Morgen is het zover, dan krijgt Nederland een opmerkelijke nieuwe premier: de eerste van D66-huize, de eerste die openlijk homo is en de jongste in deze functie ooit.

Rob Jetten (nog een maand 38) heeft er zin in. Sinds duidelijk is dat hij het kabinet gaat leiden, lijkt hij een paar centimeter gegroeid, constateerde podcast De Stemming.

De ophef over een beoogd D66-staatssecretaris met een niet kloppend cv doet daar niets aan af. Niemand doet iets foutloos, zei hij deze week. En door, met opgeheven hoofd.

'Robot Jetten'

Jetten groeide op in het Brabantse Uden, deed aan atletiek en was zo'n goede sprinter dat hij eens tempomaker was van Sifan Hassan bij een halve marathon. Hij had topsporter willen worden, maar een hartritmestoornis waarvoor hij nu een chip in zijn borst heeft, verhinderde dat.

Het werd een bliksemcarrière in de politiek. Eerst was hij voorzitter van de Jonge Democraten en daarna gemeenteraadslid en fractievoorzitter in Nijmegen. In 2017 werd hij Tweede Kamerlid en al zo'n anderhalf jaar later, op zijn 31ste, fractievoorzitter.

Aan die rol moest hij even wennen. Hij herhaalde zo vaak achter elkaar dezelfde, ingestudeerde antwoorden, dat hij korte tijd 'Robot Jetten' werd genoemd. Hij trok zich er weinig van aan en bleef zich onvermoeibaar inzetten voor thema's als klimaat, Europa en de emancipatie van lhbti'ers.

Zo gaat Jetten om met de haatreacties die hij online ontvangt:

Toenmalig VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff noemde hem in 2019 'klimaatdrammer'. Jetten omarmde dat en liet het op een sweater drukken, die hij graag bij openbare gelegenheden droeg.

Bijvoorbeeld toen hij in 2021 als secondant van toenmalig D66-leider Sigrid Kaag meepraatte over de totstandkoming van het kabinet-Rutte IV. Hij werd minister van Klimaat.

De klimaatdrammer-trui, die naar eigen zeggen nog lekker zit en daarom niet is weggegooid, verdween uit beeld. In plaats daarvan toonde Jetten zich meer een pragmaticus, niet bang om in te leveren op zijn standpunten.

Hij moest wel. Jetten had de ambitie om forse stappen te zetten wat betreft klimaatverbetering, maar een maand na zijn aantreden viel Rusland Oekraïne binnen en moest hij besluiten om de kolencentrales waar hij vanaf wilde, harder te laten draaien.

Het kabinet viel in 2023 en Jetten, die een stap opzij had gedaan voor Sigrid Kaag, wierp zich op als haar opvolger. "Het is tijd voor een nieuwe generatie", zei hij en liet meteen ook weten dat hij wel voelde voor het premierschap.

Daarvoor was het nog te vroeg. De partijen die deel uitmaakten van Rutte IV moesten de rekening betalen. Dat gold met name voor D66, dat door velen werd neergezet als een elitaire woke partij.

De eerste keer dat Jetten lijsttrekker was, verloor D66 vijftien zetels in de Tweede Kamer, er bleven er maar negen over. Hoe anders ging dat de tweede keer. Vlak voor de verkiezingen van eind oktober begon de partij opeens te stijgen in de peilingen.

De jonge lijsttrekker straalde het optimisme uit, waar veel kiezers kennelijk naar snakten in gepolariseerde tijden. Onder de leuze 'Het kan wél' claimde hij de Nederlandse vlag terug van partijen als de PVV. Het migratiestandpunt van D66 werd aangescherpt.

Aanstaand huwelijk

Het hielp mee dat hij het in campagnetijd goed deed in het populaire tv-programma De Slimste Mens, waar hij stralend vertelde over zijn aanstaande huwelijk met de Argentijnse hockey-international Nicolás Keenan.

De energieke Jetten voerde na een aanval op het D66-campagnekantoor een bijna vlekkeloze campagne. Hij maakte een uitglijder in het EenVandaag-debat, waar hij zei dat "een aantal kerels" wel zin zou hebben om met kroonprinses Amalia een militaire training te doen.

