Een toespraak van de Canadese premier Carney in het Zwitserse Davos krijgt binnen en buiten het conferentieoord veel lof. De zelfgeschreven speech kon op het jaarlijkse World Economic Forum rekenen op een staande ovatie. In zijn 16 minuten durende toespraak zei Carney dat de wereldorde zoals we die kennen, niet meer terugkomt.

De Canadese premier sprak van "een brute realiteit waarin de geopolitiek van de grootmachten op geen enkele manier wordt beperkt". President Trump of de VS werden niet genoemd, maar de verbanden waren duidelijk.

Carney zei dat er "grote mogendheden" zijn die economische dwang, zoals importheffingen, als wapens gebruiken. Trump maakte afgelopen weekend bekend dat hij heffingen op willen leggen aan de Europese landen die onlangs militairen naar Groenland hebben gestuurd. De Amerikaanse president wil het eiland goedschiks of kwaadschiks innemen. De Groenlanders en de Denen hebben dat maar te accepteren, aldus Trump.

Nostalgie is geen strategie

"Laat ik er niet omheen draaien: we bevinden ons midden in een breuk, niet in een overgangsperiode", sprak Carney in Davos. De manier waarop de wereld politiek en economisch is georganiseerd, komt volgens hem niet terug. "De op regels gebaseerde wereldorde is aan het wankelen", sprak hij. "We moeten er niet rouwig om zijn. Nostalgie is geen strategie."

In plaats daarvan riep Carney middelgrote mogendheden, waar Canada ook toe wordt gerekend, op om de handen ineen te slaan. "Want als we niet aan tafel zitten, dan staan we op het menu", waarschuwde hij in het Zwitserse skioord, waar hij al tientallen keren aanwezig was in zijn vorig leven als topbankier.

Václav Havels bordje van de groenteboer

In Carneys ogen zijn landen geneigd om in deze turbulente tijden met de stroom mee te gaan, "in de hoop dat volgzaamheid veiligheid zal garanderen". Maar dat gaat niet gebeuren, meent de Canadese premier, die verwees naar een verhaal uit 1979 van de Tsjechische dissident Václav Havel.

Het essay draait om de vraag: hoe kon het communistische systeem zichzelf in stand houden? "Zijn antwoord begon met een groenteboer", aldus Carney. "Elke ochtend hangt deze winkelier een bordje in de etalage: Arbeiders van de wereld, verenigt u! Hij gelooft het zelf niet. Niemand gelooft het. Maar hij hangt het bordje toch op, om problemen te voorkomen. En omdat elke winkelier in elke straat hetzelfde doet, blijft het systeem bestaan."

Volgens Carney is een systeem vooral machtig doordat mensen doen alsof het waar is. "Als één persoon stopt met handelen, als de groenteboer zijn bordje weghaalt, begint de illusie barsten te vertonen. Het is tijd dat bedrijven en landen hun borden weghalen."

Dreigementen

De Canadese premier hield zijn toespraak tegen de achtergrond van de dreigementen van president Trump om Groenland te annexeren, desnoods met militair ingrijpen. Het eiland is een autonoom deel van Denemarken, een NAVO-bondgenoot van de VS. Canada vreest het volgende slachtoffer te worden; Trump noemde de noorderburen meermaals de 51ste staat van de VS.

Een paar uur voor de speech plaatste president Trump op sociale media een bewerkte foto van hem met Europese leiders in het Witte Huis. Op de achtergrond is een kaart te zien waarop Canada en Groenland bij het Amerikaanse grondgebied horen.

Trump komt vandaag zelf naar Davos om een langverwachte speech te geven. Europese leiders hopen hem daar te bewegen zijn plannen om Groenland in te nemen niet ten uitvoer te brengen.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen over Groenland en Davos in ons liveblog.

Carney is de eerste belangrijke westerse leider die erkent dat dat de systemen van internationale orde aan het afbrokkelen zijn, zegt de Canadese hoogleraar internationale betrekkingen Jack Cunningham. "Veel westerse leiders zijn op zoek naar iemand die de koers uitzet. En deze toespraak is een belangrijk signaal", zegt hij tegen The Guardian.

