Het gevangennemen van de Venezolaanse president Maduro door de VS leidt tot angst in Cuba, dat een nauwe band heeft met Venezuela.

Een voor een rijden de groene militaire trucks over de boulevard in Havana. Honderden mensen zijn, al dan niet verplicht door het Cubaanse regime, opgetrommeld om langs de weg te staan met Cubaanse vlaggetjes. Hier en daar zingen mensen het volkslied als de auto's langsrijden, maar veel enthousiasme lijkt er niet te zijn onder de aanwezigen.

Achter de trucks hangen grote groene kisten, met bloemenkransen erop. Ze bevatten de stoffelijke overschotten van 32 Cubaanse beveiligers van Maduro.

Bij zijn ontvoering door Amerikaanse speciale eenheden op 3 januari kwamen de Cubanen om het leven. "Onze landgenoten hebben hun plicht met waardigheid en heldhaftigheid vervuld en zijn gesneuveld na fel verzet in directe gevechten tegen de aanvallers", schreef de Cubaanse regering enkele dagen later.

Publiek geheim

Dat Cubanen al decennialang een belangrijk onderdeel vormen van het veiligheidsapparaat in Venezuela, was een publiek geheim. Al ruim twintig jaar levert Cuba artsen, docenten en beveiligers aan Venezuela, in ruil voor grote hoeveelheden olie waarmee het verouderde energienetwerk op het eiland draaiende wordt gehouden. Op het hoogtepunt ging het gemiddeld om 100.000 vaten olie per dag, vorig jaar waren het er nog zo'n 30.000.

Nu de Verenigde Staten de macht over de Venezolaanse oliesector hebben overgenomen, zijn die olieleveringen afgelopen, zo liet de Amerikaanse buitenlandminister Rubio direct weten. "Als ik in Havana woonde en daar in de regering zat, zou ik me zorgen maken", zei hij.

Afkeer

Rubio, wiens ouders Cuba in de jaren 50 ontvluchtten, maakt in interviews geen geheim van zijn afkeer van het communistische regime op het eiland. Maar of de Amerikanen militair gaan ingrijpen, zoals in Venezuela, blijft onduidelijk. Volgens Rubio zal de economie, en vervolgens het regime, uit zichzelf ineenstorten.

Minder olie voor de zeer zwakke economie van Cuba zal hoe dan ook een impact hebben. Afval wordt niet opgehaald omdat vuilophaalwagens geen benzine hebben. Hetzelfde geldt voor ambulances en brandweerwagens, die niet kunnen uitrukken. En dan zijn er de energiecentrales uit het tijdperk van de Sovjet-Unie. Onder meer door een gebrek aan olie zijn er dagelijks lange periodes zonder stroom in Havana en elders op het eiland.

Zes uur per dag geen stroom

Ramón Ramos en zijn vrouw Leidy zijn er inmiddels aan gewend. In hun appartementje in Havana, waar ze met Leidy's moeder en hun zoontje Matias van 3 wonen, is iedere dag minstens zes uur geen stroom. "Het is vooral lastig met koken", zegt Ramos, terwijl zijn vrouw onder het licht van een telefoonzaklamp koffiezet. "Het is ook moeilijk om de was te doen. Alles waar elektriciteit bij komt kijken, werkt niet."

Ramos zegt dat stroomstoringen maar een deel van de problemen vormen voor de doorsnee Cubaan. "Voedseltekorten. Lage salarissen. Amper werk. Geen medicijnen. We lijden er iedere dag onder."

Samen met Haïti was Cuba het enige land in Latijns-Amerika waar vorig jaar sprake was van recessie.

De zwakke economie groeide iets rond 2015, toen de toenmalige Amerikaanse president Obama de diplomatieke banden met Cuba aanhaalde en toerisme een vlucht nam. Maar de pandemie leidde tot een enorme economische klap, waar het eiland nooit van is hersteld. Andere economische sectoren zijn eveneens flink gekrompen.

Het is armoede die zeer zichtbaar is in Havana. Op een aantal straatjes en pleintjes na, waar Cubaanse muziek wordt gespeeld en toeristen rum drinken, is de hoofdstad een stad in verval. Ooit majestueuze, koloniale paleizen zijn afgebrokkeld tot vervallen ruïnes, op straat wroeten straathonden en oude mannen tussen bergen afval. Kinderen met gescheurde kleding spelen tussen roestige auto's.

Hervormingen blijven uit

Grote hervormingen in het communistische land, waar staatsbedrijven weinig productief zijn, blijven nog altijd uit. Politieke oppositie is er niet en wie demonstreert tegen het regime wordt zonder pardon opgepakt. "Het leven wordt elke dag moeilijker. Ik geloof dat verandering nodig is", zegt Adriana Fernández. Gewaagde uitspraken in een land waar repressie een dagelijkse realiteit is.

Fernández woont in Varadero, een exclusieve zone van Cuba met dure hotels. Ook hier is het toerisme afgenomen. Volgens haar deels door de spanningen met de VS. "Wij Cubanen leven al ons hele leven met de angst dat de VS ons gaat aanvallen. Maar nu wordt het wel heel reëel. En dat raakt ons allemaal."

Twee dagen na de grote explosie in een woning in de binnenstad van Utrecht is een deel van de omwonenden die hun huizen moesten verlaten weer thuis. Ook zijn de meeste panden van winkeliers aan de nabijgelegen Springweg weer open, maar verschillende winkels zijn nog dicht.

Donderdagmiddag brak in het centrum van een woning aan de Visschersteeg in de historische binnenstad een grote brand uit nadat explosies waren gehoord. Meerdere panden stortten in en vier mensen raakten gewond.