Maar net als zijn immer opgewekte voorganger Mark Rutte, waar hij veel mee wordt vergeleken, lijkt hij een teflonlaagje te hebben waar niets aan blijft plakken.

In het debat over het coalitieakkoord, begin deze maand, ging het er "af en toe heel hard aan toe", beaamde hij, maar hij had toch ook "mooie aanknopingspunten" gehoord "waar we mee verder kunnen". Het is een opmerking die de huidige NAVO-baas ook had kunnen maken.

Voormalig D66-leider Sigrid Kaag zegt in de Volkskrant: "Hij heeft geen ego dat hem in de weg zit." En daarmee past hij goed bij het soort mensen dat hij voor zijn minderheidskabinet zocht: zonder een al te groot ego, bereid om over de eigen schaduw heen te stappen.

Drie advocaten hebben tot nu toe een waarschuwing gekregen omdat zij verkeerd gebruik hebben gemaakt van kunstmatige intelligentie zoals ChatGPT. Twee van die advocaten zijn verplicht op een AI-cursus gestuurd, zegt Wouter Timmermans van de toezichthouder op advocaten tegen de NOS.

Het gaat om zaken waarin advocaten een AI-programma gebruikten om hun argumenten bij de rechter te onderbouwen. In die argumenten stonden verwijzingen naar eerdere uitspraken, maar die bleken over iets heel anders te gaan of zelfs helemaal niet te bestaan.

Programma's zoals ChatGPT schrijven teksten op basis van kunstmatige intelligentie (AI, afgekort van het Engelse artificial intelligence), als mensen bijvoorbeeld een vraag stellen of een opdracht geven. Maar er zit geen echte intelligentie in. Het is simpel gezegd een computerprogramma dat woorden achter elkaar zet.

Niet klakkeloos overnemen

Advocaten kunnen AI-programma's gebruiken om samenvattingen te maken of om eerdere uitspraken te vinden, zegt Timmermans. Hij is de toezichthouder op de advocatuur in Gelderland en houdt bij hoe alle regionale toezichthouders oordelen over het AI-gebruik van advocaten.

"Het kwalijkste dat ik heb gezien, is dat advocaten klakkeloos overnemen wat AI produceert, en dat vervolgens indienen in de rechtszaal zonder het te controleren", zegt hij. "Wat AI produceert, leest vaak heel logisch. Ook als het eigenlijk onzin is. Je kunt er niet 100 procent op vertrouwen dat die informatie klopt."

Rechters merken AI-gebruik op

De afgelopen maanden hebben rechters in Arnhem, Rotterdam en Groningen uitspraken gedaan waarin zij het vermoeden uitspraken dat advocaten ChatGPT of een vergelijkbaar programma verkeerd gebruikten. Dat gebeurde nadat de advocaten hadden verwezen naar uitspraken die niet bestaan of helemaal niet relevant waren.

Timmermans wil niet zeggen of deze advocaten op gesprek moesten komen en daarin een waarschuwing kregen. Wel zegt hij dat de toezichthouders meer dan drie onderzoeken hebben gedaan naar verkeerd AI-gebruik. Advocaten hoefden daarna niet altijd op zo'n gesprek te komen. Op dit moment loopt er ook nog een aantal onderzoeken, zegt Timmermans.

AI belangrijk onderwerp voor toezichthouders

Een gesprek waarin een advocaat wordt gewezen op een overtreding en de ernst daarvan, is de minst zware manier waarop de toezichthouder kan optreden. Jaarlijks voeren de toezichthouders honderden van dit soort waarschuwende gesprekken, over allerlei overtredingen.

De gesprekken over onjuist AI-gebruik zijn op dit moment op één hand te tellen, zegt Timmermans. Toch is AI voor de toezichthouders een van de belangrijkste thema's. "We verwachten dat advocaten vaker AI-programma's gebruiken in hun werk. En dat er dus meer meldingen over binnenkomen die we moeten onderzoeken."

