Morgen doet een Japanse rechtbank uitspraak in de zaak tegen Tetsuya Yamagami (45), de man die in juli 2022 op een verkiezingsbijeenkomst oud-premier Shinzo Abe doodschoot. Het Openbaar Ministerie eist levenslang. De vraag die Japan al drie jaar bezighoudt is echter niet welke straf passend is, maar waarom de moordenaar op opvallend veel begrip kan rekenen.

In de late ochtend van 8 juli 2022 klinken in de stad Nara twee harde knallen op een plein bij station Yamato-Saidaiji. Shinzo Abe, de langstzittende premier uit de naoorlogse geschiedenis, zakt in elkaar tijdens een campagnetoespraak. De dader, Tetsuya Yamagami, wordt ter plekke overmeesterd. Hij gebruikte een geïmproviseerd vuurwapen, in elkaar gezet met materialen die hij online had besteld.

De aanslag schokt Japan diep. Vuurwapengeweld in Japan is uitzonderlijk, en met een politieke moord werd nauwelijks rekening gehouden. Na enkele dagen blijkt dat Yamagami niet handelde uit ideologische overtuiging, maar uit persoonlijke wrok tegen de Verenigingskerk, die zich officieel de Familie Federatie voor Wereldvrede noemt.

Abe en de Verenigingskerk

Shinzo Abe was niet zomaar een oud-premier. Na zijn aftreden in 2020 bleef hij, als boegbeeld van de conservatieve vleugel van regeringspartij LDP, een van de belangrijkste politici van Japan. Minder zichtbaar, maar inmiddels uitvoerig bewezen, waren zijn banden met de Verenigingskerk, een Zuid-Koreaanse christelijke beweging die al decennia omstreden is vanwege agressieve fondsenwerving.

In 2021 stuurde Abe de organisatie een videoboodschap waarin hij respect betuigde aan kerkleider Hak Ja Han Moon. Voor Yamagami was dat een breekpunt. Op de vraag waarom hij de politicus als doelwit had gekozen, antwoordde hij: "Ik voelde wanhoop en urgentie, omdat iemand als Abe deze kerk erkenning gaf."

Aanvankelijk richtte Yamagami zijn woede op kerkfunctionarissen. Hij plande meerdere aanslagen, die telkens mislukten. Pas kort voor de moord verlegde hij zijn aandacht naar Abe, "omdat hij het gezicht was van de banden tussen de kerk en politiek".

Een ontwrichte familie

Yamagami's moeder trad begin jaren negentig toe tot de Verenigingskerk. Zij schonk de kerk uiteindelijk meer dan honderd miljoen yen (ruim 540.000 euro), in de overtuiging dat zij zo haar familie van verdoemenis kon redden. Haar vader verzette zich fel en probeerde haar vergeefs met dreigementen te stoppen. Na zijn dood verkocht zij zijn huis en schonk de opbrengst aan de kerk.

In 2015 pleegde Yamagami's broer zelfmoord, na jaren van conflict over de financiële verwoesting die de kerk in de familie had aangericht. Toen zijn moeder later zei dat haar donaties ervoor hadden gezorgd dat hij "in de hemel was gekomen", besloot Yamagami wraak te nemen.

Straf en begrip

Zijn daad was "gevaarlijk, lafhartig en uitzonderlijk ernstig", stelt het Openbaar Ministerie. Dat de verdachte leed had ervaren, doet daar volgens het OM weinig aan af. "Veel mensen kennen tegenslag zonder tot moord over te gaan." Daarom eisen de aanklagers levenslang. Japan kent ook de doodstraf, maar die wordt alleen toegepast bij meervoudige moord.

De verdediging benadrukt juist dat Yamagami "een slachtoffer van religieus misbruik" is. Zijn daad was "wanhopig, niet ideologisch". Zijn advocaten vragen om een maximale gevangenisstraf van twintig jaar.

Buiten de rechtbank gebeurde na de moord iets opvallends: Yamagami ontving duizenden steunbetuigingen, geld en cadeaus. Een petitie voor strafvermindering werd meer dan tienduizend keer ondertekend. Tijdens Abe's staatsbegrafenis verschenen demonstranten verkleed als Yamagami.

In de publieke opinie wordt hij neergezet als symbool van de shūkyō nisei: kinderen die gedwongen opgroeien binnen religieuze sektes. Na de aanslag treden steeds meer van hen naar buiten, allemaal met hun eigen slachtofferverhalen.

