China heeft in 2025 een nieuw record gevestigd: een handelsoverschot van zo'n 1000 miljard euro. De hele wereld koopt naar hartenlust Chinese elektrische auto's, kleding, batterijen en zonnepanelen. De Chinese maakindustrie draait dus op volle toeren, maar vooral voor de buitenlandse markt.

De Chinese binnenlandse markt vertelt een ander verhaal. Gebukt onder hoge overheidsschulden en een vastgoedcrisis piept en kraakt de Chinese economie aan alle kanten. Veel Chinezen hebben de afgelopen jaren hun spaargeld zien verdwijnen. Geconfronteerd met aanhoudende economische onzekerheid houden ze de hand op de knip.

Daarom hebben Chinese bedrijven de buitenlandse afzetmarkten hard nodig. Dat roept ook weerstand op, onder meer in Europa, want het bedreigt het voortbestaan van de eigen industrieën. "We zijn nu op een punt beland dat landen beginnen af te wegen hoeveel meer Chinese spullen ze nog kunnen hebben", zegt Jens Eskelund, voorzitter van de Europese Kamer van Koophandel in China.

Afnemende vraag

De kracht van de Chinese maakindustrie is onovertroffen. De toeleveringsketens, werklieden en logistiek zijn perfect op elkaar ingespeeld en dat bespaart kosten. In China kan heel veel voor heel weinig worden geproduceerd.

Zo heeft meneer Cui een led-displayfabriek in Hangzhou. Hij maakt led-displays in alle vormen en maten. Een groot deel van zijn productieproces is geautomatiseerd, dus hij heeft maar enkele tientallen werknemers nodig om grote volumes te produceren.

Ook hij merkt dat de vraag in China afneemt. "We produceerden vooral voor grote evenementen, maar die zijn hier niet meer."

Daarom wil hij gaan inzetten op de export. "De binnenlandse concurrentie is moordend", zegt hij. "In het buitenland is het makkelijker verkopen, je hebt alleen maar een goed, innovatief product nodig voor een degelijke prijs."

'Race naar de bodem'

Ook de Chinese overheid maakt zich zorgen over de extreme concurrentie en de lage consumptie. Peking is bang voor een 'race naar de bodem', waarbij Chinese bedrijven telkens hun prijzen verlagen om nog maar iets te verkopen en elkaar uiteindelijk kapot concurreren. Op de lange termijn kan dat desastreus zijn voor de Chinese industrie.

Het leidt al tot onrust in China. Mensenrechtenorganisaties stellen dat het aantal arbeidsconflicten over onbetaald loon of massaontslagen vorig jaar is toegenomen. Geregeld is te horen dat mensen van hun werkgever een moeilijke keuze krijgen voorgeschoteld: wil je een flinke loonsverlaging of wil je ontslag?

Pessimisme

Hoe moeilijk Chinezen het hebben, hoor je overal. In Zhengzhou, een van de grootste maaksteden van China, steken de moderne Foxconn-fabrieken, waar iPhones worden gemaakt, scherp af tegen het pessimisme dat overheerst bij de mensen die in aanliggende dorpjes wonen.

"De zaken gaan heel slecht. Overal heeft de horeca het moeilijk", zegt een verkoopster van gestoomde broodjes. De economie is na de coronapandemie nooit meer echt aangetrokken, vertelt ze.

De eigenaar van een ontbijtzaak een paar panden verderop ziet het ook somber in. "De slechte economie raakt mij direct, ik heb minder inkomen en minder klanten." Hij wijst naar zijn zoontje. "Ik moet voor mijn kindje en onze ouders zorgen, maar het ontbreekt me aan geld."

Zolang Chinese burgers weinig geld (kunnen) uitgeven, moet het land dat geld verdienen in het buitenland. Een derde van de economische groei van China in 2025 komt voort uit export. Sinds de jaren 90 is dat aandeel niet meer zo groot geweest. Vooral de export naar Zuidoost-Azië, Afrika en Latijns-Amerika zit in de lift.

"Het is houdbaar zolang de wereld Chinese spullen wil blijven kopen", zegt Eskelund van de Europese Kamer van Koophandel. Pas als landen dat niet meer willen, zal er voor de Chinese overheid een reden zijn minder in te zetten op de export, denkt hij.

