Nederland en 31 andere landen brengen een recordhoeveelheid olie uit hun strategische reserves op de markt. Dit moet de omhooggeschoten olieprijs drukken en de economische schade van de prijspiek dempen.

Het gaat om 400 miljoen vaten olie, maakte het Internationaal Energieagentschap (IEA) in Parijs bekend. Dat is ongeveer evenveel als de wereld in vier dagen gebruikt. Nederland geeft ruim vijf miljoen vaten vrij. In totaal hebben IEA-landen zo'n 1,8 miljard vaten olie achter de hand.

De olieprijs schoot omhoog nadat Israël en de Verenigde Staten waren begonnen met hun aanvallen op Iran, waarna dat land de Straat van Hormuz blokkeerde. Circa een kwart van de totale olietoevoer naar de wereldmarkt gaat via die cruciale route, maar ook de internationale handel in vloeibaar gas is verstoord. Door de oorlog is verder op diverse plekken olie- en gasinfrastructuur getroffen of stilgelegd.

Reserves tegen prijsschokken

De olieprijs ging de afgelopen dagen op en neer, onder meer door nieuws over de oorlog en uitlatingen van de Amerikaanse president Trump. Hoge olieprijzen en grillige prijsbewegingen kunnen leiden tot politieke onrust, omdat mensen in hun portemonnee worden geraakt. Ook kan het de economie schaden omdat bedrijven hogere kosten maken.

Hoeveel effect het vrijgeven van olie exact heeft, is moeilijk te voorzien, zegt Gertjan ten Broeke, directeur van de stichting COVA die de Nederlandse oliereserve beheert. "Het feit dat we strategische oliereserves hebben is natuurlijk een goed ding, zeker als ze ingezet gaan worden. Dat zou de oliemarkten moeten kalmeren."

Ten Broeke waagt zich niet aan het voorspellen van de prijzen. "Er zit natuurlijk ook heel veel sentiment in de olieprijs. Hoelang gaat de crisis nog duren? Wat er gebeurt laat zich ontzettend moeilijk voorspellen."

Reserve zesde maal aangesproken

Het IEA bestaat vooral uit ontwikkelde landen die voor hun economie afhankelijk zijn van (geïmporteerde) olie. Lidstaten zijn verplicht een oliereserve aan te houden die goed is voor circa drie maanden aan import. In IEA-verband spreken ze af wanneer ze olie uit deze voorraad vrijgeven om de gevolgen van onrust te dempen. De olievoorraad is alleen bedoeld voor uitzonderlijke gebeurtenissen, niet voor normale prijsschommelingen.

In totaal hebben IEA-landen 1,2 miljard vaten olie in hun voorraden. Bedrijven beheren ook nog eens 600 miljoen vaten op verzoek van overheden. Dit is slechts een deel van de wereldwijde olievoorraden, maar die staan niet onder controle van het IEA en de lidstaten.

De laatste keer dat het IEA olie vrijgaf, was na de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne in 2022. In twee ronden gingen toen 128 miljoen vaten olie de markt op. Het IEA gaf eerder olie vrij in aanloop naar de Golfoorlog in 1991, toen twee orkanen het Caribisch gebied troffen in 2005 en bij het uitbreken van de burgeroorlog in Libië in 2011.

Opgericht na olieboycot

Nederland is sinds de start in 1974 lid van het Internationaal Energieagentschap, samen met 31 andere landen. Het IEA werd opgericht nadat olieprijzen omhoog waren geschoten door een olieboycot van OPEC, de organisatie voor olieproducerende landen. Zij weigerden olie te leveren aan landen, waaronder Nederland, die Israël steunden in de Jom Kipoer-oorlog.

De oliecrisis maakte duidelijk hoe kwetsbaar westerse landen zijn voor hoge olieprijzen en verstoring van de aanvoer. Het IEA moet de speciale oliereserves coördineren en landen helpen hun energiebeleid af te stemmen. Later werd de organisatie ook een belangrijke bron van energiedata, en na het sluiten van het klimaatverdrag van Parijs schreef het ook rapporten over klimaatbeleid.

De prijzen aan de pomp stijgen door, de zorgen over de wereldwijde toevoer van olie groeien en de oorlog in het Midden-Oosten is nog niet voorbij. Door de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz komt een vijfde van de wereldwijde olie niet de markt op. De regering-Trump probeert van alles om de prijsstijging af te remmen, maar kunnen ze een nieuwe oliecrisis voorkomen?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Amerika-kenner en journalist voor de Groene Amsterdammer Casper Thomas vertelt dat het hoofdtoneel van de oorlog in Iran is verschoven van het vasteland naar deze nauwe zeestraat. De stijgende olieprijzen raken de VS nog niet heel hard, omdat de Amerikanen niet erg afhankelijk zijn van de wereldmarkt. Maar als dit langere tijd gaat duren, en de midterm-verkiezingen in het najaar dichterbij komen, kan het politieke probleem voor president Trump wel groeien.

