1200 mensen werden bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen uitgenodigd te stemmen in het gebouw van speeltuinvereniging Millinx in de multiculturele Rotterdamse Tarwewijk. 107 van hen maakten ook gebruik van dat recht; een opkomst van nog geen 9 procent. Slechts 18 stemmen waren hier genoeg om van BIJ1 de grootste partij te maken.

Een uitschieter naar beneden, maar het stond niet op zich. Nooit was de gemiddelde opkomst bij de raadsverkiezingen in Nederland lager dan van 2022: 51 procent. En Rotterdam spande de kroon - nog geen vier op de tien mensen namen hier de moeite om naar de stembus te gaan. Ter vergelijking: bij de Kamerverkiezingen van afgelopen november was dat in Rotterdam bijna twee derde en landelijk 78 procent.

Niet voor niets voeren lokale politici her en der in Nederland deze keer niet alleen campagne voor hun eigen partij. Ze zetten zich ook in om de opkomst een beetje op te krikken. Alles om deze "vernedering niet nog een keer te hebben", zoals lijsttrekker Ronald Buijt van Leefbaar Rotterdam het uitdrukt.

'Gewone mensen' in Bergeijk

Zo maakt GroenLinks-PvdA in het Brabantse Bergeijk dezer weken filmpjes voor sociale media, geïnspireerd op voorbeelden van Labour in het Verenigd Koninkrijk. Video's waarin geen politici voorkomen, maar uitsluitend 'gewone mensen'. De eerste zijn af en staan op Instagram.

"We willen juist de samenleving in zijn kracht zetten, niet zozeer de politiek", zegt lijsttrekker Tim Sonnenberg. "Die komen al genoeg in beeld, als zij tenminste hun werk goed doen. We willen juist de jongeren aanspreken om te gaan stemmen. De filmpjes zijn daarom bewust luchtig gemaakt. Ook om te zorgen voor wat verbinding in de lokale samenleving, in deze tijden van polarisatie."

Van huisvuil tot veiligheid

Burgemeesters doen mee aan deze pogingen tot opkomstbevordering. In Den Haag (opkomst in 2022: 43 procent) plakte Jan van Zanen deze week een verkiezingsposter op als start van de campagne, met daarop in grote letters de aanmoediging 'Kom op! voor Den Haag'.

In Rotterdam heeft Van Zanens collega Carola Schouten haar agenda grotendeels leeg geveegd om in wijken te praten met potentiële kiezers over het belang van gemeenteraadsverkiezingen. Want dat belang is groot, daar is zij volledig van overtuigd, zei zij in het Radio 1 Journaal. "Gemeentepolitiek gaat over wat er gebeurt met je huisvuil, met je veiligheid, met de tarieven van de lokale belastingen."

Extra lage opkomst jongeren

Maar als dat zo is, waarom komt dan maar de helft van het electoraat stemmen? Daar is in verschillende plaatsen onderzoek naar gedaan, en ook landelijk. Daar kwam niet uit naar voren dat er in 2022 nou echt iets heel bijzonders aan de hand was. Ja, Rusland was net Oekraïne binnengevallen en dat nam iets van de aandacht voor de raadsverkiezingen weg. Bovendien zaten we nog in coronatijd.

Maar de belangrijkste oorzaken zijn meer structureel, en spelen ook dit jaar ongetwijfeld weer. De betrokkenheid bij de lokale politiek is laag; mensen vinden het mede daarom moeilijk om een keuze te maken. Dat speelt het meest bij jongeren, Nederlanders met een praktische opleiding en mensen met een migratieachtergrond. Bij gemeenteraadsverkiezingen speelt dit nog nadrukkelijker, omdat hier ook mensen met een buitenlands paspoort mogen stemmen.

Raadsleden niet dichter bij burgers

Socioloog Marianne van Bochove, die een rapport (getiteld 'Mooipraters - maar ze luisteren niet') maakte over de opkomst in Den Haag, juicht de pogingen tot opkomstbevordering toe, maar waarschuwt voor te hoge verwachtingen. Pratend met inwoners kwam zij er achter dat gemeentelijke politici in dat soort steden niet echt dichter bij de bevolking staan dan landelijke. Dat is ook niet zo raar als je bedenkt dat raadsleden er een gewone baan naast hebben: ook zij hebben simpelweg niet de tijd om overal hun gezicht te laten zien.

Dat neemt niet weg, vertelde ze in NOS-podcast 'De Dag', dat er best manieren zijn om iets aan de lage opkomst te doen. Zo gaat de bij jongeren populaire Haagse Juul via Tiktok dingen uitleggen over de plaatselijke politiek. "Dit soort 'sleutelfiguren', die hebben nog wel invloed", ziet Van Bochove.

