Oud-NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer vindt dat de Amerikaanse president Trump "alle perken te buiten gaat" door de inzet van de NAVO-troepen in Afghanistan te bagatelliseren. In een interview met Fox News zei Trump dat de NAVO-troepen destijds "wegbleven van de frontlinies".

Ook de Britse premier Starmer heeft verontwaardigd gereageerd op de uitspraken van Trump. Hij noemt ze "beledigend en ronduit verschrikkelijk", en suggereert dat de Amerikaanse president zijn excuses zou moeten aanbieden.

Trump herhaalde bij Fox News zijn uitspraken bij het World Economic Forum in Davos dat hij "niet zeker wist" of de NAVO-bondgenoten er ook voor de VS zouden zijn "als we hen ooit nodig hebben". "Ze zullen zeggen dat ze een paar troepen naar Afghanistan hebben gestuurd", zei Trump. "En dat deden ze ook. Maar ze bleven een beetje achter, een beetje weg van de frontlinies."

De uitspraken van Trump:

De Hoop Scheffer was tussen 2004 en 2009 secretaris-generaal van de NAVO. "Het gebeurde tijdens mijn mandaat, in een coalitie van vijftig landen en een heleboel partners die daar in de frontlinie vochten en militairen verloren. Dan krijg je dit", zegt de voormalig topdiplomaat.

De Hoop Scheffer vindt Trumps opmerkingen veel te ver gaan. "Met name als ik denk aan de mensen van wie dierbaren zijn achtergebleven in Afghanistan."

De oud-NAVO-topman wil dat de Amerikaanse president zijn excuses aanbiedt aan de militairen en hun families. "Het zit mij zeer hoog, absoluut. Hier gaat het om mensen, om dierbaren van gesneuvelde militairen."

Artikel 5

Ook demissionair minister van Defensie Brekelmans reageert verontwaardigd. "We hebben als Nederland deelgenomen aan diverse missies in Afghanistan, aan de frontlinie. Er zijn 25 militairen omgekomen. Wat moeten militairen van die uitspraak denken?"

De NAVO-missie in Afghanistan begon nadat de Verenigde Staten na de aanslagen van 11 september 2001 artikel 5 van het NAVO-verdrag hadden geactiveerd. Dat artikel stelt dat een aanval op één bondgenoot geldt als een aanval op het hele bondgenootschap. Nederland stuurde tussen 2002 en 2021 ongeveer 30.000 militairen naar Afghanistan. 25 van hen kwamen om het leven, onder meer tijdens vuurgevechten.

"Er is één keer artikel 5 ingeroepen en dat was door de Amerikanen", zegt minister Brekelmans. "Het is zorgelijk dat hij daar slecht over geïnformeerd is en bagatelliserend hierover spreekt. Het strookt niet met de grote offers die Nederlandse militairen en hun families hebben gebracht."

'Niet respectvol'

Ook minister Van Weel van Buitenlandse Zaken benadrukt dat de uitspraken van Trump niet kloppen. "Wij waren daar wel, voor elke Amerikaan is er ook een Europeaan gesneuveld. We blijven die boodschap herhalen, want dit moet je met feiten bestrijden."

Van Weel wijst ook naar zijn eigen ervaringen. "Ik ben zelf meerdere keren in Afghanistan, Uruzgan, geweest. Bij de Britten, de Canadezen, het was echt de hotspot van Taliban, dat was echt wel de frontlijn. Het is niet respectvol en dus ook niet waar."

In totaal deden 51 landen mee aan de ISAF-missie in Afghanistan. De VS telt veruit de meeste dodelijke slachtoffers: 25.654. Daarna volgt het Verenigd Koninkrijk met 457 gesneuvelde soldaten.

In dat land vallen de uitspraken van Trump bijzonder slecht. Premier Starmer zegt dat hij "niet verbaasd is" dat de woorden van Trump "zoveel pijn hebben veroorzaakt".

Een moeder van een zwaargewonde Afghanistan-veteraan vroeg aan Starmer of hij een excuus van Trump wil eisen. "Als ik me op die manier had versproken of die woorden had gebruikt, zou ik zeker mijn excuses aanbieden, ook aan haar", reageerde Starmer bij de BBC.

De Britse minister van Defensie Healey zegt dat de Britse soldaten herinnerd moeten worden "als helden die hun leven hebben gegeven in dienst van ons land". Staatssecretaris Carns, die gaat over de Britse troepen, noemt Trumps opmerkingen "een echte schande" en "volstrekt belachelijk".

Een overzicht van de Nederlandse missies in Afghanistan:

In Rome is vanmiddag afscheid genomen van modeontwerper Valentino Garavani. Hij overleed maandag op 93-jarige leeftijd in de Italiaanse hoofdstad.

Onder anderen acteurs, actrices en grote namen in de modewereld waren aanwezig bij de uitvaart. Zo namen ontwerpers Tom Ford en Donatella Versace afscheid. Ook modejournalist Anna Wintour van magazine Vogue en actrice Anne Hathaway waren aanwezig.

"Ik wil Valentino bedanken dat hij mij schoonheid heeft geleerd", zei medeoprichter van het modehuis Giancarlo Giammetti in een toespraak. Hij was zichtbaar geëmotioneerd. Giammetti en Valentino hadden enkele jaren een liefdesrelatie en hebben daarna altijd een persoonlijke band gehouden, naast een zakelijke.

"We hebben elkaar ontmoet toen we kinderen waren en we droomden van dezelfde dingen. We hebben veel van die dromen bereikt. Onze reis zal altijd doorgaan", zei Giammetti.

De afgelopen twee dagen kon het grote publiek afscheid nemen van de ontwerper. Dat gebeurde op het hoofdkwartier van het mode-imperium, in Rome.

Rood accessoire

De pastoor van de basiliek Santa Maria degli Angeli e dei Martiri, Pietro Guerini, leidde de afscheidsmis. De versieringen en bloemenzee in en rond de kerk waren wit, een van de favoriete kleuren van de overleden ontwerper.

Ook buiten de kerk zijn fans van de ontwerper samengekomen om afscheid te nemen. Sommigen dragen een rood accessoire, als eerbetoon aan Valentino. 'Valentino-rood' was kenmerkend voor hem en zijn ontwerpen.

Kapel

De begrafenis van Valentino eindigde met een langdurig applaus van de aanwezigen. De kist van de ontwerper is na de dienst naar de begraafplaats Flaminio in Prima Porta gebracht. Daar is hij bijgezet in de kapel die Valentino en Giammetti voor hen samen lieten bouwen.

In dierenpark Zie-Zoo in het Brabantse Volkel is een zeldzame vrouwelijke nevelpanter doodgegaan. De panter is op 27 december ingeslapen, nadat ze een dag eerder zwaargewond was geraakt door een aanval van een mannelijke soortgenoot. Dat bevestigt het dierenpark aan Omroep Brabant.

De twee panters waren bij elkaar gebracht voor een fokprogramma. Later bleek dat de gedode panter Diva niet drachtig kon worden vanwege een tumor in de baarmoeder.

De nevelpanter is een zeldzame katachtige die voorkomt in delen van Zuidoost-Azië en China. De soort staat op de lijst van bedreigde diersoorten. De geschatte populatie ligt tussen de 3000 en 6000.

Fokprogramma

Om te voorkomen dat het dier uitsterft, is er een wereldwijde samenwerking tussen dierentuinen om de bedreigde diersoort te beschermen. Zie-Zoo is onderdeel van die samenwerking.

Zie-Zoo had al een mannelijke nevelpanter. In de hoop op nageslacht, werd in november 2023 een vrouwelijke nevelpanter van een Duitse dierentuin naar Zie-Zoo in Volkel gebracht.

"Het paren is een proces van enkele jaren, waarbij de beesten langzaam aan elkaar wennen", zegt Tim van Laarhoven van het dierenpark. In de aanloop naar de ontmoeting kregen ze eerst toegang tot elkaars verblijf zonder dat de andere nevelpanter aanwezig was.

Toen de verzorgers aan de dieren konden aflezen dat er interesse was, werden de twee bij elkaar geplaatst. Vorig jaar leek het raak te zijn. De twee hebben toen gepaard, maar uiteindelijk bleek Diva niet drachtig te zijn.

Bijtwonden

Meerdere pogingen volgden om de twee samen te brengen, maar verdere interesse in elkaar bleef uit. Op Tweede Kerstdag ging het mis. "Ook die dag werd de routine herhaald, maar nu viel de mannelijke nevelpanter vrijwel gelijk de vrouw aan. Hij heeft haar meerdere malen gebeten", zegt Van Laarhoven.

De verzorgers kregen de panter snel van Diva af, maar dat mocht niet baten. Ze liep bijtwonden op bij haar ribbenkast en had inwendige bloedingen. Omdat er na 24 uur geen verbetering was in haar gezondheid, werd besloten haar te laten inslapen.

Tumor in baarmoeder

Mannelijke nevelpanters kunnen agressief worden wanneer ze in contact komen met een vrouwtje. Het risico van een aanval is kleiner als ze jong zijn. Omdat het wereldwijd slecht gaat met de populatie, werd het risico genomen om de twee oudjes alsnog bij elkaar te plaatsen.

"We hadden ervoor kunnen kiezen om het niet te doen en ze dus niet bij elkaar te laten, maar als dierentuin vinden we dat we een verantwoordelijkheid hebben richting het beschermen en behouden van populatie", zegt Van Laarhoven.

Bij de autopsie van haar lichaam bleek dat Diva niet geschikt was voor het fokprogramma. De medewerkers van de dierentuin ontdekten een tumor in haar baarmoeder.