Veel panden raakten beschadigd bij het incident. Zo hebben winkels kapotte puien en ramen zijn uit gebouwen geslagen door de explosie. Ook hebben winkels te kampen met glas- en rookschade.

Weer open

Sommige winkeliers konden hun zaak vandaag weer openen. Zoals Richard den Besten, die een manga-stripboekenwinkel op de Springweg uitbaat. Aan de voorkant heeft de explosie de ramen uit het pand geslagen en ook is het glas-in-lood beschadigd. Den Besten was op weg naar de winkel toen de ontploffing gebeurde.

Gisteravond mocht hij voor het eerst weer naar binnen om de schade op te maken. "Van buiten zag het er heftig uit, maar van binnen valt het mee", zegt hij. Hij vond wel "overal glas", maar zijn winkel kon vandaag dus weer open. En dat trekt bezoekers, stelt hij. "Het zijn wel veel mensen die komen kijken hoe de straat erbij ligt, maar ook zeker klanten."

Een groot deel van de dag heeft hij ingepland voor het opruimen van de winkel, maar verder gaat hij "gewoon weer aan de slag". Ook moet hij de nieuwe lading stripboeken en andere parafernalia nog inruimen. Deze spullen waren namelijk net bezorgd voordat de explosie donderdag gebeurde.

Nog niet open

Andere winkeliers hebben minder geluk dan Den Besten en kunnen hun zaak nog niet heropenen. In totaal zijn er 22 ondernemers aan de Springweg, laat Centrummanagement Utrecht (CMU) weten. Een aantal van hen, van wie de winkels dicht bij de plek liggen waar de explosie gebeurde, twijfelt of en wanneer ze open kunnen.

Sommige ondernemers zoeken naar een tijdelijke nieuwe winkelruimte. "Aan de Springweg zijn een aantal panden waarvan de constructie niet veilig is", zegt een woordvoerder van CMU. "Daarnaast hebben de mensen die het onderzoek verrichten en herstelwerkzaamheden doen de komende tijd genoeg ruimte in de straat nodig." Het kan dan ook nog lange tijd duren voordat deze ondernemers hun winkels weer kunnen openen, denkt CMU.

Alfred woont in een huizenblok achter het pand dat afgelopen donderdag werd verwoest door de explosie. Hij gaf ons een blik in de achtertuin, waar de schade groot is.

In de parkeergarage aan de Springweg zijn de meeste auto's al opgehaald. Automobilisten hadden tot vanmiddag 14.00 uur om dat te doen. Er zou nog een tiental auto's in de parkeergarage staan.

Gisteren werd duidelijk dat er geen bewoners waren gevonden in de panden die getroffen waren door de brand en explosie. Wel worden volgens de dierenambulance nog zeker drie katten vermist. Twee daarvan zijn van een vrouw die aan de Springweg woont.

Het is moeilijk om deze katten terug te vinden. Dat komt doordat een deel van het gebied nog afgesloten is, zegt de dochter van de eigenaar tegen RTV Utrecht. De dierenambulance zegt tegen de omroep dat er geen andere dieren worden vermist.

Voor het eerst in zestig jaar is er een beloega gezien voor de Nederlandse kust. De witte dolfijn werd voor het eerst rond 12.30 uur gespot door de reddingsdienst KNRM ter hoogte van Callantsoog. Daarna waren er verschillende waarnemingen vanaf Groote Keeten, Julianadorp en het strand bij Den Helder.

"Een collega was aan het vissen op het strand", vertelt een medewerker van de reddingspost Callantsoog bij NH Nieuws. "Hij zag iets vreemds in het water, dat een omgeslagen bootje kon zijn."

Er werd alarm geslagen en de KNRM ging op de melding af. Dat gebeurde met een boot van de KNRM Terschelling, die toevallig in de buurt was. Al snel bleek het om een beloega te gaan. Omdat het dier in goede gezondheid was, is in overleg met de kustwacht besloten om het dier rustig verder te laten zwemmen.

Moby Dick

"Dit is ongelooflijk zeldzaam", zegt Jeroen Hoekendijk van SOS Dolfijn. "De laatste keer dat er een beloega in Nederland werd gezien was in 1966 toen hij zelfs vanuit de Noordzee de Rijn op zwom en uiteindelijk tot aan Duisburg in Duitsland kwam. Daar ontfermde de dierentuin zich over hem."

Het dier kreeg de bijnaam Moby Dick en wist uiteindelijk zelf weer terug te zwemmen naar open zee.

De beloega, in het Nederlands ook wel witte dolfijn, heeft een krachtig lichaam met daarop een kleine afgeronde kop en een korte snuit. Op zijn voorhoofd heeft hij een dikke speklaag. Het dier kan tot zeven meter lang worden en 2000 kilo zwaar.

Bittere kou

Met zijn dikke speklaag is de beloega uitermate goed bestand tegen de bittere kou in zijn leefgebied, de arctische en subarctische wateren rond de poolcirkel. Zuidelijker dan het noorden van Noorwegen komen ze normaal niet.

Hoekendijk vraagt zich dan ook af hoe groot de kans op overleven is in de Noordzee. "Op grond van wat ik heb gezien is hij beslist niet mager of vermagerd. Zou ik hem zo hebben zien rondzwemmen bij Spitsbergen, dan had ik gezegd: geen probleem. Maar in de Noordzee is het toch een beetje een ijsbeer op het strand", aldus de bezorgde deskundige van SOS Dolfijn.

"Daar komt bij dat beloega's normaal in groepen van twee tot vijftien dieren voorkomen. En deze is, voor zover wij dat kunnen zien, alleen", zegt Hoekendijk.

Vlak voor het donker werd, is de beloega voor het laatst gezien ten noordwesten van Den Helder. Mogelijk betekent dit dat hij weer terug zwemt naar het Noordpoolgebied.