Politieke nasleep

Uit mediaonderzoek blijkt intussen dat honderden politici van de LDP jarenlang steun hebben ontvangen van de Verenigingskerk, van verkiezingshulp tot steunbetuigingen. Het leidt tot het aftreden van meerdere bewindslieden. Ook deze maand laait de discussie weer op, nadat de naam van premier Sanae Takaichi meermaals was opgedoken in een uitgelekt intern document over nauwe contacten tussen partijtop en kerk.

Om de gemoederen tot bedaren te brengen grijpt de regering in met strengere wetgeving tegen dwangdonaties en een verzoek aan de rechter om de Verenigingskerk te ontbinden. Voor veel Japanners bevestigt dat juist het vermoeden dat de politiek de kerk jarenlang bewust heeft ontzien, ondanks wijdverbreide zorgen over haar donatiepraktijken.

Woensdag bepaalt de rechtbank de straf. Ongeacht de uitkomst heeft de zaak-Yamagami Japan geconfronteerd met een ongemakkelijke spanning: tussen de afwijzing van politiek geweld, en publiek begrip voor de daad.

De voorpagina van de NOS-app en van NOS.nl is vernieuwd. Op basis van jullie feedback en van redactionele keuzes hebben we het format van onze app en website opgefrist. We vernieuwen in een aantal kleine stappen, waarin we proberen te innoveren zonder de herkenbaarheid van de NOS-app te verliezen. Vandaag zetten we de grootste kleine stap.

Updaten

Vanaf dinsdagochtend gaat de nieuwe NOS-voorpagina live. In eerste instantie zal ongeveer 1 procent van onze gebruikers de vernieuwing ook daadwerkelijk kunnen zien, en dat percentage loopt op in de komende uren en dagen. Wil je in de app meteen de nieuwe voorpagina zien? Of heb je automatisch updaten niet aanstaan? Ga dan naar de appstore (iOS) of de playstore (Android) en kies handmatig 'werk bij'.

Overzicht

De app en website zijn op een aantal punten verbeterd en gemoderniseerd. Het belangrijkste: overzicht. Want als gebruikers en redactie het de afgelopen tijd over een ding eens waren, dan was het wel dat de oude voorpagina fijn was dankzij zijn eenvoud, maar tegelijkertijd soms onoverzichtelijk werd door diezelfde eenvoud.

Dat komt vooral doordat we in de afgelopen jaren veel meer zijn gaan maken, en dat ook in steeds meer verschillende vertelvormen doen. Daardoor kon je soms houvast missen in de app. Een probleem dat we oplossen door de voorpagina nu in te delen in drie hoofdonderdelen, die staan voor de kern van wat de NOS doet: nieuws verslaan, live streamen en verdieping brengen. Ook is in dit ontwerp rekening gehouden met hoe vaak jullie de NOS bezoeken.

Het eerste blok dat je voortaan tegenkomt, is helemaal gericht op het belangrijkste nieuws van de dag. Daarin scheiden we voortaan algemeen nieuws, sportnieuws en regionaal nieuws van elkaar. Helemaal bovenaan vind je bovendien een tijdlijn met het laatste nieuws en daar net onder een openingsblok met de drie allerbelangrijkste verhalen van het moment.

Live en verdiepen

Verder zetten we meer en meer in op livestreams, om jou via onze mensen bij het nieuws te laten zijn. Dat kan bij klein of groot nieuws. Of bij heel groot nieuws, dan is een livestream de plek om je langdurig bij te praten. Maar denk bij dit onderdeel ook aan belangrijke debatten, persconferenties, sportwedstrijden of evenementen. Omdat we dit steeds meer gaan doen, hebben onze app en site vanaf nu een vaste sectie voor livestreams. Daarin vind je ook een selectie van onze bestaande programma's: het NOS Radio 1 Journaal, het NOS Journaal van 20.00 uur en Nieuwsuur.

De derde en laatste pijler van de nieuwe app heet 'verdiepen'. Daarin bundelen we alle producties die je context geven bij het nieuws, die een bepaalde ontwikkeling uitleggen, of die je in reportagevorm meenemen naar de plek van het nieuws. Tot nu toe verdwenen deze verhalen vaak te snel, en waren ze bovendien moeilijk te onderscheiden van al het andere dat op de voorpagina staat - zo was een veelgehoorde en logische opmerking. Nu zijn ze beter herkenbaar en langer vindbaar.