Als een overtreding heel ernstig is, kan de toezichthouder ook naar de tuchtrechter stappen. Dat is een rechter die oordeelt of een advocaat zich aan alle (gedrags)regels heeft gehouden die bij het beroep horen. Zo'n procedure is over onjuist AI-gebruik nog niet voorgekomen, zegt Timmermans.

Advocaten die AI-programma's verkeerd inzetten, moeten zich schamen, vindt Lodewijk Smeehuijzen. Hij is hoogleraar rechten aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en volgt hoe technologie invloed heeft op de rechtspraak.

"Als advocaat kun je niet zomaar bronnen noemen die niet bestaan. Dit soort AI-programma's schrijven teksten die niet altijd kloppen. Je moet dat altijd controleren. Dat niet doen is ernstig. Je doet jezelf en je reputatie daar geen plezier mee."

ChatGPT in plaats van advocaat

AI-programma's komen niet alleen via advocaten de rechtszaal binnen. In december publiceerde de rechtbank van Den Bosch een uitspraak in een zaak waarin een man zijn gelijk probeerde te halen zonder advocaat, maar met behulp van ChatGPT.

De kwestie ging over de verkoop van een appartement in Andorra. Hoewel een rechter eerder oordeelde dat er een geldige koopovereenkomst was gesloten, wilde de verkoper niet meewerken aan de overdracht van de woning. Daarom stapte hij opnieuw naar de rechter, waarbij hij zich naar eigen zeggen liet "adviseren door AI".

Dat leidde tot een hoop extra werk, zegt Erik Braun, de advocaat van de koper. "Er werd verwezen naar artikelen die totaal niet van toepassing waren. Als jurist zie je meteen dat het niet klopt. En toch ben ik extra uren kwijt om de onzin te weerleggen."

'Juridisch broddelwerk'

Daarom maakte Braun er een punt van bij de rechter. De advocaat noemde het in de rechtszaal "juridisch broddelwerk" en stelde dat de man zijn tegenstander onnodig op juridische kosten joeg. Het kostte veel werk om de argumenten te volgen en ertegenin te gaan.

De rechter bleek het daarmee eens. Sterker nog: in het oordeel schreef de rechter dat de man misbruik maakte van het recht, onder meer omdat hij gebruikmaakte van "ondermaatse door AI geproduceerde processtukken zonder deze te (laten) controleren op juridische relevantie en juistheid".

NASA stuurt toch niet volgende maand een bemande vlucht naar de maan. Vrijdag werd na een generale repetitie nog groen licht gegeven voor een lancering in maart, maar later doken er toch nog ernstige technische problemen op.

De ruimtevaartorganisatie voerde afgelopen week voor het eerst een test uit waarbij de nieuwe 100 meter hoge raket van ruim 2 miljoen kilo zwaar werd gevuld met bijna 3 miljoen liter brandstof. "We kunnen", schreef NASA-baas Isaacman na deze wet dress rehearsal opgetogen op X.

Nu blijken er toch problemen te zijn geweest met het heliumsysteem van de raket, dat wordt gebruikt voor koeling en het regelen van de druk in de brandstoftanks. Eerder waren problemen met filters en waterstoflekken spelbreker.

April of later

De Artemis-missie is de eerste bemande reis naar de maan sinds de laatste landing in 1972. Het is de bedoeling om vier astronauten (drie Amerikanen en een Canadees) een vlucht rond de maan te laten maken tijdens een tiendaagse reis. De vlucht is de opmaat naar een landing op de maan die in 2028 moet plaatsvinden.

Nu maart afvalt voor lancering, is de eerstvolgende kans in april. Isaacman zegt te begrijpen dat het uitstel teleurstellend is, maar zegt de hoop niet op te geven.

"Tijdens de jaren 60, toen NASA voor elkaar kreeg wat bijna niemand voor mogelijk hield, waren er ook veel tegenslagen. De Gemini 8- missie van Neil Armstrong bijvoorbeeld, die na 11 uur in de ruimte vroegtijdig werd afgebroken wegens technische problemen. Maar een kleine 3 jaar later was hij de eerste mens op de maan."