Na raketaanvallen rond de Perzische Golf en de Straat van Hormuz ligt de scheepvaart daar grotendeels stil. De oorlog in het Midden-Oosten zorgt daarmee voor hogere olie- en gasprijzen, en raakt ook Nederlandse rederijen.

Vanochtend sloot het Saudische staatsoliebedrijf Saudi Aramco zijn rederij in Ras Tanura na een droneaanval. Ook schepen in het gebied werden aangevallen. Qatar legde vervolgens de hele productie van vloeibaar gas stil.

De aanvallen leggen de handel in de Straat van Hormuz goeddeels plat. Normaal gaan er 20 miljoen vaten olie per dag door de smalle zeestraat tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, plus nog eens al het vloeibaar gas dat Qatar normaal exporteert. Maar deze middag varen er vooral wat Iraanse vissersschepen op een van de belangrijkste vaarroutes voor olie- en gastankers ter wereld.

Heel vorige maand schommelde het aantal schepen met olie of gas aan boord tussen de vijftig en tachtig per dag in de Straat. Tot gisteren. Toen waagden minder dan tien tankers zich door de doorvaart, blijkt uit cijfers van Britse scheepvaartanalyse bedrijf Lloyd's List.

Energieprijzen

De stilgevallen productie en handel is direct terug te zien in de wereldwijde olie- en gasprijzen. Toen de grondstoffenbeurzen vandaag opengingen schoten de prijzen omhoog. De situatie kan nog grotere impact krijgen op de energieprijzen, zegt energiedeskundige aan het Haags Centrum voor Strategische Studies, Lucia van Geuns.

Het hangt er vooral vanaf hoelang de aanvallen doorgaan. Door het stilleggen van de schepen is er minder aanbod voor olie en gas op de wereldmarkt en dat duwt de prijs omhoog.

"Dit is een zorgelijke ontwikkeling voor de energieprijzen aangezien bijna twintig procent van zowel olie als vloeibaar gas door de straat van Hormuz gaat. Als dit langer dan een week duurt, zal deze keten echt verstoord worden en dat zullen we ongetwijfeld merken", zegt Van Geuns over de gevolgen voor Nederlandse huishoudens.

Het ministerie van Economische Zaken verwacht voorlopig geen gastekorten, laat een woordvoerder weten. Wel houden ze de situatie nauwlettend in de gaten. Als de prijzen langere tijd hoog blijven, kan het aanvullen van de op dit moment lage gasvoorraad veel geld gaan kosten.

Andere koers

In het gebied zijn ook verschillende Nederlandse bedrijven actief met schepen. Het baggerschip Artemis, van Van Oord, ligt voor de haven van Muscat, de hoofdstad van Oman. Iets verder uit de kust werd daar gisteren een olietanker geraakt, waarbij een bemanningslid omkwam.

"De veiligheid van onze collega's in de regio en aan boord van onze schepen heeft onze hoogste prioriteit, en wij zijn op dagelijkse basis met hen in contact", laat een woordvoerder van Van Oord weten. "Op basis van de meest recente informatie zijn onze mensen momenteel veilig en we hopen dat de situatie niet verder escaleert."

Van rederij Roll Group was er een groot transportschip op weg naar de Saudische haven Al Jubail. "Op dit moment hebben we geen schepen in het gebied", zegt een woordvoerder over de Perzische Golf. "Een van onze schepen heeft een nieuwe bestemming gekregen toen het onderweg was naar de Golf. Nu gaat er geen enkel schip van ons die kant meer op."

Net buiten dezelfde haven ligt nog wel een schip van Jumbo Shipping. Wat verderop, in een haven van de Verenigde Arabische Emiraten, ligt ook een klein transportschip van een rederij uit Urk. Die laat weten dat het werk in de haven voorlopig gewoon doorgaat.

De escalatie tussen Pakistan en Afghanistan is inmiddels meerdere dagen bezig, maar het lijkt er niet op dat de gevechten snel zullen stoppen. Beide landen melden vandaag dat ze elkaars grensposten hebben aangevallen.

Het lijkt er wel op dat de gevechten minder hevig zijn dan voor het weekend, schrijft persbureau AP, maar er zijn nog geen tekenen dat de twee landen bereid zijn om vrede te sluiten. Vrijdag zeiden de Taliban wel te willen onderhandelen, maar er is nog geen vooruitgang geboekt.

