Grote delen van het Spaanse spoorwegnet liggen vanaf vanochtend 72 uur stil. Het spoorwegpersoneel houdt een driedaagse staking, die werd aangekondigd na twee fatale treinongevallen eind vorige maand. Daarbij kwamen 47 mensen om het leven. Het spoorwegpersoneel stelt dat deze ongelukken voorkomen hadden kunnen worden.

"We waarschuwden al lange tijd dat dit zou kunnen gebeuren en eisten onmiddellijk maatregelen. Tot deze tragische ongelukken werd er niet naar het personeel geluisterd", zegt Diego Martín Fernández, secretaris-generaal van de machinistenvakbond SEMAF.

De bond uitte in augustus vorig jaar in een brief aan spoorinfrastructuurbeheerder Adif zorgen over de kwaliteit van het spoor.

Waarschuwingen

Volgens Martín was dit een van de vele waarschuwingsbrieven die de vakbond verstuurde. Daarom ziet de bond een landelijke staking als een logische volgende stap. "Er wordt steeds minder onderhoud verricht op bepaalde lijnen", stelt de secretaris-generaal. Hij doelt daarbij op oudere trajecten, die volgens hem nog altijd het meest worden gebruikt.

De investeringen zouden vooral in de bouw van nieuwe trajecten worden gestoken. "Wij willen ook een structurele verandering zien, waarin werknemers een sterkere stem krijgen en al onze klachten en bijdragen worden meegenomen om de veiligheid in de sector te verbeteren."

Tot in het weekend hadden de spoorbonden gesprekken met het ministerie van Transport. Minister Óscar Puente hoopte met een overeenkomst de staking af te wenden, maar dat lukte niet. Alle partijen zagen de gesprekken als constructief, maar volgens de bonden kwam de regering toch niet genoeg over de brug.

Over het crisismanagement na de ramp bij Córdoba is vakbondsleider Martín niet geheel ontevreden. Sinds het ongeluk willen de regering en Adif wél in gesprek. "Ze hadden dit al vóór de ongelukken moeten doen, dan had het niet zover hoeven komen", meent hij.

Treinreiziger Mario Samper zat in de vierde wagon van de trein die bij Córdoba tegen een ontspoorde trein aanreed, waarna de eerste drie wagons ontspoorden. Op Atocha, het station waar de trein op 18 januari vertrok, doet hij zijn verhaal. "Ik nam afscheid van mijn vriendin in Madrid en nam zoals altijd de trein naar Huelva." Een paar uur later maakt hij het een na ergste treinongeluk in de Spaanse geschiedenis mee.

"Het gebeurde allemaal in een paar seconden. Het voelde alsof we in een blender zaten." Toen hij uit de trein was gekomen, werd Samper geconfronteerd met wat er was gebeurd. "Mijn wagon stond gelukkig nog min of meer op het spoor. De wagons voor ons waren zo'n 4 meter naar beneden gestort. Daar zaten veel mensen vast die om hulp smeekten."

Samper maakte zich al een tijdje zorgen om de veiligheid. "De trein had op dat traject vaak last van hevige trillingen. Ik ben altijd bang geweest omdat hij 275 kilometer per uur ging en zo erg trilde dat je je computer, water of telefoon niet eens op een tafeltje kon zetten. Maar goed, het was een reis die ik al vele jaren maakte en dat gaf me ook wat gemoedsrust", zucht hij.

Hij denkt dat het ongeluk misschien wel voorkomen had kunnen worden. "Twaalf jaar geleden gebeurde een soortgelijk ongeluk." Daarmee doelt Samper op het treinongeluk in Santiago de Compostela waar zo'n tachtig mensen omkwamen.

"Ik had van de regering verwacht dat ze maatregelen zou hebben genomen, om nog zo'n ongeluk te voorkomen." Ook zou hij graag zien dat de overheid verantwoordelijkheid neemt voor wat er is gebeurd.

"Voor zover ik weet, is dit in geen enkel ander land voorgekomen. En dat terwijl Spanje pionier is op het gebied van technologie. Het Spaanse hogesnelheidsnetwerk is op het Chinese na het langste ter wereld. En we geven een slecht voorbeeld van niet één maar twee van zulke grote ongelukken", vindt hij.