Opvallend is dat de afgelopen dagen de olieprijs direct steeg of daalde door uitspraken van Trump zelf. De Amerikaanse president is een van de grote factoren die invloed hebben op de olieprijs, analyseert directeur van het Centre for International Energy Policy (CIEP) Pier Stapersma. Om de olieprijs te laten dalen, kan de Amerikaanse regering van alles proberen, maar essentieel is dat de olietankers weer gaan varen door de Straat van Hormuz.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Een van de voormalige pleegvaders van jeugddorp De Glind in Gelderland wordt alsnog strafrechtelijk vervolgd voor seksueel misbruik in 1992. Het Openbaar Ministerie verdenkt de man van 68 van ontucht met een kind dat destijds 7 jaar oud was.

De dagvaarding is vanochtend bekendgemaakt door strafrechtadvocaat Jordi L'Homme bij Omroep Gelderland. De verdachte, bekend onder zijn initialen C.W., ontkent de beschuldigingen.

In totaal hebben vier oud-bewoners van De Glind aangifte gedaan van langdurig seksueel misbruik en mishandeling door dezelfde pleegvader. Zij kwamen met elkaar in contact na een reportage van Omroep Gelderland in 2022 over misstanden in het jeugddorp, vlak bij Barneveld.

Overtuigend bewezen

Het OM acht in die vier zaken seksueel misbruik wettig en overtuigend bewezen. Toch gaat justitie in drie van de vier zaken niet over tot vervolging, omdat ze volgens de wet zijn verjaard.

De verklaringen uit de drie zaken spelen mogelijk wel een rol in de vierde zaak, die nu wordt voorbereid. Ze kunnen worden gebruikt als zogenoemd schakelbewijs.

Normale jeugd

De Glind wordt een jeugddorp genoemd, omdat er van oudsher uit huis geplaatste kinderen worden opgevangen. De leiding van de gelijknamige stichting zegt de intentie te hebben om de kinderen een normale jeugd te geven binnen een grotendeels gereformeerde dorpsgemeenschap.

In de berichtgeving bij Omroep Gelderland van 2022 was sprake van "tientallen klachten" van misbruik en mishandeling, maar die leidden lang niet allemaal tot een aangifte.

Lang mee weggekomen

"Ik ben heel blij en opgelucht dat C.W. gedagvaard wordt", reageert Miranda, een van de oud-bewoners die wel aangifte deed en meewerkte aan de reportage. "Dat hij zich nu voor de rechter moet verantwoorden voor de misbruikdelicten die hij heeft gepleegd. Hij is er te lang mee weggekomen en de tijd is aangebroken dat onze stem gehoord wordt."

Hoewel drie van de vier zaken geseponeerd zijn, voelt de vervolging in de vierde zaak als een overwinning voor al zijn slachtoffers, zegt Miranda. "En laat dit een boodschap zijn voor andere slachtoffers: er is nog veel mogelijk en jullie zijn niet alleen."

Gezinshuis

De vier oud-bewoners verbleven in de jaren tachtig en begin jaren negentig in hetzelfde gezinshuis in De Glind. Volgens hun verklaringen kwam de pleegvader 's avonds of 's nachts de slaapkamers binnen en betastte hij de kinderen in bed.

Sommigen van de gedupeerden deden als kind al melding van het misbruik bij de directie van het jeugddorp. Toch, zo zeggen zij, mocht de pleegvader kinderen blijven opvangen en zou het seksueel misbruik zijn doorgegaan.

Advocaat L'Homme noemt de strafrechtelijke vervolging van C.W. "een belangrijke stap" en een "erkenning van de slachtoffers".

"Tegelijkertijd gaat hiervan een krachtig signaal uit: ook vele jaren later kan strafvervolging nog plaatsvinden", aldus L'Homme. "Zelfs als het misbruik teruggaat tot de jaren negentig. (Pleeg)kinderen moeten veilig zijn."

Ontkenning

De advocaat van de verdachte houdt het bij een korte reactie. "Wij hebben kennisgenomen van de beslissing van het Openbaar Ministerie om gevolg te geven aan een aangifte", aldus Geertjan van Oosten. "Cliënt betreurt deze beslissing en blijft stellig in zijn ontkenning."

Wanneer de zaak inhoudelijk voor de rechter komt, is nog niet bekend.