Handelsoorlog

Kwetsbaar is de situatie wel, zeker in tijden waarin steeds meer landen maatregelen nemen om hun eigen economie te beschermen. De export naar Amerika is door de handelsoorlog flink afgenomen.

Ook de EU en landen als Turkije en India hebben maatregelen ingevoerd om zich te beschermen tegen de scherp geprijsde (en staatsgesteunde) Chinese elektrische voertuigen. Tientallen landen hebben beperkingen opgelegd aan de Chinese e-commerce, maar voor nu draaien de Chinese fabrieken nog door.

Vier gespecialiseerde zorgvilla's voor zieke en meervoudig gehandicapte kinderen gaan dicht. Ouders reageren geschokt en maken zich grote zorgen over de toekomstige zorg voor hun kind.

Volgens Villa ExpertCare zijn de villa's in Vleuten, Waalre, Wezep en Rijswijk en de daarbij horende intensieve kindzorg "niet langer meer duurzaam".

De zorgorganisatie wijst op onvoldoende kostendekking vanuit zorgverzekeraars, problemen met personeelsbezetting en een bredere verschuiving richting zorg aan huis. Het voornemen is om de locaties per 31 maart te sluiten.

'Heftig besluit'

"Het afscheid nemen van de locaties is een heftig besluit. Ook voor onze medewerkers brengt dit veel emoties met zich mee", zegt directeur Myriam van Haften van ExpertCare. De zorginstelling zegt de kinderen zorgvuldig over te dragen naar andere zorgorganisaties. "Zodat zij ook in de toekomst de juiste zorg kunnen ontvangen."

ExpertCare blijft wel kinderthuiszorg aanbieden. Een deel van de gezinnen kan via die route ondersteuning krijgen. Voor andere kinderen wordt met brancheorganisatie BINKZ naar een nieuwe en passende zorgplek gezocht.

Door de sluiting van de zorgvilla's verliest een groot deel van het personeel hun baan.

Ouders overvallen

Ouders voelen zich overvallen door het plotselinge besluit. Romy Aikema-Seep, moeder van de 11-jarige Qwin, noemt het besluit "dramatisch". "Onze zoon heeft hiermee in de regio Utrecht geen geschikte plek meer", zegt ze tegen RTV Utrecht.

De jongen gaat sinds 2022 naar de zorgvilla in Vleuten. Vijf dagen per week, één keer per maand een weekend en soms ook in de vakantie. Het gezin woont zelf in Vleuten, dus het is een ideale plek voor Qwin, die ook nachtzorg nodig heeft.

Volgens Aikema-Seep gaat het om zorg die niet zomaar ergens anders kan worden gegeven. "Dit is 24-uurs zeer complexe zorg. Als dit soort plekken verdwijnen, weten wij echt niet waar onze kinderen heen moeten."

Een andere ouder, die anoniem wil blijven, benadrukt de impact op gezinnen. "Je bouwt hier vertrouwen op met zorgverleners die je kind door en door kennen. Dat raak je kwijt, terwijl alternatieven er bijna niet zijn."

Op donderdag 5 februari is er voor ouders een informatiebijeenkomst over de sluiting van de villa's.

Met een driedaags bezoek aan China wil premier Starmer een nieuw moment markeren in de Brits-Chinese verhoudingen. Die relatie verkeerde in de woorden van de premier in de "ijstijd", maar Starmer wil nu op de reset-knop drukken. Het is voor het eerst in acht jaar dat een Britse leider China bezoekt.

Het bezoek heeft vooral een economisch karakter. In zijn kielzog heeft Starmer een groot gevolg van vertegenwoordigers van het Britse zakenleven en de cultuursector meegenomen. Het streven is om miljardendeals te sluiten die de stagnerende Britse economie een nieuwe impuls geven.

Starmer toenadering kan rekenen op felle binnenlandse kritiek. Volgens de Conservatieve oppositie maakt de premier een knieval en heeft hij te weinig oog voor de veiligheidsrisico's. "China is niet zomaar een handelspartner", schrijft de Conservatieve leider Kemi Badenoch. "Ze gebruiken handel, technologie en hun groeiende welvaart om geopolitieke belangen veilig te stellen."

