Wereldleiders komen dit weekend bijeen op de veiligheidstop in München. Voor de Europeanen staat één thema centraal: onafhankelijker worden van andere grootmachten.

Een belangrijk onderdeel daarvan is zeldzame aardmaterialen uit eigen grond halen. Zoals uit het gebied boven de poolcirkel in Zweden. Maar de Sami-gemeenschap, de enige inheemse bevolking van de Europese Unie, zegt dat het hierdoor wordt weggejaagd.

De potentiële nieuwe mijn zal precies worden gebouwd op de route waar de rendieren van het Sami-volk twee keer peer jaar de tocht maken van de bergen naar de kust.

"Dit is de laatste route die we nog over hebben in de omgeving, er zijn al zo veel mijnen aangelegd door de Zweden", zegt Lars-Marcus Kuhmunen, voorzitter van de Sami-gemeenschap Gabna. "Als hier nog een mijn komt, wordt het onmogelijk voor ons om te blijven leven en werken in de omgeving."

De grond onder Kiruna, een plaats met zo'n 20.000 inwoners, zit vol zeldzame aardmetalen als neodymium, terbium en dysprosium. Mineralen en zeldzame aardmetalen zijn cruciaal voor de defensie-industrie. Ook in de zorg en in de fossielvrije technologie zijn ze hard nodig.

Cultuur voortzetten

Het opgraven van die stoffen in Kiruna is een van 47 belangrijke projecten die Europa zelfstandiger moeten maken. En dan met name van China en de VS; twee geopolitieke grootmachten die zich vijandiger opstellen tegenover Europa.

De Zweedse regering moet volgens conventies van de VN en de Raad van Europa waarborgen dat de Sami hun cultuur en manier van leven kunnen voortzetten. Dat wordt onmogelijk gemaakt met de geplande mijnen, zeggen de Sami.

Ook het stadsbestuur van Kiruna maakt zich zorgen. Recent werd bekend dat twee derde van de stad gesloopt of verplaatst zal moeten worden als de nieuwe mijnen er komen.

Volgens de lokale gemeenschappen moeten zij helemaal zelf opdraaien voor de Europese ambitie om geopolitiek zelfstandiger te worden. Van de Europese Commissie kunnen ze naar eigen zeggen geen hulp verwachten.

Bijproduct

Kiruna is om meerdere redenen een plek waar de EU nu naar kijkt. In de buurt van de Zweedse plaats is de concentratie hoger dan elders - al zijn zeldzame aardmetalen niet zo zeldzaam als de term doet vermoeden.

Ook is het winnen en raffineren van de aardmetalen vooral haalbaar voor mijnbedrijven die al operationeel zijn, omdat het een omslachtig, smerig en energieslurpend proces is. En anders dan in Nederland gingen de Zweedse mijnen nooit dicht. Inmiddels wordt rond 90 procent van de Europese ijzererts uit de Zweedse grond gehaald.

Als je wilt gaan graven naar zeldzame aardmetalen in Europa, kun je dat het beste doen in Kiruna, aldus Irina Patrahau, grondstoffenanalist bij het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). "Ze hebben daar ervaring met het opzetten van hoogtechnologische mijnen, grotendeels aangestuurd door robots", zegt Patrahau.

Ook is er een overschot aan groene stroom in Zweden, met name uit waterkracht. "De impact op natuur en klimaat wordt dus relatief klein. Maar mijnen helemaal zonder impact, dat is het ook niet."

'Trump is wakker'

Mijnbedrijf LKAB is momenteel aan het onderzoeken hoeveel zeldzame aardmetalen er in de grond zitten onder Kiruna. Het kan zeker tien jaar duren totdat een nieuwe mijn operationeel is, zegt een woordvoerder.

In het gemeentehuis in Kiruna maakt de burgemeester zich zorgen over de Europese plannen. Rusland is niet ver weg, zegt Mats Taaveniku aan de telefoon. "En nu is Trump ook wakker geworden. De grondstoffen in onze gemeente zijn zeer interessant voor de politieke grootmachten."

Volgens Taaveniku heeft die lijst van de Europese Commissie er vooral voor gezorgd dat Kiruna een doelwit wordt voor andere landen. "We zijn heel kwetsbaar geworden."

De portemonnee trekken

Europa stelt geen (economische) hulp of compensatie beschikbaar voor projecten en gemeenschappen die worden beïnvloed door het Europees mijnbeleid, bevestigt een woordvoerder van de Europese Commissie. Als lokale gemeenschappen klem komen te zitten, is het aan het mijnbedrijf of de landelijke overheid om hen te compenseren, aldus de woordvoerder.

Mijnbedrijf LKAB zegt in een reactie gepaste compensatie te zullen verstrekken aan gemeente Kiruna en Sami-gemeenschap Gabna. De lokale gemeenschappen zien dat anders.

Maar misschien moet Europa toch de portemonnee trekken. Het opgraven en raffineren van eigen zeldzame aardmetalen schiet niet op, concludeerde de Europese rekenkamer recent. Deel van de oplossing zou volgens de rekenkamer kunnen zijn dat de EU geld investeert in de mijnbouw. Het is aan de Europese lidstaten en Europarlement om daarover te beslissen.

De voormalige Amerikaanse president Obama heeft gereageerd op een racistische video die onlangs via het account van de huidige president Trump werd gedeeld. Daarin waren de hoofden van Obama en zijn vrouw Michelle geplakt op apenlijven.

In een podcast reageerde Obama op de interviewer die de video aanhaalde. "Het is belangrijk te erkennen dat de meerderheid van de Amerikaanse bevolking dit gedrag zeer verontrustend vindt", zei Obama. "Er speelt zich op sociale media en televisie een soort clowneske show af."

Zonder Trump expliciet te noemen merkte hij op dat het decorum rond publieke functies is afgebrokkeld. "Wat waar is, is dat er geen schaamte meer lijkt te bestaan onder mensen die vroeger vonden dat je een zekere mate van fatsoen, gepastheid en respect voor je functie moest hebben, toch? Dat is verloren gegaan."

Het is uitzonderlijk dat Obama zich uitlaat over de politieke actualiteit in de VS. Doorgaans zijn oud-presidenten terughoudend met commentaar op een opvolger.

Obama zat in de podcast van Brian Tyler Cohen:

De video waarin de Obama's in de laatste seconden als aap te zien zijn leidde tot grote verontwaardiging, ook onder Republikeinen. Kort na de kritiek is het bericht verwijderd van Truth Social, het sociale medium van Trump. Volgens het Witte Huis waren de beelden per ongeluk door een medewerker geplaatst. Het filmpje werd aanvankelijk nog door het Witte Huis verdedigd.

In de 45 minuten durende podcast ging het ook over immigratiedienst ICE. Obama vergelijkt hun acties met die in "autoritaire landen en dictaturen". De optredens van de agenten in Minnesota noemt hij "zeer zorgwekkend en gevaarlijk". Verder prees hij de vreedzame protesten tegen de operaties van diensten als ICE.

Goedemorgen! Schiphol schrapt vluchten vanwege verwachte sneeuwval. En in veel plaatsen staan vanmiddag carnavalsoptochten op het programma.

Eerst het weer: het begint nog zonnig en droog, maar vanmiddag raakt het bewolkt en gaat het vanuit Zeeland sneeuwen. Vanavond ligt er lokaal een sneeuwdek van 3 tot 5 centimeter. In de nacht gaat de sneeuw over in regen.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Het Leids Cabaret Festival is gewonnen door Alina Sharipova. Volgens de vakjury kan de cabaretière het publiek op een geestige manier bij haar act betrekken. "Doordat zij zo op haar gemak is, zijn wij het ook", schrijft de jury.

Sharipova nam het in de finale in de Leidse Schouwburg op tegen Levy Geernaert en Meeuw Roovers. De publieksprijs ging naar Meeuw Roovers.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

Schaatsers Jenning de Boo en Jordan Stolz streden om het goud op de 500 meter. Een spannende strijd die op enkele honderdsten van een seconde werd beslist. Door er muziek onder te zetten, zag de titanenstrijd op het ijs er nog fabelachtiger uit.

Fijne zondag!