Vakbondsleider Martín deelt die mening: "We moeten een voorbeeld voor andere Europese landen zijn. Juist omdat we zo'n voorloper zijn in Europa. Daarbij hoort een goede aanpak van problemen, zodat die elders kunnen worden voorkomen."

De vakbond en de slachtoffers zullen strijden tot die aanpak er is. Samper zal voorlopig niet meer in een trein stappen. "Ik kom uit een spoorwegfamilie en heb jarenlang met de trein gereisd, maar ik zal nu nooit meer met de trein kunnen reizen."

Goedemorgen! Op verschillende plekken in Nederland voeren rijksambtenaren rond het middaguur actie tegen de zogeheten "nullijn", waardoor zij dit jaar geen loonsverhoging krijgen. En op de Olympische Winterspelen komen de Nederlandse schaatsters in actie op de 1000 meter.

Eerst het weer: de maandag begint bewolkt en met plaatselijk dichte mist. In de loop van de dag breekt in steeds meer regio's de zon door. In de zon wordt het vanmiddag 7 tot 9 graden, onder de bewolking blijft het kouder.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Voorafgaand aan de Super Bowl, het grootste jaarlijkse Amerikaanse sportevenement, deed het aangekondigde optreden van de Puerto Ricaan Bad Bunny veel stof opwaaien. De artiest haalde vorige week nog fel uit naar het anti-immigratiebeleid van de Amerikaanse regering.

Tijdens zijn optreden verwees hij veelvuldig naar zijn Puerto Ricaanse afkomst, maar zette hij ook andere landen uit de Amerika's in het zonnetje. Zo liet hij zijn dansers het optreden afronden door met allerlei vlaggen het stadion te verlaten. Zelf had hij een bal in handen waarop "Samen zijn we Amerika" was te lezen.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

Het Zwitserse AI-bedrijf Art Recognition heeft twee vrijwel identieke schilderijen die aan Jan van Eyck worden toegeschreven aan een AI-analyse onderworpen. Daarop werden niet de typische penseelstreken aangetroffen die de Vlaamse schilder doorgaans gebruikte.

Fijne maandag!

Het leek jaren geleden een goed idee: de gedupeerden van de toeslagenaffaire rust gunnen door ze even geen rekeningen van de Belastingdienst en Dienst Toeslagen te laten betalen. Maar niet alle ouders waren zich ervan bewust dat hun schuld daarmee wel bleef staan en zelfs verder opliep. Meerdere gedupeerden zitten nu opnieuw met een grote schuld, blijkt uit een rondgang van de NOS.

Hoeveel gedupeerden er precies achterstanden hebben, kan het ministerie van Financiën niet zeggen. Wel laat een woordvoerder weten dat van alle mensen die zijn beoordeeld, zo'n 40 procent een schuld heeft bij de Belastingdienst of Dienst Toeslagen. Bij bijna een derde van hen is het bedrag hoger dan 5000 euro.

100.000 mensen hadden pauzeknop

De pauzeknop werd in 2021 op verzoek van de Tweede Kamer ingesteld, om rust te brengen in de situatie van gedupeerde ouders. In dat jaar is ook besloten om ze 30.000 euro compensatie te geven.

Het was eigenlijk de bedoeling de pauze maar één jaar te laten duren, juist om te voorkomen dat schulden zich zouden opstapelen. Maar door de coronacrisis en de vertraagde afwikkeling van de toeslagenaffaire duurde de pauze veel langer. De diensten zijn pas vorig jaar begonnen met op grote schaal invorderen bij de 100.000 mensen met zo'n pauzeknop.

Die invordering komt voor een deel van de gedupeerden als donderslag bij heldere hemel. Zij moeten in één keer alle achterstanden over meerdere jaren terugbetalen.

Doordat het gaat om allerlei belastingen (van inkomstenbelasting tot motorrijtuigenbelasting) en toeslagen (van zorgtoeslag tot kindgebonden budget), kan het bedrag snel oplopen. De 30.000 euro compensatie is intussen vaak al lang uitgegeven.

Helga de Vente moet uiterlijk morgen een groot bedrag naar de Belastingdienst overmaken, wat niet gaat lukken. Intussen wacht ze nog op een reactie op haar betalingsregeling en kwijtschelding.

Advocate Pauline Ros, die tientallen gedupeerden van de toeslagenaffaire bijstaat, kreeg afgelopen tijd heel wat telefoontjes erover. "Mensen zijn in paniek, vanwege alle blauwe enveloppen. Het doet ze weer helemaal denken aan de toeslagenaffaire."

Volgens het ministerie van Financiën zijn mensen op de website, in gesprekken en via jaarlijkse brieven op de hoogte gesteld. En met succes: het merendeel van de mensen met een pauzeknop heeft afgelopen jaren wél de aanslagen en beschikkingen betaald.

Toch zijn er tal van gedupeerden die zeggen echt niet te zijn geïnformeerd. Ze zeggen die brieven bijvoorbeeld niet te hebben gehad. Of ze belden de Belastingtelefoon erover, die ze vervolgens niet verder kon helpen. Zo raakten ze het spoor bijster over welke schulden nog openstonden.

"Ik bleek bij het afrekenen opeens niet genoeg saldo te hebben. De Belastingdienst had tienduizenden euro's van mijn rekening afgeschreven, vanwege oude belastingaanslagen waarvan ik helemaal niet wist", vertelt een consultant, die tot haar grote schrik bijna een ton schuld bleek te hebben.

"Je moet niet onderschatten dat we afgelopen jaren een rollercoaster van emoties zaten, en weer financieel moesten leren plannen", zegt voormalig NSC-Kamerlid Faith Bruyning, die ook een flink bedrag moet terugbetalen. "Aan deze schulden heb je niet gedacht, omdat er vijf jaar radiostilte over is geweest."

Ook bij huidige Kamerleden zijn er zorgen. "Een pauzeknop betekent niet dat je die ouders financieel kan loslaten", vindt CDA-Kamerlid Inge van Dijk. "Ik vind dat je eigenlijk op voorhand kon zien aankomen dat mensen weer in de problemen zouden komen."

Wat wordt wel en niet kwijtgescholden?

Iedereen die zich aanmeldde als mogelijke gedupeerde in de toeslagenaffaire kreeg een pauze bij de Dienst Toeslagen en de Belastingdienst. Dat geldt ook voor toeslagpartners.

Zo'n 100.000 mensen hebben zo'n pauzeknop gekregen. Daar zitten ook tienduizenden mensen bij die uiteindelijk niet gedupeerd bleken. Zij moeten alle openstaande schulden alsnog betalen.

Bij gedupeerden zijn de schulden tot en met 2020 grotendeels kwijtgescholden. Achterstanden die vanaf 2021 zijn ontstaan, moeten wel worden terugbetaald.

Afgelopen jaar hebben 45.000 mensen gehoord dat de invorderingen weer starten. De rest zal ergens dit jaar bericht krijgen.

Het ministerie van Financiën is in 2024 een groot project gestart om de bedragen op een goede manier te innen. Medewerkers bellen bijvoorbeeld ouders persoonlijk op als de schulden heel hoog zijn.

Dat ook op het ministerie bekend was dat niet alle ouders weet hadden van die schuld, blijkt uit de belinstructies die medewerkers kregen. "De meeste ouders zijn niet goed op de hoogte of ze openstaande bedragen hebben", staat in een belscript. "Bij deze gesprekken kan het gebeuren dat ouders emotioneel of boos reageren."

'Grote stress'

Als gedupeerden hun nieuwe schulden niet kunnen betalen, kunnen ze een betalingsregeling of kwijtschelding aanvragen. "Maar omdat de regels daarvoor streng zijn, zitten ze opnieuw in grote stress", zegt advocaat Ros.

Zij hoopt daarom dat de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen, vanwege de uitzonderlijke omstandigheden, gedupeerden sneller betalingsregeling kunnen geven en dat die ook een langere looptijd heeft. "Mijn cliënten begrijpen dat ze dit moeten terugbetalen en willen dat ook. Daarom hopen ze op een oplossing."