijn dood betekenen."

De angst zit er goed in. Vier activisten met wie de NOS contact had voor de verkiezingen zijn inmiddels ondergedoken. "Ik kreeg het bericht dat ik de volgende was die opgepakt zou worden", vertelt de Ugandese mensenrechtenactivist Agather Atuhaire telefonisch, ergens op een veilige locatie. "Ze willen alle kritische stemmen opsluiten en hopen zo weg te komen met fraude en geweld."

Ook zij noemt het een schijnproces. Toch zijn de verkiezingen volgens haar belangrijk. "Dit is wel een moment waarop er even aandacht is voor Uganda. We hopen dat onze roep steeds luider wordt en er een groter besef komt wat voor land dit is."

Westerse landen moeten volgens haar niet zomaar zaken doen met Uganda. "Dat Nederland met Uganda praat over een terugkeerhub voor migranten vind ik problematisch. Er is hier veel corruptie en naar wie gaat het geld dat met zo'n deal is gemoeid? Naar de regering en een land met mensenrechtenschendingen. Een democratisch land als Nederland moet geen oogje dichtknijpen uit eigenbelang."

Vrees voor geweld

Ondertussen is de situatie gespannen. Alle Ugandezen weten dat verkiezingen ook geweld kunnen betekenen. In aanloop naar de vorige stembusgang werd oppositieleider Wine opgepakt, waarna zijn aanhangers de straat op gingen. Ordetroepen grepen in en er kwamen bij die protesten 54 Ugandezen om het leven.

"Als de verkiezingen worden gestolen, gaan we weer de straat op", zegt de 30-jarige oppositieaanhanger Richard. "Wij zijn niet bang, zij moeten bang zijn voor ons. Dit is het moment. De zoon van Museveni, die nu de legerchef is, staat te wachten in de coulissen. Dan kan het hier nog erger worden. Het is nu echt genoeg geweest."

Maar sinds dinsdag is het internet geblokkeerd. De jeugd kan niet whatsappen, tiktokken, niet tweeten, alleen bellen. Daarmee is het moeilijk om massale protesten te organiseren. "Maar dit plant zaadjes van onrust en woede onder de jeugd", schrijft de Ugandese advocaat Michael Aboneka. "Ooit kan de politie dit niet meer stoppen."

Vorig najaar was er op meerdere plekken in de wereld een protestgolf, aangewakkerd door jongeren. NOS op 3 maakte deze explainer over de Gen Z-protesten: