Een olifantenbot dat archeologen in het zuiden van Spanje hebben gevonden, toont mogelijk aan dat ruim 2000 jaar geleden een horde krijgsolifanten door Europa is getrokken. Het is volgens onderzoekers de eerste concrete aanwijzing dat de legendarische Carthaagse generaal Hannibal inderdaad met zijn olifanten over de Alpen is getrokken om de Romeinen aan te vallen.

De onderzoekers hebben hun bevindingen gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Archaeological Science: Reports.

Het bot van 10 centimeter, afkomstig uit de rechter voorpoot van een olifant, werd zes jaar geleden gevonden in de buurt van Córdoba. Bij een opgraving stuitten Spaanse archeologen niet alleen op het botje;, ze vonden ook ovens en ronde stenen die in de oudheid voor oorlogsdoeleinden werden gebruikt. Er weren ook munten gevonden die ze konden dateren. Daardoor achten de onderzoekers het waarschijnlijk dat de resten overblijfselen zijn uit de Tweede Punische Oorlog (218-201 voor Christus).

Met koolstofdatering kwam het team erachter dat het botje afkomstig was van een olifant die ergens in de derde eeuw (300-201) voor Christus leefde. Olifantenresten uit die tijd worden in Europa, afgezien van ivoor, vrijwel nooit gevonden door archeologen. De enorme dieren moesten per schip worden vervoerd.

Natuurlijk kan het bot ook van een dode olifant uit Afrika afkomstig zijn dat los is vervoerd, maar het team acht dat "heel onwaarschijnlijk". De korte handwortelbeentjes van een olifant zijn niet erg aantrekkelijk om te verhandelen en ook niet bruikbaar voor ambachtelijke doeleinden, stellen de archeologen in de studie. Ze gaan er daarom vanuit dat een van de olifanten, onderweg naar de Alpen, al in Córdoba het loodje legde.

37 olifanten

Hannibal wordt beschouwd als een van de succesvolste krijgsheren uit de klassieke oudheid. Hij leidde zijn leger vanuit de machtige stad Carthago, in het huidige Tunesië, naar Europa. Carthago streed met Rome om de controle over het Middellandse Zeegebied.

Historici uit de Romeinse tijd hebben beschreven hoe Hannibal soldaten en olifanten vanuit Carthago via Spanje en Frankrijk naar Italië bracht om de Romeinen daar aan te vallen. In 218 v.Chr., tijdens de tweede van de Punische oorlogen, stak hij volgens de historische bronnen met 37 olifanten de Alpen over. Vrijwel geen van de dieren zou de tocht en de daaropvolgende militaire campagne overleven.

De olifant waarvan de archeologen een bot hebben gevonden, was niet bij troep die Italië bereikte. Maar, concluderen de onderzoekers: "Het is mogelijk wel het eerste gevonden overblijfsel van de dieren die in de Punische oorlogen werden gebruikt, iets waar moderne Europese wetenschappers al lang naar op zoek zijn."

Een 21-jarige man uit Oostenrijk is aangeklaagd voor het voorbereiden van een terroristische aanslag op een concert van Taylor Swift in Wenen in augustus 2024. Volgens de aanklagers had de verdachte trouw gezworen aan terreurorganisatie Islamitische Staat (IS).

Als bewijs toonden ze propagandamateriaal dat hij via verschillende berichtendiensten had gedeeld. De verdachte werkte volgens de aanklagers onder meer aan het maken van een explosieve granaatschervenbom, die veel door IS wordt gebruikt. Ook zou hij meerdere keren hebben geprobeerd wapens uit het buitenland te kopen.

De man, die door Oostenrijkse media Beran A. wordt genoemd, werd in augustus 2024 gearresteerd in Ternitz, zo'n 60 kilometer ten zuiden van Wenen, en zit sindsdien in hechtenis. Hij wordt onder meer verdacht van terrorisme. Het is niet duidelijk waarom hij nu pas voor de rechter verschijnt.

Als hij schuldig wordt bevonden, hangt hem een gevangenisstraf van twintig jaar boven het hoofd. De strafzaak wordt voortgezet in Wiener Neustadt, een stad in de buurt van de Oostenrijkse hoofdstad. Het is niet bekendgemaakt wanneer de uitspraak is.

Rampzalig

In augustus 2024 werden drie uitverkochte concerten in Wenen vlak voor de eerste show door de Oostenrijkse autoriteiten afgelast vanwege de dreiging van een terreuraanslag. Bij elk optreden werden 65.000 fans van Taylor Swift verwacht. De verdachte bekende al snel na de verijdelde aanslag dat hij zichzelf wilde opblazen.

De 36-jarige Amerikaanse superster reageerde in eerste instantie niet op de terreurdreiging, maar zei later dat ze het verschrikkelijk vond dat haar shows werden geannuleerd. "De reden van het afzeggen van de concerten confronteerde me met een nieuwe vorm van angst, en een enorm schuldgevoel omdat zoveel mensen naar mijn concerten zouden komen", schreef Swift op Instagram.

Geradicaliseerd

De Amerikaanse autoriteiten hadden informatie verstrekt die ertoe bijdroeg dat het besluit werd genomen om de concerten te annuleren. "De VS blijft zich richten op onze strijd tegen terrorisme. We werken wereldwijd nauw samen met partners om dreigingen te volgen en te bestrijden", zei John Kirby, toenmalig woordvoerder van de Nationale Veiligheidsraad van het Witte Huis.

Vorig jaar heeft de rechtbank in Berlijn al een toen 16-jarige Syriër veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van anderhalf jaar. De tiener hielp bij het voorbereiden van de aanslag. Hij was geradicaliseerd door IS-propaganda op het internet en had online contact met de jongen in Oostenrijk.

De tiener zou de Oostenrijkse verdachte hebben geholpen bij het voorbereiden van de aanslag door een instructievideo te sturen over hoe je een bom kunt maken. Ook bracht hij hem in contact met een lid van IS. De Syriër is onder meer schuldig bevonden aan het steunen van een terroristische daad in het buitenland.

De zaak tegen een derde verdachte, die destijds 17 jaar oud was, loopt nog.

Ruim 200 euro. Dat is wat dichter en schrijver Lieke Marsman heeft overgehouden aan de meer dan 500.000 minuten (bijna een jaar) die er naar haar boek Op een andere planeet kunnen ze me redden werd geluisterd op streamingplatform Fluister. Dat komt neer op 8,5 eurocent per beluisterd boek.

Hoewel ze de Fluister-prijs won voor het beste luisterboek van 2025, hield ze aan al die beluisterde minuten financieel dus maar weinig over, schreef ze eind vorige maand op sociale media.

Van een geschreven boek een luisterboek maken kost best wat moeite, zegt Rianne Blaakmeer. Zij is commercieel directeur bij Uitgeverij Pluim, waar het boek van Marsman verscheen. "We moeten daar een studio voor huren, een stemacteur het boek laten inspreken, het luisterboek corrigeren en zo komen er nog meer kosten bij", legt Blaakmeer uit.

"Streamingdiensten keren ontzettend weinig uit", zegt ze. "Ze betalen per minuut, en de opbrengst daarvan is heel erg laag." De uitgeverij heeft na alle gemaakte kosten voor het luisterboek van Marsman ongeveer net zoveel verdiend aan het boek als de schrijver zelf, zegt ze. Ruim 200 euro dus.

Streamingdiensten

Het roept de vraag op wie er dan wel geld verdient aan de beluisterde boeken. Volgens een woordvoerder van Fluister, dat onderdeel is van DPG Media, zijn de vergoedingen die uitgeverijen krijgen marktconform.

Fluister benadrukt dat zij slechts een kleine speler zijn in de luisterboekenwereld. Zo zijn er bekende platforms als Spotify, Podimo, Storytel en Bookbeat, maar ook de online Bibliotheek biedt luisterboeken aan.

Fluister zegt in een reactie dat de uitgeverijen zelf afspraken maken met luisterplatforms over de boeken die worden aangeboden en welke tarieven daarbij horen. En uitgevers maken weer afspraken met hun auteurs over hun verdiensten.

Maar wat die vergoedingen precies zijn, willen branchevereniging Groep Algemene Uitgevers (GAU) en streamingplatforms niet zeggen vanwege het mededingingsrecht, is te lezen in een opiniestuk van de Auteursbond. Die tarieven blijven geheim omdat dat concurrentiegevoelige informatie is.

De vakbond voor schrijvers vindt dat streamingdiensten de boekenmarkt verstoren. Volgens de bond gebruiken streamingdiensten e- en luisterboeken vooral om abonnees te trekken en hebben die diensten er juist baat bij als abonnees weinig luisteren: dan hoeven ze de schrijvers namelijk helemaal niets te betalen.

'Andere markt'

De branchevereniging van uitgeverijen, Groep Algemene Uitgevers, ziet dat anders. Directeur Martijn David stelt dat mensen die een boek beluisteren niet dezelfde mensen zijn als degenen die een boek in de winkel kopen. Volgens hem is de luisterboekenmarkt een andere dan de fysieke boekenmarkt.

"Sommige auteurs zijn populair op streaming, maar niet op de markt voor fysieke boeken. En dat geldt andersom ook. Het verschil is dat ook als een boek ongelezen op een nachtkastje ligt, de auteur daarvoor betaald krijgt", zegt hij.

Tarieven

Bij fysieke boeken zijn de verdiensten voor auteurs hoger. Waar een boek in de boekhandel iets meer dan 20 euro kost, krijgt de schrijver daar doorgaans bij de eerste 4000 verkochte boeken 10 procent van. Dat komt neer op zo'n 2 euro per verkocht werk. Bij e-books is 25 procent van de netto-opbrengst gebruikelijk, schrijft de vakbond.

Bij streamingdiensten is dat anders; daar krijgen uitgeverijen, en vervolgens de auteurs, betaald per geluisterde minuut. Dat schrijvers daar maar weinig aan overhouden, is volgens Noor van der Heijden van de Auteursbond een kwalijke zaak. "Voor 8,5 cent per boek kan je niet schrijven", zegt ze. En omdat streamingdiensten niet investeren in nieuwe boeken, leidt dat tot een verschraling van het aanbod, vindt Van der Heijden.

Eerlijke verdeling inkomsten

Fluister heeft kennisgenomen van de klachten van Marsman en neemt deze serieus, zegt een woordvoerder. "We hebben een afspraak gemaakt met haar uitgeverij om te bekijken hoe wij meer helderheid kunnen geven over de vergoedingen."

Maar wat dit voor de rest van boekenmarkt betekent, blijft ongewis. De Auteursbond zegt dat de verontwaardiging onder schrijvers groot is, maar dat het nog niet zo is dat schrijvers hun uitgevers massaal vragen om hun boeken terug te trekken van streamingplatforms.

Lieke Marsman vreest dat steeds minder schrijvers door dit soort ontwikkelingen van hun werk kunnen leven. En dat resulteert volgens haar in "minder boeken en meer door AI-geschreven en ingesproken pulp".

Om dat te voorkomen, moeten uitgevers samenwerken aan een eigen platform om daar hun titels exclusief aan te bieden, vindt ze. En dat moet wat haar betreft "tegen een normale vergoeding" gebeuren.