Voor de tweede dag op rij wordt Iran gebombardeerd door Israël en de Verenigde Staten. Ter vergelding voert Iran raketaanvallen uit op Israëlische en Amerikaanse doelen in de regio. In dit artikel lees je wat er bekend is over slachtoffers en schade in de tien landen die betrokken zijn geraakt bij de oorlog.

Iran

Iran is het zwaarst getroffen. Zeker 24 van de 31 Iraanse provincies zijn onder vuur genomen, zei een woordvoerder van hulporganisatie Rode Halve Maan vanmorgen tegen Iraanse staatsmedia. Er werd op dat moment gesproken over ruim 200 doden en 700 gewonden. Deze aantallen zijn niet onafhankelijk geverifieerd, en inmiddels vrijwel zeker achterhaald.

Volgens mensenrechtenorganisatie HRANA zijn op de eerste dag van de oorlog minstens 133 burgers gedood. Het Iraanse regime spreekt van een bloedbad door een inslag op een school in de zuidelijke stad Minab, maar het is nog onduidelijk wat daar precies is gebeurd.

Diverse Iraanse leiders, onder wie ayatollah Khamenei, en hoge militairen zijn geliquideerd. Trump stelt dat er inmiddels 48 zijn omgebracht, maar dat aantal valt niet te controleren.

Legerbases, lanceerinstallaties en marine-doelwitten zijn gebombardeerd. Er is nog geen overzicht van de schade, maar op deze kaart zie je waar luchtaanvallen in Iran zijn vastgesteld aan de hand van openbare bronnen:

Israël

Vandaag en gisteren zijn op verschillende plekken in Israël Iraanse raketten terechtgekomen, onder meer op woonwijken. Daarbij zijn zeker tien doden en ruim 120 gewonden gemeld. Veruit de meeste projectielen werden neergehaald door luchtafweer.

In stad Beit Shemesh werden vandaag een synagoge en een schuilkelder getroffen. De Israëlische ambulancedienst Magen Domen spreekt van negen doden en twintig geworden. Het dodental loopt naar verwacht nog verder op: hulpverleners zoeken nog naar overlevenden onder het puin.

Hier zie je de ravage door de raketaanval op Beit Shemesh:

In Tel Aviv sloeg gisteravond een Iraanse raket in naast een appartementencomplex. Een vrouw werd daarbij gedood en ruim tien mensen raakten gewond, schrijft krant The Times of Israël.

Er is nog geen schade bekend aan militaire installaties in Israël. Voor zover bekend zijn er ook geen Israëlische militairen gesneuveld bij de luchtaanvallen op Iran of de tegenaanvallen van Iran.

Verenigde Staten

Zeker drie Amerikaanse militairen zijn gedood in twee dagen oorlog met Iran. De legertop heeft ook bekendgemaakt dat er zeker vijf militairen zwaargewond zijn geraakt. Nog een aantal manschappen is lichtgewond of heeft een hersenschudding opgelopen, maar het leger zegt niet om hoeveel personen het gaat.

Diverse Amerikaanse legerbases in de regio zijn door Iran bestookt met raketten of aangevallen met drones. Op deze kaart zie je waar de NOS zulke aanvallen heeft vastgesteld. Ook deze kaart is niet volledig en is vooral bedoeld ter indicatie:

Verenigde Arabische Emiraten

Dit is een van de bondgenoten van de VS in de regio die zijn getroffen door Iraanse vergeldingsaanvallen. Daarbij zijn volgens het ministerie van Defensie van de VAR drie mensen gedood. De slachtoffers waren Pakistaanse, Nepalese en Bengaalse burgers. Tientallen mensen raakten lichtgewond.

In totaal zijn er volgens het ministerie 165 ballistische raketten, twee kruisraketten en 541 Iraanse drones onderschept.

Irak en andere landen

Het Iraakse leger meldde gisteren dat er twee doden waren gevallen in het noorden van het land. Een pro-Iraans militielid zou zijn gebombardeerd door Israëlische of Amerikaanse troepen. Doelwitten van het Amerikaanse leger in het noordoosten van Irak werden getroffen door Iraanse raketten.

Ook in Koeweit klonk het luchtalarm vanwege Iraanse luchtaanvallen. Het ministerie van Volksgezondheid spreekt van één dode en enkele tientallen gewonden. Het land, dat meerdere Amerikaanse legerbases huisvest, zegt 97 raketten en 283 drones te hebben onderschept. Op meerdere plekken kwamen brokstukken neer.