Het Canadese The National Observer noemt de toespraak van Carney de belangrijkste in de geschiedenis van het land tot nu toe. Volgens The New York Times laat Carney zichzelf hiermee zien op het wereldtoneel, al wijst de krant in een analyse ook op het eigenbelang van Canada, dat nu nog in sterke mate afhankelijk is van de grote buurman.

Ook om die reden gaat Canada de banden met China weer aanhalen, zo werd vorige week bekend. Bij een bezoek aan de Chinese leider Xi in Peking noemde Carney de relatie met China "voorspelbaarder dan met de VS".

De Zuid-Koreaanse oud-premier Han Duck-soo is veroordeeld tot 23 jaar gevangenisstraf voor zijn rol rond de militaire noodtoestand in 2024. Volgens de rechter speelde Han een cruciale rol toen oud-president Yoon Suk-yeol de staat van beleg had afgekondigd.

De rechter oordeelde dat Han zijn plicht en verantwoordelijkheid als premier destijds heeft verzaakt door deel te nemen aan de opstand. De rechter omschreef het uitroepen van de noodtoestand als een "opstand van bovenaf".

Volgens de rechter dreigde Zuid-Korea door het handelen van de oud-premier terug te vervallen in een dictatuur, "waarin de fundamentele rechten van het volk en de liberale democratische orde worden geschonden".

De rechtbank achtte Han ook schuldig aan andere aanklachten, waaronder meineed en het vervalsen van een officieel document.

De 76-jarige Han ontkende schuldig te zijn aan alle aanklachten, behalve meineed. De oud-premier heeft altijd volgehouden dat hij tegen het plan van Yoon was. De straf is acht jaar hoger dan het Openbaar Ministerie had geëist. Han is na de uitspraak direct gevangengenomen.

Parlement buiten spel

Yoon wilde in december 2024 als president het Zuid-Koreaanse parlement, waar de oppositie de meerderheid had, buitenspel zetten. In een televisietoespraak kondigde hij de staat van beleg aan. Volgens Yoon sympathiseerde de oppositie met aartsvijand Noord-Korea. Ook zei hij dat oppositiepartijen er alles aan deden om de regering te dwarsbomen.

Yoons besluit leidde tot chaos en een politieke crisis in het land en hij trok de noodtoestand weer snel in. Hij en Han werden door het parlement uiteindelijk afgezet, maar de afzetting van Han werd teruggedraaid door het Grondwettelijk Hof.

De oud-premier werd aangewezen als de tijdelijke opvolger van Yoon, maar stapte zelf op om mee te doen aan de vervroegde presidentsverkiezingen. Hij trok zich later terug uit de verkiezingsstrijd.

Vorige week werd Yoon in een zaak schuldig bevonden aan onder meer machtsmisbruik, belemmering van de rechtsgang en het vervalsen van documenten. Hij werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijf jaar. In een andere zaak eisten aanklagers twee weken geleden de doodstraf voor het beramen van een opstand. Tegen Yoon zijn in totaal acht zaken aangespannen.

Het doodschieten van de 37-jarige Renee Good door een ICE-agent in Minneapolis en de grootschalige protesten die daarop volgden, zetten de omstreden Amerikaanse immigratiedienst flink in de schijnwerpers. De leden rijden in auto's zonder kenteken en plukken willekeurig mensen van kleur van straat bij hun jacht naar immigranten zonder papieren.

ICE (Immigration and Customs Enforcement) is in hoog tempo veranderd tijdens het eerste jaar van president Trumps tweede termijn: "Zwaar bewapend en gehuld in zwarte bivakmutsen zaaien ze angst in Amerikaanse steden", zegt Amerika-kenner Kenneth Manusama. "Het heeft de kenmerken van een paramilitaire groep, passend bij een autocratisch regime, direct aangestuurd door het Witte Huis."

Deportatie-operatie

ICE werd na de aanslagen van 11 september 2001 opgericht met het doel om de veiligheid in de Verenigde Staten te verbeteren. De organisatie kreeg de taak illegale immigranten op te sporen en te arresteren. Begin vorig jaar kondigde Trump de "grootste deportatieoperatie ooit" aan. Hij beloofde zijn kiezers om ten minste 10 miljoen mensen zonder verblijfsvergunning het land uit te zetten.