Die vrees is niet ongegrond. Dagblad The Times onthulde vorige week dat China in het Verenigd Koninkrijk een netwerk van 75 posten heeft opgezet waarmee het bedrijven en universiteiten probeert te beïnvloeden, kritiek op China de kop indrukt en de Chinese diaspora in Groot-Brittannië in de gaten houdt. Deze week meldde de Daily Telegraph dat China jarenlang de telefoons van Britse bewindslieden heeft gehackt, mogelijk ook die van een aantal premiers.

Diplomatiek koorddansen

Starmer zegt dat hij wel degelijk "de ogen open" heeft voor de veiligheidsrisico's. Gisteren maakte de regering bekend dat ze het Chinese netwerk in Groot-Brittannië beter in de gaten gaat houden. Tegelijkertijd benadrukt Londen het economische belang. China is de derde handelspartner van het Verenigd Koninkrijk en meer dan 300.000 Britse banen zijn afhankelijk van handel met China. Het blijft daarom koorddansen voor de regering-Starmer.

De komst van een Chinese mega-ambassade is een voorbeeld van die diplomatieke balanceeract. De Chinese regering had al in 2018 de zinnen gezet op een ambassade in de Koninklijke Munt, een kolossaal historisch pand in het hartje van Londen. Maar de Britse overheid bleef goedkeuring van de bouwplannen jarenlang voor zich uitschuiven

Er waren van meet af aan zorgen. Het gebouw bevat een aantal ondergrondse ruimtes en uit de bouwplannen van de Chinese regering was niet af te lezen wat de functie was van de kelders. Haviken in de Britse politiek waarschuwden dat China de nieuwe ambassade gaat gebruiken om zijn spionageactiviteiten uit te breiden. Bovendien liggen onder het gebouw gevoelige glasvezelkabels, die de machtige financiële sector van Londen bedienen.

De regering gaf vorige week ondanks alle bezwaren groen licht voor de komst van de ambassade. Het was niet voor niets dat dit besluit een week voor Starmers bezoek aan China viel. Voor Peking was dit een prestigekwestie geworden. Weigering had ongetwijfeld tot Chinese repercussies geleid. Starmer koos uiteindelijk voor de handelsbelangen.

Breuk in trans-Atlantische relatie

De koerswijziging van Starmer is ook niet los te zien van de breuk in de trans-Atlantische relatie met de Verenigde Staten. Toen de Britten in 2016 besloten uit de Europese Unie te stappen, schetsten de Brexiteers een paradijselijk vooruitzicht. In dat beeld kon het Verenigd Koninkrijk een onafhankelijke koers varen in een geglobaliseerde economie, met Amerika als politieagent om de regels van de vrije handel te bewaken.

Maar de wereld is steeds meer gaan lijken op een darwinistische dierentuin waarin het recht van de sterkste geldt en kleinere spelers vermorzeld dreigen te worden tussen de grootmachten.

Sinds de Tweede Wereldoorlog was de special relationship met de VS een onwrikbare pijler van het Britse buitenlandbeleid. Ook voor Starmer was een goede relatie met het Witte Huis van levensbelang. Hij ging de confrontatie met president Trump zo veel mogelijk uit de weg en probeerde hem met vleierij aan zijn zijde te houden. De ruzie rond Groenland heeft laten zien dat die aanpak grenzen heeft.

De Britten zijn op zoek naar alternatieven nu ze niet langer kunnen leunen op Amerika als betrouwbare bondgenoot. China is een van die alternatieven. Het is wel een koerswijziging met risico's. Toen Canada deze maand een economische deal sloot met China, wekte dat de woede van de grote buur. Trump dreigt nu met een importheffing van 100 procent op Canadese goederen.

Het is de nieuwe realiteit voor een middelgroot land als het Verenigd Koninkrijk, zeker sinds het vertrek uit de EU. Ze zijn nog steeds afhankelijk van grootmachten als Amerika en China, maar tegelijkertijd willen ze ook niet té afhankelijk worden van deze landen.