Niet af

Al met al zie je in de vernieuwde app sneller wat het belangrijkste nieuws van het moment is, en daarnaast wat voor jou nog meer relevant is. Of je nu meerdere keren per dag het nieuws volgt of af en toe wil worden bijgepraat over de grotere ontwikkelingen. Belangrijk nieuws springt er duidelijk uit, terwijl er ook ruimte is voor onze verdiepende verhalen en voor meer livestreams.

Het is, denken wij, een voorpagina die beter aansluit bij verschillende leesmomenten en gebruiksritmes, en waarin je eenvoudiger je weg vindt. En dus ook een die nog niet af is. Je zal de komende maanden kleinere updates zien. Te beginnen met een aantal functies voor sportliefhebbers tijdens de Olympische Winterspelen, rond livestreams en bundelingen van het nieuws over de Spelen.

Voor nu zijn we heel benieuwd hoe jij de app en site gaat gebruiken, en wat je vindt van de vernieuwingen. Heel fijn als je dat wil laten weten, dat kan via deze link.

De onderdelen van de nieuwe voorpagina op een rij: 

Nieuws. Deze sectie bestaat uit:

Live bij de NOS

Verdiepen

In Groningen speelt een mbo-school in op de mentale gezondheid van studenten door de inzet van vier zogenoemde schoolpastors. De pastors bieden een luisterend oor als een student daarom vraagt.

Het Alfa-college wordt landelijk gezien als voorloper in de aanpak van mentale problemen onder jongeren. De Onderwijsraad noemt de school in een nieuw rapport een goed voorbeeld van hoe onderwijs kan bijdragen aan het welzijn van studenten, schrijft RTV Noord.

"Het voelt veilig om hier te komen", zegt een studente die regelmatig bij de pastor komt. "Hij heeft mij heel veel geholpen. Het voelt gewoon fijn. Maakt niet uit wat voor problemen je hebt, je kunt altijd om hulp vragen."

"Het gaat om aandacht voor elkaar en het delen van je verhaal in een vertrouwelijke setting", zegt schoolpastor Maurits Stevens. Volgens hem zijn veel studenten al geholpen door naar hen te luisteren.

Mentale gezondheid onder druk

Dat het niet goed gaat met het welzijn van jongeren en jongvolwassenen, is al langer bekend. Van basisschool tot universiteit is een stijging zichtbaar in het aantal leerlingen en studenten met mentale en psychische klachten als depressie, angst, stress en onzekerheid. Ook maken steeds meer jongeren gebruik van jeugdzorg of geestelijke gezondheidszorg (GGZ).

Op het Alfa-college is de stijging ook merkbaar. Waar het pastoraat in 2009 begon als invulling van de christelijke identiteit, met vieringen rond Kerstmis en Pasen, is het inmiddels uitgegroeid tot een breed ondersteuningsnetwerk waar studenten terechtkunnen met levensvragen.

"We zien dat studenten eerder om hulp vragen, maar ook sneller worden doorverwezen naar het schoolpastoraat", zegt pastor Henriette Huizenga. De coronacrisis heeft hierin een belangrijke rol gespeeld. "Het was voor veel studenten een eerste echte kennismaking met tegenslag. We merkten dat ze het moeilijk vonden om daar goed mee om te gaan."

Ook bredere maatschappelijke ontwikkelingen spelen een rol. "Neem de klimaatcrisis, wooncrisis en oorlogsdreiging", zegt Huizenga. "Die ontwikkelingen gaan gepaard met veel complexiteit en onzekerheid. Studenten hebben een sterke behoefte aan begeleiding om, te midden van deze ontwikkelingen, vorm te geven aan een zinvol leven."

Vertrouwelijk en veilig

Studenten melden zich met depressiviteit, suïcidaliteit, stress, eenzaamheid en angsten, maar ook met hulpvragen rond autisme, ADHD, ADD en PTSS. Daarnaast kunnen onveilige thuissituaties, seksuele identiteit, armoede en migratieachtergrond een rol spelen.

De kracht van het pastoraat zit volgens de pastors vooral in de vertrouwelijkheid. "We hebben een geheimhoudingsplicht en niemand krijgt inzage in de aard van de gesprekken", zegt Huizenga.

Die veiligheid maakt dat studenten zich openstellen. "Naarmate ze vertrouwen krijgen, worden ze ook meer open. Belangrijk is dat studenten zelf het gevoel krijgen dat ze serieus genomen worden en dat hun verhaal er mag zijn. Zelfs als studenten afgestudeerd zijn, hoeft de begeleiding niet te stoppen."