Ook in Bahrein, Qatar, Saudi-Arabië, Jordanië en kwam de luchtafweer in actie. In deze landen werden geen doden, maar wel gewonden gemeld door Iraanse raket- of drone-aanvallen, of vallende brokstukken.

In de wereld van programmeurs gaat het de laatste weken veel over computerprogramma's die zélf code schrijven. Die programma's werken op basis van kunstmatige intelligentie (AI).

Computercode is de taal waarmee mensen een computer aan het werk zetten. Deze instructies worden door mensen opgeschreven. Dat doen ze door deze code, in een speciale programmeertaal, op het toetsenbord uit te werken. Dat code schrijven is een lang proces van typen, proberen, foutjes herstellen en meer.

Maar sinds enige tijd zijn er dus computerprogramma's die zelf code schrijven. Programmeurs zijn vooral de laatste weken onder de indruk van Claude (van het bedrijf Anthropic) en Codex (van OpenAI). Zij geven het programma in gewonemensentaal een opdracht, bijvoorbeeld om iets toe te voegen of aan te passen. Een druk op Enter, en het AI-programma gaat draaien.

"Een revolutie", noemt Dagmar Lens het. Zij is directeur van NLdigital, de branchevereniging van de digitale sector. "Het betekent een ontzettende versnelling in het creëren van nieuwe code. Dat betekent dat het beroep van programmeur verandert."

AI als supertoetsenbord

Wat dit soort AI-programma's in de praktijk betekenen, weten ze bij Moneybird. Dit bedrijf maakt boekhoudsoftware voor kleine ondernemers. Sinds deze maand hebben alle veertig programmeurs toegang tot het AI-programma Claude, vertelt directeur Edwin Vlieg.

"We zien het als een nieuw junior teamlid dat heel snel code kan lezen en schrijven. Het is eigenlijk een supertoetsenbord. Een programmeur heeft daarmee heel snel code op zijn scherm staan."

Programmeurs besteden normaal veel tijd aan het typen op een toetsenbord, zegt Vlieg. "Claude neemt dat nu over." Maar dat betekent volgens hem niet dat er geen programmeurs meer nodig zijn.

"Het werk van programmeur is zoveel meer dan code schrijven. Als je iets bouwt, moet je ook nadenken wat je precies wil. Je moet begrijpen welke code er al staat, en hoe jouw code daarin past. AI maakt het schrijven sneller, maar ook daarna ben je nog niet klaar."

Dat merkt ook Jeroen Smienk, een van de programmeurs bij Moneybird. "In de praktijk moet ik vaak controleren of de code is zoals ik bedoelde", zegt hij. "En of er dingen zijn die beter kunnen. Als programmeur heb je een voorkeur voor hoe je code eruit moet zien. Dus soms moet je drie keer achter elkaar zeggen wat je precies wil zien."

Toch bespaart het Smienk uren tijd. Want terwijl het AI-programma draait, kan hij iets anders doen: kijken naar een nieuw ontwerp bijvoorbeeld, of het werk van een collega controleren.

Onrealistische belofte

De oprichter en topman van Anthropic, het bedrijf achter Claude, zei een aantal weken geleden dat het AI-programma "het werk van programmeurs binnen zes tot twaalf maanden kan uitvoeren, van begin tot eind".

Mensen achter AI-bedrijven doen vaak hele grote beloftes of indrukwekkende voorspellingen, maar die zijn vaak niet realistisch. Ze doen dat omdat ze daarmee aandacht kunnen trekken van de media, investeerders en nieuwe klanten.

Maar AI is geen magische oplossing die het werk helemaal overneemt, hoort branchevereniging NLdigital van leden. En programmeurs moeten de code die het AI-programma schrijft wel snappen, zodat die veilig is, zegt directeur Lens.

Programmeurs blijven nodig

"Claude maakt ook veel fouten", zegt Moneybird-directeur Vlieg. Daarom benadrukt hij ook: "Je moet de code blijven controleren. Een programmeur moet weten hoe code werkt en hoe je die moet lezen. Honderdduizenden ondernemers leunen op ons product. Het is niet verantwoord om dat volledig door een AI-programma te laten maken."

Vlieg denkt ook niet dat werken met Claude ervoor zorgt dat bij zijn bedrijf straks minder programmeurs werken. "Sterker nog: we zijn mensen aan het aannemen. Programmeurs zijn probleemoplossers. Zij denken echt goed na over een probleem: wat moet er gebeuren, wat is daarvoor nodig? Dat is iets wat AI niet kan. Alleen een supertoetsenbord is niet genoeg."