Trump zei zich te richten op immigranten met een criminele achtergrond, maar het net waarmee wordt gevist, wordt steeds groter: "Hij doet alles om maar te laten zien hoe daadkrachtig zijn regering te werk gaat", zegt Manusama. "En zo komen ook mensen met geldige papieren en mensen zonder strafblad in dat net terecht."

Verdubbeld

Om de streefcijfers te halen, groeide ICE in 2025 hard. Volgens de regering is het aantal ICE-agenten meer dan verdubbeld, van 10.000 agenten aan het begin van vorig jaar naar 22.000 nu. En om al die nieuwe medewerkers zo snel mogelijk aan het werk te zetten, is de drempel flink verlaagd: "Zodra je 18 bent en een training van acht weken hebt afgerond, kun je aan de slag bij ICE", zegt Manusama.

"Vervolgens moeten deze vaak onervaren rekruten heel ingewikkelde dingen doen", benadrukt Jack Thompson, hoogleraar Amerika Studies aan de Universiteit van Amsterdam. "Ze komen ineens terecht in grote protesten en moeten omgaan met vuurwapens. Dat is vragen om problemen."

Volgens Thompson trekt ICE ook de verkeerde mensen aan. Zo wordt er bijvoorbeeld geflyerd bij zogenoemde 'gun shows', evenementen waar vuurwapens, munitie en messen worden verkocht. "Daar komen vooral mannen met een rechtse, conservatieve achtergrond op af. Mensen die vaak al een negatief beeld van immigranten hebben en geneigd zijn nog agressiever te werk te gaan."

Willekeurige aanhoudingen

ICE-agenten worden naar plekken gestuurd waarvan bekend is dat er veel immigranten wonen en werken.

Manusama: "Willekeurig worden mensen op straat aangehouden en gevraagd naar hun papieren, vaak op basis van huidskleur. Mensen worden belaagd op straat, op hun werkplek, soms worden zelfs ouders meegenomen terwijl kun kinderen alleen in de auto achterblijven. Volgens de grondwet mag dit niet, maar niemand fluit de agenten terug. En het Witte Huis staat pal achter hen."

Na hun aanhouding komen veel mensen terecht in een van de detentiecentra van ICE. Over de omstandigheden daar is veel minder bekend dan van de werkwijze van ICE in de Amerikaanse straten. Volgens een recent rapport zitten honderdduizenden mensen, veruit de meesten zonder strafblad, vast onder zware omstandigheden. De kans om hun arrestatie aan te vechten en vrij te komen is klein.

In 2025 zijn 32 mensen overleden terwijl ze opgesloten zaten, dat maakt het ICE's dodelijkste jaar in twintig jaar tijd. Doodsoorzaken waren onder meer een hartstilstand, tuberculose en zelfmoord.

De aanhoudingen leiden tot woede en angst in de hele samenleving. Mensen durven de straat niet meer op, zijn bang dat zij de volgende zijn. "Daarbij is vaak niet duidelijk waar een arrestant naartoe wordt gebracht", vertelt Thompson. "Dat komt ook doordat het systeem bureaucratisch en chaotisch is. Dat is heel beangstigend voor familie en vrienden."

Protesten

De dood van Renee Good heeft de protesten tegen de werkwijze van ICE en het deportatiebeleid van Trump aangewakkerd. In allerlei steden gaan woedende Amerikanen de straat op met borden als 'Melt ICE', 'I like my ICE crushed' en 'ICE out for Good'. Recente peilingen laten zien dat steeds meer Amerikanen vinden dat ICE veel te ver gaat.

Maar de regering is niet onder de indruk en noemt demonstranten 'binnenlandse terroristen' die de veiligheid van het land ondermijnen.

Manusama en Thompson verwachten dat de tegenbeweging niet groot en structureel genoeg om is veranderingen af te dwingen. De kritiek zwelt aan, maar nog steeds staat ongeveer de helft van de Amerikaanse bevolking achter het deporteren van illegale immigranten. Ook vanuit de politiek is er weinig druk. Thompson: "De Democraten spreken zich niet stevig genoeg uit en hebben geen stok om mee te slaan."

"Ik verwacht niet dat er voor de tussentijdse verkiezingen, eind dit jaar, iets gaat gebeuren. Dus tot die tijd kan ICE gewoon z'n gang gaan."

NOSop3 maakte deze video over wat ICE doet: