"Ik zal niet rusten voordat Iran een door het volk gekozen democratische regering heeft." Dat is naar eigen zeggen de missie van Reza Pahlavi, de zoon van de in 1979 afgezette sjah. Vanuit de VS wakkert de voormalig kroonprins de protestgolf in Iran aan. Ook spoort hij president Trump aan op te treden tegen het regime.

In video's van demonstraties in Iraanse steden is te horen dat een deel van de betogers leuzen als 'lang leve de sjah' scandeert. "We staan op het punt ons geliefde Iran terug te eisen", zei Pahlavi gisteren in een videoverklaring op X. Achter hem is de vlag uit het sjahtijdperk in de vorige eeuw te zien.

Aanzienlijke achterban

Kenners benadrukken dat Pahlavi's invloed op de protestgolf niet moet worden overdreven. "Het lijkt erop dat er vooral meer mensen zijn gaan demonstreren door de perceptie dat het regime verzwakt is door de twaalfdaagse oorlog met Israël, en door Trumps dreigement dat hij zou ingrijpen als demonstranten zouden worden gedood", zegt politicoloog Ammar Maleki (University Tilburg).

Het effect van Pahlavi's videoboodschappen valt niet te meten. Maar volgens Maleki is wel duidelijk dat de voormalig kroonprins een aanzienlijke achterban heeft.

Wie is Reza Pahlavi?

Reza is de oudste zoon van Mohammad Reza Pahlavi, de laatste sjah van Iran. In een door de VS gesteunde coup in 1953 had Mohammad de absolute macht naar zich toegetrokken. Onder zijn heerschappij was Iran een seculiere staat met nauwe banden met het Westen.

De sjah regeerde Iran met harde hand. Zijn inlichtingendienst Savak was berucht om marteling en executie van politieke gevangenen. In 1979 werd Mohammad afgezet. De oppositie liep destijds uiteen van socialisten tot islamisten, maar die laatste groep greep uiteindelijk de macht.

Ten tijde van de Iraanse Revolutie woonde Reza in de VS, waar hij werd opgeleid tot straaljagerpiloot. Hij bleef in Amerika en woont in een buitenwijk van Washington. Aanvankelijk hield hij zich op de achtergrond, maar de laatste jaren werpt hij zich expliciet op als oppositieleider.

Ongeveer een op drie inwoners van Iran heeft vertrouwen in Pahlavi. Tot die conclusie komt de door Maleki opgerichte stichting Gamaan in een meerdere opiniepeilingen onder tienduizenden mensen in Iran in recente jaren. De nieuwste cijfers dateren uit november vorig jaar.

"Ongeveer een derde van de Iraniërs is fel tegen hem en de overige groep zou hem kunnen steunen afhankelijk van de situatie." Er zijn wel grote regionale verschillen, legt Maleki uit. Zo is de steun voor Pahlavi in regio's met veel andere bevolkingsgroepen, zoals de Koerden, een stuk lager.

Toch komt in het Gamaan-onderzoek landelijk gezien geen andere oppositie-figuur of pro-regimekandidaat in de buurt van Pahlavi's populariteit. Hij lijkt te profiteren van zijn grote naamsbekendheid, verdeeldheid onder de Iraanse oppositie en algehele onvrede over het regime.

Verheerlijking

Demonstranten zijn nu vooral bezig met wat ze níét willen, vervolgt Maleki. Daarbij helpt het dat iedereen in Iran Pahlavi kent als zoon van de laatste sjah.

Een deel van de bevolking verlangt volgens de politicoloog terug naar die tijd, terwijl anderen vooral terugdenken aan de onderdrukking door de sjah. "Waar Pahlavi vroeger nog kritiek had op zijn vaders heerschappij, verheerlijken hij en zijn team die periode nu vooral", zegt Maleki.

"Mensen klampen zich aan Pahlavi vast, omdat hij tegenwicht biedt aan de Islamitische Republiek", zegt Sanam Vakil. Zij is Midden-Oostendeskundige bij denktank Chatham House in Londen. "Hij is een belangrijke stem binnen de oppositie, maar die is gefragmenteerd."

De 65-jarige banneling presenteert zichzelf als leider van een toekomstige overgangsregering. Het is zeer de vraag of het ooit zover komt, maar Pahlavi roept op tot een referendum over de terugkeer van de monarchie. Er zijn echter twijfels over Pahlavi's democratische beloftes.

"Het is heel makkelijk om te praten over referenda en democratie, maar er is nog weinig bewijs dat zijn woorden ondersteunt", zegt Vakil. Ze wijst op aanvallen door aanhangers van Pahlavi op andere oppositiegroepen. "Er zit een agressieve groep achter hem die de democratische principes niet weerspiegelt."

Verder heeft Pahlavi zich volgens de experts nauwelijks bereid getoond samen te werken met andere Iraanse oppositiegroepen.

Beelden van protesten in de afgelopen dagen:

Een ander omstreden punt is Pahlavi's bezoek aan Israël in 2023, waar hij sprak met premier Netanyahu. Pahlavi wordt door een deel van de Iraanse bevolking verguisd om zijn toenadering tot Israël, terwijl een deel die stap juist steunt en betere verhoudingen wil met Israël.

"Hij lijkt me een aardig persoon", zei Trump deze week over Pahlavi. De Amerikaanse president suggereerde dat het voor hem ongepast zou zijn om Pahlavi te ontmoeten. Trump zei te willen wachten voordat hij een oppositiekandidaat openlijk steunt.

In Den Haag zijn hoorzittingen begonnen in een genocidezaak tegen Myanmar. Het Internationaal Gerechtshof (ICJ) onderzoekt of het land schuldig is aan genocide op de islamitische Rohingya-minderheid.

De zaak draait om een grootschalige militaire operatie in de staat Rakhine om de Rohingya te verdrijven. Volgens de regering was de aanval gericht tegen militante Rohingya, maar de moslims zelf spreken van een etnische zuivering in het overwegend boeddhistische land.

De VN stelde in 2018 al dat er in Myanmar 'genocidale handelingen' werden verricht. Dorpen werden platgebrand en inwoners verkracht of vermoord. Ongeveer 700.000 mensen werden gedwongen te vluchten naar buurland Bangladesh en leven daar nog altijd onder slechte omstandigheden in vluchtelingenkampen.

Twaalf landen, onder wie Nederland

De zaak werd ruim zes jaar geleden aangespannen door Gambia. Daarna sloten elf andere landen zich bij de aanklacht aan, waaronder Nederland. Gambia wil onder meer dat het ICJ Myanmar herstelbetalingen oplegt en dat het land garandeert dat het genocideverdrag niet opnieuw zal worden geschonden.

Gambia baseert zich op het VN-genocideverdrag uit 1948, bedoeld om volkerenmoord te voorkomen en te bestraffen. Zowel Gambia als Myanmar heeft die verklaring ondertekend. Het verdrag beschrijft genocide als een zaak van internationale betrokkenheid, die moet worden berecht door een internationaal hof.

In een tussenuitspraak uit 2020 oordeelde het ICJ al dat Myanmar per direct maatregelen moest nemen om de Rohingya te beschermen. Maar volgens mensenrechtenorganisaties zijn ook daarna ernstige misdaden gepleegd. Sinds de staatsgreep door het leger in 2021 zou de situatie voor de Rohingya-minderheid alleen maar slechter zijn geworden. Myanmar ontkent dat sprake is van genocide.

Zuidoost-Azië correspondent Mustafa Marghadi:

"Gambia gaat bij het ICJ beargumenteren waarom Myanmar in hun ogen de regels van het genocideverdrag heeft overtreden. Daarvoor krijgt het land drie dagen de tijd. Vervolgens krijgt Myanmar drie dagen de kans om zich te verdedigen.

Er worden ook getuigen en experts gehoord. Daarna volgt nog niet meteen een uitspraak. Het hof moet eerst oordelen of de regels zijn overtreden en dat kan een paar maanden duren. Pas daarna kan het hof overgaan tot een veroordeling.

Het is een hele belangrijke zaak. Ook omdat het lang geleden is dat het Internationaal Gerechtshof een genocidezaak inhoudelijk heeft behandeld."

Het is nog de vraag of de gevluchte Rohingya na een eventuele veroordeling kunnen terugkeren naar Myanmar. Na de militaire staatsgreep is een gewapende volksopstand uitgebroken. De rebellengroep Arakan Army heeft de staat Rakhine bijna helemaal in handen en gebruikt ook geweld tegen de Rohingya.

Wanneer het hof uitspraak doet in de zaak, is nog niet bekend. Als Myanmar wordt veroordeeld, kan dat gevolgen hebben voor toekomstige genocidezaken, waaronder de zaak tegen Israël die is aangespannen door Zuid-Afrika.

Basisschool 't Oelebröd in Ruinen blijft vandaag gesloten vanwege een mogelijke wolf die is gezien in de buurt van de school. Vanwege de gladheid zou de basisschool al later starten, maar nadat de viervoeter was gezien op een aangrenzend sportveld, besloot de school helemaal dicht te blijven.

Volgens het Dagblad van het Noorden had een omwonende van de school de wolf vanochtend in de omgeving gezien en een medewerker op de hoogte gebracht. Vervolgens heeft de school contact gehad met de politie, provincie en burgemeester van de gemeente De Wolden, waar Ruinen onder valt. Het is niet onafhankelijk bevestigd dat het daadwerkelijk om een wolf gaat.

Snel handelen

Na overleg tussen verschillende partijen is een boa van de provincie naar Ruinen gestuurd om te kijken waar het dier precies was. Leerlingen en medewerkers waren toen nog niet aanwezig. Die zouden vanwege de gladheid om 10.30 uur beginnen, zegt Bas Guchelaar, bestuurder van stichting Wolderwijs waar de school onder valt, tegen RTV Drenthe.

"Dit alles speelde rond 09.30 uur. En we wisten dat er rond 10.30 uur een heleboel mensen naar het schoolplein zouden komen", zegt hij. "We hebben afgewogen hoe snel er gehandeld kon worden. We wisten niet hoelang de boa er zou zijn en hoelang de situatie zou duren, maar wisten vrij zeker dat dit niet voor 10.30 geregeld was."

Uit voorzorg gesloten

Daarom besloot de school na overleg de deuren vandaag helemaal gesloten te houden als voorzorgsmaatregel. Volgens Guchelaar was het dier vlak bij het schoolplein gezien. "We willen geen risico lopen."

Hoelang 't Oelebröd de deuren gesloten houdt is op dit moment nog niet duidelijk. Als een provinciemedewerkers langs is geweest om de situatie te beoordelen, gaat de school opnieuw overleggen, aldus de bestuurder.