Zo vielen de Taliban vandaag en gisteren meerdere militaire bases aan in Pakistan. De Taliban, die in 2021 opnieuw de macht grepen in Afghanistan, melden dat hun troepen een Pakistaanse pantserwagen aan de grens hebben aangevallen en vernietigd.

Een Pakistaanse minister zegt dat ook vanaf zijn zijde de luchtaanvallen en grondaanvallen doorgingen. Pakistaanse troepen zouden onder meer munitiedepots en een opslagplaats voor drones hebben vernietigd.

Schade

Afghaanse troepen zouden tot nu toe meer dan 100 Pakistaanse militairen hebben gedood en ruim 25 Pakistaanse militaire posten hebben veroverd. Pakistan zou tot nu toe 435 Afghaanse strijders hebben gedood, 188 posten hebben vernietigd en er 31 hebben veroverd.

Sinds het begin van de gevechten beweren beide partijen elkaar zware schade te hebben toegebracht, maar het is niet duidelijk hoe betrouwbaar die informatie is. De cijfers kunnen niet worden geverifieerd.

Bemiddelen

Vlak voor het weekend voerde Pakistan luchtaanvallen uit op meerdere Afghaanse steden, waaronder de hoofdstad Kabul. Dat was een reactie op verschillende aanvallen over en weer op elkaars grondgebied.

Zo vielen Afghaanse troepen enkele uren daarvoor Pakistaanse grenssoldaten aan. Het Taliban-regime omschreef die aanval weer als vergelding voor eerdere Pakistaanse luchtaanvallen.

De Pakistaanse regering noemde het een "openlijke oorlog", volgens de minister van Defensie is "het geduld op". Wereldwijd reageerden diplomaten vrijdag bezorgd op de escalatie. Vanuit verschillende kanten worden dan ook pogingen gedaan om te bemiddelen.

De grens tussen de twee landen is sinds de opgelaaide spanningen en de gevechten in oktober grotendeels gesloten. Het gaat om de belangrijke overgangen langs de ongeveer 2600 kilometer lange grens. In oktober werden ze het nog wel eens over een staakt-het-vuren, maar ook daarna werden luchtaanvallen gemeld.

Nederland wil met Frankrijk gaan praten over nauwere samenwerking op het gebied van nucleaire bewapening. Het kabinet gaat daarmee in op de uitnodiging die president Macron vandaag deed aan verschillende Europese landen, melden de ministers Berendsen (Buitenlandse Zaken) en Yesilgöz (Defensie) aan de Tweede Kamer.

"De Russische agressieoorlog tegen Oekraïne heeft de veiligheidssituatie in Europa fundamenteel verslechterd", schrijven de ministers. Dit vraagt om meer verantwoordelijkheid voor de eigen Europese veiligheid. Het Franse aanbod om met Europese partners de dialoog hierover te verdiepen past in dit streven en het kabinet acht het wenselijk om op dit aanbod in te gaan."

Macron maakt vandaag in een speech bekend dat Frankrijk het aantal kernkoppen gaat uitbreiden, voor het eerst sinds 1992. Ook zei hij dat hij die wapens wel wil delen met acht Europese bondgenoten, waaronder Nederland. Frankrijk was daar al eerder toe bereid, maar toenmalig minister Brekelmans van Defensie ging er nog van uit dat ons land niet vooraan zou staan.

Geen details

Zijn opvolger Yesilgöz gaat nu dus wel op het aanbod in. Wat dat precies betekent voor Nederland wordt niet duidelijk uit de brief. "Gezien de aard van deze onderwerpen kan het kabinet geen nadere details over de beoogde samenwerking openbaar maken", staat er.

Volgens de brief blijft de NAVO wel "de hoeksteen" van de Europese veiligheid. De samenwerking met Frankrijk moet daar een aanvulling op worden. Frankrijk is het enige EU-land dat eigen kernwapens bezit. Het land is wel lid van de NAVO, maar heeft zeggenschap over de inzet van de eigen kernwapens. Ook de Britten leveren kernwapens aan de NAVO.

In Nederland liggen al Amerikaanse kernwapens, op vliegbasis Volkel. Het kabinet schrijft dat ons land die kernwapentaak blijft uitvoeren.